RIS324215 Bijlage Actielijn Eenzaamheid 2026-2028
Tekst van het document
Strekt ter vervanging, tekst voorwoord aangepast
Actielijn Eenzaamheid 2026 - 2028
INHOUD VOORWOORD WETHOUDER
5
1 INLEIDING
7
1.1
Haagse situatie
1.1.1 Haagse eenzaamheid in cijfers
9
1.1.2 Maatschappelijke ontwikkelingen
11
1.1.3 Doelgroepen
12
1.2
Totstandkoming Actielijn Eenzaamheid 2026-2028
13
1.2.1 Gesprekken met inwoners en organisaties in de stad
14
1.2.2 Participatieverslag en evaluatie
14
1.3
De aanpak
15
1.3.1 Leeswijzer
15
1.3.2 Focuspunten en aanpak
16
2 BEWUSTWORDING EN HERKENNEN VAN EENZAAMHEID
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
3
19
2.1
Waarom is dit belangrijk?
19
2.2
Doelen
19
2.3
Acties per doel en resultaat
20
3 SAMENW ERKENDE NETWERKEN
2
9
23
3.1
Waarom is dit belangrijk?
23
3.2
Doelen
23
3.3
Acties per doel en resultaat
24
4 DUURZAME ONDERSTEUNING
27
4.1
Waarom is dit belangrijk?
27
4.2
Doelen
27
4.3
Acties per doel en resultaat
28
5 RANDVOORWAARDEN EN MONITORING
35
6 BEGROTING ACTIELIJN
37
7 BIJLAGEN
39
INHOUD
INHOUD
VOORWOORD WETHOUDER In onze stad wonen mensen die zich (soms) eenzaam
vaker eenzaam. Dat raakt, want juist in die fase van je leven wil je
voelen. Jong, oud en alles daartussenin. Dat raakt me,
verbinding voelen en jezelf ontdekken. Jongeren hebben bovendien
omdat we allemaal weten wat eenzaamheid met een
een andere aanpak nodig, eentje die past bij hun leefwereld en hun
mens doet. Het kan zwaar zijn, stil, onzichtbaar voor de
sociale dynamiek. Daarom zetten we extra in op het begrijpen van
buitenwereld.
wat zij nodig hebben: plekken waar je makkelijk anderen ontmoet, ruimte om jezelf te zijn en steun op de momenten dat het even
We weten dat eenzaamheid veel invloed heeft op
tegenzit.
hoe we ons voelen, mentaal en emotioneel. Daarom vind ik het zo belangrijk dat we dit onderwerp blijven
Andere ontwikkelingen, zoals hoge kosten voor levensonderhoud,
benoemen. Dat we samen blijven werken aan het verminderen van
energiearmoede en problemen op de woningmarkt, kunnen
eenzaamheid. Want niemand in Den Haag zou zich eenzaam moeten
eenzaamheid versterken. Daarom richten we ons de komende periode
voelen.
nóg meer op preventie. Dat doen we door eenzaamheid niet alleen in het sociale domein aan te pakken, maar de verbinding te leggen
Eenzaamheid los je niet in één keer op. Het begint met zien wat er
met andere beleidsterreinen: onderwijs, sport, werk en de fysieke
speelt, het herkennen, het begrijpen. Gelukkig is er de afgelopen
leefomgeving. Juist daar ontstaan kansen om eerder te herkennen,
jaren landelijk veel aandacht voor dit onderwerp. Door de inzet
sneller te ondersteunen en meer mensen te bereiken.
van het Rijk én door de Nationale Coalitie waarin gemeenten, organisaties, bedrijven en kennisinstellingen samenwerken, zijn er
We nemen de lessen van afgelopen jaren mee. Er is veel aanbod
mooie initiatieven ontstaan.
ontstaan dat zich richt op eenzaamheid, en dat is waardevol. Maar we zien ook waar nog gaten zitten, vooral voor jongeren en jong
In Den Haag bouwen we daarop voort. In ons eerste actieplan
volwassenen, en daar gaan we gericht mee aan de slag. Dichtbij
‘Met z’n allen niet alleen’ hebben we veel geleerd. We gebruikten
mensen, in buurten en wijken. Met iedereen in Den Haag die zich
korte, herkenbare verhalen over de mensen achter de cijfers, die laten
hiervoor inzet, blijven we bouwen aan sterke, zorgzame buurten.
zien wat eenzaamheid met iemand doet. Zo wordt het makkelijker
4
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
5
om eenzaamheid te herkennen, te begrijpen en iemand bij te staan.
Met deze nieuwe actielijn zetten we de volgende stap. We houden
In de stad zijn ondertussen allerlei initiatieven gegroeid die echt
vast aan wat goed werkt en pakken op wat nog onvoldoende bereikt
verschil maken. Van Lief & Leedstraten tot verenigingen en buurt
wordt. Alles met één doel: dat niemand in Den Haag zich eenzaam
bewoners die elkaar steeds vaker weten te vinden.
hoeft te voelen.
Tegelijkertijd zien we dat er nog veel mensen eenzaam zijn in onze
Mariëlle Vavier,
stad. Zo zijn jongeren tussen de 15 en 27 jaar na de coronaperiode
Wethouder Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken.
INHOUD
1 INLEIDING De impact van eenzaamheid is groot. Het is meer dan
geconcretiseerd in activiteiten die we samen met maatschappelijke
een persoonlijk ongemak: eenzaamheid is een
partners uitvoeren.
maatschappelijk vraagstuk. Zeker als er sprake is van langdurige eenzaamheid, dan kan eenzaamheid leiden
Uit de Gezondheidsmeting van de GGD Haaglanden (2024) blijkt dat 56,4% van de volwassen en oudere inwoners en 64,4% van de jong
tot gezondheidsrisico’s, minder meedoen in de
volwassenen (16-25 jaar) uit Den Haag zich matig tot zeer eenzaam
samenleving en een gevoel dat welzijn of geluk
voelt. Af en toe een gevoel van eenzaamheid ervaren is normaal en
tekortschiet.
hoort bij het leven. Maar wanneer eenzaamheid langdurig aanhoudt, kan dit ernstige gevolgen hebben voor zowel de fysieke als mentale gezondheid. Het verhoogt het risico op onder andere hart- en vaat
Als gemeente dragen we de verantwoordelijkheid voor een lokale
ziekten, depressie en dementie.1 Het voorkomen van vereenzaming
aanpak van eenzaamheid. Eenzaamheid is geen geïsoleerd probleem,
is daarom een belangrijk speerpunt binnen de Haagse Sociale Basis.
maar heeft invloed op verschillende domeinen binnen het sociaal
Ook binnen de Haagse Preventieaanpak (HPA) en het Gezond en
maatschappelijke weefsel van onze stad. Het raakt de gezondheid,
Actief Leven Akkoord (GALA) is er aandacht voor het voorkomen en
het welzijn en de maatschappelijke participatie van individuen.
verminderen van vereenzaming.
Daarom kiest de gemeente Den Haag voor inzet gericht op samen werking en communicatie, waarbij we inspelen op de specifieke
Eén van de hoofdoelen in het sociale domein is het mogelijk maken
behoeften van verschillende wijken en doelgroepen.
dat mensen op een zelfstandige manier volwaardig mee kunnen doen in de samenleving. In feite is dit het tegenovergestelde van ‘vereen
Den Haag bouwt voort op het landelijke programma Eén tegen
zaamd een geïsoleerd leven leiden’. Het overgrote deel van de onder
eenzaamheid. De Haagse aanpak sluit naadloos aan op deze
steuning en voorzieningen die in het sociale domein aangeboden
landelijkelijn en is gebaseerd op drie pijlers: bewustwording,
worden, zijn er dan ook direct of indirect op gericht om vereenzaming
maatschappelijk initiatief en lokale, integrale aanpak2.
te voorkomen of te verminderen. In het onderwijs leren leerlingen bijvoorbeeld sociale en emotionele vaardigheden aan. Vanuit de
Met de inzet van bewoners, professionals en partners zorgen we voor
Participatiewet krijgen mensen ondersteuning om mee te doen op de
een aanpak die leeft, werkt en verbindt. De gemeente heeft daarbij
arbeidsmarkt of schulden af te lossen die hun ontwikkeling in de weg
de rol als facilitator en stimulator. De uitgangspunten worden verder
staan. Tijdens het sporten in teamverband ontmoeten mensen elkaar en leren jongeren voor zichzelf op te komen. Bij cultuurbeoefening
1
6
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
7
movisie.nl/artikel/aan-slag-eenzaamheid
INHOUD
INHOUD
en cultuurbezoek kunnen mensen hun talenten ontwikkelen, zichzelf
bouwen we aan een sterke sociale basis: een sociale infrastructuur
Een geleerde les is dat uit landelijke evaluaties naar het eenzaam
effectief is. Met het Haagse aanbod willen we aansluiten bij het door
leren uiten en gelijkgestemden ontmoeten. En dan hebben we het
waar bewoners goed ondersteund worden, maar ook elkaar een
heidsaanbod voor ouderen blijkt dat het huidige aanbod weinig
Movisie uitgebrachte ‘Wat werkt bij de aanpak van eenzaamheid’.5
over de grote variatie aan ontmoetingsmogelijkheden, voorzieningen
helpende hand bieden.
en ondersteuning in de sociale basis nog niet eens gehad. Voor organisaties in de stad betekent dit dat zij elkaar goed moeten
1.1 HAAGSE SITUATIE
Vanuit het perspectief van een inwoner is het belangrijk dat bij
kennen en weten waar elkaars kracht zit. Dit geldt ook voor inzet
ondersteuning niet naar één levensgebied gekeken wordt, maar naar
vanuit de verschillende domeinen van de gemeente zelf. Zo draagt
verschillende levensgebieden. Dat er integraal gekeken kan worden
Onderwijs, Cultuur en Welzijn (OCW) bij door het bevorderen van
naar bijvoorbeeld wonen, financiën, meedoen, zingeving, gezondheid
sociale verbinding via cultuur, educatie en sport. Voorbeelden
en werk. Specifiek eenzaamheidsbeleid erkent en stimuleert allereerst
zijn zang- en kunstworkshops, sportevenementen, en digitale
Er is geen verschil in de prevalentie van eenzaamheid tussen 2022
als vrouwen. Het percentage emotionele eenzaamheid7 is bij beide
de bewustwording van het gegeven dat veel van wat er in het sociale
vaardigheidstrainingen voor ouderen. Ook richt OCW zich op kwets
en 2024 voor de leeftijdsgroep 18-64 jaar (59% 2022, 58% 2024), maar
groepen min of meer gelijk gebleven ten opzichte van 2022.
domein gebeurt bij kan dragen aan het voorkomen en verminderen
bare groepen zoals mensen met een beperking, jonge mantelzorgers
er is een lichte daling in eenzaamheid zichtbaar bij de 65-plussers
van vereenzaming. Idealiter draagt deze bewustwording eraan bij dat
en mensen in sociaal isolement. Dienst Publieke Zaken (DPZ) onder
(54% 2022, 50% 2024).
er bij beleidsvorming in het sociale domein (en daarbuiten) steeds
steunt buurtinitiatieven dicht bij inwoners, zoals straatgerichte
aandacht moet zijn voor ‘sociale gezondheid’. Met andere woorden;
projecten die informele zorg en sociale cohesie binnen wijken
‘social health in all policies’.2 Daarnaast stipt eenzaamheidsbeleid
stimuleren. Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) werkt aan het
precies die punten aan waar momenteel extra aandacht voor nodig
versterken van sociale participatie.
1.1.1 Haagse eenzaamheid in cijfers
voelt is ten opzichte van 2022 iets afgenomen bij zowel mannen
Wij zetten de komende jaren onze inspanningen voort om eenzaam
En sluiten we aan bij het beleid sociale basis. Voor de aanpak van
heid tegen te gaan. De tijdelijke extra rijksmiddelen die we vanuit
eenzaamheid werken we vanuit de visie van positieve gezondheid.
de SPUK GALA voor de aanpak eenzaamheid ontvingen stoppen per
De gemeente heeft vooral een faciliterende en stimulerende rol bij
1 januari 2026. Dat zal gevolgen hebben voor onze inzet. De focus zal
de aanpak van eenzaamheid. Dit sluit naadloos aan bij de kijk op
vooral liggen op het borgen van behaalde resultaten uit de afgelopen
3
gezondheid vanuit de Haagse Preventieaanpak .
periode, verbinding met andere beleidsterreinen en meer aandacht
Vanuit de actielijn Eenzaamheid sluiten we aan bij de focuslijn
voor de aanpak van eenzaamheid onder jongeren en jongvol
‘Verbeteren van de mentale gezondheid’ met extra aandacht aan
wassenen. Ook zal de gemeente haar inspanningen vooral richten op
de jongvolwassenen, en volgen we de ‘Wijkpreventieaanpak’, een
preventie. Dit doet zij door verbindingen te leggen tussen de aanpak
lijn die over alle levensfasen heen gaat. Door informele en formele
eenzaamheid en het beleid op andere beleidsterreinen, zoals onder
netwerken te versterken en praktijkkennis en signalen te verbinden
wijs, sport, werk en de fysieke leefomgeving. We nemen de geleerde
aan onder andere wijkagenda’s en zorgzame buurten, kunnen we
lessen van afgelopen periode met ons mee. De laatste jaren is er veel
interventies gericht inzetten waar de nood het hoogst is. Hiermee
aanbod gecreëerd wat zich richt op eenzaamheidsproblematiek.
4
8
2
Haagse Preventieaanpak, 21 september 2023, gemeente Den Haag.
3
Beleid sociale basis (RIS323213)
4
Haagse Preventieaanpak (RIS316577)
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
In vergelijking met de G4 steden heeft Den Haag met 56,4% het hoogste percentage eenzamen onder volwassenen en ouderen.
is. In deze actielijn zijn we dan ook, met de stad, op zoek gegaan naar waar we in Den Haag extra aandacht aan moeten besteden.
Het percentage volwassenen en ouderen dat zich sociaal eenzaam6
9
5
Wat werkt bij de aanpak van eenzaamheid | Movisie
6
Het gemis van een breder sociaal netwerk van vrienden, kennissen of collega’s.
7
Het ontbreken van een hechte, intieme band, zoals met een partner of goede vriend(in).
INHOUD
INHOUD
1.1.2 Maatschappelijke ontwikkelingen
mogelijkheden, bijvoorbeeld door psychische kwetsbaarheid of een verstandelijke beperking, vergroot dit het risico op sociale isolatie.
▶ Mensen die alleen wonen scoren hoger op eenzaamheid dan
Er spelen diverse maatschappelijke ontwikkelingen die bijdragen aan
mensen die al of niet gehuwd samenwonen (60% versus 51%). ▶ Mensen die buiten Europa geboren zijn en mensen die ouders
eenzaamheid of de aanpak ervan beïnvloeden. Hieronder worden
Digitalisering en technologische ontwikkelingen
deze apart benoemd:
De digitalisering verandert de manier waarop we communiceren en
hebben die buiten Europa geboren zijn, ervaren vaker eenzaam
relaties onderhouden. Hoewel technologie en sociale media mensen
Op stadsdeelniveau varieert het percentage eenzaamheid (2024).
heid dan mensen met ouders die in Nederland of in Europa
Vergrijzing
met elkaar kan verbinden, kan het ook leiden tot meer schermtijd,
Waarbij Laak, Centrum en Escamp de hoogste percentages tonen en
geboren zijn.
De groep ouderen in Nederland groeit snel. Hiermee neemt ook het
minder fysiek contact en oppervlakkige interacties.
Scheveningen en Segbroek de laagste.
▶ 64,4% van de jongvolwassenen (16-25 jaar) in Den Haag is matig
risico op eenzaamheid toe, mede doordat ouderen vaker met verlies
tot (zeer) ernstig eenzaam. Dit percentage ligt boven het landelijk Eenzaamheid (2024) komt het meest voor bij jongvolwassenen en de groep 45-54 jarigen. Mensen met een laag inkomen en mensen die moeilijk rond kunnen komen scoren het hoogst op eenzaamheid (75%). Ook komt eenzaam
10
gemiddelde van 56,7%.
Mentale gezondheid van jongeren De mentale gezondheid van jongeren staat onder druk.
Individualisering en leven in bubbels
De coronapandemie en het veelvuldig gebruik van sociale media
(53,9%). Ook komt eenzaamheid meer voor bij jongeren die lager
Door een sterke nadruk op autonomie en zelfredzaamheid, leven
lijken bij te dragen aan gevoelens van eenzaamheid. Jongeren
zijn opgeleid (74,1%).
mensen steeds meer los van traditionele sociale verbanden. Mensen
ervaren hoge prestatiedruk en keuzestress, terwijl hun sociale
trekken zich terug in hun eigen levenssfeer of ‘bubbel’, met minder
vaardigheden minder goed ontwikkeld zijn. De koppeling tussen
vanzelfsprekende betrokkenheid op buren of wijkgenoten.
mentale gezondheid en eenzaamheid is steeds zichtbaarder.
(14%) dan bij jongens (7,2%). Ook is het percentage hoger bij
Handelingsverlegenheid en sociale afstand nemen toe
Toename mensen met een migratieachtergrond
leerlingen van HAVO/VWO (11,6%) ten opzichte van leerlingen
Er zijn steeds meer eenpersoonshuishoudens. Dit biedt vrijheid,
De samenleving wordt meer divers. Zo stijgt het aantal ouderen met
van VMBO (9,5%).
maar vereist ook veel zelfredzaamheid. Voor mensen met beperkte
een migratieachtergrond. Eenzaamheid komt in deze groep vaker
▶ Bij meisjes (58,9%) ligt het percentage hoger dan bij jongens
▶ In 2023 is gemeten, dat van de jeugd van 12-18 jaar 10,8%
heid vaker voor bij mensen in aandachtswijken (68,1%) dan in geen
aangeeft zich vaak tot (bijna) altijd eenzaam te hebben gevoeld
aandachtswijken (52,9%).
in de afgelopen maand. Het percentage meisjes is daarbij hoger
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
van partner, mobiliteit of gezondheid te maken krijgen.
11
INHOUD
INHOUD
voor en wordt veroorzaakt of versterkt door diverse individuele,
1.1.3 Doelgroepen
1.2 TOTSTANDKOMING ACTIELIJN EENZAAMHEID 20262028
sociale en maatschappelijke factoren, zoals een lagere sociaal economische status, taalbarrière, fysieke afstand tot dierbaren in
Voor het Actieplan 2019-2022 ‘Met z’n allen niet alleen’ zijn 21 persona’s
het land van herkomst, hoge (zorg)verwachtingen van kinderen,
ontwikkeld. Dit zijn omschrijvingen van fictieve personen die met
maar ook discriminatie en een aanbod dat onvoldoende bij hun
eenzaamheid kampen. Zij vertegenwoordigen de verschillende doel
behoefte aansluit.
groepen die met eenzaamheid te maken hebben en geven richting aan passende interventies en activiteiten. Voor de nieuwe actielijn
Aandacht voor gemeenschappelijk wonen
vatten we de persona’s samen tot de volgende vijf doelgroepen:
Er is een toenemende belangstelling voor woonvormen waarbij mensen meer contact met elkaar hebben, zoals Knarrenhofjes voor ouderen of gedeelde appartementen bij jongeren. Deze vormen van samenleven kunnen bijdragen aan het voorkomen van eenzaamheid en het bevorderen van sociale cohesie.
Impact van de coronapandemie
▶ Ouderen: vooral anderstaligen/
▶ Deze actielijn bouwt voort op het Actieplan ‘Met z’n allen
migranten en laaggeletterden.
niet alleen’ 2019-2022. Hiermee is een basis gelegd voor
▶ Eenoudergezinnen: laag
het verminderenvan eenzaamheid in Den Haag. Voor de
inkomen, levensgebeurtenis
nieuwe Actielijn Eenzaamheid is een uitgebreid participatie
(bijvoorbeeld een scheiding).
traject (bijlage 2) doorlopen. Ook zijn literatuuronderzoek en
▶ Jongeren met tegenslag
deskresearchuitgevoerd en zijn geleerde lessen uit de voort
8
Corona heeft het belang van sociaal contact extra onderstreept.
of problemen met werk of
gaande beleidsperiode meegenomen (bijlage 3). Dit heeft geleid
Eenzaamheid is beter bespreekbaar geworden en het taboe is
opleiding, verslaving, of een
tot acties die goed aansluiten bij de behoeften van inwoners,
verminderd. Toch blijkt dat jongeren zich structureel vaker eenzaam
combinatie van diverse (andere)
professionals en maatschappelijke organisaties. In deze paragraaf
voelen dan voor de pandemie. Voor hen zijn de gevolgen langduriger.
factoren.
beschrijven we met wie we wanneer in gesprek zijn gegaan.
▶ Mantelzorgers: alle leeftijden. Deze ontwikkelingen onderstrepen het belang van een samen hangende en preventieve aanpak van eenzaamheid in de stad.
▶ Inwoners met meervoudige problemen, zoals GGZ-problematiek, armoede/ schulden en dakloosheid.
8
Beleid voor Jongeren < 18 ligt bij JeugdPparticipatie, waarmee samenwerking is, onder meer via jeugdnetwerken, jongerenambassadeurs. Eenzaamheid bij jongeren is onderdeel van mentale gezondheid, evenals prestatiedruk, sociale druk (lichte) angst en somberheid en andere factoren.
12
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
13
INHOUD
1.2.1 Gesprekken met inwoners en organisaties in de stad
▶ 13 feb. 2025 | Stadsbrede bijeenkomst ‘In gesprek over eenzaamheid’
1.3 DE AANPAK
Op 13 februari vond de bijeenkomst ‘In gesprek over eenzaamheid’ plaats bij het VrouwenBuurtLab Laak. Dit stadsbrede participatie
In de gesprekken lag de focus op effectieve aanpakken (wat werkt
moment was bedoeld om te toetsen of onze beleidsrichting
volgens de organisaties bij eenzaamheid), identificeren van de
aansluit bij de praktijk. Er waren 33 deelnemers aanwezig,
behoeften van eenzame inwoners, het bereiken van deze doelgroep
waaronder collega’s van OCW, SZW en DPZ, en diverse maat
en het overwinnen van barrières voor deelname aan sociale activi
schappelijke organisaties zoals Kracht, Resto VanHarte, Wijkz,
teiten en het zoeken naar hulp.
Welzijn Scheveningen, Humanitas en Stichting JESS. Tijdens deze
1.3.1 Leeswijzer De actielijn bestaat uit de volgende hoofdstukken.
bijeenkomst zijn de beleidsrichtingen getoetst en aangescherpt.
Hoofdstuk 2: Bewustwording en herkennen van eenzaamheid
▶ Jun. – okt. 2024 | Project Luisterkracht (STEK) ▶ 26 sept. 2025 | Presentatie over de Actielijn eenzaamheid aan de deelraad Wmo
De aanpak van eenzaamheid start bij het herkennen en bespreekbaar maken van eenzaamheid. Ook werken vanuit een met data onder
1.2.2 Participatieverslag en evaluatie
bouwde analyse is belangrijk, zodat acties gericht ingezet kunnen
De opzet en aanpak van de actielijn eenzaamheid is getoetst bij
worden. Verder beschrijft dit hoofdstuk de inzet op campagnes
de deelraad Wmo.
In het participatieverslag in de bijlage beschrijven we uitgebreid
rondom bewustwording van eenzaamheid.
Luisterkracht is een initiatief waarbij ervaringsdeskundigen
de inzichten die we hebben opgedaan uit het participatietraject en
(mensen met een verhaal) in gesprek gaan met professionals die
welke acties hieruit zijn voortgekomen. Ook de evaluatie van het
Hoofdstuk 3: Samenwerkende netwerken
invloed hebben op beslissingen zoals beleidsmedewerkers.
vorige actieprogramma is als bijlage opgenomen.
De aanpak van eenzaamheid is een opgave waar iedereen aan bij
▶ Okt. 2024 – jan. 2025 | GGD-onderzoek onder ouderen in
kan dragen: inwoners, professionals, maatschappelijke organisaties,
Benoordenhout (hoge SES-wijk)
ondernemers en de gemeente. Het versterken van netwerken waarin
Dit onderzoek bracht unieke inzichten over eenzaamheid onder
maatschappelijke organisaties, bewonersinitiatieven, ondernemers
ouderen in een hogere sociaaleconomische wijk.
en de gemeente actief zijn, is een belangrijk onderdeel van de aanpak
▶ 20 nov. 2024 | Stadsgesprek Sociale Basis
eenzaamheid. Alleen samen kunnen we eenzaamheid aanpakken.
Thema: eenzaamheid onder jongeren en jongvolwassenen.
In het bijzonder zetten we in op acties gericht op eenzaamheids
Hier zijn belangrijke signalen opgehaald over de specifieke
bestrijding bij jongeren.
behoeften van deze doelgroep. ▶ Nov. – dec. 2024 | 26 interviews met professionals (door DPZ)
Hoofdstuk 4: Duurzame ondersteuning
Gesprekken met professionals die werken met eenzame inwoners,
De tegenhanger van eenzaamheid is dat iedereen erbij hoort, en
waaronder jongerenwerkers, maatschappelijk werkers en
niemand zich buitengesloten voelt. Het belangrijkste doel is dan
WMO-consulenten.
ook om eenzaamheid te voorkomen, oftewel preventie. Daarom zetten we in op het versterken van de sociale cohesie via activiteiten van allerlei organisaties en verenigingen, zoals scholen, welzijn en sportverenigingen. Dit hoofdstuk beschrijft de verbinding die we opzoeken met activiteiten op andere beleidsterreinen, zoals cultuur,
14
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
15
INHOUD
INHOUD
sport en onderwijsen dan gericht op het zoveel mogelijk voorkomen
Bij de gebiedsgerichte benadering wordt vanuit de dienst
van eenzaamheid. Het betreft zowel stedelijke als gebiedsgerichte
Publiekszaken (DPZ) per stadsdeel of wijk ingespeeld op de specifieke
activiteiten.
behoeften van de bewoners; de wijkaanpak. Deze aanpak is van
1. Bewustwording en herkennen van eenzaamheid
groot belang, omdat eenzaamheid zich per wijk anders manifesteert.
2. Samenwerkende netwerken
In sommige wijken gaat het om sociaal geïsoleerde jongeren, in
3. Duurzame ondersteuning
1.3.2 Focuspunten en aanpak
De aanpak wordt uitgewerkt in de volgende drie lijnen:
bijbehorende acties.
De aanpak van eenzaamheid begint bij bewustwording en het
en afgestemd op de lokale context van elke wijk, maar in lijn met de
herkennen van eenzaamheid.
stedelijke koers.
De signalerende rol van zowel professionals als actieve bewoners is
Voor een duurzaam effect van de aanpak van eenzaamheid
hierin cruciaal. Door alert te zijn op signalen van eenzaamheid en
is structureleaandacht nodig binnen alle beleidsterreinen,
deze bespreekbaar te maken, kan tijdig passende ondersteuning
programma’sen aanpakken. Alleen met een integrale benadering
worden geboden. Dit vraagt om bewustwording, kennis en
kunnen we eenzaamheid effectief voorkomen en tegengaan.
handelingsperspectief bij iedereen die actief is in de leefomgeving
Ingegeven door de afbouw van SPUK-middelen en de groeiende
van bewoners. Vroegtijdig signaleren van eenzaamheid vindt
bewustwording van de noodzaak tot integraliteit, zet de nieuwe
onder meer plaats in de sociale basis bij tal van laagdrempelige
actielijn vanaf 2026 fors in op structurele verankering van de
activiteiten, zoals gezamenlijke tuinprojecten, leesgroepen, sportieve
aanpak. Daarmee werken we toe naar een duurzame borging van de
wandelingenen muziektherapie waarbij bewoners en professionals
aanpak van eenzaamheid voor de lange termijn binnen de Haagse
op natuurlijke wijze met elkaar in contact komen.
Preventieaanpak én binnen de brede beleidsinzet van de gemeente
LIJNEN
Bewustwording en herkennen van eenzaamheid
Den Haag. Deze ambitie komt tot uiting in alle acties, met duidelijke
Samenwerkende netwerken
focus binnen de lijn ‘Duurzame ondersteuning’.
zowel stedelijk als gebiedsgericht. Beide zijn essentieel voor het realiserenvan blijvende impact in de diverse wijken en gemeen
Tenslotte is een op preventie gerichte aanpak cruciaal om eenzaam
schappen van de stad.
heidtijdig te herkennen en aan te pakken. Vooral bij kwetsbare groepen — zoals ouderen, jongeren, mensen met een migratie
16
De stedelijke aanpak richt zich op het ontwikkelen van een gemeen
achtergrond of chronisch zieken — kan preventie het verschil maken
schappelijke koers en het versterken van de samenwerking tussen
tussen tijdelijk ongemak en langdurige problematiek. We sluiten aan
maatschappelijke organisaties, ondernemers en de gemeente. Door
bij de benaderingswijze van ‘Positieve Gezondheid’, want zoals eerder
stedelijke allianties en strategische samenwerking stimuleren we
geschreven is eenzaamheid vaak een uitkomst van brede onderlig
kennisdeling, verbeteren we de signalering van eenzaamheid en
gende sociale problematiek zoals armoede, schulden, psychische
onderzoeken we hoe eenzaamheid geborgd kan worden in andere
kwetsbaarheid, ziekte, beperkte mobiliteit, ongeschikte woningen en
beleidsvelden.
overbelasting door mantelzorg.
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
Figuur 1. Overzicht van Ambities, doelen en acties van de actielijn
andere om ouderen met mobiliteitsproblemen of arbeidsmigranten zonder sociaal netwerk. De gebiedsgerichte aanpak is daarom flexibel
Daarnaast is samenwerking in de aanpak van eenzaamheid cruciaal,
In onderstaande figuur staan de lijnen uitgewerkt in doelen en
DOEL
ACTIE
Het inventariseren en toepassen van data over eenzaamheid binnen het sociaal domein.
• Data als fundament voor het voorkomen en tegengaan van eenzaamheid. • We bundelen het trainingsaanbod voor het herkennen en signaleren van eenzaamheid.
Het vergroten van kennis over eenzaamheid bij professionals en vrijwilligers.
• We evalueren bestaande trainingen en betrekken deze bij de nieuwe ontwikkeling van een integraal trainingsaanbod. • We breiden de doelgroep van onze trainingen uit met partners en vrijwilligers buiten het sociaal domein, zoals supermarkten, kapsalons en apotheken.
Campagne voor bewustwording en aanzet tot actie.
• Het voortzetten en uitbreiden van de bewustwordingscampagne ‘Omkijken naar elkaar’. • In samenwerking met het op te richten netwerk eenzaamheid verspreiden we 4x per jaar succesverhalen. • Jaarlijks worden drie afleveringen van het tv-programma ‘Ik denk aan jou’ geproduceerd.
Het versterken van netwerken waarin maatschappelijke partners, het bedrijfsleven, bewonersinitiatieven en de gemeente samenwerken.
• We richten een stedelijk netwerk van maatschappelijke organisaties, professionals en ervaringsdeskundigen op die zich inzetten tegen eenzaamheid. • We werken aan een integrale aanpak waarin publieke en private sector (ondernemers) en maatschappelijke organisaties hun krachten bundelen voor de stad. • We geven eenzaamheid een plek in de aanpak van mentale gezondheidsproblemen bij jongeren.
Verankeren van aanpak eenzaamheid binnen activiteiten van de sociale basis.
• We scherpen de subsidieregeling Samen Sociaal en Vitaal (SSV) aan. • Het voorkomen van eenzaamheid als onderdeel van een Seniorvriendelijke stad. • Het voorkomen van eenzaamheid als onderdeel van de actielijn Informele Zorg, onderdeel Jonge Mantelzorger. • Het voorkomen van eenzaamheid als onderdeel van de toegankelijkheidsagenda ‘Iedereen doet onbeperkt mee’.
De aanpak van eenzaamheid domein overstijgend verankeren.
• We verankeren het tegengaan van eenzaamheid binnen Cultuur en Sport. • We verankeren het tegengaan van eenzaamheid binnen de ‘Zorgzame buurten’ en complementair daaraan sluiten aan bij de top 5 van wijkagenda’s. • We sluiten aan bij de Haagse Preventieaanpak en focus op mentale gezondheid van jongeren. • Jongeren met mentale klachten zijn weerbaarder geworden door gerichte weerbaarheidsinterventies.
Duurzame ondersteuning
17
INHOUD
2 BEWUSTWORDING EN HERKENNEN VAN EENZAAMHEID 2.1 WAAROM IS DIT BELANGRIJK? Vanuit de landelijke aanpak ‘Een tegen eenzaamheid’ is er veel
kan spelen door aandacht te hebben voor mensen in zijn of haar
bekend geworden over wat werkt bij een lokale aanpak eenzaam
omgevingdie zich eenzaam voelen, of door zelf in actie te komen
heid. Zo is werken vanuit een analyse en vanuit kennis en data over
wanneer men zich eenzaam voelt, bijvoorbeeld via vrijwilligerswerk.
eenzaamheidsproblematieken in de stad een belangrijke basis om gerichte acties te kunnen inzetten. In Den Haag wordt op verschil
In de campagne rondom bewustwording is in het bijzonder aandacht
lende manieren eenzaamheid onder bewoners in kaart gebracht en
voor jongeren. Uit de evaluatie blijkt dat jongeren op een andere
data beschikbaar gesteld. Hier is vanuit het actieplan ‘Met z’n allen
manier moeten worden aangesproken op het thema eenzaamheid.
niet alleen’ een basis voor gelegd en hier bouwen we op voort.
Ook richten wij ons op ouderen met een migratieachtergrond. Daarvoor nemen wij deel aan landelijk onderzoek naar effectieve
Daarnaast blijft de gemeente investeren in deskundigheids
interventies voor deze doelgroep, gevolgd door gerichte trainingen
bevordering van professionals en vrijwilligers en het uitwisselen van
voor professionals en vrijwilligers.
kennis over eenzaamheid. Hiermee wordt geborgd dat professionals en vrijwilligers beter in staat zijn om signalen van eenzaamheid vroegtijdig te herkennen en het onderwerp op een zorgvuldige en passende wijze bespreekbaar te maken. Er is hierbij extra aandacht voor mentale gezondheid bij jongeren (levensfases 12 tot 18 jaar en
2.2 DOELEN
18 tot 27 jaar).
▶ Het inventariseren en toepassen van data over eenzaamheid
Vanuit het actieplan ‘Met z’n allen niet alleen’ is ook de basis gelegd
▶ Het vergroten van kennis over eenzaamheid bij professionals
binnen het sociaal domein. voor een aanpak rondom bewustwording van eenzaamheid. Centraal daarin staat de boodschap dat het verminderen van eenzaamheid onder onze Haagse inwoners een gezamenlijke verantwoordelijk heid is. Er dient een breed bewustzijn te zijn dat iedereen een rol
18
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
19
en vrijwilligers. ▶ Campagne voor bewustwording die aanzet tot actie.
INHOUD
INHOUD
2.3 ACTIES PER DOEL EN RESULTAAT
20
RESULTAAT
ACTIE
JAARTAL
Er is meer informatie beschikbaar over eenzaamheid in Den Haag.
Data als fundament voor het voorkomen en tegengaan van eenzaamheid. We zetten data in om de effectiviteit van interventies te bepalen en te signaleren welke aanvullende inzet nodig is voor specifieke doelgroepen of in specifieke gebieden. Deze datagedreven aanpak ondersteunt de ontwikkeling van zorgzame buurten en draagt bij aan die wijken waarin eenzaamheid een bovengemiddeld vraagstuk is. Zo zorgen we ervoor dat beleid en acties aansluiten bij de lokale behoeften en daadwerkelijk impact hebben op het welzijn van bewoners.
Doorlopend
Er is één samengesteld modulair kennis- en signaleringstrainingsaanbod voor professionals en vrijwilligers.
We bundelen het trainingsaanbod voor het herkennen en signaleren van eenzaamheid. In samenwerking met Mantelzorgbeleid en Haagse Preventieaanpak, Mentale Gezondheid ontwikkelen we één integrale training met meerdere modules. Deze thema’s beïnvloeden elkaar sterk. Door deze thema’s te combineren, wordt een samenhangende aanpak geboden. De training wordt waar mogelijk structureel ingebed, bijvoorbeeld via inwerkprogramma’s en accreditatie. De modules richten zich op professionals en vrijwilligers en bevat onderdelen over: • Het herkennen en bespreekbaar maken van eenzaamheid. • Het signaleren van eenzaamheid bij (overbelaste) (jonge) mantelzorgers en het bespreekbaar maken. • Het versterken van mentale veerkracht bij jongeren. We evalueren bestaande trainingen en betrekken deze bij de nieuwe ontwikkeling van een integraal trainingsaanbod.
2026
Meer partners en vrijwilligers buiten het sociaal domein maken gebruik van deskundigheidsbevordering.
We breiden de doelgroep van onze trainingen uit met partners en vrijwilligers buiten het sociaal domein zoals supermarkten, kapsalons en apotheken. Hiermee kunnen zij signalen van eenzaamheid beter herkennen en er adequaat op reageren. We zetten hier bijvoorbeeld een e-learning module voor in.
2027
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
21
RESULTAAT
ACTIE
JAARTAL
Haagse inwoners worden gestimuleerd en geïnspireerd om meer naar elkaar om te kijken.
Er is reeds een integrale bewustwordingscampagne ‘Omkijken naar Elkaar’ ontwikkeld. Deze wordt de komende jaren voortgezet en uitgebreid met deelcampagnes op diverse onderwerpen binnen het sociaal domein waaronder eenzaamheid. Deze campagne heeft als doel: • De sociale basis te versterken en de aandacht voor eenzaamheid in de stad te vergroten, door verhalen van inwoners te delen en kleine gebaren van aandacht zichtbaar te maken. Er wordt ingezet op zowel stadspromotie als educatie, met speciale focus op jongeren en werkende volwassenen via sociale media en wijkgerichte platforms. • De drempel voor gesprekken over eenzaamheid te verlagen en meer mensen te betrekken bij initiatieven die sociaal isolement helpen voorkomen. De campagne zet zich in op: • Het stimuleren van sociale verbondenheid. • Het aanzetten tot handelen en stimuleren van het doen van vrijwilligerswerk.
Tot en met 2027
In samenwerking met het op te richten netwerk eenzaamheid zetten wij actief in op het 4x per jaar verspreiden van succesverhalen. Hiermee laten we effectieve interventies zien, en vergoten we het draagvlak en de betrokkenheid bij professionals en in de Haagse samenleving. Dat zij zien dat hun actie betekenisvol is voor anderen. Daarnaast worden subsidiepartners gestimuleerd om hun succesverhalen te delen, zodat inspirerende voorbeelden breder gedeeld en benut kunnen worden.
Doorlopend
Jaarlijks worden drie afleveringen van het tv-programma ‘Ik denk aan jou’ geproduceerd en uitgezonden via TV West, YouTube, Facebook, Instagram en TikTok. Dit terugkerende programma laat zien wat eenzaamheid met mensen doet en welke impact het heeft wanneer inwoners meer naar elkaar omkijken. Het programma wordt in samenwerking met de gemeente en TV West gemaakt. Eén van de afleveringen zal specifiek gaan over eenzaamheid onder jongeren, om ook deze doelgroep zichtbaar te maken en bewustwording te vergroten.
Doorlopend
INHOUD
3 SAMENWERKENDE NETWERKEN 3.1 WAAROM IS DIT BELANGRIJK?
3.2 DOELEN ▶ Het versterken van netwerken waarin maatschappelijke partners, bewonersinitiatieven, ondernemers en de gemeente
Samenwerkende netwerken van publieke en private partijen, vrijwilligersorganisaties en bewonersinitiatieven vormen een cruciale schakel en daarmee een belangrijke voorwaarde voor een sterke sociale basis. Een sterke sociale basis hangt nauw samen met de Haagse Preventieaanpak. Versterken van de eigen veerkracht van de samenleving, vroegtijdig signaleren en voorkomen dat (beginnende) problemen erger worden, staan centraal. Door binnen de actielijn Eenzaamheid in te zetten op het bundelen van kennis, middelen en betrokkenheid, ontstaan duurzame verbindingenen innovatieve oplossingen die aansluiten bij de behoeften van de Haagse inwoners. We bouwen aan een duurzame infrastructuur tegen eenzaamheid, waarbij we organisaties die werken met verschillende doelgroepen zoals jongeren, migranten, ouderen en mensen met een beperking verbinden. Ook de publiek-private samenwerking heeft hierin een plek. De rol van de gemeente is daarbij faciliterend, maar heeft ook de rol als verbindingsofficier met de Haagse Preventieaanpak. Dit zorgt tezamen voor een brede bewustwording en dat integrale kennis en effectieve aanpakken (gebiedsgericht) geborgd kunnen worden in bijvoorbeeld de wijkaanpakken en zorgzame buurten.
22
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
23
samenwerken.
INHOUD
INHOUD
3.3 ACTIES PER DOEL EN RESULTAAT
24
RESULTAAT
ACTIE
JAARTAL
Er zijn netwerken van organisaties die samenwerken rondom eenzaamheid.
We richten een stedelijk netwerk van maatschappelijke organisaties, professionals en ervaringsdeskundigen op die zich inzet tegen eenzaamheid. Dit netwerk faciliteert kennisdeling en samenwerking en wordt duurzaam onderhouden met als doel tot een dekkende infrastructuur te komen met specifieke aandacht voor de focusdoelgroepen: jongeren, ouderen (met een migratieachtergrond, anderstaligen, laaggeletterden), mantelzorgers en éénoudergezinnen.
2026
De complexiteit van eenzaamheid vraagt om een integrale aanpak waarin publieke- en private sector (ondernemers) en maatschappelijke organisaties hun krachten bundelen voor de stad. We verkennen de mogelijkheden van het vormen van een stedelijke alliantie waarin bewustwording, preventie en innovatie centraal staan. De gemeente heeft hierin een faciliterende rol om partijen bij elkaar te brengen en uitdagingen te agenderen.
2027
We geven eenzaamheid een plek in de aanpak van mentale gezondheidsproblemen bij jongeren. Daarbij is eenzaamheid onderdeel van het stedelijk netwerk Mentale Gezondheid bij jongeren dat daar actief is (zoals JIP, YOUZ, Indigo en ‘In je bol’), onderwijsinstellingen én ervaringsdeskundigen zullen zich inzetten voor dit thema.
2026
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
25
INHOUD
4 DUURZAME ONDERSTEUNING 4.1 WAAROM IS DIT BELANGRIJK? We zetten in op duurzame ondersteuning zodat mensen niet alleen
Onze gezamenlijke inzet is erop gericht om eenzaamheid niet langer
geholpen worden op korte termijn, maar dat er blijvende structuren
als een afzonderlijk beleidsterrein te hoeven behandelen. Binnen
en relaties ontstaan die bijdragen aan het welzijn, de sociale cohesie
subsidieregelingen richten we ons daarom op alle doelgroepen
en actieve deelname aan de samenleving.
waarin eenzaamheid vaak voorkomt, met oog voor de diversiteit aan behoeften en omstandigheden.
Door samenwerkende netwerken en aanpalende beleidsterreinen zoals ouderenbeleid, mentale gezondheid bij jongeren, (jonge)
Het huidige ondersteuningsaanbod voor jongeren sluit vaak
mantelzorgers, sport, onderwijs en cultuur, brengen we praktijk en
onvoldoendeaan bij hun leefwereld en behoeften. Daarom is er
beleid met elkaar in verbinding. Zo zorgen we ervoor dat signalen van
behoefte aan gerichte interventies die specifiek zijn ontwikkeld
eenzaamheid niet geïsoleerd worden benaderd, maar in hun bredere
voor deze doelgroep. In het bijzonder willen we meer inzetten
context worden herkend en aangepakt.
op interventiesdie jongeren daadwerkelijk weten te bereiken en aanspreken.
Door de samenhang tussen verschillende domeinen te erkennen, kunnen we gerichter en effectiever beleid ontwikkelen. Dit draagt bij
Binnen de actielijn ‘Duurzame ondersteuning’ komt de integrale
aan een stevige infrastructuur voor duurzame ondersteuning in de
samenwerking en borging bij elkaar zoals de Haagse Preventieaanpak
wijken, bijvoorbeeld bij het vormgeven van zorgzame buurten.
beoogt; focuslijnen, levensfases en over alle levensfases heen, versterken sociale basis, samenhang creëren en gebiedsgericht werken.
4.2 DOELEN ▶ Verankeren van de aanpak eenzaamheid binnen de activiteiten van de sociale basis. ▶ De aanpak van eenzaamheid domein overstijgend verankeren.
26
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
27
INHOUD
INHOUD
RESULTAAT
4.3 ACTIES PER DOEL EN RESULTAAT RESULTAAT
ACTIE
WANNEER
Eenzaamheid is verankerd in de Sociale Basis.
We scherpen de subsidieregeling Samen Sociaal en Vitaal (SSV) aan. De aanpak van eenzaamheid in Den Haag wordt voor een belangrijk deel mogelijk gemaakt door de inzet van subsidiemiddelen via de regeling Samen Sociaal en Vitaal (SSV). Om de subsidiëring van interventies en activiteiten beter te laten aansluiten op de ambities van de beleidslijn, scherpen we de SSV-regeling aan. We evalueren de impact en het bereik van de huidige gesubsidieerde activiteiten. Daarbij kijken we kritisch naar de effectiviteit van interventies en de mate waarin ze verschillende doelgroepen weten te bereiken. In de meerjarige regeling zijn nieuwe criteria opgenomen die gericht zijn op kwaliteitsverbetering en beter aansluiten bij de behoeften van inwoners. De resultaten van de evaluaties gebruiken we om de samenhang tussen interventies en bredere beleidsthema’s binnen de sociale basis en de SSV te versterken. Denk hierbij aan programma’s als Seniorvriendelijk Den Haag, Haags Ontmoeten en Eten en Ontmoeten. Met het aflopen van de tijdelijke SPUK GALA-middelen per 1 januari 2026 wordt het belang van duurzame verankering van effectieve interventies binnen de SSV-regeling extra onderstreept. Daarom analyseren we wat er vanaf 2027 nodig is om succesvolle initiatieven voort te zetten, en welke vorm van financiering daarbij past.
We streven naar een dekkende infrastructuur van bewezen effectieve activiteiten die aansluit op de diverse behoeften van inwoners. Ter ondersteuning van deze ambitie leggen we structurele verbindingen tussen de SSV-regeling, het Programma Haagse Preventieaanpak (HPA) en de wijkagenda’s.
2026-2027
Het voorkomen van eenzaamheid als onderdeel van een seniorvriendelijke stad én de Haagse Preventieaanpak, levensfase 55+. In de actielijn Seniorvriendelijk Den Haag 2025-2030 (RIS322179) wordt ingezet op het prettig ouder worden met een fijn netwerk en een waardevolle rol in de maatschappij. Op deze manier wordt het verminderen van eenzaamheids gevoelens structureel als onderdeel opgenomen. De komende periode zal er specifiek aandacht zijn voor: • Een Seniorvriendelijk Den Haag voor iedereen, juist ook senioren met een kleine portemonnee, laaggeletterdheid of migratieachtergrond. • Dit doen we door specifieke acties die de inspraak verbeteren, het aanbod beter laten aansluiten en het bereik vergroten. • Het verbeteren van de randvoorwaarden voor senioren om mee te kunnen doen, zoals vervoer en toegankelijke informatie. • Het uitbreiden en verbeteren van Haags Ontmoeten als laagdrempelige ontmoetingsplek. • De ondersteuning voor senioren bij het in kaart brengen van hun netwerk en het leren vragen van hulp aan hun netwerk. • De bouw van collectieve woonvormen stimuleren. • Digitale vaardigheden van senioren vergroten.
Doorlopend
Eenzaamheid is verankerd binnen andere domeinen en programma’s.
28
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
Eenzaamheid is verankerd binnen andere domeinen en programma’s.
ACTIE
WANNEER
Het voorkomen van eenzaamheid als onderdeel van de actielijn Informele Zorg, onderdeel Jonge Mantelzorger én Haagse Preventieaanpak, Mentale Gezondheid. Dat jonge mantelzorgers voor andere uitdagingen staan dan oudere mantelzorgers en dat jonge mantelzorgers twee keer zo vaak emotionele problemen ervaren als hun leeftijdsgenoten komt ook naar voren in de Actielijn Informele Zorg 2024-2026 (RIS317703). Vanuit deze actielijn wordt eenzaamheid structureel als onderdeel opgenomen. De komende periode zal er specifiek aandacht zijn voor: • Data over studerende jonge mantelzorgers; ondersteuningsbehoefte en mentale klachten. • Met de methodiek ‘Who Cares?’ wordt op scholen het gesprek aangegaan over mantelzorg. We onderzoeken of deze methodiek uitgebreid kan worden met het bespreekbaar maken van eenzaamheid. • Deskundigheidsbevordering voor professionals en vrijwilligers over mantelzorg, eenzaamheid en mentale gezondheid. • Toegankelijk maken van het ondersteuningsaanbod voor jonge mantelzorgers en jongeren met mentale gezondheidsklachten.
2026
2026
Het voorkomen van eenzaamheid als onderdeel van de toegankelijkheidsagenda ‘Iedereen doet onbeperkt mee’ én Haagse Preventieaanpak, Bevorderen van bestaanszekerheid en maatschappelijke participatie. Het vergroten van de toegankelijkheid van openbare ruimten, openbaar vervoer, digitale voorzieningen en sociale interacties voorkomt dat mensen met een beperking worden buitengesloten en draagt bij aan het tegengaan van eenzaamheid. De Subsidieregeling ‘toegankelijke stad Den Haag 2024’ helpt partijen om de bewustwording over en het verbeteren van de fysieke, digitale en sociale toegankelijkheid te vergroten, zoals ruimten en websites. Hiermee worden drempels weggenomen en mogelijkheden gecreëerd om eenzaamheid onder deze groep te verkleinen.
2026-2028
We verankeren het tegengaan van eenzaamheid binnen Cultuur en Sport. We verkennen hoe we de rol van cultuur en sport kunnen versterken in het terugdringen van eenzaamheid, en hoe we deze beleidsinzet kunnen verankeren voor de lange termijn. Dit hangt mede af van de beschikbare financiële middelen. Naast ambtelijke verankering gaat het hierbij vooral om sport- en culturele activiteiten die door organisaties in de stad worden georganiseerd. Hieronder en aantal voorbeelden.
2026-2028
Cultuur Vanuit het Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur wordt in ieder stadsdeel een cultuuranker gesubsidieerd. Zij stemmen hun programmering af op de wensen en behoeften van de inwoners van het stadsdeel. De fysieke afstandsdrempel om kunst en cultuur te bezoeken wordt verlaagd. Dit stimuleert mede het sociale contact tussen mensen en draagt bij aan het verminderen van eenzaamheid. Bij de activiteiten vanuit de Subsidieregeling Cultuurparticipatie Jong worden projecten voor kinderen en jongeren (4 t/m 27 jaar) ondersteund voor actieve cultuurparticipatie. Het merendeel van de deelnemers geeft aan zich door deelname aan de activiteit(en) minder alleen te voelen.
29
2027 2026
INHOUD
INHOUD
RESULTAAT
ACTIE
WANNEER
Sport Er zijn diverse initiatieven en activiteiten vanuit sport die bijdragen aan het voorkomen of tegengaan van eenzaamheid. Door samen te sporten en te bewegen (in club- of verenigingsverband) wordt bijgedragen aan ontmoeting en sociale samenhang. Zo richten de Buurtsportcoaches Sport en Gezondheid zich op inactieve volwassenen en ouderen, die zijn doorverwezen, en proberen hen te activeren en te stimuleren om te gaan sporten en te bewegen. Ook wordt vanuit de Haagse Preventieaanpak subsidie verstrekt aan de Bas van de Goor Foundation met de Nationale Wandeluitdaging en het leefstijlprogramma Diabetes in Beweging: programma’s waarbij volwassenen met (een verhoogde kans op) diabetes (al of niet via een verwijzing van hun huisarts) kunnen deelnemen aan een 20 weeks wandelprogramma waardoor ze zich beter gaan voelen. Daarnaast biedt de gemeente financiële ondersteuning aan het programma Life Goals in Den Haag. Een beweegprogramma voor mensen met psychische problemen of een verslavingsachtergrond die de drempel verlaagt om weer mee te doen. Een ander initiatief dat bijdraagt aan het voorkomen van eenzaamheid en door de gemeente wordt ondersteund, is Met senioren naar ADO. Een initiatief dat ouderen samenbrengt door ze mee te nemen naar thuiswedstrijden van ADO Den Haag.
30
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
31
RESULTAAT
ACTIE
WANNEER
Eenzaamheid is verankerd binnen andere domeinen en programma’s.
We verankeren het tegengaan van eenzaamheid binnen de ‘Zorgzame buurten’ en complementair daaraan sluiten we aan bij de top 5 van wijkagenda’s. Binnen de woonzorgvisie wordt gewerkt aan het concept ‘Zorgzame buurten’. Dit is een wijk waar bewoners zich verbonden voelen, elkaar ondersteunen en samenwerken met zorg- en welzijnsprofessionals en organisaties op het gebied van wonen. In 2026 wordt begonnen met het inrichten zorgzame buurten, gericht op het versterken van sociale cohesie en het netwerk in de wijk. De opbouw van zorgzame buurten leidt tot: • Sterkere informele netwerken, wat bijdraagt aan vroegsignalering. • Meer verbondenheid, wat gevoelens van eenzaamheid en stress vermindert. • Praktische hulp tussen bewoners, waardoor formele zorg minder nodig is. • Betere toegang tot informele hulp, waardoor inwoners weten waar ze terecht kunnen met vragen of zorgen. In onder andere Mariahoeve en Loosduinen wordt gestart met de focus op vitaal ouder worden. Eenzaamheid is hierin geborgd. We zien erop toe dat in de verdere ontwikkeling eenzaamheid voor alle doelgroepen een prominente plek krijgt in de zorgzame buurten. Samenwerkende netwerken en bewoners leveren waardevolle input voor de wijkagenda’s van Stadsdelen en Wijken.
In deze agenda’s worden per wijk de belangrijkste maatschappelijke opgaven en verbeterpunten vastgesteld, waaronder het voorkomen en tegengaan van eenzaamheid. Geagendeerde thema’s worden uitgewerkt in uitvoeringsplannen. Voor de uitvoering kunnen gemeentelijke subsidieregelingen en initiatieven als Lief- en Leedstraten worden ingezet. Ook benutten we activiteiten uit andere beleidsterreinen die bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid. Praktijkgerichte kennis, signalen en interventies helpen om het aanbod beter af te stemmen op de behoeften in de wijk. Zo voorkomen we overlap, vullen we lacunes en zetten we interventies in waar ze het meest nodig zijn. Deze werkwijze draagt bij aan een samenhangende en dekkende infrastructuur van eenzaamheidsinterventies in Den Haag, ingebed in de wijkgerichte aanpak en verbonden met stedelijke ontwikkelingen zoals zorgzame buurten. We gaan DPZ/Wijkagenda en Investeringsgebieden ondersteunen bij het opnemen van eenzaamheid in de wijkagenda’s in relatie tot de Zorgzame buurten. Verder ondersteunen we de stadsdelen als netwerkregisseur met kennis over eenzaamheid en het leggen van verbindingen. Daar waar eenzaamheid bovengemiddeld veel aanwezig is, kunnen we extra ondersteunen vanuit de subsidieregeling SSV.
2026 - 2028
INHOUD
32
RESULTAAT
ACTIE
WANNEER
Eenzaamheid is verankerd binnen andere domeinen en programma’s.
We sluiten aan bij de Haagse Preventieaanpak met focus op mentale gezondheid van jongeren. We sluiten aan bij de Haagse Preventieaanpak met het doel om te voorkomen dat jongeren in de levensfase 16-27 jaar te maken krijgen van gevoelens van eenzaamheid. In samenhang met het beleid voor jonge mantelzorgers sluiten we hierbij aan op de focuslijn Mentale Gezondheid. Uit signalen blijkt dat jongeren vaak belemmeringen ervaren bij het vinden van passende informatie en ondersteuning bij hulpvragen. Het landelijk platform ‘In je Bol’ biedt jongeren die niet lekker in hun vel zitten en zelf iets willen veranderen een laagdrempelig startpunt. Het platform biedt informatie, tips en tools, een online community, chat en belmogelijkheden, en een overzicht van landelijke interventies en activiteiten. Wij verkennen de mogelijkheden om een structurele samenwerking aan te gaan met dit platform, met als doel ook lokale interventies en activiteiten zichtbaar en toegankelijk te maken voor Haagse jongeren. Hiermee beogen wij de vindbaarheid en effectiviteit van het ondersteuningsaanbod te vergroten en beter aan te laten sluiten op de leefwereld van jongeren.
2026
Jongeren met mentale klachten zijn weerbaarder geworden door gerichte weerbaarheidsinterventies. Ter bestrijding van eenzaamheid onder jongeren is onderzocht welke activiteiten en interventies die gericht zijn op het versterken van hun weerbaarheid, mentale gezondheid en sociale vaardigheden aansluiten bij deze doelgroep. Dit kan variëren van sport, kunst, groepssessies, peer-to-peer educatie, coaching en mentorschap. We gaan workshops, vaardigheids- en weerbaarheidstrainingen organiseren waar jongeren leren open te praten over stress, prestatiedruk en negatieve gedachten. Dit bevordert herkenning, onderlinge steun en het gevoel er niet alleen voor te staan. Door het delen van ervaringen en het aanreiken van praktische handvatten worden jongeren mentaal sterker en sociaal vaardiger.
Doorlopend
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
33
INHOUD
5 RANDVOORWAARDEN EN MONITORING De gemeente monitort en evalueert de aanpak van eenzaamheid.
om niet alleen naar de kwantiteit van de interventies te kijken, maar
Elke vier jaar doet de GGD Haaglanden via de Gezondheidsmonitors
ook naar de kwaliteit van de interacties en de duurzaamheid van de
onderzoek naar de gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren,
verkregen resultaten op de lange termijn.
volwassenen en ouderen in Den Haag en de regio Haaglanden. Eenzaamheid is onderdeel van deze metingen. Hiermee krijgen wij een beeld van de ontwikkelingen van eenzaamheid in de stad en het effect van het beleid. Ook wordt eenzaamheid gemeten via het inwonersonderzoek. Daarnaast blijven we in gesprek met inwoners en uitvoeringsorganisaties, zoals subsidierelaties en belangen behartigers, over eenzaamheid in de stad om te horen wat er speelt onder deelnemers aan de verschillende activiteiten. Cijfers over eenzaamheid bieden een algemeen overzicht van de situatie en maken zichtbaar in welke wijken of onder welke doel groepen eenzaamheid het meest voorkomt. Dit helpt om gerichter in te zetten op de gebieden waar de nood het hoogst is. De eerder ontwikkelde persona’s dragen bij aan een verdergaande verdieping van dit beeld, door inzicht te geven in de verschillende ervaringen van eenzaamheid, afhankelijk van factoren zoals leeftijd, sociale context en gezondheid. Daarnaast evalueren we beleid op het niveau van de activiteiten: dragen deze daadwerkelijk bij aan het terugdringen van eenzaam heid en het versterken van de sociale verbondenheid? Dit kan onder meer worden gemeten door het aantal deelnemers aan de initiatieven, de frequentie van contact, en de mate van tevredenheid over de geboden ondersteuning.
De vraag blijft echter of de aanpak voldoende is om de doelstellingen te realiseren, en wat er mogelijk verbeterd of anders aangepakt kan worden. Daarbij is het belangrijk
34
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
35
INHOUD
6 BEGROTING ACTIELIJN De actielijn Eenzaamheid wordt vanuit structurele en incidentele middelen uit programma 8 bekostigd. Over de periode 2023 t/m 2025 kon de gemeente Den Haag aanspraak maken op rijksmiddelen vanuit de brede SPUK-regeling vanuit het Gezond en Actief leven Akkoord. Deze regeling stopt per 2026. Doordat er geen financiële middelen vanuit het Rijk beschikbaar zijn, is op een slimme manier gekeken naar een structurele benadering om het voorkomen en tegengaan van eenzaamheid effectief te verankeren binnen bestaande beleidsterreinen, programma’s en aanpakken, zodat eenzaamheid geen aparte beleidslijn behoeft te zijn. Financiering van de actielijn Eenzaamheid komt uit programma 8, onderdeel Samenkracht en Burgerparticipatie en de Haagse Preventieaanpak. De kosten voor de uitvoering van de actielijn bedragen voor de periode 2026 € 450.000 en voor 2027 en 2028 € 500.000 per jaar. Daarboven is de subsidieregeling Samen Sociaal en Vitaal beschikbaar om aanvullend middelen in te zetten gericht op de activiteiten over eenzaamheid. De inzet van deze regeling zal vanaf 2027 in lijn gebracht worden met de inhoudelijke ambities en resultaten van de actielijn.
36
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
37
INHOUD
7 BIJLAGEN BIJLAGE 1 EENZAAMHEID: DEFINITIE, OORZAKEN EN GEVOLGEN Wat is eenzaamheid? Eenzaamheid is het subjectieve gevoel van gemis aan betekenisvolle
Oorzaken en gevolgen Oorzaken van eenzaamheid
sociale relaties. Je kunt eenzaam zijn doordat je weinig mensen om je
Eenzaamheid kan verschillende oorzaken hebben. Het is vaak het
heen hebt, maar ook als je bestaande contacten niet als steunend of
gevolg van een combinatie van verschillende factoren, en het is een
diepgaand ervaart. Het gaat dus niet alleen om kwantiteit, maar ook
complex fenomeen dat per persoon kan verschillen. De oorzaken
om de kwaliteit van relaties.
kunnen als volgt worden onderverdeeld:
Wanneer is eenzaamheid een probleem?
Voornaamste oorzaken van eenzaamheid10:
Iedereen kan zich weleens eenzaam voelen. Dat is normaal en hoort
▶ Individuele oorzaken: persoonlijke capaciteiten en eigenschappen,
bij het leven, en het is niet altijd een probleem. Eenzaamheid is
erfelijke factoren, schuldenproblematiek, moeite met taal,
vooral een probleem als je het sterk of langdurig voelt. In het kort, als eenzaamheid je ongelukkig maakt of je functioneren belemmert
9.
burgerlijke staat, GGZ-problematiek. ▶ Veranderingen in het sociale netwerk: deze ontstaan vaak na ingrijpende gebeurtenissen, zoals het verlies van een dierbare,
Drie vormen van eenzaamheid ▶ Sociale eenzaamheid – het gemis van een breder sociaal netwerk van vrienden, kennissen of collega’s. ▶ Emotionele eenzaamheid – het ontbreken van een hechte, intieme band, zoals met een partner of goede vriend(in). ▶ Existentiële eenzaamheid – Je alleen voelen in het bestaan zelf, omdat je bijvoorbeeld geconfronteerd wordt met sterfelijkheid of gebrek aan zingeving.
9
eentegeneenzaamheid.nl
10 Wat werkt bij de aanpak van eenzaamheid | Movisie
38
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
39
echtscheiding, ontslag, verhuizing, nieuwe school of nieuwe baan. ▶ Maatschappelijke oorzaken: social media, individualisering, ontkerkelijking, vergrijzing, negatieve beeldvorming.
INHOUD
INHOUD
en vaatziekten, depressies, vroegtijdige dementie en verhoogd risico
Deze verminderde participatie verzwakt het sociale kapitaal en de
Ondermijning van sociale cohesie
op vroegtijdig overlijden (26% meer kans) .
maatschappelijke samenhang .
Door de verminderde participatie en het terugtrekken van eenzame
11
14
mensen uit sociale verbanden, wordt de algehele sociale samenhang Chronische eenzaamheid heeft een vergelijkbaar effect op
Verhoogde druk op de gezondheidszorg
de gezondheidals het roken van vijftien sigaretten per dag12.
Eenzaamheid kan aanzienlijke gevolgen hebben voor de gezondheid,
Het verzwakt het immuunsysteem, verhoogt de bloeddruk en kan
wat resulteert in:
leiden tot slaapproblemen13. Bij ouderen kan eenzaamheid resulteren
Naast de fysieke gevolgen heeft eenzaamheid ook een aanzienlijke
•
Vaker een beroep doen op medische zorg
•
Grotere kans op ziekenhuisopnames
•
Verhoogde behoefte aan langdurige zorg
impact op de mentale gezondheid. Het verhoogt het risico op
Omdat eenzaamheid tot een groot aantal problemen kan leiden is het belangrijk om te voorkomen dat mensen vereenzamen. Zo voorkomen
Hierdoor wordt de druk op de gezondheidszorg vergroot en stijgen
we niet alleen vervelende situaties voor mensen zelf, we verlagen ook
verhoogde kans op de ziekte van Alzheimer. Bovendien kan lang
de kosten.
de druk op ondersteuning en zorg.
Economische impact
en terugtrekgedrag, wat de eenzaamheid verder kan versterken.
De gevolgen van eenzaamheid hebben ook economische Eenzaamheid heeft verschillende maatschappelijke gevolgen voor
consequenties:
zowel individu als samenleving: •
Verminderde productiviteit op het werk
Verminderde maatschappelijke participatie
•
Hoger ziekteverzuim
Uit een onderzoek bleek dat sociale participatie, zoals het deelnemen
•
Voortijdig afgebroken opleidingen15
aan activiteiten of vrijwilligerswerk, een positief effect heeft op het verminderen van eenzaamheid en het verbeteren van de gezondheid. Eenzame mensen trekken zich vaak terug uit sociale verbanden en
Gevolgen van eenzaamheid Toename fysieke en mentale gezondheidsklachten
nemen minder deel aan maatschappelijke activiteiten. Dit leidt tot:
Eenzaamheid heeft gevolgen voor zowel individuen als de samen
•
Minder vrijwilligerswerk
leving. Uit onderzoek is gebleken dat langdurige eenzaamheid of
•
Verminderde deelname aan clubs en verenigingen
het niet kunnen verbreken van eenzaamheid kan leiden tot ernstige
•
Afname van mantelzorg
fysieke en psychische klachten. Enkele voorbeelden hiervan zijn: hart14 Probleemanalyse–Eenzaamheid Informatie Centrum
11 Fysieke gevolgen van eenzaamheid – Wat kun je doen?
15 Eenzaamheid: een complex en veelkoppig monster | Movisie
12 Wat-werkt-bij-de-aanpak-van-eenzaamheid.pdf
16 Eenzaamheid: een complex en veelkoppig monster | Movisie
13 Het verband tussen eenzaamheid en psychische aandoeningen – Trimbos-instituut
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
uitdaging die om een brede aanpak vraagt16.
depressie, vermindert de cognitieve functie en kan leiden tot een durige eenzaamheid resulteren in verminderde sociale vaardigheden
40
Gezien deze verstrekkende gevolgen is het duidelijk dat eenzaamheid niet alleen een individueel probleem is, maar een maatschappelijke
in verminderde motoriek en lichamelijke activiteit.
[1] Wat werkt bij de aanpak van eenzaamheid | Movisie
in de maatschappij verzwakt.
41
INHOUD
INHOUD
BIJLAGE 2 PARTICIPATIEVERSLAG ACTIELIJN EENZAAMHEID 2026-2028
en maatschappelijke organisaties, zijn we actief in gesprek gegaan
thema eenzaamheid nadrukkelijk naar voren kwam. Wij bereikten
met de stad.
ruim 100 mensen tijdens deze bijeenkomsten.
Inzichten zijn opgehaald via:
Stadsgesprek Sociale Basis | 20 november 2024 Tijdens het Stadsgesprek ‘Samen Sociaal’ voerden wij gesprekken
▶ Gesprekken met inwoners, professionals en partners in de stad;
met 7 organisaties: Siena, Family Control, We zijn Transvaal,