RIS323945 Bijlage Haagse Klimaatrapportage 2024

capaciteitsproblemen bij uitvoerende partijen

warmteoplossingen voor duurzame warmte in

‘groene wijken’.

uit de particuliere voorraad.

en de onduidelijkheid en vertraging rondom

de stad per buurt beschreven. Voor veel buurten

isoleren volgens de Wet Natuurbescherming

is een collectief warmtenet met een duurzame

In de transitievisie warmte zijn naast ‘groene

(natuurvriendelijk isoleren). Landelijk nam het

bron een goede toekomstbestendige oplossing,

wijken’ ook ‘gele wijken’ geïdentificeerd.

39

40

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

voldoende woningen nodig die ook aangesloten 100%

kunnen worden. De gemeente wil zorgen dat waar type installatie onbekend is deze onderdelen niet op elkaar wachten, maar met verwarming o.b.v. aardgas

75%

gelijktijdig en in samenhang worden opgepakt. met stadsverwarming

Scheveningen

Het aantal woningen aangesloten op collectieve verwarming groeide in 2024 met 1.650, wat

25%

Haagse Hout

Haagse Hout Segbroek

Segbroek Centrum

elektrisch verwarmd

50%

Scheveningen

Laak Loosduinen

Centrum

Leidschenveen Ypenburg

Laak Loosduinen

Escamp

Leidschenveen Ypenburg

Escamp

circa 8% van de woningvoorraad in de stad is. 0

2019

2020

2021

2022

2023

2024

◼ Waar type installatie onbekend is

Dat is minder dan jaarlijks nodig is voor het behalen van onze ambitie en kan worden verklaard doordat commerciële bedrijven

◼ Met verwarming o.b.v. Aardgas

minder in warmtenetten hebben geïnves-

◼ Met stadsverwarming

teerd als gevolg van onzekerheid over de Wet

◼ Elektrisch verwarmd

collectieve warmte (Wcw). Met het oprichten

Figuur 9: Aandeel van verschillende hoofdverwarmingsin-

van het Publiek integraal warmtebedrijf wordt

stallaties in Haagse woningen (bron: CBS). Het uiteinde-

verwacht dat het aantal woningen aangesloten

lijke doel is dat woningen geen aardgas meer nodig

op ­collectieve verwarming op termijn met 4.000

hebben om te verwarmen.

per jaar zal groeien tot een maximum van 64.500 in 2045.

Schone warmteopties in 2030

Schone warmteopties in 2040

Warmtepompbuurten

Warmtepompbuurten

Warmtenetbuurten voor 2030

Warmtenetbuurten

Warmtenetbuurten na 2030

Mix van warmtenetten en warmtepompen

Mix van warmtepompen en warmtenetten

Warmteoptie nader bepalen: warmtepompen, warmtenetten of een mix

Hybride warmtepompbuurten

Figuur 10: Beoogde warmteopties per wijk, bron: Transitievisie Warmte Den Haag.

Kleinschalige duurzame warmteoplossingen zoals een hybride warmtepomp passen in

3.2.3 Warmte per wijk

vooral stilgestaan bij betaalbaarheid en samen-

mogelijk geschikt zijn voor de bouw van een

deze buurten.

In de volgende wijken is de gemeente actief

werken met de initiatieven.

warmteoverdrachtstation.

bezig met de (voorbereiding op de) ontwikkeling Isolatiemaatregelen zoals dak-, muur-, glas- en

van nieuwe warmtenetten of het uitbreiden van

Bouwlust, Vrederust en Morgenstond-West - In

Central Innovation District (CID) - In het CID is

vloerisolatie zijn altijd waardevol. Dit geldt

het warmtenet met nieuwe aansluitingen.

Bouwlust is woningcorporatie Hof Wonen

een mix van warmtenetten en warmtepompen

bezig met een grootschalige renovatie, waarbij

de meest kansrijke optie. Voor ontwikkel-

Binckhorst - De focus lag in 2024 op het

woningen worden verbeterd en aardgasvrij

locaties in het gebied Centraal Station voert de

opstarten van de ontwikkeling van warmte-

worden opgeleverd in de wijken Oorden en

gemeente regie op beschikbare bodemenergie

3.2.2 Publiek integraal warmtebedrijf

netten in het gebied van Trekvliet-Maanweg in

Venen. 264 Woningen (Oorden fase 1) zijn

via het in 2024 opgestelde bodemenergieplan

In 2024 is gewerkt aan de voorbereiding van

de Binckhorst en in Laakhavens. Ook zijn defi-

aardgasvrij opgeleverd door verbeterde isolatie

dat aangeeft welke bron waar ingezet kan

een publiek integraal warmtebedrijf. Daarbij is

nitieve afspraken gemaakt over het aansluiten

en aansluiting op het bestaande warmtenet dat

worden. In het gebied Beatrixkwartier/

onderzocht welke rol de gemeente Den Haag

van ongeveer 700 woningen van het project

is gekoppeld aan de geothermiebron Haagse

Bezuidenhout-West en Laan van NOI is in 2024

(RIS319397) hierin zou kunnen nemen.

BoogieWood, die tussen 2029 en 2032 worden

Aardwarmte Leyweg (HAL).

besloten geen bodemenergieplan op te

Daarnaast zijn twee bewonersavonden en

opgeleverd, op het duurzame warmtenet van

een stadsgesprek georganiseerd om inwoners

Trekvliet Energie.

ook voor de overstap op inductiekoken en de aanschaf van zonnepanelen.

te informeren en te betrekken. Verder voert

stellen, omdat de bodem voor de bouwopgave Morgenstond en Moerwijk - In de nabijheid van

voldoende potentie bevat. Voor bestaande

de wijken Morgenstond en Moerwijk is geen

warmtenetten is in deze gebieden geen plan

de gemeente regie op de ontwikkeling van

Mariahoeve – In 2024 is gestart met de

schone warmtebron aanwezig. In afstemming

ontwikkeld vanwege de onzekerheid rondom de

duurzame warmtebronnen en op de groei van

projectopdracht voor de ontwikkeling van een

met de woningcorporaties verkent de gemeente

Wet collectieve warmtevoorziening (Wcw).

het aantal warmtenetaansluitingen. Duurzame

geothermiebron. Op bewonersavonden en

welke renovatieprojecten kansrijk zijn voor

bronnen worden gerealiseerd als er voldoende

bijeenkomsten met bewoners en bewoners­

een tijdelijke oplossing (inloopoplossing).

Ypenburg – De meeste woningen worden

zekerheid is over de mogelijkheden om warmte

initiatieven, zoals gebiedscoöperatie Wijk25

Voor 2024 zijn er twee locaties in beeld die

met een stadsverwarmingsnet op een

te leveren. Voor de aanleg van warmtenetten zijn

en de energiecoöperatie de Groene Smaragd is

warmtekrachtcentrale (gasketel) verwarmd.

41

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

90.000 80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0

◼

Aantal aansluitingen

◼

Forecast

2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045

42

Figuur 11: Hoeveelheid kleinverbruikersaansluitingen op het stadsverwarmingsnet over de jaren (bron: Eneco, forecast PIW).

Onderzoek geeft aan dat de 1.000 woningen

3.2.4 Duurzame warmtebronnen

die nog aardgas verbruiken zeer waarschijnlijk

Begin 2024 is de bronnenstrategie (RIS318482)

uitkomen op een warmtepomp als beste

aangeboden aan de gemeenteraad en

oplossing voor de overstap naar een schone

besproken met energiecoaches en bewonersi-

warmtevoorziening. Daarnaast is in 2024

nitiatieven. In de bronnenstrategie beschrijft

samengewerkt met verschillende partijen om

de gemeente welke duurzame warmtebronnen

het stadsverwarmingsnet te verduurzamen.

ingezet gaan worden voor het verwarmen van

Voor informatie en vragen zijn er meerdere

de gebouwde omgeving tussen nu en 2035.

bewonersbijeenkomsten geweest.

En welke stappen de gemeente zet om de

van Delfland is een strategische analyse

op beide leidingen aangesloten; een belangrijke

belangrijkste collectieve duurzame warmte-

verricht voor het ontwikkelen van een nieuwe

stap om huizen en gebouwen in Den Haag op

Vruchtenbuurt - Sinds 2015 werkt de coöperatie

bronnen voor de stad (geothermie, aquathermie

aquathermiebron uit afvalwaterzuivering

een gasloze manier te verwarmen.

Duurzame Vruchtenbuurt aan het project

en restwarmte) te realiseren en hoe het gebruik

Harnaschpolder en Houtrust. De kansen voor

Warm in de Wijk. Dat is een zelfontworpen

van individuele en klein-collectieve warmteop-

deze bron zijn in beeld gebracht vanuit een

In 2024 is er gewerkt aan de warmteleiding

plan om zo veel mogelijk woningen in de

lossingen (bodemenergiesystemen en (hybride)

technisch, ruimtelijk, financieel en governance

tussen Vlaardingen en Den Haag. De werkzaam-

Vruchtenbuurt te koppelen aan een lokale

warmtepompen) gestimuleerd wordt.

perspectief.

heden vonden plaats langs de Middachtenweg,

duurzame warmtebron. De gemeente

De aanleg van warmtenetten is een prioriteit voor de gemeente

• In samenwerking met het Hoogheemraadschap

en WarmtelinQ Rijswijk-Leiden. Den Haag wordt

• Er is een vergunning verleend aan Uniper

de De la Reyweg, in het Wijkpark Transvaal en

ondersteunt door het bieden van ruimte voor

In 2024 is er ook gestart met de verkenning van

om een grootschalig TEO-systeem, een

de Herman Costerstraat. De warmteleiding

ontwikkeling. In 2024 heeft de gemeente

hoe en wanneer meerdere warmtebronnen

energiebron waarbij thermische energie uit

tussen Rijswijk en Leiden was in 2024 nog in de

onderzocht dat de Effluentleiding van het

ontwikkeld kunnen worden:

oppervlaktewater kan worden gehaald, te

planningsfase, waarbij de gemeente aandacht

realiseren bij het De Constant Rebecqueplein.

heeft gevraagd voor groen in de buurt, de

Hoogheemraadschap een goede bron van warmte kan zijn. Deze leiding bevat warm

• De projectopdracht om te komen tot een

overlast voor bewoners, de bereikbaarheid

afvalwater dat ingezet kan worden als

of meerdere geschikte locaties voor de

3.2.5 WarmtelinQ

voor ondernemers, gevolgen voor verkeer en

duurzame warmtebron voor de huizen in de

ontwikkeling van een geothermiebron in

In opdracht van het Ministerie van

gebiedsontwikkeling. Tijdens een burenoverleg

Vruchtenbuurt.

Mariahoeve. Op basis hiervan wordt in 2025 voorbereid op besluitvorming vanuit de gemeente.

Economische Zaken en Klimaat (nu Klimaat en

Groene Groei) legt Gasunie twee (rest)warmtetransportleidingen aan vanuit de haven van

Rotterdam: WarmtelinQ Vlaardingen-Den Haag

in Transvaal, gefaciliteerd door de gemeente, konden bewoners en ondernemers meepraten, ideeën aandragen en vragen stellen aan WarmtelinQ en de gemeente.

43

44

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

In 2024 is het programma netcongestie

zoals de verzwaring van het laagspanningsnet

opgestart in Den Haag. Onderdeel hiervan

via de buurtaanpak en locatiestudies en voor-

is de taskforce netcongestie, waarin Tennet,

bereidingen van nieuwe (hoofd)verdeelstations.

Stedin en de gemeente samenwerken aan het

Ook is de samenwerking met Energierijk

uitbreiden van het elektriciteitsnet. Hiervoor

Den Haag (ERDH) opgestart.

zijn in 2024 diverse werkzaamheden opgestart,

3.4 Samenwerken met de stad De overstap naar schone energiebronnen gaat beter en sneller wanneer we samenwerken met bewoners, ondernemers en andere stakeholders in de stad. We ondersteunen daarom bewonersinitiatieven en coöperaties en willen handelingsperspectief en duidelijkheid geven aan de stad. Ook betrekken we bewoners, ondernemers en initiatieven bij de planning en uitvoering. Plannen, projecten en uitvoering worden zowel

• Er zijn meerdere bewonersbijeenkomsten

gebiedsgericht als doelgroepgericht bekeken en

georganiseerd om inwoners te informeren

aangepakt. Een wijk of buurt kan een specifieke

over de Actielijn Bewonersinitiateven

behoefte hebben, maar dit geldt net zo goed voor

Warmtenetten. Deze bijeenkomsten hadden

een bepaalde doelgroep, zoals huishoudens die

tot doel inwoners te interesseren voor

met energiearmoede te maken hebben of juist

miniwarmtenetten.

winkeliers en horeca. Zij hebben ondersteuning

Met de Actielijn ondersteunt de gemeente

van start gegaan (RIS322453). In deze samen-

opgesteld en is vastgesteld. Hiermee voeren we een gebiedsgerichte aanpak op de verduurzaming van het overheidsvastgoed.

nodig in de overstap naar schone energie die

initiatieven van bewoners om samen aan

werking werken Rijksvastgoedbedrijf, Provincie

• Er is een samenwerking opgestart tussen ERDH-

voor anderen minder of niet relevant is. Dat vergt

de slag te gaan om hun wijk duurzaam

Zuid-Holland en gemeente Den Haag samen

partners, HTM en Stedin om netcongestie aan

tijd en ruimte om naar elkaar te luisteren en

te verwarmen met juridische, technische,

aan de verduurzaming van het overheids-

te pakken met slimme netoplossingen en het

samen de nieuwe toekomst vorm te geven.

financiële en communicatieve hulp

vastgoed om in 2024 klimaatneutraal te zijn

realiseren van flexibel vermogen.

De aanleg van WarmtelinQ

3.2.6 EnergieRijk Den Haag (ERDH) In 2024 is de laatste programmaperiode van de samenwerking EnergieRijk Den Haag (ERDH)

• Het actieplan Gebied is door de gemeente

tijdens de ontwikkeling. Dit betreffen

door het delen van kennis over het ‘wat en hoe

Ook op andere manieren werken we samen

(in potentie) warmtenetten tussen de 2

dan’. In 2024 is het volgende bereikt:

met bewoners. Net zoals in 2022 zijn in 2024

en 100 aansluitingen gevoed door een

in Statenkwartier en Laakkwartier & Spoorwijk

duurzame bron en warmtenetten die

burgerberaden georganiseerd. De lessen

mikken op meer dan 500 aansluitingen

zijn opgenomen in de ‘Leidraad Haagse

met als bron aquathermie (op basis van

Burgerberaden’. Daarnaast is de Haagse

oppervlaktewater of afvalwater), geothermie,

Hogeschool in samenwerking met de gemeente

restwarmteleidingen of een andere

Den Haag in 2024 gestart met een onderzoek

duurzame bron.

3.3 Netcongestie Netcongestie is het overbelast raken van het elektriciteitsnet door te veel vraag of aanbod van elektriciteit. In heel Den Haag is sprake van netcongestie sinds 2024. Dit geldt voor het hoogspanningsnet van Tennet en voor grote delen van het laag- en middenspanningsnet van Stedin, ook wel gelaagde netcongestie. Voor het oplossen van gelaagde netcongestie in Den Haag is uitbreiding op het elektriciteitsnet van Tennet en Stedin noodzakelijk.

om inzicht te krijgen in de impact van de burgerberaden.

• Er zijn zes kennissessies met bewoners(initiatieven) georganiseerd met het Haags Bewonersplatform Energietransitie

Concreet zijn er op het gebied van bewonersinitiatieven in 2024 de volgende resultaten behaald:

(HBET) en Duurzaam Den Haag.

45

46

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

3.5 Doelgroepen en gerichte aanpakken De gemeente zet ook in op meer aandacht voor specifieke doelgroepen en onderwerpen binnen de energietransitie.

3.5.1 Huishoudens met energiearmoede

armoede. De Aanpak Energiearmoede bestaat

Volgens onderzoek van TNO had 9,1% van de

uit diverse projecten waarmee de gemeente

huishoudens in Den Haag in 2024 te maken

inwoners helpt bij het verlagen van hun

met energiearmoede. Deze huishoudens

energieverbruik, zodat zij minder kwetsbaar

hebben een laag inkomen in combinatie met

worden voor stijgende energieprijzen. Zo is er

een hoge energierekening en/of een woning

de Duurzame Cadeaukaart, waarmee Haagse

met een slecht energielabel. Het aandeel huis-

minima duurzame witgoedapparaten

houdens met energiearmoede in Den Haag ligt

met korting kunnen aanschaffen. In 2024

een stuk hoger dan het landelijk gemiddelde

zijn hiermee 1.453 duurzame apparaten

van 6,1%. Het is ook hoger dan het aandeel

aangeschaft.

in 2022 en 2023, toen het aandeel huishoudens met energiearmoede in Den Haag op ongeveer Een buurtberaad in Statenkwartier

• Samen met Duurzaam Den Haag is een stadsgesprek georganiseerd om met inwoners in gesprek te gaan over de plannen van de gemeente op het gebied van de warmtetransitie • Eind 2024 is een handleiding voor energiecoaches opgeleverd, gericht op het begeleiden van bewoners bij de aanschaf van een hybride warmtepomp.

hun project.

corporatiewoning. De gemeente werkt samen

12

met woningcorporaties om energiearmoede bij

10

hun huurders tegen te gaan. Zo zijn er in 2024

• Inkoopactie hybride warmtepompen. • De Routekaart aardgasvrij is in samenwerking

8 6

Wonen’ 9.684 huishoudens geholpen door het

met de werkgroep van bewoners ontwikkeld

4

en opgeleverd. De tool is te vinden op de

aanbrengen van kleine energiebesparende

2

maatregelen in de woning. Daarnaast zijn

website van de gemeente Den Haag (https://

0

duurzamestad.denhaag.nl/aardgasvrij/) • Samen met bewoners en een onderzoeksbureau

challenge hebben in 2024 hard gewerkt om

is er in het Zeeheldenkwartier een onderzoek gestart en afgerond naar de

hun initiatieven in de stad te realiseren. Bijna

mogelijkheden voor kleinschalige collectieve

• Deelnemers aan de energie uit de wijk

energiearmoede in Den Haag woont in een

14

alle initiatieven zijn in de afrondende fase van

Ongeveer 65% van de huishoudens met

warmteoplossingen in de buurt.

met het gezamenlijke project ‘Behaaglijker

er via verschillende andere projecten 1.677 2019 ◼

2020 Den Haag

2021

2022 ◼

2023

2024

Landelijk

Figuur 12: Aandeel huishoudens met energiearmoede (bron: TNO)

huishoudens in een corporatiewoning geholpen met het besparen van energie.

3.5.2 Haagse Daken Aanpak Den Haag heeft ruim 17 km2 aan daken.

5% lag. Dit had hoofdzakelijk te maken

Dat is zeventien keer het Zuiderpark. Een groot

met de landelijke steunmaatregelen zoals

deel ervan is plat en sterk, waardoor er méér

energietoeslag en een energieprijsplafond.

mogelijk is met deze ruimte. Daken bieden een

Vóór de energiecrisis was het aandeel Haagse

enorme kans voor de energietransitie, voor

huishoudens met energiearmoede ongeveer

meer groen en voor de opvang van hemelwater.

hetzelfde als in 2024, namelijk 8,8% in 2020 en

Het is van belang om die ruimte optimaal te

8,6% in 2021.

benutten. In het gemeentelijke Programma Daken 2024 en de Haagse Daken Aanpak

De gemeente zet zich op verschillende manieren

(RIS316092) staat beschreven hoe we dat in

in voor huishoudens die kampen met energie-

Den Haag kunnen doen. Het doel is om in 2030

47

48

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

zonnepanelen en een isolatiesubsidie voor

maakt onderdeel uit van het actieprogramma

bedrijfspanden. Via het Ondernemersportaal en

Opknappen en Isoleren.

duurzaamheidskringen informeren we Haagse ondernemers over wat ze kunnen doen en welke

In 2024 hebben 3.115 inwoners gebruik

(financiële) ondersteuning er is. Resultaten

gemaakt van de Direct Bespaaractie, waren er

uit 2024 zijn:

109 aanmeldingen voor technisch advies, ruim 900 gesprekken met energiecoaches, zijn er 609

188 Ondernemingen uit de horeca- of detail-

energiescans uitgevoerd en werden er twee

handel hebben een energiescan afgenomen

edities van Gluren bij de groene buren georga-

voor advies over energiebesparing. 13% Nam

niseerd. Ook startten we met nieuwe collectieve

vervolgens energiebesparende maatregelen.

inkoopacties voor VvE’s en woningeigenaren, zoals collectieve inkoop van glas en kozijnen in

Groene daken op schuurtjes bij het koningsplein

op 50% van de Haagse daken schone energie

middel van een samenwerking tussen energie-

op te wekken en/of hoge kwaliteit bio-diverse,

coöperaties en de gemeente.

waterbergende daken te hebben.

Negentien ondernemingen hebben een gratis

Benoordenhout en de Bomen- en Bloemenbuurt

Milieubarometer startabonnement ontvangen

en een stadsbrede actie voor de inkoop van

voor inzicht in energie- en waterverbruik.

vloerisolatie. Van het ontzorgingsaanbod voor de aanschaf en installatie van een inductiekook-

Zeven horecaondernemers schaften warmte-

plaat hebben 72 huishoudens gebruik gemaakt.

kussens aan met gebruik van inkoopkorting. In 2024 is onderzoek gedaan naar duurzame

Het blijft heel belangrijk om bewoners op

De focus van het dakenprogramma ligt op

mogelijkheden op zo'n twintig schooldaken om

Vanuit de subsidieregeling isolatie

een makkelijke en toegankelijke manier de

inspireren, ondersteunen en ontzorgen voor

zo meer zonnedaken te realiseren waar dat kan,

bedrijfspanden zijn 49 panden voor meer dan

informatie bieden die zij nodig hebben voor het

een groeiend bewustzijn over de kansen die het

liefst ook met groen. Ook wordt onderzocht of

€ 100.000 verduurzaamd.

verduurzamen van hun woning. De gemeente

dak biedt bij klimaatadaptatie, energietran-

dat in de vorm van een energiecoöperatie kan.

sitie, biodiversiteit, leefbaarheid en het beter

Naast de scholen onderzocht ook de Christus

benutten van ruimte. In samenwerking met

Triumfatorkerk deze mogelijkheden.

blijft deze ondersteuning bieden en zoekt • Het onderzoek over de verduurzaming van de bedrijventerreinen Forepark en Zichtenburg

continu naar manieren om deze ondersteuning te verbeteren.

Kerketuinen is afgerond.

energiecoöperaties zijn er zonnepanelen gelegd Den Haag zonnepanelen of groen, en steeds

3.5.4 Informatiepunten en hulp

3.5.5 Financiële ondersteuning voor bewoners

vaker ook een combinatie van beide. Het totale

Bij verduurzaming spelen kennis en het

Kosten zijn vaak een drempel om energie-

vermogen van zonnepanelen in Den Haag blijft

wegnemen van belemmeringen een belangrijke

besparende maatregelen te nemen of over

tot zover elk jaar stijgen. In 2024 steeg het

rol. Daarom biedt de gemeente verschillende

te stappen op schone energie. Naast de

met 21%.

diensten en producten om bewoners te

verschillende landelijke regelingen, stelt de

ondersteunen. Bijvoorbeeld via informatie-

gemeente daarom subsidies en kortingsrege-

punten, zoals Hou van je Huis, de VvE-balie en

lingen beschikbaar voor haar inwoners, zoals

de Huurbalie, waar bewoners advies kunnen

de subsidie koken op schone energie of voor

De gemeente helpt middels het Programma

krijgen over het verduurzamen van hun woning

verduurzaming van monumenten. De gemeente

Verduurzamen Haags MKB (RIS321510)

of over de stand van zaken van de energietran-

geeft daarnaast rentekorting op leningen bij

jaarlijks meer dan 1.500 ondernemers met

sitie in de verschillende wijken van Den Haag.

het Nationaal Warmtefonds. Ook biedt het

hun duurzaamheidsambities. Dit doen we o.a.

Het doel van de diensten en producten is om

Duurzaamheidsfonds VvE’s extra leenmoge-

Figuur 13: Het vermogen van zonnepanelen in Den Haag

met energiescans, collectieve inkoop van ener-

inwoners te helpen bij het verminderen van

lijkheden als de leenbehoefte niet helemaal

blijft stijgen (Bron: regionale klimaatmonitor, CBS)

giebesparende maatregelen, online dakscans,

hun energieverbruik en de overstap naar

past binnen de voorwaarden van het Nationaal

haalbaarheidsonderzoeken voor plaatsing van

schone energie. De stadsbrede dienstverlening

op de daken van meerdere (grote) VvE’s, door

200.000 180.000 160.000 140.000 120.000 100.000 80.000 60.000 40.000 20.000 0

Eind 2024 heeft 27% van het dakoppervlak in

3.5.3 Haags Midden en Klein Bedrijf

2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 opgesteld vermogen in kW

49

50

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

3.6 Vooruitblik Het Klimaatdashboard laat zien, op basis van het huidige beleid en landelijke ontwikkelingen, dat de uitstoot door energieverbruik in 2030 ongeveer 25% lager is vergeleken met 2024. Deze daling komt vooral door de opwekking van meer schone elektriciteit. Voor de komende jaren zien we de volgende prioriteiten en kansen voor de energie transitie in Den Haag.

Een energiecoach helpt een bewoner met het verduurzamen van zijn huis

Isoleren

om te investeren. Op 3 juli 2025 is de Wcw door

Met ruim 7.000 woningen die in 2024 een

de Tweede Kamer aangenomen. Deze nieuwe wet

isolatiestap hebben gezet, zijn we nog niet op

vervangt de huidige Warmtewet en heeft als doel

het geambieerde isolatietempo van gemiddeld

de ontwikkeling van nieuwe warmtenetten te

10.000 woningen per jaar. Om tempo te blijven

vergemakkelijken. De oprichting van een publiek

maken, zetten we de huidige aanpak rondom

warmtebedrijf in het kader van de Wcw kan

het isoleren en verbeteren van woningen

zorgen voor een grote versnelling in de aanleg

voort, waarbij we succesvolle acties uitbreiden

van warmtenetten richting 2030. De verwachting

en minder succesvolle acties aanpassen of

is dat met het publiek warmtebedrijf het aantal

stoppen. Om de doelgroep die nog niet isoleert

warmteaansluitingen op termijn met 4.000

te stimuleren komen er aanvullingen op de

per jaar zal toenemen. Het Klimaatdashboard

aanpak waarvan het college verwacht dat ze

laat de grootste verwachte resultaten van

bijdragen. Denk hierbij aan een regeling voor

warmtenetten nog niet zien. De resultaten van

Warmtefonds. Ook stelt de gemeente subsidies

huurders. In totaal werd er ruim € 180.000

doe-het-zelf isolatie en een actie om VvE’s

geothermiebronnen en distributie-infrastructuur

beschikbaar voor duurzame wijkacties.

aan subsidie verstrekt;

eenvoudiger te koppelen aan isolatiebedrijven.

vallen vanwege de doorlooptijd van 10 tot 15

Ook zal er op het gebied van communicatie met

jaar nu nog buiten het Haags Klimaatdashboard.

een aparte isolatiecampagne extra aandacht

De verwachting is dat op de langere termijn

komen voor dit onderwerp.Tegelijk blijft het

warmtenetten een belangrijke rol zullen spelen

met een lening van het gemeentelijke

isolatietempo ook afhankelijk van landelijke en

om de klimaatdoelstelling te halen.

Duurzaamheidsfonds VvE’s;

wereldwijde factoren die bij woningeigenaren

• Uit de subsidieregeling verwijderen gaskachels In 2024 zijn hiermee de volgende resultaten behaald: • Minima in Den Haag (Ooievaarspashouders)

en gasgeisers is € 180.000 verstrekt; • 69 Woningen (16 VvE’s) zijn verduurzaamd

kunnen met de Duurzame Cadeaukaart

• 821 Woningen zijn verduurzaamd met een

meespelen in een besluit om hun woning te

Versnelling van het aanleggen van warmtenetten

een energiezuinige koelkast, stofzuiger,

Energiebespaarleningen van het Nationaal

isoleren. In het Haags Klimaatdashboard is

is erg belangrijk als Den Haag haar klimaatam-

wasmachine en andere witgoedapparaten

Warmtefonds, waarbij € 600.000 aan

te zien dat het verbeteren van isolatie een

bities wil halen. Daarvoor moeten ook aandacht

met korting aanschaffen. In 2024 zijn

rentekorting door de gemeente is verstrekt.

bescheiden maar stabiele vermindering in

blijven voor individuele duurzame warmte-

er op deze manier 1.453 duurzame

broeikasgassen oplevert. Het blijft verder een

oplossingen zoals warmtepompen. De komende

witgoedapparaten aangeschaft;

randvoorwaarde voor de overstap naar aardgas-

periode focust de gemeente op de lopende

vrije verwarmingsopties.

warmteprojecten Den Haag Zuid-West (778

• 930 Woningeigenaren maakten gebruik van de subsidieregeling Koken op Schone Energie.

woningen), de inloopoplossing Mariahoeve (476

In totaal werd er ruim € 427.000 aan subsidie

Warmtenetten

woningen) en Binkhorst (702 woningen en 6.687

verstrekt;

In 2024 zijn er relatief weinig warmtenetten

BVO utiliteit tussen 2029 en 2032).

• 450 Sociale huurders stapten over op

aangelegd. Door onzekerheid over de Wet collec-

aardgasvrij koken via de subsidieregeling

tieve warmtevoorziening (Wcw) waren commer-

Koken op Schone Energie voor sociale

ciële partijen in 2024 niet of nauwelijks bereid

51

52

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

MKB De gemeente Den Haag wil met het Programma Verduurzamen Haags MKB ondernemers activeren om hun bedrijfspanden en bedrijfsvoering te verduurzamen. Ook is het vanuit Europese wet- en regelgeving (EPBD IV) straks verplicht om op lokaal niveau een energieloket in te richten waar MKB-ondernemers terecht kunnen met hun vragen over verduurzaming. Daarom is het van belang om deze plannen de komende jaren voort te zetten. De activiteiten m.b.t. energie- en duurzaamheidsscan en isoleren van bedrijfspanden worden om deze redenen voortgezet. Participatie Participatie blijft een belangrijk onderdeel van onze aanpak. Naast de wettelijke verplichting onder de Omgevingswet, is participatie een essentiële randvoorwaarde voor een succesvolle energietransitie. Het draagt bij aan meer begrip Het isoleren van EFG-woningen is een belangrijke voorwaarde voor de energietransitie

voor de transitie en zorgt voor aanpakken die beter aansluiten bij de behoeften van bewoners

Duurzame Bronnen

Netcongestie

en ondernemers. De komende periode richten we

De gemeente gaat door met onderzoek naar

In 2025 worden op het gebied van netcongestie

ons op het participatieplan voor het warmtepro-

duurzame warmtebronnen ter vervanging

diverse werkzaamheden geformaliseerd, zoals

gramma en het publieke integrale warmtebedrijf.

van gas. Om woningen heel het jaar door te

de samenwerking met ERDH (RIS322453) en de

Daarnaast ondersteunen we bewonerspartici-

voorzien van voldoende warmte voor woon-

buurtaanpak (RIS322470). Daarnaast wordt in

patie binnen Warmte in de Wijk. Ook zetten we

comfort is het van belang om lokale bronnen

2025 en verder het programma netcongestie

in op actielijnen waarbij vijf kleinschalige lokale

zoals geothermie en aquathermie te gebruiken.

uitgebouwd. Ook wordt de impact van

initiatieven gerichte ondersteuning ontvangen,

Tijdige ontwikkeling van warmtenetten en

netcongestie in beeld gebracht door middel

terwijl met de overige acht initiatieven actief

geothermiebronnen is noodzakelijk aangezien

van een impactanalyse (RIS322780) en een

kennis wordt gedeeld om onderlinge uitwisseling

de realisatie hiervan een doorlooptijd van 10

verdere verdieping hierop.

en gezamenlijke leerervaringen te bevorderen.

tot 15 jaar kent. Naast lokale bronnen blijft de

Verder zijn er in 2025 voorbereidingen van de

gemeente de mogelijkheden onderzoeken om

Energie in de wijk Superchallenge geweest, die

restwarmte af te nemen van WarmtelinQ. Dat is

in 2026 zal gaan plaatsvinden.

een belangrijk toekomstige warmtebron. Voor individuele oplossingen wordt gekeken naar mogelijkheden om het installeren van warmtepompen te stimuleren.

53

54

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

4 Duurzame Mobiliteit

De belangrijkste doelen en resultaten Den Haag is in beweging. Om de stad bereik-

baar, leefbaar en verkeersveilig te houden en het

verkeer schoner te maken, zet de gemeente in op verminderen, veranderen en verschonen van

vervoer. Mobiliteit is de op één na grootste bron van uitstoot in de stad. In 2024 stootte verkeer op de wegen in Den Haag 225 kiloton CO2 uit,

een daling van 4% ten opzichte van 2023 en 16%

4

van de stedelijke uitstoot. Dat terwijl er meer kilometers werden gereden dan in 2023. De

daling komt door de vervanging van vervuilende voer-tuigen door schonere alternatieven.

geopend en 1.700 kinderfietsen verstrekt aan kinderen uit gezinnen rond de armoedegrens. • Openbaar vervoer: De gemeente investeert in drie hoofd-ov-corridors: Zuidwestlandcorridor, Oude Lijn en Koningscorridor. Lijnen 6 en 12 zijn aangepast met nieuwe trams; knooppunten Leyenburg en Station Moerwijk zijn verbeterd, evenals de bereikbaarheid van nieuwe woongebieden. • Deelmobiliteit: Het aantal deelauto’s nam in 2024 toe met 60 voertuigen, van 549 naar 609. Ook zijn de eerste tien buurtmobiliteitshubs gerealiseerd

Verminderen

in Scheveningen, Regentessekwartier,

In 2024 werd ruim een derde van de gereden

Bezuidenhout en Centrum.

kilometers afgelegd door bedrijfswagen en zwaar

Duurzame Mobiliteit

• Werkgeversaanpak: Ongeveer de helft

vrachtverkeer. De gemeente wil logistiek vervoer

van al het personenverkeer in Den Haag is

verminderen met behulp van het Programmaplan

werkgerelateerd. In 2024 is binnen het Haags

Duurzame Stadslogistiek (RIS322794).

Klimaatakkoord een deal voor werkgebonden personenvervoer gesloten om duurzame

Veranderen

woon-werkverplaatsingen te stimuleren.

Vaker kiezen om te wandelen, fietsen, het openbaar vervoer en deelvervoer te gebruiken is

Verschonen

goed voor het milieu én gezondheid.

Tussen 2022 en 2024 is het Haagse wagenpark

De gemeente investeert in de openbare ruimte

schoner geworden door elektrificatie. Hiervoor is

en werkt samen met onder andere werkgevers

voldoende laadinfrastructuur cruciaal. In 2024

om deze opties zo aantrekkelijk mogelijk te

kwamen er 122 publieke laadpalen bij, tot bijna

maken.

3.000 in totaal, elk met twee laadpunten. De reali-

• Lopen: In 2024 is 22,4 km aan hardlooproutes

satie van 122 palen was lager dan gepland;

gerealiseerd. Ook zijn meerdere basisscholen

in 2025 volgt een inhaalslag. De gemeente werkt

verkeersveiliger gemaakt door aanpassingen

met partners aan slim stroomgebruik, onder

aan de weginrichting en verbeterde

meer via een pilot met HTM.

oversteekplaatsen. • Fietsen: In 2024 werd bij 23,6% van

In 2024 zijn de voorbereidingen getroffen voor

de verplaatsingen gekozen voor de

de zero-emissiezone voor bestel- en vracht-

fiets. De ambitie is 25% in 2030.

auto’s, die op 1 januari 2025 is ingegaan. In het

Het uitvoeringsprogramma Ruim baan

voorjaar van 2024 startte een subsidieregeling

voor de Fiets (RIS306923) richt zich op

voor demontage van bestelauto’s, waarmee 661

veilige routes, nieuwe fietsers en voldoende

fossiele bestelauto’s van de weg zijn gehaald

fietsparkeerplekken. Er is 620 meter fietspad

(RIS323147).

geasfalteerd, een fietsenstalling in Kijkduin

55

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

Figuur 14: Overzicht van uitstoot van verkeer in het Haags Klimaatdashboard Station Den Haag Hollands Spoor

uitstoot. Onderzoek laat zien dat Hagenaars,

worden gemaakt. Bovendien zorgt de geplande

Den Haag groeit. Dat betekent: meer beweging in en rond de stad. Steeds meer inwoners reizen van en naar werk, er wordt meer bezorgd en het aantal bezoekers neemt toe. In ons streven naar een schoon Den Haag willen we al het verkeer emissievrij krijgen – dus vrij van schadelijke uitstoot. Om te zorgen dat alles past, veilig is en schoner wordt is het belangrijk om ons vervoer te verminderen, veranderen en verschonen. Door samen te werken aan duurzame mobiliteit maken we Den Haag een stad waar we prettig kunnen wonen, werken, spelen en elkaar ontmoeten. Zo blijft Den Haag een gezonde en fijne stad voor iedereen.

net als in de rest van Nederland, de afgelopen

woningbouw ervoor dat er 33.000 extra gepar-

jaren niet minder auto’s bezitten. Daarom

keerde auto's staan.

In 2024 was de uitstoot van broeikasgassen

maar ook bestelbusjes en vrachtverkeer die

De concept Netwerkstrategie 2040 – voor een

door het verkeer op de weg in Den Haag 225 kiloton CO2. Dat is een daling van 4%

op benzine of diesel rijden dragen bij aan de

leefbaar en bereikbaar Den Haag (RIS321330)

uitstoot. En hoewel het aantal elektrische auto’s

laat zien dat bij doorzetten van het huidige

vergeleken met het jaar ervoor. Die daling komt

toeneemt, neemt ook het totaal aantal verplaat-

beleid wordt verwacht dat het aantal verplaat-

door de vervanging van vervuilende voertuigen

singen toe, bijvoorbeeld vanwege de groei van

singen tegen 2040 met 21% zal toenemen

door schonere alternatieven in Den Haag. Het

Den Haag. Tegelijk zien we ook dat bijna de helft

ten opzichte van 2020 (het basisjaar van het

aantal voertuig-kilometers is wel toegenomen.

van de verplaatsingen in de stad per voet of fiets

verkeersmodel). Het grootste deel van deze groei

plaatsvindt en dat dit richting 2040 toeneemt.

zal plaatsvinden in fiets- en ov-verplaatsingen.

Figuur 15 laat zien dat personenauto’s met een

nemen we vooral maatregelen die lopen,

Mobiliteit uitstoot

fietsen, ov en deelmobiliteit aantrek-kelijker

2%

225kt

de auto laten staan. Ook plaatsen we laadpalen,

15%

15%

15%

16%

16%

15%

68%

67%

68%

2022

2023

2024

zodat meer mensen de overstap naar een elektrische auto’ overwegen.

Hiervoor is meer ruimte voor mobiliteit nodig.

◼ Bussen

234kt

2%

maken en zo te stimuleren dat inwoners vaker kton CO2-eq

56

225kt

2%

◼ Personenauto's

◼ Zwaar vrachtverkeer ◼ Bestelbusjes en lichte bedrijfswagens

fossiel aangedreven brandstofmotor voor een

Personenauto’s die rijden op fossiele brand-

De prognose is dat er in 2040 dagelijks 340.000

Figuur 15: Uitstoot van wegverkeer in Den Haag per

groot deel van de broeikasgassen zorgen,

stoffen zorgen in 2024 voor 68% van de

extra fietsritten en 26.000 extra autoritten

vervoerstype, exclusief elektrische mobiliteit (bron: TNO)

57

58

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

Met de werkagenda Duurzame Mobiliteit (RIS318678) werkt de gemeente Den Haag aan drie pijlers: verminderen, veranderen

hun eigen manier bijdragen aan het verlagen van de uitstoot door het verkeer. Het gaat samengevat om de volgende transities:

en verschonen. Bij verminderen gaat het om minder vervoersbewegingen én minder afgelegde kilometers. Beide verlagen de CO2-uitstoot

- Meer fietsen en lopen

en zorgen voor betere bereikbaarheid binnen

- Slimmere stadsplanning (bijvoorbeeld meer

Den Haag. Bij veranderen gaat het over het stimuleren van wandelen, fietsen, het openbaar vervoer en deelvervoer in plaats van de personenauto. Dit is goed voor het milieu én voor de gezondheid. En tot slot verschonen, waarbij we de overstap naar schone voertuigen stimuleren. Schone voertuigen stoten bij het rijden geen

- Meer gebruik van deelmobiliteit woningen nabij grote ov stations) - Minder reizen (bijvoorbeeld door hybride werken) - Inzet op, en verduurzaming van openbaar vervoer - Elektrificatie van motorvoertuigen en het vrachtverkeer

broeikasgassen uit en veroorzaken minder plaatselijke vervuiling.

Relevante beleidsstukken en acties die voor deze werkagenda worden besproken in de

In het Haags Klimaatdashboard (link) zijn transities gekozen die passen bij deze pijlers en op

Klimaatrapportage komen ook terug in het dashboard.

4.1 Verminderen Het verminderen van het aantal vervoers­bewegingen en het verlagen van het aantal gereisde kilometers zorgt voor minder CO2-uitstoot en draagt bij aan een betere bereikbaarheid van Den Haag.

Figuur 16: Het transitietraject ‘Verkeer’ in het Haags Klimaatdashboard

4.1.1 Duurzame Stadslogistiek

we bij (her)ontwikkeling van gebieden rekening

Naar schatting is een kwart van alle voertuig-

met logistieke bewegingen en kan het stimuleren

bewegingen in de stad afkomstig van logistiek.

van ander vervoer (zoals over water) de omvang

In 2024 is gestart met het opstellen van het

van logistieke stromen verminderen.

Programmaplan Duurzame Stadslogistiek (RIS322794), dat zich met name richt op het

De belangrijkste activiteiten en resultaten van 2024 zijn:

In 2024 was 62% van alle kilometers gereden

goederen eerst naar plekken aan de rand van

verbeteren van de logistiek in de binnenstad

in Den Haag met personenauto’s en 13%

de stad brengen en daar bundelen, hoeven er

en van de bouw. We verbeteren de verkeers-

met bestelbusjes en lichte bedrijfswagens.

minder bestelbusjes en vrachtwagens de stad

veiligheid, verminderen de verkeersdrukte en

• In het gebied CID/Binckhorst is onderzocht

Verder was 25% afkomstig van zwaar vracht-

in. Dit draagt bij aan een stad waar we prettig

verlagen de uitstoot van CO2 en stikstofoxiden.

of ondernemers bedrijfsafval gezamenlijk

verkeer. Mede door de groei van de stad is

kunnen wonen, werken, spelen en elkaar

Het doel is om met deze sector zo min mogelijk

kunnen inzamelen. Tijdens de evaluatie

het aantal voertuigkilometers ten opzichte

ontmoeten. Minder verkeer betekent meer

impact op de leefbaarheid van de stad te hebben.

eind 2024 is in overleg besloten het project

van 2023 gestegen. Vooral bij het bezorgen

ruimte voor groen, rust en schone lucht.

Van Q4 2025 tot Q4 2026 wordt het actiepro-

niet verder voort te zetten, omdat er op dit

gramma Duurzame Stadslogistiek uitgevoerd,

moment onvoldoende draagkracht is onder

waarin verschillende actielijnen met maatregelen

ondernemers.

van spullen kan het slimmer. Als bedrijven hun

staan opgenomen. Hiermee verkorten we de weg

• Het eerste project op het gebied van bundeling

die goederen afleggen om bij de klant te komen,

van binnenstadlogistiek is gestart in

verminderen we het aantal bewegingen van

samenwerking met de BIZ Buurtschap 2005.

voertuigen in woongebied door onder andere te

Dagelijks komt er veel (vracht)verkeer door

zorgen voor slimme laad- en lospunten, houden

de Denneweg. Het gaat daarbij om het

59

60

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

Mobiliteit kilometers 12%

< 1%

25%

62%

◼ Bestelbusjes en lichte bedrijfswagens (LGV)

aanleveren van goederen voor horeca en

• In alle acht stadsdelen is een hardlooproute

winkels en leveren van pakketjes. Maar

aanwezig, deze zijn online terug te vinden

Uitvoeringsprogramma Fiets voor de

ook veel vuilniswagens van verschillende

en via Strava te downloaden. In sommige

periode 2020-2025 (RIS306923) op vier punten:

afvalinzamelaars. Vanuit de ondernemers

gevallen is er een lange en korte route.

verenigd in de BIZ (Buurtschap 2005)

Vóor 2024 waren er in Laak en Escamp

1 Aantrekkelijke en veilige fietsroutes:

is het initiatief gekomen om het aantal

al hardlooproutes . Dus er zijn in 2024 in

De gemeente zet in op een netwerk van snelle,

voertuigbewegingen drastisch te verlagen

zes stadsdelen nieuwe hardlooproutes

comfortabele en veilige fietsroutes. Zowel in de

door zoveel mogelijk stromen te bundelen van

gerealiseerd. De hardlooproutes die er

stad als regionaal.

leveranciers.

al lagen, hebben een upgrade gekregen.

• Binnen MoVe (een samenwerkings­programma

De gemeente richt zich met het

In totaal is 22,4 km aan hardlooproutes

2 Gemakkelijk fietsparkeren:

gerealiseerd.

De gemeente wil zorgen voor genoeg en goede

◼ Bussen

van de ministeries I&W en BZK, de PZH,

◼ Personenauto's

de MRDH en de gemeenten Den Haag

◼ Zwaar vrachtverkeer (HGV)

en Rotterdam) wordt gewerkt aan de

Emousschool (aan de Van Ruysbroekstraat),

moeten hun fiets makkelijk kunnen parkeren bij

bouwlogistiek. Er wordt gekeken naar het

De Elout (Copernicusstraat), Galvanischool

belangrijke plekken in de stad, bij stations en in

instellen van één of meerdere bouwlogistieke

(Galvanistraat), Woonstede (Middenstede)

woonbuurten.

hubs om het aantal ritten te verminderen.

en de Nutsschool Zorgvliet (Adriaan

Figuur 17: Aandeel gereden kilometers in Den Haag met verschillende vervoermiddelen (bron: TNO)

4.2 Veranderen van reisgedrag Vaker kiezen om te wandelen, fietsen, het openbaar vervoer te nemen en deelvervoer te gebruiken is goed voor het milieu én voor je gezondheid. Door voetgangers en fietsers meer ruimte te geven en te investeren in veilige routes maken we die keuzes makkelijker en prettiger. Dit geldt voor de dagelijkse keuzes die mensen maken in het woon-werkverkeer, maar ook het zakelijk verkeer. De samenwerking met werkgevers is dan ook essentieel om die verandering te stimuleren.

• De scholen De Kleine Wereld en Cor

fietsenstallingen. Inwoners en bezoekers

Goekooplaan) zijn verkeersveiliger gemaakt,

3 Veilig voor fietsers:

bijvoorbeeld door het aanpassen van

Bij het aanleggen van fietsroutes en herin-

de weginrichting en het verbeteren van

richtingen is veiligheid voor fietsers het

oversteekplaatsen.

uitgangspunt. De gemeente kiest voor een

• Bij ongeveer 35 andere schoolomgevingen

verkeersveilige infrastructuur én voor gedrags-

is gewerkt aan de voorbereiding van

beïnvloeding. Verkeersveiligheid is een zaak van

verkeersveiligheidsmaatregelen, zoals het

ons allemaal.

in kaart brengen van risico’s, overleg met scholen en omwonenden, en het ontwerpen

4 Meer nieuwe fietsers:

van aanpassingen.

Fietsen is voor alle Hagenaars en bezoekers. Het is goedkoop, toegankelijk, snel, schoon

4.2.2 Fietsen

en gezond. De gemeente maakt vernieuwend

4.2.1 Lopen

rondom scholen spelen een belangrijk rol om

Fietsen is gezond en schoon en draagt eraan

beleid, zodat ook mensen voor wie fietsen

In Den Haag kiezen we in bijna 30% van onze

wandelen te stimuleren.

bij dat we een groeiende stad als Den Haag

minder vanzelfsprekend is, kiezen voor de fiets

bereikbaar en leefbaar houden. Waar inwoners

als vervoermiddel.

verplaatsingen om te lopen (bron: Odin/OViN Onderzoek Verplaatsingen in Nederland).

De gemeente heeft in 2024 het volgende

in 2024 in 23,6% van de verplaatsingen kiezen

Omdat lopen meerdere doelen dient, zoals

uitgevoerd:

voor de fiets, willen we toe naar 25% in 2030.

No-Regret pakket

De Haagse fietsindex laat zien dat het fiets­

Onder de naam ‘No-Regret pakket’ werken de

gebruik in Den Haag de afgelopen jaren redelijk

gemeente Den Haag, gemeente Leidschendam-

zebrascan (waarbij verkeerskundigen kijken

stabiel is, met uitzondering van het effect van

Voorburg, de Metropoolregio Rotterdam

hoe veilig oversteekplaatsen voor voetgangers

COVID. Een hoger aandeel van vervoersbewe-

Den Haag (MRDH), de provincie Zuid-Holland en

In 2024 is gestart met de voorbereiding van

zijn) inmiddels afgehandeld. In Loosduinen

gingen op de fiets én meer inwoners betekent

de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat

loopbeleid (Ruimte voor lopen in Den Haag

is de scan uitgevoerd, en in de Aaltje

dat de infrastructuur moet meegroeien

en Binnenlandse Zaken en Koningsrelaties

RIS322776). Verkeersveiligheid, stoepen met

Noorderwierstraat is een interactieve zebra

(RIS302960).

aan een pakket van mobiliteitsmaatregelen

een voldoende brede doorloopruimte, goede

in gebruik genomen om het veilig oversteken

die bijdragen aan een duurzame bereik-

wandelroutes en met name de inrichting

verder te bevorderen.

baarheid van het Central Innovation District

gezondheid, milieu, sociale cohesie, zet Den Haag in op het aantrekkelijk maken van lopen zodat meer mensen gaan lopen.

• In Segbroek zijn de resultaten van de

61

62

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

en de Binckhorst (CID – Binckhorst). In 2024

waarna gestart is met het opstellen van het

zijn de volgende activiteiten en resultaten

definitief ontwerp. Ook is er gewerkt aan

voor fiets opgeleverd: In het kader van het

een tijdelijk tracé voor de fietsroute vanaf de

programma Smart Mobility is onderzoek

toekomstige onderdoorgang Trekvlietbrug

gedaan naar de effecten van de inzet van de

tot aan het Rijswijkseplein. Daarnaast is het

Fietsprioriteitsmodule op zes kruispunten

voorontwerp voor de twee-richtingen fietsover-

in het Central Innovation District (CID). Deze

steek op het Rijswijkseplein — als onderdeel

module geeft fietsers vaker en sneller groen

van het fietsproject Pletterijkade (RIS320293)

licht en draagt bij aan een vlottere en veiligere

— vastgesteld.

doorstroming van fietsverkeer. De pilot is eind 2024 afgerond en was succesvol: fietsers

Verkeerseducatie en gedragsmaatregelen

in het Central Innovation District (CID) kunnen

Met gerichte stimulering en gedragsbeïn-

sneller doorfietsen zonder dat het autoverkeer

vloeding zijn meer mensen van verschillende

daar veel last van heeft. Fietsindex

doelgroepen en wijken geënthousiasmeerd om

130

de volgende activiteiten:

te gaan fietsen. Dit deden we door middel van

120

• Deelname aan de City Deal fietsen voor

110

iedereen (RIS316650). De belangrijkste

100

resultaten van de City Deal fietsen voor

90

iedereen zijn terug te lezen op de website; • De communicatiecampagne ‘Den Haag Fietst’

80 70

Fietslichtjesparade 2024 Den Haag

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Index fietsgebruik (2018=100%) Figuur 18: Fietsgebruik in Den Haag per jaar (bron: Den Haag in Cijfers)

(RIS306923) door middel van een website en

‘wheelie’ te maken. Elk jaar bereiken we

buurtsportcoaches fietsles. In 2024 hebben

social media;

hiermee ca. 750 kinderen, waarvan na de

ongeveer 120 volwassenen leren fietsen.

• De campagne ‘3,2,1 go op de fiets ben je er zo’ in aanloop naar de Tour de France Femmes; • Voortzetting Den Haag Fietst service & infopunt; • Ondersteuning van de vierde jaarlijkse

activiteit de meeste kinderen die niet konden fietsen, dat nu wel kunnen; • Een campagne gericht op het inzamelen

Ruim baan voor de fiets In 2024 is er gewerkt om fietsen in Den Haag

van kinderfietsen, waarmee 700 fietsen zijn

aantrekkelijker en veiliger te maken. In totaal is

opgehaald;

620 meter fietspad geasfalteerd, waaronder aan

• Aansluiting bij het weesfietsenplan.

En het andere goede nieuws is: de software (de

fietslichtjesparade vanaf het Lange Voorhout

fietsprioriteitsmodule) zit al in de besturings-

met circa 250 deelnemers en bij het opzetten

Het weesfietsenplan komt voort uit de

in Kijkduin Bad. De werkzaamheden aan de

systemen van meer verkeerslichten. Overal waar

en starten van Fietsmaatjes in Den Haag;

City Deal Fietsen voor Iedereen, waarbij

Sterfietsroute Scheveningen Dorp zijn gestart

• Het organiseren van de ‘wheelie weken’

we ons gaan inspannen om meer fietsen

(RIS312715). De aanleg van de fietsstraat aan de

nieuwe software in het pakket. Dat betekent dat

in mei- en zomervakantie, waar kinderen

uit het fietsdepot te gaan gebruiken voor

Leidsestraatweg (RIS313039) is uitgesteld door

ook op andere plekken in de stad de fietspriori-

in de Schilderswijk en Transvaal meer

maatschappelijke doeleinden;

prioritering en beperkte capaciteit.

teitsmodule kan worden ingeschakeld.

fietsvaardigheden konden opdoen.

• Het verstrekken van ongeveer 1.700

de verkeerslichten worden vervangen, komt de

de Waldeck Pyrmontkade en bij het Deltaplein

De Wheelie weken is een jaarlijks

kinderfietsen aan kinderen uit gezinnen die

Ook op het gebied van fietsparkeren zijn

Binnen het projectgebied van het Trekfietstracé

terugkerende activiteit, waarbij in de

rond de armoedegrens leven.

belangrijke stappen gezet. In Kijkduin is een

is in 2024 aan meerdere deelprojecten gewerkt.

vakanties op een aantal pleintjes in de stad

• Groei in het aantal vrijwillige fietscoaches

nieuwe stalling geopend met ruimte voor 490

Voor de Verlengde Velostrada, schakel 2 (de

fietslessen worden gegeven. Deze activiteit

die fietsles geven. Op negen locaties geven

fietsen, 22 elektrische fietsen en 33 bakfietsen.

fietsroute tussen de Binckhorstlaan en station

richt zich vooral op het leuk maken van het

de vrijwilligers in coördinatie van de

Daarnaast draaide de nieuwe stalling bij Amare

Laan van NOI), is het voorontwerp vastgesteld,

fietsen door een parcours te fietsen of een

in 2024 proef met een capaciteit van 1.500

63

64

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

Station Moerwijk) en de bereikbaarheid van

een bundeling van deelvoertuigen op specifieke

nieuwe woongebieden.

locaties nabij herkomsten (woningen), bestemmingen én op overstaplocaties. Door bijvoor-

Als onderdeel van het ‘No-Regret pakket’ is in de

beeld deelmobiliteit nabij ov-haltes te plaatsen,

Binckhorst vooruitgang geboekt op het gebied

kunnen mobiliteitshubs worden gecreëerd die

van openbaar vervoer. De voorbereidingsfase

de combinatie van openbaar vervoer en deel-

van de Busbaan Binckhorst is afgerond, het

mobiliteit aantrekkelijker maken. Bovendien

definitief ontwerp is opgesteld en de aanbeste-

zorgen deze hubs voor een betere vindbaarheid

dingsstrategie bepaald. Verder is gewerkt aan

en herkenbaarheid van de deelvoertuigen.

het ontwerp voor de tijdelijke busbaan langs

Voor de deelautocoöperaties is berekend

de Binckhorstlaan, tussen de Zonweg en de

dat een elektrische deelauto drie privéauto’s

Mercuriusweg.

met fossiele brandstoffen kan vervangen en daarmee per deelauto bij evenveel afgelegde

4.2.4 Deelmobiliteit en mobiliteitshubs

kilometers jaarlijks 4,2 ton CO2 kan besparen.

Deelmobiliteit gaat om deelbare personen-

Ook staan auto's gemiddeld 95% van de tijd

auto’s, scooters, fietsen en bakfietsen. Met de

stil, terwijl ruimte in een groeiend Den Haag

uitrol van een stadsbreed netwerk van deel­

schaars is. Voor de stad kan dit, naast minder

mobiliteitshubs sturen we op aanwezigheid van

uitstoot, waardevolle ruimte opleveren.

Een fietser op de grote markthof. De gemeente zet in op een fietsbare stad.

fietsen. Voor Duinoord zijn de voorontwerpen

4.2.3 Openbaar vervoer

voor nieuwe fietsparkeerplekken vastgesteld (RIS318457). Verder zijn er twintig fietsvlonders

Het openbaar vervoer speelt een cruciale

geplaatst (waarvan achttien permanent) en zijn

rol in de bereikbaarheid binnen en tussen

twee bestaande stallingen in de Bosjesstraat en

stedelijke gebieden én om inwoners een

Egelantierstraat opgeknapt.

schoner alternatief te bieden dan de benzine of dieselauto. In een groeiende stad blijven nieuwe

Tot slot zijn, in overleg met de Fietsersbond, drie

verbindingen en betere overstappunten nodig.

fietsonvriendelijke situaties verbeterd: bij de

In 2024 steeg de hoeveelheid reizigers bij de

Poolsterstraat, Noordweg en Waalsdorperweg.

HTM met 9% ten opzichte van het jaar daarvoor. De gemeente investeert in duurzame en toekomstbestendige ov-verbindingen waarbij het zich vooral richt op vooral richt op drie hoofd-ov-corridors: Zuidwestlandcorridor, de Oude Lijn en de Koningscorridor. Daarnaast zijn bestaande tramnetwerken aangepast op de invoering van nieuwe trams (lijn 6 en 12), is gewerkt aan knooppunten (Leyenburg en Een tram van de HTM. De gemeente blijft inzetten op goed en toegankelijk openbaar vervoer in Den Haag.

65

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

120.000.000 100.000.000

Reizigers

66

80.000.000 60.000.000 40.000.000 20.000.000 0

2018

2019

◼ Bus

◼ Tram

2020

2021

2022

2023

2024

Figuur 19: Het aantal reizigers bij de HTM per jaar (bron: HTM).

• Het aantal deelauto’s is in 2024 met 60 auto’s

In 2024 is er verder het volgende bereikt:

toegenomen, van 549 in 2023 naar 609. Dit is

• Het Bewonersplatform Deelvervoer is

een stijging van 11% ten opzichte van 2023. Tram Bus opgericht vanuit de klimaatdeal tussen • Het aanbod van deelbakfietsen, (elektrische)

Duurzaam Den Haag, bewonersgroepen

deelfietsen en deelscooters is gedaald

die autodelen en de gemeente met als doel

doordat Go Sharing (500 deelscooters

deelvervoer fors te verhogen. Het platform

+ 300 elektrische deelfietsen), Baqme

komt 5 keer per jaar bijeen en wisselt dan

(70 deelbakfietsen) en Cargoroo (150

kennis en ervaringen uit. Het doel van het

deelbakfietsen) zijn in 2024 gestopt met hun

bewonersplatform is om tussen 2024 en 2030

diensten in Den Haag. Na het faillissement

het aantal autodelers en deelauto’s met vijf

nementen of een andere reiskostenregeling.

basiswerkzaamheden en de Hubertustunnel

van Cargoroo heeft de gemeente Den Haag

te vermenigvuldigen. Dat betekent ongeveer

In 2024 is vanuit het Haags Klimaatakkoord

fase 1 hebben ertoe geleid dat er in 2024

samen met Utrecht scenario's verkend om

3.000 deelauto’s in Den Haag.

een klimaatdeal voor werkgebonden personen-

zes mobiliteitsscans voor meer dan 15.000

Deelfietsen van Donkey Republic. Deelmobiliteit is een belangrijke prioriteit voor de gemeente.

deelbakfietsen weer terug te laten keren

• De eerste tien buurtmobiliteitshubs zijn

vervoer gesloten. De Haagse werkgevers Shell,

medewerkers zijn uitgevoerd om de

in Den Haag. Dit heeft vlak na de zomer

aangelegd in diverse wijken in de stad.

A.S.R./Aegon, ANWB, PostNL, NN en Siemens

potentie voor duurzaam reizen door deze

van 2025 geresulteerd in een doorstart.

Dit zijn vaste locaties met parkeervakken voor

willen met deze deal vanuit het werkgevers-

medewerkers te kunnen inschatten

De eerste deelbakfietsen staan inmiddels

deelfietsen en deelscooters. De verdere uitrol

samenwerkingsverband ‘The Hague Connected’

• In 2024 zijn de voorbereidingen gestart voor

weer op straat.

van buurtmobiliteitshubs in Scheveningen en

bijdragen aan de Haagse mobiliteitstransitie.

de inzet bij de NAVO-top (Johan de Wittlaan),

het centrum is gestart.

Ze stimuleren hun werknemers om te kiezen

de Hubertustunnel (fase 2), en de inzet bij de

voor andere, meer duurzame manieren van

Klimaatdeal Werkgevers.

Eind 2024 werden er 1000 deelscooters (Check

woon-werkverkeer. In 2025 en 2026 wordt hier

Republic) aangeboden in Den Haag. Het gebruik

4.2.5 Werkgeversaanpak Anders en Duurzaam reizen

van deelscooters is gedaald. Het gebruik van de

De helft van het personenverkeer in Den Haag

in opdracht van de gemeente ondersteund door

deelfietsen is gestegen.

is voor werk. Om de keuzes die we daarin dage-

de organisatie Zuid-Holland Bereikbaar.

en Felyx) en ongeveer 250 deelfietsen (Donkey

verder aan gewerkt. Werkgevers worden daarbij

lijks maken te beïnvloeden, is samenwerken met werkgevers belangrijk. Zo zijn er kansen

• In 2024 is een verkenning uitgevoerd

in het verduurzamen van leaseauto’s, het

voor de werkzaamheden rondom de

aanbieden van mobiliteitsdiensten via abon-

Hubertustunnel (fase 1). De inzet vanuit de

67

69

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

4.3 Verschonen van vervoersmiddelen Naast het verminderen van vervoersbewegingen en verandering naar schone alternatieven stimuleren is het verschonen van personenauto’s, (bestel)busjes en vrachtverkeer cruciaal. De toename van schonere voertuigen in 2024 heeft geleid tot een CO2 daling van 4% ten opzichte van 2023. Tussen 2022 en 2024 zien we in figuur 20

elektrische en zeer schone voertuigen de meer-

dat het Haagse wagenpark (exclusief lease-

derheid vormen.

auto’s) langzaam maar zeker schoner wordt. Dit kunnen we zien door te kijken naar de emis-

4.3.1 Openbare laadpalen

sieklassen van voertuigen, waarbij een hoger

Voor de overstap naar elektrisch vervoer zijn

cijfer een schoner voertuig betekent. Het aantal

voldoende laadpalen in de openbare ruimte

oudere, vervuilende auto’s neemt af, terwijl Emissieklasses

noodzakelijk. In 2024 nam het aantal laadpalen

100%

laadpaal heeft twee laadpunten, dus dat

met 122 toe naar bijna 3.000 laadpalen. Elke Een snellaadplek in Den Haag. Door de aanwezig van zulke infrastructuur wordt het toegankelijker voor motorvoertuig in

betekent bijna 6.000 laadpunten. Het aantal

Den Haag om te elektrificeren.

in 2024 gerealiseerde laadpalen is lager dan

80%

initieel gepland. De reden was een combinatie 60%

40%

20%

0%

2022

2023

2024

van de overgang naar een nieuwe conces-

Ook kijkt de gemeente met verschillende partijen

4.3.2 Zero-emissiezone

siehouder, krapte op de arbeidsmarkt bij de

naar het slim inzetten van stroom. Samen met

Naast de bestaande milieuzone voor perso-

netbeheerder en de noodzaak om een deel van

HTM is een pilot gestart om het bestaande

nenauto’s en autobussen (touringcars) die op

de laadpalen technisch aan te passen. Om de

stroomnet efficiënter te benutten. Hierbij wordt

diesel rijden, is vanaf 1 januari 2025 voor

achterstand in te lopen, worden er in 2025 meer

de overcapaciteit van het elektriciteitsnet van

bestel- en vrachtauto’s in het centrum een

plaatsingen in opdracht gegeven aan de nieuwe

HTM ingezet voor publieke laadpalen.

zero-emissiezone ingegaan. Om de overstap naar schonere voertuigen te stimuleren, heeft

concessiehouder.

◼ euro 5

Zoals in figuur 21 te zien is, groeit het gebruik

3500.000

3000

◼ euro 2

◼ euro 6

van laadpalen in een hoog tempo, te zien

3000.000

2500

◼ euro 3

◼ Euroklasse 0

aan het aantal geladen kWh via het Haagse

◼ Z (zero emissie)

openbaar laadnetwerk van reguliere laadpalen.

2500.000

◼ euro 4

2000

In drie jaar tijd is het gebruik met een factor

2000.000

van tweeëneenhalf gestegen. Deze groei zet

(bron: Den Haag in cijfers)

de komende jaren naar verwachting door.

1000.000

Daarnaast zien we een intensivering van het

500.000

moderne en elektrische auto’s juist toenemen.

gebruik van het laadnetwerk. Per laadpunt

Toch blijft een grote groep middenklassers,

wordt meer stroom afgenomen dan in de jaren

zoals Euro 4, nog dominant. De omslag naar een

daarvoor. Om de groeiende laadvraag te kunnen

schoner particulier wagenpark is duidelijk in

beantwoorden, blijft de gemeente het openbaar

gang, maar er is nog een weg te gaan voordat

laadnetwerk de komende jaren uitbreiden met 400 laadpalen per jaar.

1500

1500.000

(exclusief leaseauto’s) in Den Haag tussen 2022 en 2024

1000 500

0

0 mei-21 jun-21 jul-21 aug-21 sep-21 okt-21 nov-21 dec-21 jan-22 feb-22 mrt-22 apr-22 mei-22 jun-22 jul-22 aug-22 sep-22 okt-22 nov-22 dec-22 jan-23 feb-23 mrt-23 apr-23 mei-23 jun-23 jul-23 aug-23 sep-23 okt-23 nov-23 dec-23 jan-24 feb-24 mrt-24 apr-24 mei-24 jun-24 jul-24 aug-24 sep-24 okt-24 nov-24 dec-24

Figuur 20: De emissieklasse van particuliere auto’s

◼ Aantal laadpalen (rechteras) jun-21 jul-21 aug-21 sep-21 okt-21 nov-21 dec-21 feb-22 mrt-22 apr-22 mei-22 jun-22 jul-22 aug-22 sep-22 okt-22 nov-22 dec-22 jan-23 feb-23 mrt-23 apr-23 mei-23 jun-23 jul-23 aug-23 sep-23 okt-23 nov-23 dec-23 jan-24 feb-24 mrt-24 apr-24 mei-24 jun-24 jul-24 aug-24 sep-24 okt-24 nov-24 dec-24 Figuur 21:mei-21 Aantal laadpalen injan-22 Den Haag en hoe veel deze ◼ Afname in kWh (linkeras) worden gebruikt ◼ Gemiddeld kWh afname p. paal (rechteras)

3000 2500

Gemiddeld kWh afname p. paal

◼ euro 1

Afname in kWh

68

70

De Haagse Klimaatrapportage

< INHOUD

de gemeente gewerkt aan de invoering van een

In het voorjaar van 2024 is gestart met de

zero-emissiezone voor bestel- en vrachtauto's.

subsidieregeling demontage bestelauto's

Dit is één van de meest kansrijke middelen

ondernemers Den Haag 2024. Deze subsidiere-

om de uitstoot door verkeer in de toekomst te

geling is bedoeld om de invoering van de zero-

verminderen. Dit is ook te zien in de vooruitblik

emissiezone per 1 januari 2025 in het centrum

in het Klimaatdashboard. Het is verder een

van Den Haag te ondersteunen. De regeling is

krachtige maatregel om bij te dragen aan een

een groot succes. Gedurende het jaar is extra

schonere, gezondere lucht in de stad. Om de

budget ter beschikking gesteld, in totaal is

overstap voor ondernemers haalbaar te maken,

€ 2.500.000, - besteed, waarmee 661 bestel-

zijn er voor de zero-emissiezone landelijk afge-

auto’s van de weg zijn gehaald (RIS323147).

sproken overgangsregelingen, vrijstellingen en

Op 1 oktober 2025 is een vernieuwde subsidie-

ontheffingen die voor alle zero-emissiezones in

regeling demontage bestelauto’s voor onder-

Nederland gelden. Omdat de zero-emissiezone

nemers gestart.

sinds 1 januari 2025 van kracht is, zijn er ondernemers hebben zich hier wel al op voor-

4.3.3 Infrastructuur voor zero-emissie bussen

bereid, wat indirect terugkomt in de uitstoot.

Voor de invoering van de langere zero-emissie

In komende jaren kan het Klimaatdashboard

bussen bij de HTM is de gemeente in 2024

laten zien of de verwachte verlaging van

gestart met de voorbereidingen en aanpassingen

uitstoot ook plaatsvindt.

van de bushaltes. Zo zijn voor de buslijnen

voor 2024 nog geen meetbare resultaten. Veel

23 t/m 26 ruim 25 bushaltes aangepast.

4.4 Vooruitblik Mobiliteit is, na de gebouwde omgeving, de grootste bron van uitstoot en speelt daarmee een sleutelrol in het behalen van de klimaatdoelen. Het gaat om keuzes over hoe mensen zich in 2030 en 2040 door de stad bewegen, waarbij meer ruimte ontstaat voor lopen, fietsen en openbaar vervoer en het gebruik van vervuilende voertuigen wordt teruggedrongen. Daarmee gaat het niet alleen om het reduceren van CO2, maar ook om het verbeteren van de luchtkwaliteit, het versterken van de gezondheid van inwoners en het vergroten van de verkeersveiligheid in de stad. Het Klimaatdashboard laat zien dat met het

huidige beleid en landelijke ontwikkelingen in 2030 ongeveer 20% minder is. Dat komt met name door verduurzaming van het