RIS323742 Bijlage 518.115 Rapportage Companen woontevredenheid Den Haag

3.6 De Regent II Modern wonen in opkomende buurt Woontoren De Regent II

Score woning

Score omgeving

Sociale cohesie

Top-3 gemiste voorzieningen Groen, parkeren, winkels

Woontevredenheid De woontevredenheid ligt lager dan gemiddeld in Den Haag, maar bewoners zijn wel tevreden met hun eigen woning. Tevredenheid woning De appartementen zijn hoogwaardig en energiezuinig, met voldoende natuurlijk licht. Dit wordt als een belangrijk pluspunt gezien.

Tevredenheid woonomgeving De ligging is centraal met goede voorzieningen. De directe omgeving is echter nog volop in ontwikkeling en bewoners missen groen. Sociale cohesie Er is nog weinig contact tussen de bewoners; men kent elkaar nauwelijks. Meest gewaardeerd De energiezuinigheid van de woningen en de centrale ligging dicht bij het stadscentrum worden als de sterkste punten genoemd.

518.115/G | Woontevredenheid

Voorzieningen in de buurt Winkels, horeca en openbaar vervoer zijn goed aanwezig en worden gewaardeerd. De beperkte groenvoorzieningen en parkeermogelijkheden vormen een duidelijk gemis. Gemis aan voorzieningen • Vrije Tijd, Sport & Recreatie: 3× genoemd (de wens voor een bioscoop in de buurt). • Groenvoorzieningen & Parken: 8× genoemd (de aanleg van een park op loopafstand van de woning). • Verkeer & Infrastructuur: 5× genoemd (betere ontsluiting van de wijk voor fietsers en voetgangers). • Parkeergelegenheid: 4× genoemd (voldoende parkeerplekken voor bewoners met parkeervergunning). • Horeca (Cafés & Restaurants): 2× genoemd (behoefte aan een gezellig restaurant in de omgeving). • Winkels & Detailhandel: 4× genoemd (bijvoorbeeld de komst van een drogisterij in de wijk voor dagelijkse benodigdheden). • Afval & Netheid: 1× genoemd (minder zwerfafval op straat – een schonere openbare ruimte wordt gemist). • Medische Voorzieningen: 1× genoemd (een huisartsenpraktijk die nieuwe patiënten kan aannemen). • Veiligheid & Handhaving: 3× genoemd. Opmerking: Daarnaast werd door een bewoner ook de wens voor een wand met pakketkluizen voor het ontvangen van postpakketten uitgesproken.

27

3.7 De Kroon Favoriet bij centrumliefhebbers: wonen in het centrum met prachtig uitzicht Woontoren De Kroon

Score woning

Score omgeving

Sociale cohesie

Top-3 gemiste voorzieningen Groen, parkeren, speelplekken

Woontevredenheid De algemene tevredenheid ligt lager dan gemiddeld in Den Haag. Bewoners zijn wél content met de eigen woning. Tevredenheid woning De appartementen zijn energiezuinig, modern en goed voorzien van daglicht. Tevredenheid woonomgeving De centrale ligging in het hart van de stad is ideaal voor wie van een levendige omgeving houdt. Het gebrek aan groen is echter een minpunt. Sociale cohesie Het contact tussen bewoners is beperkt; anonieme woonvorm overheerst. Meest gewaardeerd De centrale locatie, de bereikbaarheid met OV en het panoramische uitzicht worden gezien als grote pluspunten. Ook het gebouw zelf is modern en energiezuinig.

518.115/G | Woontevredenheid

Voorzieningen in het gebouw De liften, afvalinzameling en klimaatinstallatie zijn van hoogwaardige kwaliteit en scoren hoog op tevredenheid. De fietsenberging wordt wel als aandachtspunt genoemd. Voorzieningen in de buurt Qua winkels, horeca, cultuur en OV-verbindingen zijn bewoners erg tevreden. Parkeren is lastig en groenvoorzieningen in de directe omgeving zijn beperkt. Gemis aan voorzieningen • Parkeergelegenheid: 11× genoemd. • Openbaar Vervoer (OV): 2× genoemd. • Groenvoorzieningen & Parken: 15× genoemd (meer beplanting en groen in de omgeving, die nu als versteend wordt ervaren). • Verkeer & Infrastructuur: 2× genoemd (voldoende fietsenstallingen zodat bewoners hun fiets makkelijk kwijt kunnen). • Vrije Tijd, Sport & Recreatie: 6× genoemd (behoefte aan sportvoorzieningen, bijvoorbeeld een sportveld of -club in de buurt). • Winkels & Detailhandel: 2× genoemd (wens voor extra winkels, zoals een bouwmarkt/doe-het-zelf zaak of een grote supermarkt in de wijk). • Veiligheid & Handhaving: 1× genoemd (een veiligere doorgang voor voetgangers – de langdurige bouwwerkzaamheden naast het gebouw belemmeren dit). Opmerking: Enkele bewoners noemden ook de behoefte aan een uitgaansgelegenheid in de buurt (meer mogelijkheden om ’s avonds uit te gaan).

28

3.8 Hofbadtoren Rustig en ruim wonen, maar afstand tot binnenstad gevoeld Woontoren Hofbadtoren

Score woning

Score omgeving

Sociale cohesie

Top-3 gemiste voorzieningen Parkeren, winkels, uitgaan

Woontevredenheid De woontevredenheid ligt lager dan gemiddeld in Den Haag; bewoners zijn ook minder tevreden over de woning dan gemiddeld. Tevredenheid woning De indeling is goed en er komt voldoende natuurlijk licht binnen, maar de totale waardering blijft achter bij het stedelijke gemiddelde. Tevredenheid woonomgeving Sportvoorzieningen en recreatie in de buurt worden als pluspunten genoemd. De afstand tot de stadskern en winkels wordt echter als nadeel ervaren.

Voorzieningen in het gebouw Men is te spreken over de liften en de fietsenberging. De klimaatinstallatie en afvalinzameling scoren minder goed. Voorzieningen in de buurt De groen- en recreatievoorzieningen, evenals zorgfuncties, worden positief ontvangen. Wel moeten bewoners voor uitgebreide winkels en horeca verder reizen. Parkeren laat bij de helft van de respondenten te wensen over. Gemis aan voorzieningen • Sociale Cohesie & Buurtinitiatieven: 2× genoemd (bijvoorbeeld een “weggeefkast” waar buurtbewoners boeken en spullen kunnen ruilen). • Horeca (Cafés & Restaurants): 1× genoemd (de komst van een café of eetgelegenheid in de buurt). • Parkeergelegenheid: 8× genoemd (een parkeervergunning voor de eerste auto van bewoners). • Vrije Tijd, Sport & Recreatie: 1× genoemd (behoefte aan een skatepark in de omgeving voor jongeren). • Winkels & Detailhandel: 3× genoemd (de wens voor een extra supermarkt in de wijk). Opmerking: Enkele bewoners gaven ook aan behoefte te hebben aan meer rust en privacy (minder geluidsoverlast vanuit de buurt).

Sociale cohesie Er is weinig interactie tussen bewoners, wat de binding in de toren laag houdt. Meest gewaardeerd De hoeveelheid daglicht en de OV-ligging (nabij openbaar vervoer) zijn positieve elementen.

518.115/G | Woontevredenheid

29

3.9 The Roofs In hartje centrum: stedelijk gemak versus drukte en anonimiteit Woontoren The Roofs

Score woning

Score omgeving

Sociale cohesie

Top-3 gemiste voorzieningen Groen, zorgfuncties, parkeren

Woontevredenheid De woontevredenheid ligt onder het Haagse gemiddelde, vooral door de stedelijke drukte en het beperkte groen. Tevredenheid woning De appartementen zijn modern, maar bewoners ervaren hinder van geluid en de intensieve stedelijke omgeving. Tevredenheid woonomgeving De bereikbaarheid en nabijheid van winkels worden zeer gewaardeerd. Tegelijkertijd vormt geluidsoverlast en het beperkte groen een duidelijke tegenvaller. Sociale cohesie De sociale binding is laag; mensen leven grotendeels anoniem naast elkaar en er is weinig interactie.

Voorzieningen in het gebouw De horecavoorziening in het gebouw wordt goed beoordeeld. De liftinstallatie wordt echter zeer negatief ervaren. Pakketdienst, klimaatinstallatie, afvalinzameling en fietsenberging krijgen wisselende beoordelingen. Voorzieningen in de buurt OV en winkels in de directe omgeving scoren uitstekend. Groenvoorzieningen, zorgfuncties en parkeren worden als onvoldoende ervaren. Gemis aan voorzieningen • Winkels & Detailhandel: 4× genoemd (de vestiging van een supermarkt). • Medische Voorzieningen: 4× genoemd (een huisartsenpost zonder patiëntenstop). • Horeca (Cafés & Restaurants): 5× genoemd (behoefte aan een kroeg/bar in de buurt voor de gezelligheid). • Parkeergelegenheid: 12× genoemd (meer parkeergelegenheid voor bezoekers van bewoners). • Groenvoorzieningen & Parken: 6× genoemd. • Veiligheid & Handhaving: 4× genoemd (een veilig ingerichte speelplek voor kinderen, veilige parkeerplek). • Vrije Tijd, Sport & Recreatie: 7× genoemd. • Sociale Cohesie & Buurtinitiatieven: 1× genoemd (een ontmoetingsplek voor buurtbewoners om samen te komen). • Verkeer & Infrastructuur: 2× genoemd (onder andere deelmobiliteit). • Afval & Netheid: 1× genoemd (betere afstemming van afvalcontainers).

Meest gewaardeerd Uitstekende OV-verbindingen, een rijk aanbod van stadsvoorzieningen en een moderne uitstraling van het gebouw worden het meest genoemd als pluspunten.

518.115/G | Woontevredenheid

30

Meest gewaardeerd Het moderne, goed geïsoleerde gebouw wordt als positief ervaren.

3.10 Pegasus Betrouwbaar woongenot met een ruimere buitenruimte, mist bruisende buurt Woontoren Pegasus

Score woning

Score omgeving

Sociale cohesie

Top-3 gemiste voorzieningen Winkels, groen, parkeren

Woontevredenheid De tevredenheid ligt onder het gemiddelde in Den Haag. Bewoners zijn vooral te spreken over het onderhoud en de indeling van de woning. Tevredenheid woning De appartementen zijn ruim en goed onderhouden. Dat zorgt voor een prettige woonervaring, ondanks de minder positieve waardering voor de omgeving. Tevredenheid woonomgeving De directe omgeving is weinig levendig en biedt beperkte voorzieningen en OVopties. Sociale cohesie De onderlinge binding is nog klein. Men kent elkaar nauwelijks en er zijn weinig gezamenlijke activiteiten.

518.115/G | Woontevredenheid

Voorzieningen in het gebouw Er heerst een positieve beoordeling van liften, fietsenberging en klimaatinstallatie. De pakketdienst komt negatief naar voren. Voorzieningen in de buurt In de buurt ontbreken veel voorzieningen. Dit maakt dat bewoners hieraan een laag rapportcijfer geven. Gemis aan voorzieningen • Afval & Netheid: 3× genoemd (betere afvalinzameling in de buurt). • Medische Voorzieningen: 2× genoemd (een huisartsenpraktijk en apotheek in de wijk). • Parkeergelegenheid: 29× genoemd (meer parkeerplekken voor bewoners, maar ook voldoende ruimte voor bezoekers). • Winkels & Detailhandel: 26× genoemd (veel meer winkels in de buurt, zoals een drogist, bakker, supermarkt, kledingzaak en slager). • Sociale Cohesie & Buurtinitiatieven: 2× genoemd (wens voor meer gezelligheid en contact). • Openbaar Vervoer (OV): 13× genoemd (betere OV-verbindingen, bijvoorbeeld extra haltes voor bus of tram in de wijk). • Vrije Tijd, Sport & Recreatie: 5× genoemd (de aanleg van een grote moderne speeltuin voor kinderen, sportschool, etc.). • Groenvoorzieningen & Parken: 14× genoemd (wens voor parken, speel- en uitlaatplekken). • Verkeer & Infrastructuur: 6× genoemd (wens voor een autoluw plein of voetgangersgebied in de omgeving voor meer rust).

31

• Veiligheid & Handhaving: 6× genoemd (verbetering van de verkeersveiligheid en algemene veiligheid). • Horeca (Cafés & Restaurants): 4× genoemd (behoefte aan een café of restaurant in de directe omgeving).

Voorzieningen in het gebouw Bewoners zijn positief over de lift, afvalinzameling en klimaatinstallatie.

3.11 Hoge Regentesse Levendige buurt en centrale ligging met nog weinig binding Woontoren Hoge Regentesse

Score woning

Score omgeving

Sociale cohesie

Top-3 gemiste voorzieningen Parkeren, winkels, horeca

Woontevredenheid Deze woontoren scoort lager dan gemiddeld in Den Haag, maar bewoners zijn vooral tevreden over de ligging. Tevredenheid woning De appartementen zijn van goede kwaliteit en modern ingericht, met een gunstig energieverbruik. Tevredenheid woonomgeving De levendige stadswijk en de goede voorzieningen maken de locatie aantrekkelijk voor stedelijk georiënteerde bewoners. De woonomgeving beoordelen de bewoners echter als niet positief, waarbij maar 1 op de 5 bewoners zich hier thuis voelt. Sociale cohesie Het contact is beperkt; er heerst een relatief anonieme sfeer.

518.115/G | Woontevredenheid

Meest gewaardeerd De combinatie van een modern gebouw met een stadsomgeving en een goede bereikbaarheid wordt als sterkste punt ervaren.

Voorzieningen in de buurt De buurt biedt een ruim aanbod aan openbaar vervoer en sportvoorzieningen. Parkeren, winkels en horeca worden als knelpunten genoemd. Desondanks geven de bewoners het parkeren niet expliciet aan als gemiste voorziening. Gemis aan voorzieningen • Winkels & Detailhandel: 8× genoemd (meer winkels voor dagelijkse boodschappen in de buurt). • Vrije Tijd, Sport & Recreatie: 2× genoemd (bijvoorbeeld een kleine bioscoop in de wijk). • Groenvoorzieningen & Parken: 6× genoemd (extra groenvoorzieningen in de omgeving). • Horeca (Cafés & Restaurants): 4× genoemd (behoefte aan een extra eetgelegenheid of een koffietent). • Verkeer & Infrastructuur: 2× genoemd (meer fietsenrekken bij de ingang van het gebouw voor bezoekers/gasten). • Medische Voorzieningen: 2× genoemd (een huisarts in de buurt zonder patiëntenstop). • Onderwijs & Kinderopvang: 1× genoemd (de wens voor een kinderopvang in de wijk). • Veiligheid & Handhaving: 2× genoemd (een veiliger gevoel in de buurt door meer toezicht en handhaving).

32

3.12 Waldo Tower Zoekt balans: stedelijk gemak, maar matige buurtbeleving Woontoren Waldo Tower

Score woning

Score omgeving

Sociale cohesie

Top-3 gemiste voorzieningen Parkeren, winkels, groen

Woontevredenheid De tevredenheid ligt onder het gemiddelde in Den Haag. De combinatie van modern wonen en een beperkte buurtbeleving zorgt voor gemengde gevoelens. Tevredenheid woning De woningen zijn modern en goed onderhouden, maar er is een beperkte buitenruimte die als minpunt wordt ervaren. Tevredenheid woonomgeving De buurt heeft weinig groen en weinig voorzieningen, waardoor bewoners het als onvoldoende beleven. Sociale cohesie Er is zeer weinig onderling contact, wat de anonimiteit versterkt. Een duidelijk gemeenschapsgevoel ontbreekt. Meest gewaardeerd Het moderne karakter van het gebouw en de OV-verbinding worden positief genoemd.

518.115/G | Woontevredenheid

Voorzieningen in het gebouw Bewoners zijn redelijk tevreden over bijvoorbeeld de liften en de afvalinzameling. Ontevredenheid is er vooral over gezamenlijke voorzieningen en de klimaatinstallatie. Voorzieningen in de buurt De OV-verbindingen scoren prima. Echter, groenvoorzieningen, winkels en uitgaansgelegenheden worden gemist. Parkeren is eveneens een probleem: 7 op de 10 bewoners is hier ontevreden over. Gemis aan voorzieningen • Winkels & Detailhandel: 13× genoemd (wens voor een versmarkt voor groente en fruit, als aanvulling op het huidige winkelaanbod). • Verkeer & Infrastructuur: 6× genoemd (plaatsing van een stoplicht of waarschuwingsbord bij de fietsoversteek voor veiliger verkeer). • Openbaar Vervoer (OV): 2× genoemd (bijvoorbeeld een bushalte dichter bij de woontoren voor betere OV-bereikbaarheid). • Sociale Cohesie & Buurtinitiatieven: 3× genoemd (behoefte aan plekken waar bewoners samen kunnen komen). • Vrije Tijd, Sport & Recreatie: 6× genoemd (wens voor een sportschool/fitnessruimte in de buurt). • Groenvoorzieningen & Parken: 7× genoemd (meer groen in de omgeving). • Veiligheid & Handhaving: 5× genoemd (roept om meer handhaving in de buurt, flitspalen, om overlast en onveiligheid tegen te gaan). • Horeca (Cafés & Restaurants): 2× genoemd (meer leuke cafés en restaurants in de directe omgeving).

• Parkeergelegenheid: 3× genoemd (voldoende parkeergelegenheid voor bewoners en bezoekers). • Afval & Netheid: 1× genoemd (bijvoorbeeld statiegeldinleverpunt).

33

4 Woontevredenheid verder geobjectiveerd

woontorenbewoners vaak in het (midden)duur- tot duurdere segment en zijn zij doorgaans recenter verhuisd dan de gemiddelde inwoner uit Den Haag.

In de voorgaande hoofdstukken is de woontevredenheid per woontoren en voor heel Den Haag uiteengezet. Daarbij valt op dat sommige woontorens beter scoren op woontevredenheid dan andere, maar dat de woontorens gezamenlijk achterblijven bij het stedelijk gemiddelde.

Wanneer je direct aan bewoners vraagt hoe tevreden zij zijn, spelen subjectieve omstandigheden zoals levensfase, inkomen en gezinsomvang een grote rol. Daardoor kan de uitkomst op het eerste gezicht hoger of lager uitvallen dan het stedelijk gemiddelde, puur vanwege deze achtergrondkenmerken. Daarbij trekt een woontoren vaak personen aan met vergelijkbare kenmerken (bijvoorbeeld inkomen, opleiding en leeftijd), wat de uitkomsten verder kan kleuren. Door te corrigeren voor verschillen tussen mensen en omstandigheden is de woontevredenheid terug te brengen tot de essentiële aspecten van de woning, de woonomgeving en de sociale cohesie. Hierdoor ontstaat een zuiverder beeld van de woontevredenheid. Zo kunnen we beter isoleren welke fysieke en sociale factoren in en rondom het gebouw een rol spelen met betrekking tot de woontevredenheid, waarbij we corrigeren voor persoonlijke kenmerken. Met andere woorden: • Directe uitkomst: De uitkomsten van een enquête zoals bewoners ze direct ervaren en benoemen (zie factsheets). • Gecorrigeerde uitkomst: De uitkomsten na statistische correctie voor achtergrondkenmerken (zoals leeftijd, opleidingsniveau, huishoudgrootte en woonduur/verhuisgeschiedenis). Hierdoor wordt scherper duidelijk in hoeverre omstandigheden in en om de woontoren van invloed zijn op de woontevredenheid.

4.1 Methode Om te begrijpen waardoor die verschillen ontstaan, analyseren we de samenhang tussen woontevredenheid, de kenmerken van bewoners en externe factoren verder. We volgen een stappenplan: • Eigenschappen van bewoners. We onderzoeken op welke punten bewoners van de woontorens verschillen van de gemiddelde Hagenaar. Hierbij letten we op factoren als leeftijd, opleidingsniveau, huishoudgrootte, inkomensniveau en verhuisgeschiedenis. • Invloed van aspecten uit het panelgesprek. We brengen in kaart hoe de in het panelgesprek genoemde thema’s – bijvoorbeeld overlast, nabijheid van voorzieningen en parkeermogelijkheden – van invloed kunnen zijn op de woontevredenheid. Uit het vooronderzoek blijkt dat huishoudens in woontorens duidelijk verschillen van de controlegroep in Den Haag (bijlage 2). Zo zijn woontorenbewoners over het algemeen jonger, vaker hoger opgeleid en leven zij meestal als één- of tweepersoonshuishouden. De controlegroep (steekproef in Den Haag) kent juist meer ouderen en grotere huishoudens. Daarnaast huren

518.115/G | Woontevredenheid

Verdere duiding: ‘directe uitkomst’ versus ‘gecorrigeerde uitkomst’

Voor een nadere toelichting op de achtergrondkenmerken van de respondenten verwijzen wij naar bijlage 2. In deze onderzoeksverantwoording staat een uitgebreide beschrijving van het gehanteerde model en de statistische methoden die we gebruiken bij deze analyse.

34

4.2 Uitkomsten Algehele woontevredenheid is hoger in woontorens Uit een modelmatige vergelijking blijkt dat bewoners die al langer in de buurt wonen gemiddeld 4,5 punten hoger scoren op woontevredenheid dan bewoners die er minder dan twee jaar verblijven. Daarnaast is de tevredenheid van 50-plussers gemiddeld 8,6 punten hoger dan die van bewoners jonger dan 35 jaar. Wanneer we vervolgens corrigeren voor sociaaleconomische status (SES), woonduur, leeftijd en gezinssamenstelling – zodat we inwoners met vergelijkbare kenmerken in Den Haag met elkaar vergelijken – blijken woontorenbewoners gemiddeld 3,8 punten tevredener te zijn dan vergelijkbare bewoners in andere woningtypen in de stad.2 In de volgende sectie verdiepen we ons in de drie deeldomeinen van woontevredenheid: tevredenheid over de woning, tevredenheid over de woonomgeving en sociale cohesie.

Tevredenheid over de woning is hoger bij de woontorens Als we de tevredenheid over de woning vergelijken en de verschillen tussen de bewoners in de woontorens en andere Haagse woningen corrigeren, valt op dat een stillere woning samenhangt met een hogere tevredenheid over de woning. In stille woningen zien we een score die 3,8 punten hoger ligt in tegenstelling tot gehorige woningen. Daarnaast leidt de aanwezigheid van veel contactgeluid tot een daling van 1,4 punt in de tevredenheid over de woning. Opmerkelijk is dat de woningtevredenheid van bewoners in de woontorens gemiddeld 1,9 punten hoger ligt dan die van bewoners in andere woningen in

2

Den Haag.2 Verder vinden we geen samenhang tussen de woningtevredenheid en de grootte van de woning, de bewuste keuze voor de woning of de parkeermogelijkheden.

Tevredenheid over de woonomgeving is hetzelfde als in Den Haag Wanneer we de tevredenheid over de woonomgeving analyseren en corrigeren voor verschillen tussen bewoners in woontorens en andere Haagse woningen, blijkt dat demografische factoren en de aanwezigheid van voorzieningen een belangrijk samenspel vormen. Zo scoren bewoners tussen de 50 en 67 jaar gemiddeld 2,5 punten hoger op de tevredenheid over hun woonomgeving, terwijl een woonduur van meer dan tien jaar bijdraagt aan een stijging van 2,3 punten. Tegelijkertijd heeft hinder in de buitenruimte een negatieve impact, wat zich vertaalt in een daling van 3,0 punten. Wat betreft de voorzieningen in de woonomgeving, correleert een (ruim) voldoende aanwezigheid van sportfaciliteiten met een stijging van 6,1 punten, terwijl de nabijheid van winkels en parkeermogelijkheden de tevredenheid respectievelijk met 2,7 en 2,9 punten verhoogt.2 Opvallend is dat het aantal zorgfuncties geen significant verband heeft op de beleving van de woonomgeving.

Tevredenheid over de sociale cohesie is hetzelfde als in Den Haag Wanneer we de tevredenheid over de sociale cohesie analyseren en corrigeren voor verschillen tussen bewoners in de woontorens en de rest van Den Haag, zien we dat de leeftijd een belangrijke rol speelt. Bewoners tussen de 35 en 50 jaar scoren gemiddeld 1,2 punten hoger op de tevredenheid met de sociale

De inwoners van de woontorens scoren hierbij lager op de vragenlijst wat duidt op een hogere woontevredenheid. Voor het leesgemak is de interpretatie omgedraaid en wordt met een hogere score op woontevredenheid een lagere score op vragenlijst bedoeld.

518.115/G | Woontevredenheid

35

cohesie, terwijl mensen in de middelbare leeftijd en boven de pensioenleeftijd maar liefst 2,2 punten hoger scoren. Daarnaast correleert een langere woonduur – met name tien jaar en langer – met een stijging van 1,4 punten in de sociale cohesie, en duidt dat mogelijk de langdurige betrokkenheid met de buurt bijdraagt aan een sterkere onderlinge band. Tegelijkertijd heeft overlast van omwonenden, indien dit vaak voorkomt, een negatieve invloed en zorgt voor een daling van 2,4 punten in de tevredenheid over sociale cohesie. Opmerkelijk is dat het aantal cultuurvoorzieningen en horecagelegenheden in de woonomgeving geen significante samenhang vertoont met de ervaren sociale cohesie.

518.115/G | Woontevredenheid

36

Bijlage 1: Factsheets

518.115/G | Woontevredenheid

1

518.115/G | Woontevredenheid

2

itslagen per woontoren en Den Haag

33

518.115/G | Woontevredenheid

52

3

Den Haag

Woontevredenheid wordt gemeten met gevalideerde en betrouwbare vragen van de RESS-DLV (bijlage 2). Deze vragen zijn ook aanwezig in het WoON. Lagere scores duiden op een hogere woontevredenheid. Stadsbreed is de woontevredenheid 37 en een aantal woontorens scoren hier beduidend beter dan de gemiddelde woontevredenheid in Den Haag (links van het spectrum). Rechts van het spectrum zijn de woontorens weergegeven waar gemiddeld een lagere woontevredenheid aanwezig is dan gemiddeld in Den Haag. Zo is de woontevredenheid links van het spectrum bij Bellavista (33) hoog en bij Waldo Tower (52) rechts duidelijk onder de gemiddelde woontevredenheid in Den Haag.

3 Alle woontorens

Ga terug naar de kaart

Beschrijvende tekst en analyse woontoren:

Leeswijzer factsheets

Kenmerken van de bewoners. Van boven naar onder Opleidingsniveau Huishoud samenstelling Lee ijd en ne o inkomen per maand Huur en koopprijs

518.115/G | Woontevredenheid

Tevredenheid over voorzieningen in de buurt (boven) en tevredenheid over voorzieningen in het gebouw (onder)

Van boven naar onder Tevredenheid woning Tevredenheid woonomgeving Tevredenheid sociale cohesie

4

De aspecten van de woning die de respondenten het meest waarderen. Hierbij konden meerdere aspecten aangevinkt worden

Woontevredenheid gemeten voor de woontoren en vergeleken met de controle (een representa eve steekproef van 2.500 bewoners in Den Haag). Lagere scores zijn beter en aangegeven als groen.

Alle woontorens

Alle woontorens

518.115/G | Woontevredenheid

5

Den Haag

Den Haag

518.115/G | Woontevredenheid

6

Bellavista

518.115/G | Woontevredenheid

7

Binck kade

518.115/G | Woontevredenheid

8

Stadhouders

518.115/G | Woontevredenheid

9

Lumière

518.115/G | Woontevredenheid

10

De Regent II

518.115/G | Woontevredenheid

11

De Kroon

518.115/G | Woontevredenheid

12

Hofbadtoren

518.115/G | Woontevredenheid

13

The Roofs

518.115/G | Woontevredenheid

14

Pegasus

518.115/G | Woontevredenheid

15

Hoge Regentesse

518.115/G | Woontevredenheid

16

Waldo Tower

518.115/G | Woontevredenheid

17

Bijlage 2: Onderzoeksverantwoording In totaal zijn 716 ingevulde enquêtes teruggestuurd (15%. In onderstaand overzicht is per woontoren en de steekproef in Den Haag een overzicht gegeven van de ingevulde enquêtes. Tabel 1: Groep

Aantal gestuurde en geretourneerde enquêtes. Aantal Behaald Percentage

Achtergrondinformatie respondenten Huishoudenssamenstelling Huishoudens van de woontorens bestaan voor bijna de helft uit jonge huishoudens (47% onder 35 jaar). De huishoudensgrootte bestaat voornamelijk uit één- en tweepersoonshuishoudens, respectievelijk 52% en 39%. Daarnaast is ongeveer twee-derde hoog opgeleid (65% heeft een HBO diploma of hoger) en verdient bijna de helft van de inwoners meer dan € 3.000 euro netto per maand (48%).

Steekproef in Den Haag Bellavista*

2.501

342

14%

116

29

25%

Binck Kade*

78

25

32%

De Kroon*

188

34

18%

De Regent II*

98

21

21%

Hofbadtoren*

162

17

10%

Hoge Regentesse*

128

24

19%

Lumiere

65

9

14%

Woningkenmerken

Pegasus*

300

72

24%

The Roofs

655

63

10%

Stadhouders*

195

43

22%

Waldo Tower*

323

37

11%

Totaal

4.809

716

15%

Woontorens

2.308

374

16%

Meer dan vier op de vijf huishoudens huren in de woontorens, waarbij van alle huishoudens 2% huurt boven de middenhuurgrens (boven € 1.158 per maand), 18% tussen de liberalisatiegrens en middenhuurgrens (€ 880 tot € 1.158 per maand) en 25% tot aan de liberalisatiegrens (€880 per maand). Bijna één op de vijf huishoudens in de controlegroep huurt tot aan de liberalisatiegrens (19%) en ook één op de vijf (18%) heeft een koopwoning tot € 390.000.

Bron: Enquête woontevredenheid Den Haag (2025) * Woontorens waar fysiek is gerappelleerd, waarbij de vragenlijst persoonlijk aan de deur werd bezorgd.

518.115/G | Woontevredenheid

Als we naar de huishoudens van de controlegroep in Den Haag kijken dan is bijna vier op tien huishoudens tussen 50 en 67 jaar (38%) en bestaan minder vaak uit één- en tweepersoonshuishoudens dan de huishoudens in de woontorens, respectievelijk 36% en 35%. Daarnaast is iets meer dan de helft hoogopgeleid (54% heeft een HBO diploma of hoger) en verdient bijna de helft van de huishoudens meer dan € 3.000 euro netto per maand ( 8%).

Wat betreft de woninggrootte heeft de helft van de huishoudens in de woontorens drie slaapkamers (52%), terwijl bijna een derde over twee slaapkamers beschikt (30%). In de controlegroep heeft bijna een derde van de huishoudens drie kamers (30%) en bijna een kwart vier kamers (24%).

18

Figuur 1:

Aantal kamers van de huishoudens in de woontorens en controlegroep, 2025

Woontorens

11%

30%

Controle

11%

30%

0%

52%

7%

Figuur 2:

Woonduur van de huishoudens in de woning, 2025

57%

20% 1

huishoudens (56%) een langere woonduur in de buurt dan 10 jaar en de helft van de huishoudens een langere woonduur in de woning dan 10 jaar (50%).

2

40%

60%

3

4 of meer

80%

100%

Woontorens

67%

Controle

17% 0%

Bron: Enquête woontevredenheid Den Haag (2025)

24%

29%

Controle

37%

Figuur 4:

0% 0 - 4e verdieping

20%

40%

10%

5-9e verdieping

4% 60%

10-20e verdieping

80%

Vorige woonsituatie In de woontorens heeft iets meer dan zes op de tien huishoudens (63%) heeft minder dan drie jaar in de huidige buurt gewoond en tweederde (67%) minder dan 3 jaar in de huidige woning. Stadsbreed heeft meer dan de helft van de

518.115/G | Woontevredenheid

60%

80%

100%

Meer dan 10 jaar

63% 15% 0%

13%

16%

20%

0-2 jaar

20%

3-5 jaar

11% 6%

56%

40%

6-10 jaar

60%

80%

100%

meer dan 10 jaar

100% Bron: Enquête woontevredenheid Den Haag (2025)

20+ verdieping

Bron: Enquête woontevredenheid Den Haag (2025)

50%

Woonduur van de huishoudens in de buurt, 2025

Controle

95%

6-10 jaar

9% 1%

Bron: Enquête woontevredenheid Den Haag (2025)

Verdiepingshoogte waarop de huishoudens in de woontorens en controlegroep wonen, 2025

Woontorens

40%

3-5 jaar

Woontorens Figuur 2:

18%

20%

0-2 jaar

Kijken we naar de verdiepingshoogte, dan woont bijna vier op de tien huishoudens (37%) tussen de 10e en 20e verdieping. In de controlegroep woont daarentegen bijna alle huishoudens op een verdiepingshoogte van maximaal vier etages (95%).

15%

22%

Van de huishoudens die in de afgelopen twee jaar zijn verhuisd, woonde de grootste groep in de woontorens eerder alleen of zelfstandig (35%). Daarnaast woonde 26% eerder samen met een partner en 20% met vrienden of huisgenoten. Verder woonde 13% voorheen bij hun ouder(s), stief- of pleegouder(s). In de controlegroep woonde 40% in de vorige woning samen met een partner, terwijl 24% eerder alleen of zelfstandig woonde.

19

Figuur 5:

Vorige woonsituatie van recent verhuisden in minder dan 3 jaar, 2025

Woontorens

26%

35%

Controle

15%

41% 0%

24%

20%

Samen met partner

40%

Alleen/op zichzelf

9%

20% 10%

4% 16%

60%

80%

100%

Bij (pleeg)ouders

Op kamers

Anders

Bron: Enquête woontevredenheid Den Haag (2025)

Van de huishoudens in de woontorens die de afgelopen twee jaar zijn verhuisd, woonde 55% voorheen binnen de gemeente Den Haag en 21% binnen de CIDregio van Den Haag. Daarnaast kwam 17% uit andere gebieden binnen Haaglanden en 3% uit het buitenland. Binnen de controlegroep kwam de meerderheid van de recent verhuisde huishoudens eveneens uit Den Haag (69%), terwijl 9% in hun vorige woonsituatie in het buitenland woonde. Figuur 6:

Vorige woonomgeving van recent verhuisden in minder dan 3 jaar, 2025

Woonto… Controle

21%

34%

14%

0% CID gebied Haaglanden Buitenland

55% 20%

40%

17%

26% 5%

17%

woning te klein was (21%). Daarnaast gaf 19% aan dat ze in hun vorige woning niet zelfstandig woonden. Verder ervoerde 16% overlast in de vorige woning en buurt, en noemde 14% de samenstelling van de buurt en ontevredenheid over het onderhoud als redenen om naar een nieuwe woonomgeving te verhuizen. In de controlegroep gaf ruim een kwart (26%) aan dat hun vorige woning te klein was. Daarnaast noemde 16% de samenstelling van de buurt en ontevredenheid over het onderhoud als reden voor verhuizing, terwijl 14% overlast ervoer als verhuismotief. Figuur 7:

Reden verhuizing van recent verhuisden in minder dan 3 jaar, 2025

Woonto… 5% Controle

12%

21%

13% 26%

0% 20% Te grote woning Slechte staat woning Locatie niet centraal

9%

19%

5%

14%

16%

4%

9%

9%

16%

14%

4%

40%

60% 80% 100% Te kleine woning Woonde niet zelfstandig Samenstelling en onderhoud buurt

Bron: Enquête woontevredenheid Den Haag (2025)

3% 9%

60% 80% 100% Overige gebieden in Den Haag Overige gemeenten Nederland

Bron: Enquête woontevredenheid Den Haag (2025)

De meest voorkomende reden voor verhuizing onder huishoudens in de woontorens die in de afgelopen drie jaar zijn verhuisd, was dat hun vorige

518.115/G | Woontevredenheid

20

Uitleg model en gebruikte vragenlijst woontevredenheid De RESS-DLV vragenlijst is ontwikkeld om in kaart te brengen hoe tevreden bewoners zijn over hun woning, woonomgeving en sociale klimaat.3 De vragenlijst is gebaseerd op data uit het WoON en is zo ontworpen dat het meerdere aspecten van de woontevredenheid meet. Om woontevredenheid te meten worden 16 vragen gebruikt. De vragen in de RESS-DLV richten zich op verschillende onderdelen. Enerzijds gaat het om de perceptie van de buurt zelf, waarbij gekeken wordt naar wat bewoners vinden van de uitstraling en de reputatie van hun woonwijk. Anderzijds komt het sociale klimaat aan bod: dit betreft hoe bewoners de omgang met hun buren ervaren en of er sprake is van sociale cohesie in de buurt. Tot slot wordt er ook gevraagd naar de tevredenheid over de eigen woning, zoals de staat van onderhoud en de indeling van het huis. De antwoorden worden gegeven op een vijfpunts-Likertschaal, waarbij bewoners hun mate van tevredenheid of het eens zijn met bepaalde stellingen aangeven. Wat betreft de betrouwbaarheid van de vragenlijst is veel aandacht besteed aan het feit dat de items consistent meten wat ze beogen te meten. Dit is onderzocht met behulp van Cronbach’s alpha, een statistische maat die aangeeft in hoeverre de verschillende vragen samen een samenhangend geheel vormen.

Voor de volledige RESS-DLV is een alpha van 0,86 gevonden, wat duidt op een hoge interne consistentie.3 Ook wanneer de vragenlijst in verschillende onderdelen wordt opgesplitst – bijvoorbeeld voor de perceptie

van de buurt, het sociale klimaat en de tevredenheid met de woning – blijkt dat de meeste subschalen betrouwbaar zijn. Naast betrouwbaarheid is ook de validiteit van de vragenlijst grondig onderzocht. Validiteit betekent dat de vragenlijst daadwerkelijk meet wat hij beoogt, namelijk de tevredenheid over de woonomgeving. Dit werd aangetoond door te kijken naar de resultaten bij bewoners uit verschillende typen wijken. Zo bleek dat mensen die in wijken wonen met kenmerken als slechtere fysieke voorzieningen of minder sociale cohesie – bijvoorbeeld postoorlogse wijken – significant hogere scores halen, wat wijst op meer ontevredenheid. Dit onderscheid tussen groepen bevestigt dat de RESS-DLV een valide instrument is om woontevredenheid te meten.3 Al met al biedt de RESS-DLV vragenlijst een solide en betrouwbare manier om inzicht te krijgen in hoe bewoners hun woonsituatie ervaren. De combinatie van een brede set vragen, die zowel fysieke als sociale aspecten omvatten, en de statistische toetsing van betrouwbaarheid en validiteit maken de vragenlijst een waardevol instrument voor zowel wetenschappelijk onderzoek als beleidsontwikkeling. Tevens is er een verkorte versie van de vragenlijst ontwikkeld, waarin met een beperkt aantal vragen toch zeer nauwkeurig kan worden vastgesteld welke bewoners extreem ontevreden zijn.

Deze compacte versie is erg praktisch in gebruik en levert bijna dezelfde inzichten als de volledige vragenlijst op.

3

Adriaanse, C. C. M. (2007). Measuring residential satisfaction: A residential environmental satisfaction scale (RESS). Journal of Housing and Built Environment, 22, 287–304. https://doi.org/10.1007/s10901-007-9082-9

518.115/G | Woontevredenheid

21

Modelmatige benadering Een matched design is essentieel om te zorgen dat de vergelijking tussen de groepen eerlijk en betrouwbaar verloopt. In dit onderzoek vergelijken we namelijk bewoners van woontorens met mensen uit de steekproef van Den Haag (controle). Deze groepen verschillen van nature op basis van kenmerken zoals woonduur, leeftijd, gezinsgrootte, socio-economische status en type eigendom. Indien we voor deze verschillen niet controleren, bestaat de kans dat eventuele variaties in woontevredenheid niet alleen worden veroorzaakt door de woonomgeving, maar ook door deze persoonsgebonden factoren. Daarom is ervoor gekozen om personen met vergelijkbare eigenschappen op basis van leeftijd, huishoudgrootte, woonduur en socio-economische-status met elkaar te vergelijken. Ongeveer 40% van de respondenten konden we matchen op de bovengenoemde variabelen. Door per respondent in de groep van de woontorens een vergelijkbare respondent uit de steekproef van Den Haag te vinden, zorgen we ervoor dat de betrokken personen qua demografische en sociaaleconomische kenmerken zoveel mogelijk op elkaar lijken. Door hierop te controleren kunnen we de vastgestelde verschillen in woontevredenheid voornamelijk weerspiegelen aan de woning, woonomgeving en sociaal klimaat en niet het resultaat zijn van andere onderliggende verschillen.

In deze onderzoeksverantwoording zijn de variaties tussen mensen in de woontorens en de algemene Den Haag-steekproef nader toegelicht. Dit bevestigt het belang van het matched design: door de groepen te matchen, krijgen we een zuiverder beeld van de relatie tussen woonomgeving en woontevredenheid. Kortom, het matched design helpt ons om vergelijkbare mensen met elkaar te vergelijken en zo de specifieke impact van de woning, woonomgeving en sociaal klimaat op de tevredenheid nauwkeuriger te bepalen.

518.115/G | Woontevredenheid

22

Bijlage 3: uitgebreide beschrijving van de opmerkingen en aanvullingen van respondenten op de enquête Woning en bouwprojecten (16%) Veel respondenten refereerden aan kwesties rond wonen, bouw en ontwikkeling in hun buurt. Enkele veelgenoemde punten: • Hinder van bouwactiviteiten: Velen ervaren overlast van langdurige bouwprojecten in de buurt. Bijvoorbeeld opengebroken straten, bouwputten die al jaren duren en verbouwingen die maar niet afgerond raken. Dit heeft volgens hen een negatieve invloed op de leefbaarheid – straten zijn moeilijk begaanbaar en de buurt oogt onaf. Bewoners in (nieuwbouw)gebieden als de Binckhorst geven aan dat de wijk “nog niet af” is en dat dit het woongenot belemmert. • Ontwikkeling en planning: Omdat sommige wijken zich snel ontwikkelen, vrezen bewoners dat de voorzieningen en infrastructuur niet gelijke tred houden. Zo wordt genoemd dat de Binckhorst snel groeit in aantal bewoners, wat vraagt om een visie op parkeren, vervoer en winkels. Men pleit voor snellere of betere planning om de leefbaarheid bij te benen, zodat nieuwe woningen niet ten koste gaan van de omgeving. • Woonlasten en woningmarkt: Enkele respondenten stippen de betaalbaarheid van wonen aan. Zo merkt iemand op dat het “wonen te duur wordt” in zijn/haar buurt. Over het algemeen klinkt de zorg door dat het wonen in de stad duur en lastig is, zeker als de woningvoorraad beperkt is.

• Specifieke bouwprojecten: Verscheidene opmerkingen gaan over concrete nieuwbouw in de buurt. Bewoners naast of in nieuwe complexen klagen over de impact daarvan zo moet men “dagelijks om een bouwplaats heen

518.115/G | Woontevredenheid

lopen” en leidt dit tot gevaarlijke situaties of overlast. In het centrum is er frustratie over de nooit eindigende verbouwingen en straatopenbrekingen – “er komt geen einde aan…”, aldus één bewoner over de omgeving rond het stadhuis. Dergelijke projecten zorgen voor bouwlawaai, stof en verminderde toegankelijkheid. Parkeren (12%) Parkeerproblemen vormen één van de meest genoemde onderwerpen. Bijna 1 op de 8 respondenten uitte zich hierover. Belangrijke aspecten die terugkomen: • Betaald parkeren en beleid: Een groot aantal bewoners is tegen de uitbreiding van betaald parkeren in hun wijk. Men vindt dit onnodig en vervelend, zeker “in buurten waar het wonen al duur is.” Enkele respondenten voelen zich oneerlijk behandeld door het parkeerbeleid – zo wordt genoemd dat in een bepaalde nieuwbouwwijk bewoners als enigen moeten betalen voor parkeren terwijl er geen voorzieningen in de buurt zijn. • Tekort aan parkeerplaatsen: Verscheidene opmerkingen gaan over een hoge parkeerdruk en gebrek aan parkeerplekken. Door nieuwe bouwprojecten of simpelweg veel auto’s in de wijk is het vaak lastig een plek te vinden. In sommige straten parkeren overdag ook veel werkbusjes, waardoor bewoners hun auto kwijt moeten in omliggende gebieden. Bezoekers ontvangen wordt zo lastiger. • Parkeeroverlast en foutparkeren: Veel bewoners storen zich aan illegaal of hinderlijk geparkeerde auto’s.

Bijvoorbeeld auto’s en busjes die op de stoep staan geparkeerd, of parkeeroverlast rond winkelcentra. Dit leidt tot gevaarlijke situaties (kinderen en ouderen moeten om de auto’s heen lopen op straat) en irritatie. Men geeft aan dat er te weinig handhaving is hierop – foutparkeerders komen ermee weg.

23

• Vergunningen en handhaving: Enkele respondenten kaarten parkeervergunningen aan. Zo is er een voorbeeld waarbij bewoners van een nieuw appartementencomplex geen recht hebben op een bewonersvergunning, terwijl de rest van de buurt die wel heeft – dit wordt als onrechtvaardig ervaren. Verkeer en infrastructuur (12%) Veel opmerkingen hebben ook te maken met de verkeerssituatie en infrastructuur in de wijken. Hieronder vallen klachten over hard rijden, onveiligheid, maar ook over voorzieningen voor fietsers en voetgangers: • Snelheid en verkeersveiligheid: Een terugkerend thema is dat er te hard wordt gereden in woonwijken. Bewoners melden hinder van “veel te hard optrekkende” auto’s en motoren die “als een gek scheuren” over doorgaande wegen. Dit zorgt voor gevaarlijke situaties en een onveilig gevoel bij voetgangers en fietsers. Ook zaken als onnodig toeteren (claxonneren) en door rood licht rijden worden genoemd als ergernissen die de verkeersveiligheid aantasten. Enkelen geven aan dat ze ’s avonds bang zijn om over straat te gaan door het agressieve verkeer en gedrag van sommige bestuurders. • Geluid en uitstoot: De overlast door verkeer is niet alleen een kwestie van veiligheid, maar ook van lawaai en milieu.

Respondenten klagen over constante verkeerslawaai – met name langs drukkere wegen en bewoners kunnen bij mooi weer niet rustig buiten zitten door het geluid en de luchtvervuiling. Bewoners vragen om maatregelen om de verkeersdrukte en uitstoot te beperken, bijvoorbeeld snelheidsremmers of milieuzones, om de leefbaarheid te verhogen. • Fietsers en scooters op de stoep: Een ander punt is de infrastructuur voor fietsers, bakfietsen en scooters. Enkelen signaleren dat er onvoldoende faciliteiten zijn, waardoor deze vervoersmiddelen op de stoep belanden. Er wordt geklaagd over scooters en (bak)fietsen die de trottoirs blokkeren of

518.115/G | Woontevredenheid

erop rijden, wat gevaarlijk en hinderlijk is voor voetgangers. Volgens één reactie is het vreemd dat er wel stallingsruimtes is voor gewone fietsen en scootmobiels, maar “geen parkeerruimte voor bakfietsen en scooters”. Dit gat in de voorzieningen leidt ertoe dat stoepen gebruikt worden als parkeerplek. • Staat van trottoirs en straten: Veel respondenten maken opmerkingen over de kwaliteit van voetpaden en bestrating. Losliggende of scheve stoeptegels komen voor en vormen een valrisico, vooral voor ouderen en mensen met kinderwagens/rollators. Bomen zorgen voor opgehoogde tegels en gaten in het trottoir. Ook een specifiek fietspad (Conradkade) wordt genoemd waar de bestrating rond de boomwortels “slecht en gevaarlijk” is. Dergelijke infrastructuurproblemen maken de buurt minder toegankelijk en men vindt dat dit beter onderhoud vergt. • Overige infrastructurele punten: Daarnaast zijn er enkele specifieke verkeersgerelateerde opmerkingen. Zo wordt in één buurt de overlast van sirenes van politie/ambulance genoemd, met de suggestie om ’s nachts alleen zwaailichten te gebruiken om bewoners niet wakker te maken. Ook geeft iemand aan dat sommige verkeerslichten erg lang op rood staan voor fietsers, wat als irritant en inefficiënt wordt gezien Veiligheid en overlast (11%) Sociale veiligheid en overlast door personen kwam bij een flink aantal reacties naar voren.

Hoewel dit thema door iets minder mensen is genoemd dan bv. parkeren, zijn de opmerkingen vaak indringend. De belangrijkste issues: • Onveilig gevoel in de buurt: Enkele bewoners geven aan dat ze zich onveilig voelen, vooral ’s avonds en ’s nachts in de eigen wijk. Zo wordt beschreven dat de sfeer in de avonduren grimmig kan zijn; mensen (soms jongeren met capuchons) hangen op straat en men durft niet alleen te zijn in de avonduren. Een reactie stelt dat er drugsoverlast is en dat vrouwen zich ’s nachts niet veilig voelen onderweg van tram- of bushalte naar huis.

24

•

•

•

•

Dergelijke ervaringen wijzen op een gebrek aan veiligheidsgevoel bij sommige inwoners. Hangjongeren en drugsoverlast: Jeugd die rondhangt vormt in meerdere buurten een bron van overlast. Respondenten noemen locaties waar ’s avonds groepjes jongeren in auto’s samenkomen, lawaai maken en soms drank/drugs gebruiken. Er wordt melding gemaakt van “plassende mannen in de bosjes” en jongeren die lachgas gebruiken of vuurwerk afsteken op hangplekken. Ook is er sprake van drugshandel en jongeren in auto’s die drugsdeals doen, en in een andere buurt is een plek berucht om drugs en vuurwerkoverlast. Deze situaties leiden tot veel ergernis en een onveilig gevoel bij omwonenden. Daklozen en ongewenste aanwezigheid in het gebouw: Enkele opmerkingen beschrijven extreme overlast door daklozen of onbekenden die gebouwen binnendringen. Eén bewoner vertelt dat in hun flat wekelijks van alles wordt aangetroffen in trapportalen – “uitwerpselen, drugs, alcohol, etensresten.” Ook worden regelmatig auto-inbraken gepleegd en slaapt er wel eens een zwerver in de portiek. Dit leidt tot een zeer onveilige situatie voor bewoners; men voelt zich niet beschermd, terwijl “politie/wijkagent ervan weten maar er niet veel aan kunnen doen.” Criminaliteit en vandalisme: Naast bovengenoemde overlast, zijn er hier en daar meldingen van criminaliteit.

Voorbeelden die genoemd worden: autoinbraken, verdachte transacties, en andere “rare dingen die gebeuren”. Bewoners geven aan meer toezicht en optreden te willen tegen dit soort criminaliteit, zodat de norm hersteld wordt. Vuurwerkoverlast: Een specifiek vaak benoemd aspect van overlast is vuurwerk. Meerdere respondenten klagen dat er het hele jaar door knallen te horen zijn in hun buurt. Hoewel sommigen eraan gewend raken, blijft het voor velen storend en zorgelijk. Er is angst voor de veiligheid van mensen en dieren. Men pleit ervoor om streng op te treden tegen vuurwerkvandalisme, omdat het risico’s meebrengt en de overlast groot is.

518.115/G | Woontevredenheid

Handhaving, communicatie en inspraak (11%) Een groot aantal reacties heeft te maken met de ervaren handhaving of communicatie. Bewoners uiten hun frustratie over hoe meldingen en problemen worden opgepakt. Enkele subthema’s • Ontbrekende handhaving: Veel respondenten signaleren dat de handhaving tekortschiet. Regels en verboden worden niet nageleefd, zonder consequenties. Dit komt terug bij uiteenlopende onderwerpen: foutparkeren (auto’s op trottoirs blijven staan zonder boete), illegaal nachtelijk vissen in het park ( “dat mag niet, beiden geen handhaving” klaagt iemand), voortdurend vuurwerk en lawaai waarop niet wordt ingegrepen, enzovoort. Bewoners voelen zich in de steek gelaten doordat overtredingen niet actief worden bestraft. Men geeft aan dat zichtbaar optreden van handhavers of politie nodig is om de overlast in toom te houden. • Trage actie: In verschillende opmerkingen klinkt teleurstelling door over hoe er om wordt gegaan met gemelde problemen. Een bewoner noemt bijvoorbeeld de “treurige entourage voor de flat” – een verloederde openbare ruimte bij zijn gebouw – die “al jaren bekend is bij gemeente en verhuurder, maar actie blijft uit.” Ook een verwaarloosde woonboot die voor overlast zorgt is maanden geleden aangemeld, maar er gebeurt niets aan.

Evenzo klaagt iemand over achterstallig groenonderhoud dat als “wilde tuin” wordt betiteld, terwijl het in feite gewoon onkruid is. Deze voorbeelden illustreren een gevoel dat niet adequaat wordt gereageerd op signalen van bewoners, waardoor problemen blijven voortbestaan. • Communicatie en inspraak: Enkele respondenten voelen zich onvoldoende gehoord of geïnformeerd door de gemeente. Zo geeft iemand uit de Binckhorst uitgebreid aan dat hij/zij nauwelijks op de hoogte wordt gehouden van de plannen in de wijk – “de plannen krijg ik niet echt duidelijk, het zou fijn zijn als er een informatiepunt kwam waar ik makkelijk tekeningen en updates kan zien.” Men wil meer transparantie en dialoog over veranderingen in de buurt. Ook wordt genoemd dat besluiten soms

25

zonder overleg worden genomen (bijvoorbeeld de plaatsing van tijdelijke bewoners/asielzoekers in de buurt met zeer korte aankondiging vooraf). Bewoners vragen om betere communicatie vanuit de gemeente en de mogelijkheid om mee te praten, zodat zij zich serieus genomen voelen bij ontwikkelingen die hun leefomgeving raken. • Beleid en besluitvorming: Verscheidene opmerkingen bevatten kritiek op specifieke besluiten van het stadsbestuur. Zo is er onbegrip over het parkeervergunningenbeleid (bij nieuwe complexen geen vergunning voor bewoners, wat als onlogisch wordt gezien). Openbare ruimte en onderhoud (7%) Een deel van de opmerkingen gaat over de kwaliteit van de openbare ruimte in bredere zin – los van verkeer – met nadruk op schoonmaak, groen en onderhoud. Belangrijke punten hierbij: • Gebrekkig groenbeheer: Meerdere respondenten zijn ontevreden over de groenvoorziening in de wijk. Ze vinden dat het onderhoud van plantsoenen en groenstroken te wensen overlaat. Er wordt gesproken van groenperkjes die onverzorgd zijn en gekapte bomen die niet (snel genoeg) worden vervangen. Eén persoon stelt ronduit dat het groenbeheer “ondermaats” is. Er is behoefte aan meer groen en beter bijgehouden groen – bijvoorbeeld nieuwe aanplant, regelmatig snoeien en het verwijderen van onkruid – zodat de buurt er verzorgd uitziet en ook schaduw en zuurstof heeft.

• Meer groen en recreatieplekken: Naast onderhoud klinkt de wens voor uitbreiding van groen door. Vooral in versteende of nieuwbouwgebieden missen bewoners parken, plantsoenen of speelplekken. Zo wordt in de Binckhorst aangegeven dat er geen park, speeltuin of hondenuitlaatplek is – men zou graag zulke groenvoorzieningen zien om de buurt aantrekkelijker en socialer te maken. Een suggestie is zelfs om braakliggende terreinen tijdelijk in te richten als groen/recreatieplek voor bewoners. Volgens

518.115/G | Woontevredenheid

respondenten zijn groen en ontmoetingsplekken essentieel voor een leefbare wijk, en men hoopt dat daarin wordt geïnvesteerd. • Afval en vervuiling: Diverse reacties noemen problemen met afval en schoonhouden van de buurt. Zo klagen bewoners over zwerfvuil op straat (bijvoorbeeld fastfood-verpakkingen die rondzwerven, onvoldoende prullenbakken). Ook wordt melding gemaakt van grofvuil dat naast containers of in portieken blijft staan doordat mensen het zomaar dumpen zonder iets te regelen. In een flat waait vuil uit gemeentelijke straatvuilnisbakken zo de entreehal in bij harde wind. Daarnaast merken bewoners in nieuwere wijken op dat de infrastructuur voor afvalscheiding ontbreekt: er zijn bijvoorbeeld geen glas- of papierbakken in de buurt, waardoor men niet kan recyclen (“dit werkt circulariteit tegen”, aldus één reactie). Bewoners pleiten voor vaker schoonmaken van straten en stoepen, meer afvalbakken en betere voorzieningen om vuilnis kwijt te kunnen, zodat de openbare ruimte netjes blijft. • Overige onderhoudsklachten: Tenslotte worden nog enkele andere onderhoudszaken genoemd. Bijvoorbeeld de straatverlichting: in sommige buurten is het ’s avonds erg donker omdat verlichting ontbreekt of lantaarns defect zijn. Dit draagt bij aan onveiligheid en een sombere sfeer.

Ook de toegankelijkheid van openbare gebouwen komt ter sprake – zo is de entree van een hoofdgebouw slecht toegankelijk voor ouderen/rolstoelgebruikers, wat om aanpassing vraagt. Positieve reacties en overige feedback (±10-15 vermeldingen) Niet alle opmerkingen waren kritisch; er waren ook positieve geluiden en enkele opmerkingen over het onderzoek zelf: • Waardering voor het initiatief: Meerdere respondenten spraken hun waardering uit voor de gelegenheid om hun mening te geven. Enkelen beginnen hun opmerking met complimenten als “Goed dat jullie dit doen!” of “Thank you for this opportunity to share my opinion.” Men vindt het fijn

26

dat de gemeente initiatief neemt om de leefbaarheid te peilen en problemen in kaart te brengen. Zulke positieve reacties geven aan dat bewoners het betrekken van inwoners op prijs stellen. • Positieve punten in de buurt: Daarnaast benoemen sommigen ook goede aspecten van hun woonomgeving. Bijvoorbeeld een respondent die aangeeft “ontzettend enthousiast” te zijn over een nieuwe voorziening in de buurt (zoals een lokale café). Ook is er erkenning dat er vooruitgang plaatsvindt: “Ik zie dat er veel moeite wordt gedaan om het leefbaarder te maken,” schrijft iemand over de ontwikkelingen in zijn wijk. Deze bewoners benadrukken dat het niet alleen kommer en kwel is, maar dat ze ook blij zijn met wat er wel goed gaat.

518.115/G | Woontevredenheid

27

Bijlage 4: Panelgesprek ‘Wonen in Haagse Woontorens’ Woonbeleving en toekomstperspectief Prettig wonen in de stad De meeste bewoners geven aan dat zij prettig wonen en dat de nabijheid van het stadscentrum een belangrijke meerwaarde is. Sommigen benoemen echter ook de ‘centrumproblemen’, zoals bouwoverlast en onveilige situaties op straat, als keerzijde van deze gunstige ligging. Blijven wonen Op de vraag of men verwacht de komende tien jaar te blijven, reageren de meeste bewoners positief. Ze zien kansen in de ontwikkeling van hun woonomgeving en waarderen hun huidige woning. Wel wordt benadrukt dat het openbaar vervoer beter geregeld zou moeten zijn, vooral omdat bewoners geen parkeervergunning krijgen en dus afhankelijk zijn van bus of tram.

Keuze voor wonen in een woontoren Bewuste of toevallige keuze? Enkele bewoners zijn niet doelbewust op een woontoren uitgekomen, maar kozen voor het beschikbare aanbod of vanwege hun fysieke gesteldheid (gelijkvloers wonen, lift aanwezig). Anderen waren starter of student en kwamen via loting of een lange wachtlijst in aanmerking. Achteraf waarderen sommigen de woontoren juist door het uitzicht en het gemak.

518.115/G | Woontevredenheid

Zou u weer kiezen voor hoogbouw? De meningen lopen uiteen. Waar de één geen voorkeur heeft en zich vooral laat leiden door de woningmarkt, geeft een ander aan dat een tuin wordt gemist. Tegelijkertijd zien enkele bewoners juist de voordelen van een appartement in een woontoren: balkons, vloerverwarming en gedeelde dakterrassen. Ook het gemak (lift, afgesloten portiek) en weinig schoonmaak in gemeenschappelijke ruimten spelen mee in de afweging.

Contact en gemeenschapszin Belang van burencontact Een deel van de bewoners vindt het belangrijk om hun buren te kennen, met het oog op sociale controle en ondersteuning. Anderen hebben minder behoefte aan contact en missen het ook niet. Tegelijk is men unaniem enthousiast over digitale hulpmiddelen (zoals de app ‘Area of People’ – AoP) om het contact te faciliteren. Deze app maakt het makkelijk om elkaar hulpvragen te stellen, spullen te verkopen en onderling te chatten. Bewoners die er ervaring mee hebben, geven aan dat het wel een (kleine) maandelijkse bijdrage kost en vanuit de verhuurder geregeld moet worden. Gemeenschapszin in de praktijk In sommige torens is sprake van een ‘gemeenschapszin’, maar deze ontstaat soms uit noodzaak. Zo is er in één complex een geschil over de voordeur die maandenlang openstaat, waardoor daklozen in het gebouw verblijven en overlast veroorzaken. Hierdoor is er een actieve whatsappgroep ontstaan. In andere gebouwen is die saamhorigheid er nauwelijks vanwege hoge doorstroom en veel expats. De meeste bewoners geven aan dat er weinig gezamenlijke activiteiten worden georganiseerd. Als er wel iets op touw gezet wordt (bijvoorbeeld koffiemomenten), dan is deelname beperkt, mede vanwege tijdstippen die niet voor iedereen geschikt zijn.

28

Mogelijkheden voor meer contact Enkele bewoners benadrukken het belang van een actieve rol van de verhuurder of een bewonerscommissie. In een toren met veel doorstroom komt een initiatief vanuit bewoners zelf niet snel van de grond. Een officiële bewonerscommissie of beheerder kan zorgen voor continuïteit en draagvlak.

Veiligheid en leefomgeving Onveiligheidsgevoel in de avond Verschillende bewoners uiten zorgen over de (sociale) veiligheid rondom hun woontoren. Voorbeelden zijn drugsoverlast, slecht verlichte straten en onoverzichtelijke situaties door bouwplaatsen. ’s Avonds ervaart men soms een onveilig gevoel vanwege de duisternis en afwezigheid van toezicht. Handhaving is volgens bewoners vaak wel overdag zichtbaar (parkeerboetes), maar niet wanneer er werkelijk overlast en onveiligheid wordt ervaren. Rol van de gemeente als verbinder Bewoners zien kansen voor de gemeente om de leefomgeving aantrekkelijker te maken: betere (tijdelijke) verlichting rondom bouwlocaties, duidelijkere communicatie over lopende en toekomstige bouwprojecten en mogelijkheden voor groen of een tijdelijke parkfunctie. Een hondenuitlaatplaats of stadstuin op hoogte komt regelmatig als wens naar voren. Daarnaast is er behoefte aan betere OV-verbindingen, zeker omdat veel bewoners geen auto (kunnen) bezitten.

Parkeren en fietsen Parkeren Een deel van de bewoners heeft bewust gekozen voor een woning zonder parkeerplek. Anderen willen wel een auto, maar er zijn geen plaatsen

518.115/G | Woontevredenheid

beschikbaar in de garage of er is geen vergunning op straat te krijgen. Daarnaast zijn parkeergarages voor sommige bewoners te duur. Door deze situatie ervaren sommige bewoners mobiliteitsbeperkingen, zeker waar het openbaar vervoer te wensen overlaat. Fietsenstalling De meeste woontorens beschikken over een fietsenstalling, maar in sommige gevallen is de toegang moeilijk, bijvoorbeeld vanwege steile trappen of zware deuren. Scooters mogen (vanwege brandveiligheid) vaak niet in de stalling staan en komen daardoor op de stoep terecht, wat leidt tot rommelige situaties.

Voorzieningen in de omgeving Naast groene ruimtes en hondengebieden worden sportscholen, goede speelplekken en ontmoetingsoorden genoemd. Sommige bewoners wijzen op de kans om op de begane grond van de hoogbouw voorzieningen te realiseren in plaats van opslagruimtes. Daarnaast wordt benadrukt dat een goede OVverbinding onmisbaar is, zeker in wijken waar men geen auto kan of wil bezitten.

Woning en woongebouw Balkon en binnenklimaat Voor hoger gelegen woningen is een balkon volgens veel bewoners essentieel. Anderen maken er minder gebruik van, maar ervaren het wel als een belangrijk pluspunt vergeleken met een huis zonder tuin. Over het binnenklimaat zijn de ervaringen verdeeld. Sommige torens zijn goed geïsoleerd en hebben een warmte-koudeopslagsysteem; anderen klagen over hitte in de zomer en ontoereikende of onduidelijk toegelichte ventilatiesystemen.

29

Privacy en geluidsbeleving De privacy in een woontoren wordt deels als groter ervaren dan in laagbouw (minder inkijk), maar wanneer er twee torens naast elkaar staan, is er juist kans op inkijk. Geluidsoverlast van buren of bouwwerkzaamheden wordt als storend ervaren. Liften en gedeelde voorzieningen Waar de ene bewoner de liftsituatie roemt (“ze doen het altijd”), klaagt de ander over regelmatige storingen. Overige gedeelde voorzieningen zoals fietsenstallingen, dakterrassen of een pakketkluis worden gewaardeerd. Suggesties als een kleine gedeelde sportruimte in de toren kunnen volgens de bewoners bijdragen aan meer ontmoeting en gemak.

518.115/G | Woontevredenheid

Communicatie en ondersteuning Verhuurder Vanuit de bewoners klinkt nadrukkelijk de wens dat de verhuurder duidelijker communiceert over onderhoud, reparaties en algemene kwesties zoals de veiligheid in de toren. Het nakomen van afspraken wekt vertrouwen en zorgt voor een prettige woonomgeving. Gemeente De gemeente kan bijdragen door open en tijdige communicatie over bouwplannen, infrastructuur en mogelijke subsidie- of vergroeningstrajecten. Bewoners geven aan dat zij zich soms onvoldoende gehoord voelen en dat informatie niet altijd via de juiste kanalen bij hen terechtkomt. Ook de verlichting en inrichting van de directe omgeving wordt als belangrijk punt genoemd.

30