RIS323742 Bijlage 518.115 Rapportage Companen woontevredenheid Den Haag

Woontevredenheid Woontorens Den Haag

TITEL

Woontevredenheid

OPDRACHTGEVER

Den Haag

AUTEUR(S)

Andrej Rakic Wouter de Vries Jeroen Lijzenga

PROJECTNUMMER

518.115/G

Tivolilaan 205 6824 BV Arnhem Postbus 1174 6801 BD Arnhem www.companen.nl info@companen.nl 026 351 25 32 KvK-nummer: 09035291 BTW-nummer: NL001826517B01

Inhoud 1 1.1 1.2 1.3

Inleiding Aanleiding Aanpak Leeswijzer

4 4 4 4

2 2.1 2.2 2.3

Managementsamenvatting Bevindingen Aanbevelingen Aanbevelingen per woontoren

6 6 8 9

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10 3.11 3.12

Woontevredenheid woontorens Woontevredenheid in woontorens Bellavista Binck Kade Stadhouders Lumiére De Regent II De Kroon Hofbadtoren The Roofs Pegasus Hoge Regentesse Waldo Tower

12 12 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33

4 4.1 4.2

Woontevredenheid verder geobjectiveerd Methode Uitkomsten

34 34 35

Bijlage 1: Factsheets

1

Leeswijzer factsheets Alle woontorens Den Haag Bellavista Binck kade Stadhouders Lumière De Regent II De Kroon Hofbadtoren The Roofs Pegasus Hoge Regentesse Waldo Tower

3 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

Bijlage 2: Onderzoeksverantwoording Achtergrondinformatie respondenten Uitleg model en gebruikte vragenlijst woontevredenheid

18 18 21

Bijlage 3: uitgebreide beschrijving van de opmerkingen en aanvullingen van respondenten op de enquête

23

Bijlage 4: Panelgesprek ‘Wonen in Haagse Woontorens’

28

1 Inleiding 1.1 Aanleiding De afgelopen jaren zijn er in Den Haag meerdere woontorens gerealiseerd (kaart). Deze woontorens vormen een relatief nieuw woonmilieu binnen de Haagse woningmarkt. In het gemeentelijke beleid is de mogelijkheid opgenomen om de komende jaren meer woningen in hoogbouwmilieus te realiseren. Om hierin de juiste keuzes te kunnen maken, is inzicht nodig in welke aspecten van het wonen in hoogbouw goed worden gewaardeerd en welke aspecten minder goed worden gewaardeerd. De gemeente heeft daarom besloten een woontevredenheidsonderzoek te laten uitvoeren onder de bewoners van de hoogbouw die de laatste jaren is gerealiseerd. Het onderzoek is erop gericht om inzicht te verkrijgen in de beleving van de bewoners van hun woning, het gebouw, de woonomgeving rond het gebouw en de sociale cohesie met buren en andere buurtbewoners. Dit inzicht is nodig om toekomstige ontwikkelingen zo goed mogelijke af te stemmen op de behoeften van nieuwe bewoners. Het onderzoek omvat een breed scala aan thema’s, zoals woningkenmerken, buurt- en woonvoorzieningen, sociale cohesie en persoonlijke woonsituaties. Het onderzoek wijst daarnaast op de diversiteit in woonervaringen, waarbij persoonlijke omstandigheden zoals woningtype, gezinsstructuur en woonduur in de buurt van invloed zijn op hoe bewoners hun situatie beoordelen.

Met dit rapport bieden we een overzicht van de huidige stand van zaken van de woontevredenheid in de woontorens en stadsbreed in Den Haag. Het onderzoek geeft handvatten om uitdagingen aan te pakken, maar ook om de sterke punten verder te versterken.

518.115/G | Woontevredenheid

1.2 Aanpak Dit rapport presenteert de resultaten van de enquête die gehouden is in de periode van november 2024 tot februari 2025 gericht op de woontevredenheid van bewoners in de woontorens van Den Haag en een representatieve “controlegroep” verspreid over heel Den Haag. De enquête was verstuurd naar 4.809 respondenten in Den Haag. Van 716 respondenten hebben wij een reactie gekregen (15%). De controlegroep is willekeurig geselecteerd in heel Den Haag en hierbij zijn 2.501 inwoners benaderd waarvan 342 hebben gereageerd (14%). In totaal zijn 11 woontorens in Den Haag benaderd met in totaal 2.308 inwoners, waarvan 374 hebben gereageerd (16%). Iedere respondent heeft een uitnodigingsbrief en een herinneringsbrief voor de enquête ontvangen. Daarnaast zijn de respondenten van 9 woontorens ook fysiek aan de deur benaderd om meer respons te krijgen. De ge-enquêteerde woontorens, fysieke rappelronde en het aantal respondenten per woontoren is terug te zien in bijlage 2.

1.3 Leeswijzer • Hoofstuk 2 geeft een uitgebreide samenvatting van de belangrijkste bevindingen van het onderzoek en aanbevelingen met handvatten voor het woonbeleid rond woontorens in de stad. • Hoofdstuk 3 gaat uitgebreid in op de uitkomsten van het onderzoek zoals die blijken uit de gehouden enquête en het panelgesprek met bewoners van woontorens in de stad. In dit hoofdstuk geven we ook een beeld van de sterke en de minder sterke punten per woontoren. Daarnaast maken we in dit hoofdstuk gebruik van de leefbaarheidscirkels Den Haag (Sociale cohesie, woonomgeving en prettig wonen).

4

• In hoofdstuk 4 wordt dieper ingezoomd op de essentie van woontevredenheid en de invloed van verschillen tussen bewoners op de uitgesproken woontevredenheid, om te komen tot een zo objectief mogelijke vergelijking van de woontevredenheid in de Haagse woontorens met de gemiddelde woontevredenheid in de stad. • In de bijlagen vindt u uitgebreide factsheets met de enquêteuitkomsten, een nadere verantwoording van de gehanteerde onderzoeksmethoden, een nadere uitwerking van de toelichtingen van respondenten op de gegeven antwoorden in de enquête en een nadere uitwerking van het gehouden panelgesprek.

518.115/G | Woontevredenheid

5

2 Managementsamenvatting De gemeente Den Haag heeft een woontevredenheidsonderzoek laten uitvoeren onder bewoners van recente hoogbouwwoningen (woontorens) in de stad. In totaal zijn elf woontorens onderzocht, te weten Bellavista, Binck Kade, Stadhouders, Lumière, De Regent II, De Kroon, Hofbadtoren, The Roofs, Pegasus, Hoge Regentesse en Waldo Tower. Om de resultaten te kunnen vergelijken met een gemiddelde woontevredenheid in de stad is ook een groep andere Haagse inwoners, die niet in hoogbouw wonen, geënquêteerd. Het onderzoek richtte zich op tevredenheid met de woning zelf, met het gebouw, met de woonomgeving rondom de woontoren en met de sociale cohesie in de buurt. Ook is een panelgesprek gehouden en zijn open commentaren verzameld om verdieping te geven aan de cijfers.

dan vergelijkbare stadsgenoten in andere woningtypen. Dit duidt erop dat het wonen in hoogbouw op zichzelf positief wordt ervaren, mits er rekening wordt gehouden met specifieke bewonersbehoeften. Tabel 2.1: Gemeente Den Haag. Woontevredenheid; woning, woonomgeving, sociale cohesie en top-3 gemiste voorzieningen, 2025 Score Score Sociale Woontoren woning omgeving cohesie Top-3 gemiste voorzieningen Bellavista Cultuur, uitgaan, fietsenstalling Binck Kade

Groen, winkels, OV

Stadhouders

Parkeren, fietsenstalling

Lumiére

Parkeren, winkels, recreatie

De Regent II

Groen, parkeren, winkels

De Kroon

Groen, parkeren, speelplekken

Hofbadtoren

Parkeren, winkels, uitgaan

2.1 Bevindingen

The Roofs

Groen, zorgfuncties, parkeren

Pegasus

Winkels, groen, parkeren

Algemeen beeld – woontevredenheid: Enkele woontorens scoren positief op woontevredenheid vergeleken met het Haagse gemiddelde, maar in veel torens ligt de tevredenheid lager dan gemiddeld in Den Haag. Bellavista en Stadhouders springen eruit met bovengemiddeld tevreden bewoners, terwijl de bewoners van torens als The Roofs, Waldo Tower en Pegasus minder tevreden zijn. Over het geheel genomen blijft de woontevredenheid van de hoogbouwbewoners achter bij die van de gemiddelde inwoners van Den Haag. Belangrijk is echter dat de bewonersgroep in de woontorens verschilt van het stadsgemiddelde: ze zijn doorgaans jonger, vaker hoogopgeleid, veelal alleenstaand of samenwonend zonder kinderen, en wonen relatief kort in hun huidige woning. Wanneer gecorrigeerd wordt voor deze achtergrondkenmerken en wanneer we personen met vergelijkbare eigenschappen vergelijken, blijken bewoners van woontoren gemiddeld zelfs iets tevredener

Hoge Regentesse

Parkeren, winkels, horeca

Waldo Tower

Parkeren, winkels, groen

518.115/G | Woontevredenheid

Legenda: 2 of meer punten hoger dan het stedelijk gemiddelde 1 punt hoger dan het stedelijk gemiddelde Gelijke score als het stedelijk gemiddelde Score 1 of 2 punten lager dan het stedelijk gemiddelde Score meer dan twee punten lager dan het stedelijk gemiddelde Bron: Enquête woontevredenheid Den Haag (2025).

Woning en gebouw: Bewoners zijn over het algemeen erg tevreden met de kwaliteit van hun appartement. De woningen in de nieuwe torens worden geroemd om hun moderne afwerking, goede indeling, voldoende lichtinval en

6

energiezuinigheid. In vrijwel alle onderzochte torens scoort de woning zelf hoog op comfort. Ook de uitstraling en architectuur van de gebouwen wordt vaak positief genoemd. Wel kwamen per gebouw aandachtspunten naar voren met betrekking tot de gemeenschappelijke voorzieningen: • In sommige woontorens is er ontevredenheid over de liften (zoals in The Roofs, De Regent II en de Hoge Regentesse). • In sommige woontorens laat de ruimte of toegankelijkheid van de fietsenstalling te wensen over (zoals in Binck Kade, Stadhouders, De Regent II, The Roofs, Hoge Regentesse, Waldo Tower en De Kroon). • De pakketbezorging (ontvangst van post en pakketten) is in een paar gebouwen (zoals in Stadhouders, De Regent II, The Roofs, Pegasus, Hoge Regentesse en Waldo Tower) eveneens een punt van frustratie; bewoners geven aan behoefte te hebben aan betere voorzieningen daarvoor. Ondanks deze verbeterpunten zijn het onderhoud en veiligheid in de gebouwen in de basis goed en voelen bewoners zich over het algemeen comfortabel in hun woontoren. Woonomgeving: De directe omgeving van de woontoren blijkt een grote rol te spelen in de tevredenheid. Torens die gelegen zijn in een groene, rustige buurt met voorzieningen nabij scoren hoog. • Zo genieten bewoners van Bellavista van de parkomgeving en nabijheid van winkels.

• En ook Stadhouders profiteert van een groene stadsomgeving met diverse voorzieningen op loopafstand. In contrast daarmee staan torens in (her)ontwikkelingsgebieden of zeer stedelijke locaties: daar is de waardering van de buurt lager. • Bewoners van Pegasus en Waldo Tower bijvoorbeeld missen in hun buurt alledaagse voorzieningen als supermarkten en winkels, en ervaren een gebrek aan groen en levendigheid.

518.115/G | Woontevredenheid

• Ook in de Hofbadtoren (in een nieuw woongebied verder van het stadscentrum) zijn bewoners minder tevreden omdat uitgebreide stedelijke voorzieningen en winkels slechts op afstand bereikbaar zijn. • In het centrum gelegen hoogbouw, zoals The Roofs en De Kroon, biedt weliswaar uitstekende OV-verbindingen en veel stedelijk gemak (winkels, horeca, cultuur) vlakbij, maar kent nadelen zoals weinig groen en parkeerproblemen. • Vrijwel overal geldt dat parkeervoorzieningen een gevoelig punt zijn: bewoners ervaren geregeld schaarste aan parkeerplekken of hoge parkeerkosten, wat de tevredenheid drukt. Tegelijkertijd waarderen veel woontorenbewoners de goede bereikbaarheid van hun woning per fiets en openbaar vervoer. Sociale cohesie: Op het vlak van contact met buren en buurtgenoten is het beeld wisselend maar overwegend matig. • In geen van de torens is sprake van hechte buurtgemeenschappen; bewoners kennen hun naaste buren vaak oppervlakkig of alleen van gezicht. De sfeer is over het algemeen vriendelijk, maar ook anoniem. Uitzonderingen hierop zijn beperkt: hier en daar ontstaan bewonersinitiatieven of ontmoetingsplekken, maar een groot deel van de bewoners geeft aan weinig behoefte of gelegenheid te hebben voor intensief contact. • Factoren zoals drukte in de wijk of het ontbreken van gezamenlijke ruimtes dragen bij aan deze anonimiteit.

Desondanks staan veel bewoners open voor meer contact als dit op een laagdrempelige manier gefaciliteerd wordt (bijvoorbeeld via een bewonersapp of buurtborrels). Ervaringen en aandachtspunten: In de open opmerkingen benoemen bewoners ook enkele knelpunten en zorgen. • Een terugkerend thema is bouwoverlast: men begrijpt dat de stad in ontwikkeling is, maar langdurige bouwwerkzaamheden rondom de torens

7

•

•

•

•

veroorzaken hinder en verminderde leefbaarheid. Bewoners vragen om meer communicatie en maatregelen om overlast te beperken tijdens bouwprojecten. Verkeers- en parkeersituaties roepen frustratie op: te hard rijden in de wijk, foutparkeren en volle stoepen (met auto’s, (bak)fietsen of scooters) maken de buurt onveilig en rommelig volgens sommige respondenten. Ook voelt een deel van de bewoners zich ’s avonds minder veilig door de aanwezigheid van hangjongeren, drugsoverlast of onbekenden in de buurt. Men heeft het gevoel dat handhaving en toezicht meer kan doen op dit vlak en dat meldingen nu onvoldoende worden opgevolgd. Tenslotte noemen bewoners verbeterpunten in de openbare ruimte: meer groenonderhoud, het tegengaan van zwerfvuil (bijvoorbeeld extra prullenbakken, vaker schoonmaken) en het tijdig opleveren van speel- en ontmoetingsplekken zou de buurt ten goede komen. Ondanks deze kritische noten zijn er ook positieve geluiden: bewoners waarderen de moderne woonkwaliteit van hun toren en sommigen spreken waardering uit voor de inzet van de gemeente om de leefbaarheid te verbeteren (bijvoorbeeld via nieuw aangelegde buurtpleintjes).

Conclusie in het kort: De woontevredenheid in Haagse woontorens wordt primair bepaald door een comfortabele woningkwaliteit, de woonomgeving en sociale cohesie. Nieuwe woontorens bieden veel wooncomfort en tevreden bewoners als de omgeving aansluit bij hun behoeften (groen, voorzieningen, mobiliteit). Is die aansluiting er niet, dan is men minder tevreden. Sociale binding is (nog) geen sterk punt van dit woonmilieu, wat aandacht vraagt. Er zijn duidelijke kansen om van deze leerpunten te profiteren. De volgende aanbevelingen bieden handvatten om de leefkwaliteit in bestaande en toekomstige woontorens verder te verhogen.

518.115/G | Woontevredenheid

2.2 Aanbevelingen Op basis van de bevindingen en analyses zijn hier concrete, praktisch toepasbare aanbevelingen geformuleerd. Deze richten zich op zowel beleidsmakers als andere betrokken partijen (zoals projectontwikkelaars, VvE’s en bewonersorganisaties) om de woontevredenheid in hoogbouwmilieus te vergroten: • Betrek bewoners vanaf het begin. Zorg voor goede communicatie en participatie tijdens bouw- en ontwikkelingsprojecten. Informeer bewoners tijdig over plannen, voortgang en werkzaamheden, en betrek hen bij beslissingen waar mogelijk. Dit vergroot draagvlak en geeft bewoners het gevoel serieus genomen te worden. Bij bestaande torens kan een periodiek bewonersoverleg of het uitzetten van een vragenlijst of poll helpen om knelpunten vroegtijdig te signaleren. • Tijdelijke voorzieningen bij nieuwbouw. Tijdens langdurige bouwtrajecten in de omgeving is het raadzaam tijdelijke voorzieningen te creëren om de leefbaarheid op peil te houden. Denk aan het plaatsen van extra groen (bijvoorbeeld pop-up parkjes of geveltuinen), verlichting op donkere looproutes, zitbanken of ontmoetingsplekken en eventueel tijdelijke buurtwinkels/kiosken. Dergelijke ingrepen verzachten de overlast en zorgen dat bewoners zich ondanks de bouwactiviteiten prettig en veilig voelen in hun wijk. • Investeer in leefomgeving en groen.

Plan bij nieuwe hoogbouwprojecten voldoende openbare groene ruimtes en ontmoetingsplekken in. Kleinschalige parken, speelpleintjes en wandelpaden in de nabijheid van de toren verhogen de tevredenheid van bewoners aantoonbaar. Bestaande torens in versteende omgevingen kunnen geholpen worden met het toevoegen van groen (bijvoorbeeld het omvormen van braakliggende terreinen tot tijdelijk park, gevelbeplanting of een daktuin op de toren). Groenvoorzieningen dragen bij aan ontmoeting, ontspanning en een gezonder woonklimaat.

8

• Dagelijkse voorzieningen en levendigheid: Zorg dat dagelijkse voorzieningen onderdeel zijn van elke nieuwe hoogbouwontwikkeling. Een supermarkt, drogist, bakker of koffiezaak op loopafstand voorkomt dat bewoners zich afgezonderd voelen. Stimuleer ook de vestiging van buurtgerichte horeca en diensten (zoals een huisartspraktijk, gym of kinderopvang) op de begane grond van torens of in de directe omgeving. Dit verhoogt de levendigheid en veiligheid in de buurt en vermindert het gemis dat nu in sommige torens wordt gevoeld. • Mobiliteit en parkeren in balans: Stem het mobiliteitsbeleid af op de hoge dichtheid van hoogbouwwijken. Voorzie in goede OV-verbindingen (frequente bus/tramhaltes in de nabijheid) en faciliteer deelmobiliteit (deelauto’s, deelfietsen) om bewoners alternatieven te bieden voor het privébezit van een auto. Waar parkeren voorzien wordt, ontwerp voldoende parkeercapaciteit voor bewoners én zorg voor strengere handhaving tegen foutparkeren om irritaties te voorkomen. In autoluwe wijken is duidelijke communicatie nodig over parkeerregels en alternatieven, zodat bewoners en bezoekers weten waar ze aan toe zijn. • Verbeter gebouwvoorzieningen en service: Bij het ontwerpen van nieuwe woontorens (of renoveren van bestaande) moet nadrukkelijk rekening worden gehouden met de functionele voorzieningen in het gebouw.

Leer van de huidige knelpunten en zorg voor voldoende en snelle liften om wachttijden te minimaliseren, voorzie ruime en makkelijk toegankelijke fietsenstallingen voor zowel fietsen als bakfietsen, en overweeg een centraal pakketbezorgsysteem (bijvoorbeeld lockers of een conciërgeservice) zodat post en pakketten soepel worden afgehandeld. Dergelijke investeringen in gebouwkwaliteit verhogen direct het dagelijks woongenot en verminderen veelgehoorde ergernissen. • Stimuleer sociale verbinding: Anonimiteit doorbreken kan door het faciliteren van laagdrempelige sociale platforms en activiteiten. Overweeg een digitale bewonersapp speciaal voor de toren of wijk, waar bewoners

518.115/G | Woontevredenheid

nieuws delen, diensten uitwisselen en elkaar kunnen vinden (zoals al in enkele torens geprobeerd met apps voor buurtcommunicatie). Daarnaast kunnen fysieke ontmoetingskansen worden gecreëerd: een gemeenschappelijke ruimte in de toren, een buurtmoestuin, of regelmatig georganiseerde borrels en activiteiten vergroten de sociale cohesie. Ook samenwerkingen met bewonerscommissies of VvE’s om nieuwe bewoners te verwelkomen en buren met elkaar in contact te brengen zijn aan te moedigen. Doe dit altijd in overleg met bewoners, niet elke bewonersgroep heeft dezelfde behoeften op dit punt. Een ‘one size fits all’ benadering werkt niet. • Verhoog veiligheid en een schone leefomgeving: Veiligheidsgevoel en nette openbare ruimtes zijn belangrijk voor de woontevredenheid. Intensiever toezicht en handhaving in torenomgevingen – bijvoorbeeld extra surveillances in de avond, aanpak van overlastgevers en snelle opvolging van bewonersmeldingen – zal de ervaren overlast (hangjongeren, vandalisme, wildparkeren) verminderen. Investeer bovendien in schoonmaak en onderhoud van de openbare ruimte rond torens: regelmatig verwijderen van zwerfvuil, goed werkende straatverlichting en goed onderhouden groenstroken dragen bij aan een gevoel van veiligheid in de buurt.

2.3 Aanbevelingen per woontoren • Bellavista: Zorg dat het hoge kwaliteitsniveau van zowel de woningen als de omliggende groene ruimte met voorzieningen behouden blijft. Blijf investeren in goed onderhoud van gebouw en voorzieningen. Een specifiek aandachtspunt is de liftservice – door de betrouwbaarheid en capaciteit van de liften verder te verbeteren (naar aanleiding van incidentele ontevredenheid hierover) kan de tevredenheid nog verder stijgen.

9

• Binck Kade: Stimuleer de verdere gebiedsontwikkeling rondom Binck Kade. Concreet betekent dit: overweeg meer groenvoorzieningen toe te voegen en het aanbod van buurtvoorzieningen uit te breiden (bijvoorbeeld winkels, een supermarkt en horeca) om de leefbaarheid en levendigheid te verhogen. Dit zal bewoners meer binding met de wijk geven. Daarnaast verdient de interne fietsenstalling aandacht; verbetering van de indeling en capaciteit (gezien de ontevredenheid van een flink deel van de bewoners hierover) zal het woonplezier vergroten. • Stadhouders: Consolideer de sterke punten van Stadhouders (woningkwaliteit en groene ligging) en pak de geïdentificeerde verbeterpunten aan. Met name de gemeenschappelijke voorzieningen binnen het gebouw verdienen aandacht: de bewoners gaven aan ontevreden te zijn over zaken als de fietsenberging, de liften en de pakketbezorgingsdienst. Het is aan te bevelen om, in samenspraak met de VvE, te sturen op praktische oplossingen hiervoor (bijvoorbeeld beheerafspraken voor pakketontvangst, fietsenstalling en de lift). Zo blijft Stadhouders een aantrekkelijk woongebouw en kunnen ergernissen worden weggenomen. • Lumiére: Bewoners hebben behoefte aan meer balans tussen het drukke stadsleven en de rust en groen.

Er kan gekeken worden naar mogelijkheden voor groenprojecten in de wijk – bijvoorbeeld het aanleggen van een pocketpark, plantsoen of groene dakterrassen – om het tekort aan natuurlijke ruimte te verzachten. Daarnaast is het raadzaam oplossingen te zoeken voor de parkeerproblematiek, eventueel via bewonersvergunningen of deelmobiliteit, zodat het gemak voor bewoners toeneemt. Deze maatregelen zullen de tevredenheid in Lumiére op termijn verhogen en de woonomgeving completer maken. • De Regent II: Versnel en faciliteer de ontwikkeling van de buurt rondom De Regent II. Het toevoegen van groenstroken of een buurtparkje en het aantrekken van een paar extra buurtwinkels zou de omgeving aantrekkelijker maken voor de huidige bewoners. Intern is het zinvol de

518.115/G | Woontevredenheid

knelpunten aan te pakken die door bewoners zijn genoemd, zoals de onvrede over de liftinstallatie en pakketdienst. • De Kroon: Voor De Kroon ligt de sleutel tot hogere tevredenheid in het verzachten van de stedelijke nadelen. De gemeente kan bekijken of in de nabije omgeving van de woontoren kleine groenprojecten of zitplekken gerealiseerd kunnen worden (bijvoorbeeld het vergroenen van een plein of dak in de buurt) om bewoners mogelijkheid tot ontspanning in de buitenlucht te geven. Verder is het verstandig om de fietsenstalling in het gebouw te optimaliseren (aangegeven als aandachtspunt door bewoners) zodat deze beter aansluit op de behoeften. Ten slotte verdient de parkeerproblematiek aandacht: hoewel midden in de stad weinig ruimte is voor extra parkeerplaatsen, kan actief gestuurd worden op alternatieve oplossingen (zoals gereserveerde plaatsen in nabije garages, of stimuleringsmaatregelen voor autodelen). Hiermee kan De Kroon voor zijn bewoners aantrekkelijker en leefbaarder worden gemaakt, zonder de voordelen van de centrale ligging te verliezen. • Hofbadtoren: Versterk de zelfvoorzienendheid van de woonomgeving rondom de Hofbadtoren zodat bewoners minder de afstand tot het centrum voelen.

Een praktische stap is het realiseren van extra buurtwinkels of diensten in de wijk (bijvoorbeeld een kleine supermarkt, apotheek of weekmarkt), zodat bewoners voor dagelijkse behoeften in de nabijheid terechtkunnen. Daarnaast zou het verbeteren van de OVverbindingen richting het centrum de bereikbaarheid vergroten en reistijd verminderen (bijvoorbeeld frequenter bus- of tramverkeer in de spits). Aan de gebouwkant is het raadzaam om te investeren in de technische voorzieningen: optimaliseer de klimaatinstallatie voor een constanter binnenklimaat en kijk naar oplossingen voor efficiëntere afvalinzameling in de toren. Ook het parkeerbeleid kan tegen het licht gehouden worden – mogelijk kunnen extra parkeerplaatsen, deelauto’s of beter beheer van bestaande plaatsen de ervaren parkeerdruk verlichten.

10

• The Roofs: Om het woongenot in The Roofs te verhogen, moet ten eerste het interne functioneren van het gebouw worden verbeterd. Prioritair is het aanpakken van de liftproblemen – bijvoorbeeld door technische upgrades of betere onderhoudscontracten – zodat bewoners betrouwbaar gebruik kunnen maken van de liften zonder lange wachttijden. Daarnaast kunnen kleinere verbeteringen, zoals optimalisatie van de klimaatregeling en het stroomlijnen van pakketbezorging (bijvoorbeeld installatie van pakketkluizen), bijdragen aan meer comfort. Ten tweede verdient de buitenruimte aandacht: hoewel ruimte in het centrum schaars is, kan er onderzocht worden of nabij The Roofs een klein groen rustpunt gecreëerd kan worden (bijvoorbeeld een pocket parkje, of het vergroenen van een stoep of plein) waar bewoners even kunnen ontsnappen in het groen. Ook het faciliteren van bewonersinitiatieven - zoals een maandelijkse borrel in de gezamenlijke lobby of samenwerking met nabije buurthuizen - kan helpen de anonimiteit iets te doorbreken en de betrokkenheid van bewoners bij hun leefomgeving te vergroten. • Pegasus: De omgeving van Pegasus heeft behoefte aan een impuls in voorzieningen en levendigheid.

Aanbevolen wordt dat de gemeente en ontwikkelaars actief inzetten op het toevoegen van basisvoorzieningen in deze wijk: een supermarkt of enkele buurtwinkels en wellicht een koffiebar of eetgelegenheid zouden het leven voor bewoners aanzienlijk verrijken en de noodzaak om steeds elders naartoe te gaan verminderen. Ook het verbeteren van het openbaar vervoer in dit gebied (bijvoorbeeld een extra halte of frequentere verbinding nabij Pegasus) zal de isolatie van de locatie verminderen. Totdat dergelijke ontwikkelingen gerealiseerd zijn, kan men denken aan tijdelijke oplossingen om de leefbaarheid te vergroten, zoals foodtrucks, pop-up evenementen of een wekelijkse markt, om zo af en toe reuring te brengen. Intern zou er gekeken kunnen worden naar de mogelijkheid van een bewonersplatform of -app om mensen digitaal te verbinden, aangezien fysiek contact schaars is. Tot slot is er één gebouwspecifiek punt van aandacht; de pakketbezorging, die door bewoners als

518.115/G | Woontevredenheid

onhandig wordt ervaren – optimalisatie op dat vlak (bijvoorbeeld een betere pakketruimte) is een relatief eenvoudige ingreep om het woongenot te verhogen. • Hoge Regentesse: Om de tevredenheid in en rond Hoge Regentesse te verhogen, zijn met name de praktische buurtvoorzieningen en bereikbaarheid verbeterpunten. Stimuleer de vestiging van extra buurtwinkels of dienstverlening op loopafstand om in de dagelijkse behoeften te voorzien en de wijkfunctie te versterken. Pak ook de parkeersituatie aan: de gemeente kan onderzoeken of er mogelijkheden zijn voor extra parkeerplaatsen of een betere regeling (bijvoorbeeld een parkeergarage in de omgeving of strengere handhaving tegen wildparkeren, zodat de bestaande capaciteit eerlijk wordt gebruikt). Deze ingrepen, gecombineerd met het behouden van de reeds aanwezige kwaliteiten (goede OV-ontsluiting, sportvoorzieningen, etc.), zullen de balans tussen stedelijk gemak en woontevredenheid voor Hoge Regentesse-bewoners verbeteren. • Waldo Tower: Een gebiedsgerichte aanpak met het verrijken van de buurt met groen en voorzieningen: het aanleggen van plantsoenen of een kleine parkzone in de wijk zou de harde omgeving verzachten, en het aantrekken van ten minste een supermarkt of enkele buurtwinkels en cafés kan voor meer levendigheid en gemak zorgen.

Daarnaast moet de parkeerproblematiek vanuit het oogpunt van woontevredenheid op de agenda staan: mogelijkheden voor extra parkeercapaciteit of alternatieve parkeermogelijkheden (zoals bewonersparkeren, deelauto’s) kunnen worden verkend om de druk te verlichten. Ten aanzien van het gebouw zelf is het raadzaam om na te gaan hoe de klimaatinstallatie verbeterd kan worden – bijvoorbeeld beter afstellen van ventilatie en verwarming. Overweeg daarnaast het creëren van een gemeenschappelijke ontmoetingsruimte voor bewoners. Ook hier kan het stimuleren van een bewonerscommunity (eventueel via een digitale app) helpen om de anonimiteit te doorbreken en gezamenlijk eventuele problemen aan te pakken.

11

3 Woontevredenheid woontorens Om de woontevredenheid te meten, houden we rekening met drie aspecten: • Tevredenheid met de woning • Tevredenheid met de woonomgeving • Ervaring van de sociale cohesie

3.1 Woontevredenheid in woontorens Tevredenheid op hoofdlijnen Bewoners in woontorens geven een lagere score voor de woontevredenheid dan de gemiddelde bewoner in Den Haag die niet in een woontoren woont. Deze laatste groep scoort hun woontevredenheid zelf al iets lager dan het landelijk gemiddelde.

Door deze aspecten samen te nemen, ontstaat een maat voor de totale woontevredenheid. In dit hoofdstuk vergelijken we eerst de woontevredenheid in alle onderzochte woontorens met die van een representatieve steekproef onder alle bewoners in Den Haag. Daarna bespreken we welke woningkenmerken de bewoners het meest waarderen en hoe tevreden zij zijn over de voorzieningen in en rondom het gebouw. Vervolgens analyseren we de open antwoorden waarin bewoners konden aangeven welke voorzieningen zij missen en welke aanvullende opmerkingen of suggesties zij hebben naast de gegeven antwoordopties. Ten slotte, per woontoren, volgt een beschrijving van de woontevredenheid, voorzieningenniveau en het gemis aan voorzieningen.

Locatie van de woontorens in Den Haag. 518.115/G | Woontevredenheid

12

Tevredenheid woning In vergelijking met de gemiddelde bewoner in Den Haag zijn de bewoners van de woontorens doorgaans tevreden over de staat van onderhoud, maar minder tevreden over de indeling en de sfeer van hun woning. Ongeveer driekwart van de woontorenbewoners waardeert de moderne uitstraling van de woning. Daarnaast geeft 6 op de 10 aan tevreden te zijn met de lichtinval en de energiezuinigheid. Bij de gemiddelde bewoner in Den Haag is eveneens 6 op de 10 tevreden met de lichtinval, maar slechts 1 op de 5 is te spreken over de energiezuinigheid. Hierbij moet worden aangetekend dat de woontorens relatief recent gebouwd zijn. Verder is ongeveer de helft van de Haagse bewoners tevreden met de buitenruimte, terwijl dat onder woontorenbewoners een kwart is. Als we de leefbaarheidscirkels van denhaag.incijfers.nl verhouden tot de locatie van de woontorens dan zien we dat Waldo Tower en de Hoge Regentesse aan een gebied grenzen waar het rapportcijfer “Prettig wonen” het laagst is in Den Haag (tussen 5 en 6; aangeduid met een rode kleur) en Bellavista, Stadhouders zich bevinden in een gebied waar het rapportcijfer het hoogst is, namelijk boven de 8.

Figuur 3.1: Leefbaarheid Den Haag; rapportcijfer ‘Prettig wonen’ in de wijken, 2023

Bron: Leefbaarheid woonbuurt Den Haag in cijfers (2023). Bewerking Companen (2025). Score ‘Prettig wonen’ met een schaal van 0-10. Hogere scores geven meer tevredenheid aan. 518.115/G | Woontevredenheid

13

Tevredenheid woonomgeving Veel bewoners van woontorens zijn positief over de ligging van hun gebouw ten opzichte van het openbaar vervoer en winkels. Ongeveer 6 op de 10 voelt zich (mede)verantwoordelijk voor de leefbaarheid van de omgeving; bij de gemiddelde bewoner van Den Haag is dat circa 8 op de 10. De hechting aan de buurt is niet erg sterk en hangt mogelijk samen met de kortere woonduur in woontorens en de jongere huishoudens: slechts een derde van de bewoners voelt zich gehecht, en eveneens een derde overweegt te verhuizen naar een andere buurt. In Den Haag als geheel zijn deze verhoudingen respectievelijk bijna 6 op de 10 en 1 op de 5. In de rechter afbeelding is de fysieke kwaliteit van de woonomgeving terug te zien. Kijken we naar de leefbaarheidscirkels van denhaag.incijfers.nl en hoe deze zich verhouden tot de locatie van de woontorens, dan zien we dat Pegasus en Binck kade zich in een gebied bevinden waar het rapportcijfer “Woonomgeving” het laagst is in Den Haag (tussen 5 en 6; aangeduid met een rode kleur) en Bellavista, Stadhouders en de Regent II, Hofbadtoren zich bevinden in een gebied waar het rapportcijfer het hoogst is, namelijk boven de 7. Desondanks scoort de Hofbadtoren lager dan gemiddeld in Den Haag op de waardering van de woonomgeving, waarbij een gemis aan parkeergelegenheid, uitgaansplekken en winkels door de bewoners wordt genoemd.

De lage score van Pegasus past bij de ontwikkelingsfase van dit gebied. Binckkade ligt aan de rand, in een groenere omgeving, en ondervindt daardoor minder hinder dan Pegasus. Er wordt nog intensief gebouwd, waardoor zowel de voorzieningen als de woonomgeving in ontwikkeling zijn. Bewoners ervaren de buurt daarom als ‘niet af’ en omschrijven haar regelmatig als een bouwplaats. Straten en kades worden gefaseerd vernieuwd; tijdelijke omleidingen en bouwlogistiek domineren het straatbeeld.

Figuur 3.2: Leefbaarheid Den Haag; rapportcijfer ‘Woonomgeving’ in de wijken, 2023

Bron: Leefbaarheid woonbuurt Den Haag in cijfers (2023). Bewerking Companen (2025). Score ‘Woonomgeving’ met een schaal van 0-10. Hogere scores geven meer tevredenheid aan. 518.115/G | Woontevredenheid

14

Sociale cohesie De sociale cohesie onder de bewoners van de woontorens is lager dan gemiddeld in Den Haag. Intensief contact komt weinig voor, en bijna 6 op de 10 bewoners geeft aan dat mensen elkaar niet goed kennen. Slechts 1 op de 5 vindt de buurt gezellig. In Den Haag als geheel is dat respectievelijk 4 op de 10 (mensen kennen elkaar niet goed) en bijna 5 op de 10 (vindt de buurt gezellig). De leefbaarheidscirkels van denhaag.incijfers.nl laten zien dat Lumière en Waldo Tower staan in het deel van de stad met de laagste score voor Sociale cohesie (rapportcijfer 4–5, dieprood): bewoners kennen elkaar minder, nemen minder deel aan buurtactiviteiten en voelen zich minder verbonden met de wijk. Bellavista, Stadhouders en de Hofbadtoren liggen juist in gebieden met een hogere cohesiescore (boven 6): buren hebben er vaker contact, organiseren gezamenlijke initiatieven en ervaren een sterkere onderlinge betrokkenheid.

Figuur 3.3: Leefbaarheid Den Haag; rapportcijfer ‘Sociale cohesie’ in de wijken, 2023

Bron: Leefbaarheid woonbuurt Den Haag in cijfers (2023). Bewerking Companen (2025). Score ‘Sociale cohesie’ met een schaal van 0-10. Hogere scores geven meer tevredenheid aan. 518.115/G | Woontevredenheid

15

Toename leefbaarheid in buurten Den Haag transformeert in hoog tempo en dat vertaalt zich steeds zichtbaarder in de beleving van bewoners. Volgens de Leefbaarheidscirkel 2023 geven in de buurten rond The Roofs, Stadhouders en de Regent II inmiddels 20 à 30 procent van de inwoners aan dat de leefbaarheid het afgelopen jaar is verbeterd. Dat aandeel ligt boven het Haagse gemiddelde van 13,7 procent. Het kaartbeeld rechts laat deze verschillen in één oogopslag zien: de wijken rond The Roofs, De Stadhouders en De Regent II kleuren donkergroen (positieve trend), terwijl de buurten bij de overige torens grotendeels (licht)groen blijven (kleine ervaren verbetering ten opzichte van een jaar geleden).

Figuur 3.4:

Leefbaarheid Den Haag; Percentage bewoners die de leefbaarheid zien toenemen in hun buurt in een jaar in de wijken, 2023 - 2024

Bron: Leefbaarheid woonbuurt Den Haag in cijfers (2023-2024). Bewerking Companen (2025). % Bewoners die de leefbaarheid in hun buurt hoger scoren dan een jaar geleden. 518.115/G | Woontevredenheid

16

Meest gewaardeerd Als we kijken wat bewoners het meest waarderen aan de appartementen dan zijn het de ligging en de kwaliteit van de appartementen die worden gezien als een sterke combinatie in de woontorens. Ter vergelijking: de inwoners in andere Haagse woningen waarderen vaker de buitenruimte, de lichtinval en de nabijheid van het openbaar vervoer als sterke combinatie. Voorzieningen in het gebouw Bewoners van woontorens waarderen de klimaatinstallatie en de afvalinzameling. Ongeveer 1 op de 4 bewoners is echter ontevreden over de lift, de pakketdienst en de fietsenberging. In Den Haag als geheel is 4 op de 10 bewoners tevreden over de afvalinzameling, terwijl 1 op de 10 hierover ontevreden is. Voorzieningen in de buurt De buurt rond de woontorens biedt vaak goede verbindingen met het openbaar vervoer, wat door ongeveer 2 op de 3 bewoners wordt gewaardeerd. Daarnaast waardeert de helft van de bewoners de winkels en horecagelegenheden. Daarentegen is ongeveer de helft ontevreden over de parkeermogelijkheden, en iets minder dan 4 op de 10 geeft aan ontevreden te zijn over de groenvoorzieningen. Ter vergelijking: in Den Haag als geheel is bijna 9 op de 10 tevreden met de OV-verbindingen, 2 op de 3 tevreden met de groenvoorzieningen en 4 op de 10 ontevreden over de parkeermogelijkheden.

Gemis van voorzieningen Bewoners van de Haagse woontorens is gevraagd welke voorzieningen zij missen in de omgeving van het woongebouw.

518.115/G | Woontevredenheid

• Het blijkt dat bewoners alledaagse winkels in de nabije omgeving missen, zoals een bakker, slager, drogist of supermarkt. Ook specifieke winkels als een drogist of kleine buurtwinkels op loopafstand worden genoemd als belangrijke voorzieningen die men mist. • Daarnaast komt naar voren dat men behoefte heeft aan meer groenvoorziening, bijvoorbeeld parkjes of andere plekken waar bewoners kunnen wandelen en ontspannen. • Ook geven diverse respondenten aan dat er te weinig speelruimtes voor kinderen zijn en dat ook recreatieplekken voor volwassenen welkom zouden zijn. • Daarnaast wordt de bereikbaarheid van de wijk als knelpunt gezien, met name door gebrekkig openbaar vervoer en onvoldoende parkeerplaatsen voor zowel bewoners als bezoekers. • Ook zijn er aanwijzingen dat betere fietsvoorzieningen (fietsenrekken, tweerichtingsfietspaden) wenselijk zijn. • Verder noemen sommigen veiligheids- en handhavingsaspecten, zoals de behoefte aan politie, post of toezicht in de buurt, en pleiten zij voor maatregelen op het gebied van verkeersveiligheid, bijvoorbeeld verkeerslichten, flitspalen of waarschuwingsborden. • Tegelijkertijd geven bewoners aan dat meer betaalbare horecavoorzieningen, zoals cafés, pubs en eetgelegenheden, de sociale interactie in de buurt zouden kunnen bevorderen. Daarbij worden ook laagdrempelige initiatieven als weggeefkasten of ruilboekenkasten genoemd.

• Tot slot is er een aantal gebouw-specifieke wensen, waaronder airconditioning in de gemeenschappelijke ruimten, automatische deuropeners of andere aanpassingen voor bewoners die minder mobiel zijn, en extra (opberg)faciliteiten die de woonkwaliteit verder zouden verhogen.

17

In de onderstaande matrix is het gemis aan voorzieningen per woontoren weergegeven. Bij de uitwerking van de uitkomsten per woontoren gaan we hier nader op in. Figuur 3.5: Gemis aan voorzieningen per woontoren

Niet/nauwelijk s

Vaak

Bron: Enquête Woontevredenheid Den Haag (2025). Thema’s zijn afgekort ten behoeve van de leesbaarheid van de tabel.1

1 Afval & Netheid; kwaliteit van afvalinzameling en schoon straatbeeld. Groen = Groenvoorzieningen & Parken; behoefte aan bomen, plantsoenen, park- en speelruimte. Horeca = Horeca (Cafés & Restaurants); aanbod van eet- en drinkgelegenheden. Infrastructuur = Verkeer & Infrastructuur; voet- en fietspaden, verkeersdoorstroming en laadpalen. Medische Voorzieningen; huisarts, apotheek en overige zorgfuncties. Onderwijs & Kinderopvang; beschikbaarheid van scholen en opvang. Ontmoeten = Sociale Cohesie & Buurtinitiatieven; plekken of activiteiten om buren/bewoners te ontmoeten. OV = Openbaar Vervoer; bereikbaarheid en kwaliteit van tram, bus of trein. Parkeren = Parkeergelegenheid; aantal en toegankelijkheid van parkeerplekken. Recreatie = Vrije Tijd, Sport & Recreatie; sport-, speel- en ontspanningsmogelijkheden. Veiligheid = Veiligheid & Handhaving; (gevoel van) veiligheid en toezicht in de buurt. Winkels = Winkels & Detailhandel; dagelijkse winkels zoals supermarkt, drogist en bakker.

518.115/G | Woontevredenheid

18

Overeenkomsten tussen woontorens in de wens naar voorzieningen Enkele thema’s komen bij meerdere woontorens terug. • Vrijwel alle woontorens noemen wel ergens de behoefte aan meer groenvoorziening in de omgeving; dit is een prominente gemene deler (bijvoorbeeld in Pegasus, De Kroon, Waldo Tower, Binck Kade, Hoge Regentesse, The Roofs, etc.). • Ook parkeerproblemen worden breed ervaren – in een groot deel van de torens is behoefte aan meer of beter toegankelijke parkeergelegenheid (onder andere Pegasus, Binck Kade, De Kroon, Stadhouders, Waldo Tower). • Verder komen winkelvoorzieningen (zoals supermarkten en buurtwinkels) als gemis in veel torens naar voren, met name sterk bij Pegasus, maar ook bij Waldo Tower, De Regent II, Hoge Regentesse en anderen. Horeca (cafés, restaurants) en recreatie/sport-mogelijkheden worden in meerdere gebouwen genoemd. • Tot slot is (gevoel van) veiligheid een terugkerend thema in sommige torens: bewoners van onder andere De Regent II, Waldo Tower, The Roofs en Pegasus uitten zorgen over veiligheid en doen suggesties voor meer handhaving of rust. Verschillen tussen woontorens in de wens naar voorzieningen De mate en prioriteit van gemiste voorzieningen verschilt per woontoren.

Met name Pegasus valt op: bewoners van deze toren noemden véél meer voorzieningen die ze missen (verspreid over vrijwel alle categorieën), waarbij vooral winkels en groen vaak genoemd werden. Dit suggereert dat de bewoners in Pegasus een breder scala aan behoeften hebben (door een omgeving in aanbouw met naar verhouding weinig voorzieningen) vergeleken met andere torens. In contrast daarmee laten sommige andere woontorens minder brede wensen zien. Bijvoorbeeld Bellavista (slechts enkele opmerkingen over voorzieningen). Hoge Regentesse had de nadruk op gemis aan groen en winkels en minder op zaken als OV of parkeren. De bewoners van

518.115/G | Woontevredenheid

De Kroon legden vooral de nadruk op groen en speelruimte, terwijl Binck Kade relatief veelzijdige wensen had (groen, OV, parkeren én zelfs een school als unieke wens). Daarnaast zijn er enkele unieke thema’s per toren. Binck Kade was de enige woontoren waar bewoners expliciet de wens voor een school uitten. Bewoners van The Roofs noemden sterk de behoefte aan stille ruimtes/rust rond de woning. Medische voorzieningen kwamen ter sprake (huisarts bij The Roofs, algemene medische voorzieningen bij Pegasus). Ook sociale cohesie (zoals burenhulp of “gezelligheid”) werd genoemd bij Pegasus en Stadhouders. Overall laten de woontorens dus een mix van overeenkomsten en verschillen zien. Meer groen en betere voorzieningen (winkels, vervoer, parkeren) zijn een rode draad in de opmerkingen van veel woontorens. De omvang van het gemis verschilt echter: vooral bewoners van Pegasus ervaren in de breedte een tekort aan voorzieningen, terwijl in andere torens de wensen specifieker zijn.

Opmerkingen en suggesties Respondenten konden op de enquête in open antwoorden een nadere toelichting geven bij hun beleving en ervaringen. Hieronder staat een samenvatting van de belangrijkste thema’s. Een uitgebreide beschrijving, met indicatie hoe vaak elk onderwerp werd genoemd, is terug te vinden in bijlage 3.

19

Figuur 3.6: Thema’s en verbeterpunten van de inwoners van de woontorens Bouwactiviteiten, hoge woonlasten en 16% niet ontwikkelde woonomgeving Te weinig/dure parkeerplekken, 12% parkeeroverlast of foutparkeren

Verkeersveiligheid, geluid en uitstoot

12%

Onveilig gevoel in de buurt, hangjongeren 11% en overlast Gebrek aan handhaving, communicatie 11% en inspraak Gebrekkig groenbeheer, onvoldoende 7% recreatieplekken en veel vervuiling Positieve reacties en overige feedback

3% 0%

20%

40%

60%

80%

100%

Bron: Enquête woontevredenheid Den Haag (2025).

• De meeste opmerkingen laten duidelijk zien dat veel bewoners zich zorgen maken over bouwwerkzaamheden in de omgeving: vooral de overlast van langdurige bouwprojecten en het gebrek aan passende voorzieningen in snelgroeiende wijken leidt tot frustratie. • Ook de hoge woonlasten en de schaarste aan betaalbare woningen worden genoemd als knelpunt. • Parkeerproblemen vormen een ander veelbesproken onderwerp. Veel mensen ervaren een tekort aan parkeerplaatsen en zien tegelijkertijd dat betaald parkeren wordt uitgebreid, soms op plekken waar nog nauwelijks voorzieningen zijn. Naast deze parkeerdruk ergeren bewoners zich aan foutparkeerders en vinden ze dat er te weinig daarop wordt gehandhaafd.

518.115/G | Woontevredenheid

• Dat sluit aan bij een breder gevoel van ongenoegen over de verkeerssituatie: er wordt vaak te hard gereden, wat zowel onveilige situaties als geluidsoverlast veroorzaakt. Daarnaast klagen voetgangers en fietsers over gebrekkige trottoirs en stoepen die vol staan met geparkeerde (bak)fietsen of scooters. • Een aanzienlijk aantal reacties gaat over veiligheidsgevoel en sociale overlast. Sommigen voelen zich ’s avonds onveilig, mede door hangjongeren, drugshandel en het afsteken van vuurwerk. Er zijn meldingen van daklozen en onbekenden in portieken en trappenhuizen, wat tot vervuiling en onveiligheid leidt. Bewoners spreken algemeen hun teleurstelling uit over de gebrekkige handhaving. Ze hebben tevens het idee dat klachten en meldingen niet of te langzaam worden opgepakt. • Tegelijkertijd vinden veel mensen dat de kwaliteit van de openbare ruimte beter kan: groenbeheer blijft soms achter en er is behoefte aan parken en speelplekken, zeker in nieuwbouwgebieden. Ook afval en zwerfvuil vormen een bron van ergernis; respondenten willen vaker schoonmaak, meer afvalbakken en betere recyclingvoorzieningen • Er zijn ook positieve noten te horen. Een aantal bewoners spreekt waardering uit voor het initiatief om hun mening te vragen en is tevreden over bepaalde ontwikkelingen, bijvoorbeeld nieuwe ontmoetingsplekken in de buurt.

Hoewel de problemen in veel reacties centraal staan, waarderen zij de moeite die wordt gedaan om de wijken leefbaarder te maken.

Uitslagen panelgesprek ‘Wonen in Haagse Woontorens’ Als onderdeel van het onderzoek is met bewoners uit verschillende Haagse woontorens een verdiepend gesprek georganiseerd over hun woonbeleving. De deelnemers waren bewoners uit de Hoge Regentesse, De Kroon en uit

20

Pegasus. Een uitgebreid verslag van de panelbijeenkomst en de bevindingen per thema is terug te vinden in bijlage 4. Een greep uit de uitkomsten van het gesprek: • Over het algemeen zijn de bewoners met wie is gesproken tevreden met hun huidige woonplek: de nabijheid van het stadscentrum en de goede bereikbaarheid vinden ze aantrekkelijk. • Tegelijkertijd noemen ze de bijbehorende overlast, zoals drukte en bouwwerkzaamheden, als een minpunt. • De meeste bewoners met wie is gesproken, verwachten de komende jaren te blijven, mits er aandacht is voor betere OV-verbindingen; velen beschikken niet over een parkeerplek of parkeervergunning. • De keuze voor hoogbouw blijkt voor sommige bewoners een bewuste keuze te zijn geweest (vanwege uitzicht, beveiligde entree, lift), terwijl anderen ‘toevallig’ in een woontoren terechtkwamen. • Een tuin wordt soms gemist, maar een ruim balkon of gezamenlijk dakterras compenseert dat gemis. • Het contact met medebewoners is wisselend: sommige torens hebben een hechte ‘community’ (onder meer via apps als Area of People), elders ontbreekt dit door een hoge doorstroomsnelheid van expats en weinig gezamenlijk georganiseerde activiteiten. Wel vinden bewoners het prettig om digitaal met elkaar in contact te kunnen komen, bijvoorbeeld om hulp te vragen of spullen te ruilen. • Veiligheid is een belangrijk thema, vooral in de avond.

Donkere straten en bouwplaatsen geven een onveilig gevoel, en de handhaving is op die momenten niet altijd zichtbaar. Daarnaast ervaren sommigen problemen met foutgeparkeerde scooters of slecht toegankelijke fietsenstallingen. • Bewoners zien daarnaast een rol weggelegd voor de gemeente en de verhuurder om sneller te communiceren over bouwplannen, onderhoud en veiligheidsmaatregelen.

518.115/G | Woontevredenheid

• Ook betere verlichting, meer groenvoorzieningen (zelfs tijdelijk) en hondengebieden worden als kansen gezien om de woonomgeving te verbeteren. • Bij het wonen in een woontoren willen bewoners vooral duidelijkheid, goede faciliteiten en een prettige sociale sfeer, zodat zij zich comfortabel voelen in hun ‘verticale buurt’. Aanbevelingen vanuit het gesprek Uit het panelgesprek met de bewoners van woontorens komen enkele duidelijke aanbevelingen naar voren: • Betere communicatie en tijdelijke voorzieningen: Betrek bewoners actief bij (bouw)projecten en onderhoudsplannen. Creëer (tijdelijk) meer groen en goede verlichting: Met name rond bouwplaatsen en donkere hoeken in de stad, zodat het gevoel van veiligheid toeneemt. • Stimuleer groen en buitenruimte: Een ruim balkon of gezamenlijk dakterras compenseert voor het gemis aan een tuin. • Stimuleer digitale bewonersplatforms: Een speciale woontoren-app (zoals AoP) kan zorgen voor meer sociale cohesie en onderling gemak. • Duidelijke informatie over mobiliteit en voorzieningen: Zeker in autoluwe wijken is goede OV-ontsluiting nodig. • Houd rekening met inclusiviteit: Denk aan toegankelijkheid van fietsenstallingen, brandveilige scooterstallingen en aan de behoeftes van bewoners met honden zoals een hondenuitlaatveld, of bewoners met kinderen aan een dakterras waar ze veilig kunnen spelen of een speeltuin in de buurt.

Woontevredenheid per woontoren In het vorige hoofdstuk hebben we een stedelijk beeld geschetst van de woontevredenheid in Den Haag. Dat macroscopische perspectief laat zien dat de gemiddelde Hagenaar zijn woning positief waardeert, maar kritischer is over de directe woonomgeving en de sociale binding in de buurt. In dit hoofdstuk

21

richten we ons op de tevredenheid in de woontorens en de voorzieningen in het gebouw en in de buurt. De rechter tabel geeft in één overzicht weer hoe bewoners van twaalf Haagse woontorens hun woon- en leefomgeving ervaren. Per toren zijn drie kernaspecten weergegeven: de score voor de woning zelf, de score voor de directe woonomgeving en de ervaren sociale cohesie in de buurt. Om de resultaten snel leesbaar te maken is gekozen voor kleuren:

Tabel 3.1: Gemeente Den Haag. Woontevredenheid; woning, woonomgeving, sociale cohesie en top-3 gemiste voorzieningen, 2025 Score Score Sociale Woontoren woning omgeving cohesie Top-3 gemiste voorzieningen Bellavista Cultuur, uitgaan, fietsenstalling Binck Kade

Groen, winkels, OV

Stadhouders

Parkeren, fietsenstalling

Lumiére

Parkeren, winkels, recreatie

De Regent II

Groen, parkeren, winkels

2 of meer punten hoger dan het stedelijk gemiddelde

De Kroon

Groen, parkeren, speelplekken

1 punt hoger dan het stedelijk gemiddelde

Hofbadtoren

Parkeren, winkels, uitgaan

Gelijke score als het stedelijk gemiddelde

The Roofs

Groen, zorgfuncties, parkeren

Score 1 of 2 punten lager dan het stedelijk gemiddelde

Pegasus

Winkels, groen, parkeren

Score meer dan twee punten lager dan het stedelijk gemiddelde

Hoge Regentesse

Parkeren, winkels, horeca

Waldo Tower

Parkeren, winkels, groen

Daarnaast toont de laatste kolom de top-3 meest gemiste voorzieningen in de buurt per toren volgens bewoners. Zo wordt duidelijk welke thema’s - variërend van groen en parkeergelegenheid tot winkels en horeca - lokaal de hoogste prioriteit hebben. Bij de top-3 gemiste voorzieningen is gekeken naar de vraag welke voorzieningen de bewoners missen en hoe de bewoners de aanwezigheid van voorzieningen in de buurt scoren.

Legenda: 2 of meer punten hoger dan het stedelijk gemiddelde 1 punt hoger dan het stedelijk gemiddelde Gelijke score als het stedelijk gemiddelde Score 1 of 2 punten lager dan het stedelijk gemiddelde Score meer dan twee punten lager dan het stedelijk gemiddelde Bron: Enquête woontevredenheid Den Haag (2025).

In de volgende hoofdstukken volgt een beknopte beschrijving per woontoren.

518.115/G | Woontevredenheid

22

3.2 Bellavista Blinkt uit: wonen in het groen met veel voorzieningen Woontoren Bellavista

Score woning

Score omgeving

Sociale cohesie

Top-3 gemiste voorzieningen Cultuur, uitgaan, fietsenstalling

Woontevredenheid Bellavista scoort duidelijk hoger dan gemiddeld in Den Haag; bewoners ervaren veel woonplezier. De toren onderscheidt zich dankzij de groene ligging en de aanwezigheid van diverse voorzieningen. De bewoners zijn zeer te spreken over zowel de woning als de woonomgeving. Tevredenheid woning De appartementen van Bellavista hebben een hoge kwaliteit, met een goede indeling en afwerking. Dit draagt bij aan de positieve beleving van het wonen in deze toren. Tevredenheid woonomgeving De groene, parkachtige omgeving en de nabijheid van winkels en openbaar vervoer zorgen voor extra wooncomfort. Bewoners waarderen de combinatie van rust, natuur en praktische voorzieningen. Sociale cohesie De sociale cohesie is gemiddeld: bewoners groeten elkaar en ervaren een vriendelijke sfeer, maar intensief contact is beperkt.

518.115/G | Woontevredenheid

Meest gewaardeerd De gunstige ligging én de kwaliteit van de appartementen vormen samen de belangrijkste pluspunten volgens bewoners. Voorzieningen in het gebouw Bewoners zijn tevreden over het goede onderhoud en de kwaliteit van de gemeenschappelijke ruimtes. Ook de voorzieningen, zoals de liften, scoren relatief goed. Wel is een kwart van de ondervraagden ontevreden over de liften. Voorzieningen in de buurt De buurt rondom Bellavista biedt uitstekende faciliteiten, waaronder winkels, supermarkten, groene ruimtes en goed openbaar vervoer. De bereikbaarheid en het aanbod van dagelijkse voorzieningen worden zeer gewaardeerd. Gemis aan voorzieningen • Afval & Netheid: 2× genoemd (een fatsoenlijke faciliteit voor het storten van glas-, papier- en kartonafval). • Groenvoorzieningen & Parken: 4× genoemd (wens voor nóg meer groenvoorzieningen, onder andere voor een betere luchtkwaliteit). • Horeca (Cafés & Restaurants): 3× genoemd (behoefte aan leuke, moderne cafés in de buurt). • Verkeer & Infrastructuur: 5× genoemd (bijvoorbeeld de verplaatsing van het fietsenrek voor betere toegankelijkheid van de entree). • Parkeergelegenheid: 2× genoemd (meer gratis parkeerplekken voor bezoekers van de toren). • Openbaar Vervoer (OV): 1× genoemd (een verbeterde OV-verbinding richting Kijkduin).

23

• Winkels & Detailhandel: 2× genoemd (bijvoorbeeld de komst van een schoenenwinkel voor heren). • Vrije Tijd, Sport & Recreatie: 1× genoemd (de wens voor een theater in de wijk). Opmerking: Een bewoner noemde ook het ontbreken van airconditioning in het gebouw als gemis (betreft een interne voorziening).

3.3 Binck Kade Wacht nog op buurtgevoel, maar overtuigt met comfortabele woningen Woontoren Binck Kade

Score woning

Score omgeving

Sociale cohesie

Top-3 gemiste voorzieningen Groen, winkels, OV

Woontevredenheid De woontevredenheid is beter dan gemiddeld in Den Haag. Bewoners zijn gematigd tevreden, met name vanwege de woonomgeving die nog in ontwikkeling is. Tevredenheid woning De moderne appartementen worden positief ervaren, vooral door het comfort en de nette afwerking. Tevredenheid woonomgeving De buurt wordt omschreven als industrieel, met weinig groen en een relatief rustige sfeer. Bewoners ervaren de levendigheid als beperkt.

518.115/G | Woontevredenheid

Sociale cohesie De sociale cohesie is vergelijkbaar met het Haagse gemiddelde. Er is weinig contact onder bewoners, waardoor een gevoel van anonimiteit overheerst. Meest gewaardeerd De moderne uitstraling van het gebouw en de hoge kwaliteit van de woningen springen eruit als pluspunten. Voorzieningen in het gebouw De tevredenheid is redelijk positief. De liften, parkeergarage en gemeenschappelijke ruimtes worden gewaardeerd vanwege hun netheid en moderne uitstraling. Over de fietsenberging is echter 2 op de 5 bewoners ontevreden. Voorzieningen in de buurt Men vindt de locatie veelbelovend, maar de huidige buurtvoorzieningen blijven achter. Bewoners missen diversiteit en gezelligheid in de horeca en winkelaanbod. Gemis aan voorzieningen • Afval & Netheid: 2× genoemd (bijvoorbeeld plaatsing van een glasbak in de buurt voor het apart inzamelen van glasafval). • Groenvoorzieningen & Parken: 5× genoemd (een groene wandelroute richting het centrum). • Horeca (Cafés & Restaurants): 3× genoemd (behoefte aan betaalbare horeca in de omgeving). • Verkeer & Infrastructuur: 2× genoemd (een vrije en veilige fietsroute naar het centrum van Den Haag). • Parkeergelegenheid: 4× genoemd (betere bereikbaarheid en parkeermogelijkheid voor bezoekers en pakketbezorgers).

24

• Openbaar Vervoer (OV): 7× genoemd (versnelling van de komst van de Vlietlijn tramverbinding). • Winkels & Detailhandel: 10× genoemd (meer kleine winkels zoals een bakker en een drogisterij in de buurt). • Vrije Tijd, Sport & Recreatie: 4× genoemd (de wens voor een bioscoop in de wijk voor meer cultuur en ontspanning). • Veiligheid & Handhaving: 1× genoemd (meer toezicht en handhaving). • Onderwijs & Kinderopvang: 1× genoemd (behoefte aan een basisschool). • Medische Voorzieningen: 2× genoemd (de komst van een apotheek/ huisarts in de buurt).

3.4 Stadhouders Combineert kwalitatieve woningen in groene stadsomgeving Woontoren Stadhouders

Score woning

Score omgeving

Sociale cohesie

Top-3 gemiste voorzieningen Parkeren, fietsenstalling

Woontevredenheid De woontevredenheid ligt hoger dan gemiddeld in Den Haag. Bewoners geven duidelijk aan tevreden te zijn over zowel de woning als de omliggende wijk. Tevredenheid woning Appartementen worden geroemd om hun royale ruimtes, hoogwaardige afwerking en goede isolatie, wat een hoog wooncomfort oplevert.

518.115/G | Woontevredenheid

Tevredenheid woonomgeving De nabijheid van zowel groen als stedelijke voorzieningen wordt uitstekend gewaardeerd. Dit zorgt voor een prettige balans tussen stadsleven en natuur. Sociale cohesie De sfeer onder buurtbewoners is redelijk positief, maar er is weinig echt contact of onderlinge betrokkenheid. Meest gewaardeerd De ligging in een groene stadsomgeving, de bereikbaarheid van de binnenstad en de bouwkwaliteit zijn de belangrijkste pluspunten. Voorzieningen in het gebouw Bewoners zijn erg tevreden over de gemeenschappelijke voorzieningen, zoals afvalinzameling en de klimaatinstallatie. Over de fietsenberging, liften en pakketdienst is men echter vaak ontevreden. Voorzieningen in de buurt De buurt voorziet in veel winkels, horeca en goed openbaar vervoer. Ook groenvoorzieningen en recreatiemogelijkheden zijn gemakkelijk bereikbaar. Wel is 1 op de 5 bewoners ontevreden over parkeervoorzieningen. Gemis aan voorzieningen • Verkeer & Infrastructuur: 6× genoemd (fietsenstalling). • Parkeergelegenheid: 9× genoemd. • Sociale Cohesie & Buurtinitiatieven: 4× genoemd (een gezamenlijke ruimte waar buurtbewoners elkaar kunnen ontmoeten). • Veiligheid & Handhaving: 3× genoemd (aanpak van geluidsoverlast door harde motoren in de omgeving, licht in park, camera).

25

• Groenvoorzieningen & Parken: 7× genoemd (beter onderhoud van de gemeenschappelijke tuin bij het gebouw). • Winkels & Detailhandel: 1× genoemd (de komst van een markt in de buurt). • Vrije Tijd, Sport & Recreatie: 3× genoemd (bijvoorbeeld een zwembad of arcadehal in de buurt voor ontspanning). • Openbaar Vervoer (OV): 4× genoemd (een tramverbinding naar Den Haag CS).

Sociale cohesie Er is weinig contact tussen bewoners; men leeft relatief anoniem en naast elkaar.

3.5 Lumiére

Voorzieningen in het gebouw Voorzieningen zoals liften, nette algemene ruimtes, klimaatinstallatie en fietsenstallingen worden gewaardeerd.

Biedt stadscomfort maar verlangt naar meer groen Woontoren Lumiére

Score woning

Score omgeving

Sociale cohesie

Top-3 gemiste voorzieningen Parkeren, winkels, recreatie

Woontevredenheid De tevredenheid is iets lager dan gemiddeld in Den Haag. Bewoners waarderen het stedelijke gemak, maar ervaren enkele minpunten. Tevredenheid woning De appartementen zijn modern, energiezuinig en comfortabel, met voldoende lichtinval. Tevredenheid woonomgeving Bewoners geven een gemengd positief oordeel. De ligging dichtbij OV wordt als zeer positief ervaren, terwijl het gebrek aan groen en de drukte als nadelig worden gezien.

518.115/G | Woontevredenheid

Meest gewaardeerd Met name de gunstige locatie ten opzichte van openbaar vervoer en het moderne wooncomfort springen eruit.

Voorzieningen in de buurt De tevredenheid over zorgvoorzieningen en OV-verbindingen is hoog. Parkeeren uitgaansmogelijkheden zijn daarentegen schaars. Hoewel parkeren niet expliciet werd genoemd als gemis in voorzieningen, geeft 44 % van de bewoners aan dat er onvoldoende parkeergelegenheid is. Gemis aan voorzieningen • Afval & Netheid: 2× genoemd (netheid entree, liften, recycle mogelijkheden). • Vrije Tijd, Sport & Recreatie: 3× genoemd (bijvoorbeeld theater, sportschool, tafeltennis). • Winkels & Detailhandel: 5× genoemd (meer winkels en een aanpak van de leegstand). • Veiligheid & Handhaving: 2× genoemd (een veiliger kruispunt in de buurt). • Verkeer & Infrastructuur: 1× genoemd (algemeen betere verkeersvoorzieningen in de wijk).

26

Voorzieningen in het gebouw Afvalinzameling en de klimaatinstallatie scoren hoog bij bewoners. De pakketdienst en de liftinstallatie krijgen echter veel kritiek.