RIS323714 Bijlage 2 Woonzorgvisie 2040
Tekst van het document
Samen zorgen voor een thuis Woonzorgvisie 2040
Voorwoord Fijn wonen willen we allemaal. Alleen: de manier waarop kan nogal verschillen. Onze woonwensen lopen uiteen en worden mede bepaald door onze levensfase, gezondheid, achtergrond en behoefte aan ondersteuning. Voor sommige mensen behoeft fijn wonen extra zorg.
steuning dichtbij de inwoners. Ook benutten we
Tot slot willen wij iedereen bedanken die heeft meege-
Daarover gaat de Woonzorgvisie 2040 die nu voor u ligt.
technologie voor thuis beter en zetten we in op tijdige
werkt aan de totstandkoming van deze Woonzorgvisie;
Er ligt een grote opgave op het gebied van wonen en
doorstroming naar een passende woning.
woningcorporaties, zorgorganisaties, welzijnspartners,
zorg en deze opgave wordt de komende jaren alleen nog
belangenorganisaties en uiteraard de inwoners zelf.
maar groter en urgenter. Zo is er een groeiend tekort aan
We staan voor complexe opgaven. Dat komt ook door
De waardevolle input die is geleverd heeft ervoor gezorgd
geschikte woningen en staat de beschikbare zorg onder
de diversiteit van de groepen die in de Woonzorgvisie
dat er een integrale visie ligt voor de komende jaren.
druk door toenemende schaarste aan personeel. Door
aan bod komen. De aandachtsgroepen opgenomen in
Met deze visie geven we ook richting aan een proces dat
onder andere de (landelijke) afbouw van zorg en opvang
deze Woonzorgvisie zijn de aandachtsgroepen zoals
zich niet planmatig voltrekt. Veel is al in gang gezet en
in instellingen, moeten we al langere tijd als gemeente
voorgeschreven in het Rijksprogramma “Een thuis voor
wat goed gaat, willen we versterken. Ook ruimte voor
zorgen voor passende woon-zorgoplossingen in wijken
iedereen”. Het gaat over onder andere hulpbehoevende
experimenteren - en daarvan samen leren - is essentieel
en buurten. Daar komt bij dat mensen steeds ouder
senioren, mensen met een fysieke of verstandelijke
voor deze complexe opgave. Laten we snel aan de slag
worden en dat ook het aantal ouderen sterkt groeit.
beperking, dak- en thuisloze mensen, jongeren
gaan.
Ook op die ontwikkeling moeten we inspelen. Als maat-
uit de jeugdzorg en statushouders. Deze groepen
schappij, als gemeente én als inwoners van onze mooie
hebben allemaal eigen specifieke woonwensen en
stad achter de duinen.
ondersteuningsbehoeften.
Deze Woonzorgvisie gaat over iedereen die nu of in de
Samenwerking is de sleutel. Samen met onze partners
nabije toekomst een geschikte woning met zorg en
als woningcorporaties, zorg- en welzijnsorganisaties,
ondersteuning nodig heeft. De schaarste van woon-
marktpartijen en natuurlijk de inwoners zelf gaan we de
ruimte en zorgpersoneel vraagt daarbij om nieuwe
uitdaging aan om al deze doelgroepen een fijne woon-
oplossingen. Zo willen we innovatieve en collectieve
plek in Den Haag te bieden. Gezamenlijk zoeken we naar
woon(zorg)concepten helpen realiseren waarbij
haalbare en innovatieve oplossingen. In de stad, maar
bewoners naar elkaar omkijken. We zetten in op het
ook in de regio en eventueel ook landelijk. Want alleen
in samenhang organiseren van zorg, welzijn en onder
samen kunnen we zorgen voor een thuis voor iedereen.
Wethouders Co Engberts & Mariëlle Vavier
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
2
Inhoud Voorwoord
2
Inhoud
3
3.1
Visie
26
Samenvatting en leeswijzer
4
3.2
Ambities
26
1. Inleiding
10
3.2.1 Realiseren van meer geschikte woningen in de nieuwbouw en
1.1
Aanleiding en urgentie
11
het beter benutten van de bestaande woningvoorraad 26
1.2
Doelgroepen
11
3.2.2 Realiseren van meer collectieve en innovatieve woon(zorg) concepten 28
1.3
Relatie met andere programma’s en taakvelden
13
3.2.3 Stimuleren van doorstroming naar een passend (t)huis
30
15
3.2.4 Het toekomstbestendig organiseren van zorg en welzijn
31
3.2.5 Het inrichten van zorgzame buurten; waar wonen, zorg en welzijn in
2. Opgave en analyse 2.1
Woonzorganalyse
16
2.2
Ouderen
16
2.3
Aandachtsgroepen met een gecombineerde woon- en zorgvraag
18
2.3.1 Mantelzorgverleners- en ontvangers
18
2.3.2 Uitstroom van mensen uit instellingen – Beschermd Wonen
18
2.3.3 Mensen met een verstandelijke, lichamelijke of zintuigelijke
beperking of psychische kwetsbaarheid (LVB)
2.3.4 Ex-gedetineerden
19 19
2.3.5 Slachtoffers van huiselijk geweld, stoppende sekswerkers en
3. Visie en ambities
25
samenhang zijn georganiseerd 33 3.2.6 Bieden van passende woningen voor groepen met een specifieke huisvestingsvraag evenwichtig gespreid in stad en regio 36 4. Van visie naar uitvoering
38
4.1
Stadsbreed en gebiedsgerichte uitvoeringsplan(nen)
39
4.2
Monitoring
40
4.3
Financiën
41
4.4
Risico’s en beheersmaatregelen
41
Bijlagen
mensenhandel
20
2.3.6 Dak- en thuisloze mensen – Maatschappelijke Opvang
20
Bijlage 1 E indnoten
45
2.4
21
Bijlage 2 Participatie
46
2.4.1 Arbeidsmigranten
21
Bijlage 3 Overzicht acties Woonzorgvisie
47
2.4.2 Studenten
22
Bijlage 4 U itvoering aangenomen dicta initiatiefvoorstel
50
2.4.3 Woonwagenbewoners
22
Bijlage 5 Woonzorganalyse
53
2.4.4 Statushouders
23
Bijlage 6 Factsheets woonzorganalyse
121
2.5
23
Bijlage 7 Addendum woonzorganalyse
180
Aandachtsgroepen met een specifieke woonvraag
Analyse
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
3
Samenvatting en leeswijzer Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
4
De Woonzorgvisie 2040 is als volgt opgebouwd. In hoofd-
Doelgroepen
stuk 1 worden de maatschappelijke ontwikkelingen
Aandachtsgroepen omvatten een brede groep mensen
geschetst die aanleiding geven tot het ontwikkelen van
in de maatschappij. De aandachtsgroepen opgenomen
een integrale visie op wonen, zorg en welzijn. Hoofdstuk
in deze Woonzorgvisie zijn de aandachtsgroepen zoals
2 bevat de analyse van de opgave op het gebied
voorgeschreven in het Rijksprogramma “Een thuis voor
De focus in de Woonzorgvisie ligt zowel op de doelgroep
van wonen, zorg en welzijn, waarbij voor elk van de
iedereen”. Een deel van de aandachtsgroepen heeft recht
ouderen als op de aandachtsgroepen met een gecom-
aandachtsgroepen van de Woonzorgvisie inzicht wordt
op wettelijke urgentie. De Woonzorgvisie 2040 gaat over
bineerde woonzorgvraag. Aandachtsgroepen met een
gegeven in de kwalitatieve en kwantitatieve opgave.
veel verschillende doelgroepen die we kunnen onderver-
specifieke woonvraag worden ook meegenomen in de
In hoofdstuk 3 staan de overkoepelende visie, de zes
delen in drie hoofdgroepen:
Regionale Woonzorgvisie.
ambities van de Woonzorgvisie en de acties die nodig zijn
• Ouderen (65+)
• Aandachtsgroepen met een gecombineerde woon- en zorgvraag • Aandachtsgroepen met een specifieke woonvraag.
om deze ambities te realiseren. Hoofdstuk 4 richt zich op de uitvoering van de Woonzorgvisie, waarbij wordt
Aandachtsgroepen
Wettelijke urgentie categorieën
Categorie
ingegaan op het uitvoeringsprogramma, de monitoring
Ouderen (65+)
Geen wettelijke urgentiecategorie
Een deel van deze groep heeft een gecombineerde woonzorgvraag
Mantelzorgverleners- en ontvangers
Mantelzorgverleners- en ontvangers
Gecombineerde woonzorgvraag
Uitstroom uit instellingen (Maatschappelijke Opvang, Beschermd Wonen, GGZ, Jeugdzorg)
Uitstroom uit instellingen (Maatschappelijke Opvang, Beschermd Wonen, GGZ, Jeugdzorg)
Gecombineerde woonzorgvraag
Mensen met een lichamelijke, verstandelijke, zintuiglijke beperking of psychische kwetsbaarheid
Medisch urgenten, ernstig chronisch zieken
Gecombineerde woonzorgvraag
dat dit steeds complexer wordt. Dit komt door verschil-
Uitstroom uit detentie en forensische zorg
Uitstroom uit detentie (langer dan 3 maanden)
Gecombineerde woonzorgvraag
lende maatschappelijke ontwikkelingen zoals de dubbele
Stoppende sekswerkers, slachtoffers huiselijk geweld en mensenhandel
Stoppende sekswerkers, slachtoffers huiselijk geweld en mensenhandel code rood en oranje
Gecombineerde woonzorgvraag
Dak- en thuisloze mensen
Geen wettelijke urgentiecategorie
Een deel van deze groep heeft een gecombineerde woonzorgvraag en een deel van deze groep heeft alleen een woonvraag.
Arbeidsmigranten
Geen wettelijke urgentiecategorie
Specifieke woonvraag
wonen, zorg en welzijn. Deze Woonzorgvisie helpt om
Studenten
Geen wettelijke urgentiecategorie
Specifieke woonvraag
alle opgaven voor alle verschillende doelgroepen in kaart
Woonwagenbewoners
Geen wettelijke urgentiecategorie
Specifieke woonvraag
te brengen en deze te vertalen naar ambities, acties en
Statushouders
Geen wettelijke urgentiecategorie, wel wettelijke taakstelling
Specifieke woonvraag
en de financiën.
Aanleiding Den Haag wil een stad zijn waar iedereen ertoe doet, een passende, toegankelijke en betaalbare woning heeft en waar zo nodig de juiste zorg en ondersteuning aanwezig is. Als we kijken naar toekomstige ontwikkelingen zien we
vergrijzing (mensen worden ouder, meer mensen worden oud), extramuralisering, oplopende zorgkosten, minder zorgpersoneel en minder mantelzorgers. Bovengenoemde ontwikkelingen zorgen ervoor dat er een gerichte en integrale visie nodig is op het gebied van
vervolgens een uitvoeringsprogramma voor wonen en zorg.
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
5
Analyse
in het realiseren van kleinere, betaalbare woningen
Ambities
TOm de opgaven inzichtelijk te maken, is een analyse
en collectieve en innovatieve woonvormen, waarbij
De ambitie is om mensen met een woonzorgbe-
uitgevoerd van de huisvestingsbehoefte van de diverse
er aandacht is voor sociale netwerken en een mix van
hoefte en mensen met een specifieke huisves-
groepen afgezet tegen het bestaande woningaanbod.
mensen met een zorgvraag en mensen zonder zorgvraag.
tingsvraag te voorzien van passende huisvesting
Hierbij is gekeken naar de huidige situatie en naar de
met voldoende zorg en ondersteuning.
toekomstige situatie in 2030 en 2040. Tot en met 2040 is er
De ruimte in Den Haag is schaars en ook voor andere
een toenemende vraag; circa 20.000 woonplekken en aan te
doelgroepen en woningzoekenden moeten er woningen
passen woningen geschikt voor ouderen en circa 5.000-7.500
worden gerealiseerd. Daarom kijken we vooral goed naar
woonplekken en aan te passen woningen voor de diverse
de mogelijkheden in de bestaande stad en de bestaande
aandachtsgroepen. Voor ouderen wordt er onderscheid
woningvoorraad. Denk aan het aanpassen van bestaande
gemaakt in drie typen woonvormen:
woningen, transformatie van (zorg)vastgoed en een
• Nultredenwoningen (gelijkvloerse woningen, waarvoor
ander toewijzingsbeleid. Het voordeel hiervan, is dat
1. Realiseren van meer geschikte woningen in de nieuwbouw en het beter benutten van de bestaande woningvoorraad
We geven invulling aan deze ambitie door het:
en waarbinnen de bewoner geen trap hoeft te lopen
we in bestaand vastgoed veelal ook sneller tot realisatie
De vraag naar extra woonplekken die geschikt zijn
• Geclusterde woningen (waarbij er een ontmoetings-
kunnen komen. Ook in de nieuwbouw worden er meer
voor ouderen en de diverse aandachtsgroepen tot en
ruimte is voor de bewoners van meerdere woningen)
woonplekken gerealiseerd die geschikt zijn voor ouderen
met 2040 is groot. De doelgroep ouderen is een hele
• Zorggeschikte woningen (die geschikt zijn om Wlz-zorg
en de andere aandachtsgroepen. Daarnaast zal er stevig
diverse doelgroep qua sociaal-culturele achtergrond,
in te verlenen en bijvoorbeeld rolstoeltoegankelijk zijn
ingezet worden op het realiseren van huisvesting voor de
gezondheid, financiële middelen en woonwensen. Het is
en waar voldoende ruimte is om zorg te verlenen).
diverse doelgroepen in de regio.
daarom belangrijk om diverse woonconcepten voor ouderen te ontwikkelen in alle prijssegmenten. Voor
Voor alle drie typen woonvormen ligt er een opgave.
Naast de kwantitatieve opgave is er ook een kwalitatieve
aandachtsgroepen willen we vooral kleinere en betaal-
Wel zien we in de huidige planvoorraad al veel nultreden-
opgave. Het gaat niet alleen om het toevoegen van meer
bare woningen realiseren. Daarbij kijken we goed naar
woningen geprogrammeerd staan die de komende jaren
woningen, maar ook om een kwalitatieve impuls van
de mogelijkheden in de bestaande stad en de bestaande
gerealiseerd worden. De grootste opgave is het realiseren
bestaande (senioren)complexen. Dit kan bouwtechnisch
woningvoorraad: woningdelen, het aanpassen van
van meer geclusterde woonvormen. Dit betekent dat
zijn, maar gaat vooral ook om een integrale benadering
bestaande woningen, transformatie van (zorg)vastgoed,
mensen zelfstandig wonen in een woonvorm waar veel
waarbij wonen, zorg en welzijn in samenhang worden
optoppen en een ander toewijzingsbeleid. Het voordeel
aandacht is voor ontmoeten en sociale netwerken en
georganiseerd.
hiervan is dat we in bestaand vastgoed veelal ook sneller
waarbij ook een ontmoetingsruimte aanwezig is. In alle prijssegmenten zien we een grote vraag hiernaar.
tot realisatie kunnen komen. Ook in de nieuwbouw
Visie
worden er meer woningen die geschikt zijn voor ouderen gerealiseerd: nultredenwoningen, geclusterde woningen
De aandachtsgroepen met een gecombineerde woon-
Den Haag wil een stad zijn waar iedereen ertoe doet,
en zorggeschikte woningen.
en zorgvraag zijn heel divers qua achtergrond. Wat ze
een passende, toegankelijke en betaalbare woning
gemeenschappelijk hebben, is dat ze allemaal behoefte
heeft en waar zo nodig de juiste zorg en ondersteu-
hebben aan een passende en betaalbare woning in
ning aanwezig is. Wat inwoners zelf kunnen, doen ze
2. Realiseren van meer collectieve en innovatieve woon(zorg) concepten
Den Haag, met - zo nodig - voldoende zorg en ondersteu-
zelf: voor zichzelf, maar óók voor elkaar. Met partners
Een groeiende groep inwoners van Den Haag heeft
ning. Voor deze doelgroepen zit de opgave met name
in de stad. Samen zorgen voor een thuis.
behoefte aan- en zoekt naar mogelijkheden voor andere Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
6
vormen van samenwonen. Dit zijn ouderen die graag
een passende woning wonen (minimaal gelijkvloers met
hebben deze in de toekomst ook nog kunnen krijgen,
zelfstandig willen blijven wonen maar voor wie “de
lift) hebben minder zorg nodig, hebben korter zorg nodig
moeten we de zorg anders gaan organiseren. Dit vraagt
kloof” tussen zelfstandig wonen en het verpleeghuis
en kunnen langer de regie houden over hun eigen leven.
om een ontwikkeling waarbij we inzetten op een preven-
eigenlijk te groot is geworden. Behalve voor ouderen kan
We willen ouderen daarom eerder laten nadenken over
tief woonzorgsysteem. Hierbij maken we de ontwikkeling
een collectieve woonvorm ook een hele aantrekkelijke
hun woontoekomst en hen stimuleren om te verhuizen
van opvang naar wonen en van zorg naar preventie.
woonvorm zijn voor mensen die uitstromen uit zorgin-
naar een passende woning.
Hiermee voorkomen we zoveel als mogelijk dat mensen
stellingen of uit de Maatschappelijke Opvang.
afhankelijk zijn professionele zorg en/of verblijf in een Doorstroming op de woningmarkt zorgt ervoor dat
zorginstelling en de druk op de schaarse capaciteit van
Nieuwe collectieve en innovatieve woon(zorg)concepten
mensen kunnen wonen in een woning die past bij de
de zorg beperkt blijft. Bovendien vraagt dit ook om inno-
kunnen ‘een onsje welzijn’ bieden waarmee ‘een kilo aan
grootte van huishouden, hun financiële middelen en
vatie en vooral om slimme samenwerkingen tussen alle
zorg’ voorkomen kan worden. Daardoor kunnen we de
de behoeften van hun levensfase. Ook voor aandachts-
partijen en met initiatieven die er al zijn. We richten ons
bijbehorende zorgkosten beter beheersen. We stimu-
groepen is het stimuleren van doorstroming belangrijk
daarom op het collectief, wijkgericht en in samenhang
leren woonvormen waarin mensen met een zorgvraag
en bevorderen we de doorstroming vanuit Beschermd
organiseren van de sociale basis, welzijn en preventie,
en mensen zonder zorgvraag samenwonen en elkaar
Wonen en Maatschappelijke Opvang naar een passend
ondersteuning vanuit de Wmo, (zwaardere) zorg en tech-
helpen. En woonvormen die een bijdrage kunnen leveren
(t)huis.
nologie voor thuis.
Om de doorstroming te stimuleren gaan we aan de slag
Door in te zetten op (professioneel) welzijnswerk en
met het vergroten van de bewustwording en het verbe-
preventie hebben mensen minder of korter zorg nodig.
Gezien de diversiteit aan doelgroepen en de diversiteit
teren van de informatievoorziening. Vervolgens ontwik-
Daarnaast zal er in de toekomst een groter beroep
aan woonwensen zetten we in Den Haag in op het
kelen we verschillende instrumenten die ingezet kunnen
gedaan moeten worden op thuistechnologie zodat
realiseren van een diversiteit aan woonvormen. Denk
worden om doorstroming te stimuleren zoals hulp bij
mensen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven
hierbij aan collectieve woonvormen, hofjes, woon-
de praktische zaken die komen kijken bij verhuizen,
wonen. Op deze manier zorgen we ervoor dat het
groepen, meergeneratiewoningen en cultuursensitieve
financiële instrumenten en voorrangsregelingen.
schaarse zorgpersoneel ingezet kan worden voor de
woonzorgconcepten.
De belangrijkste voorwaarde om doorstroming naar een
mensen die dat het hardst nodig hebben.
aan de leefbaarheid in een buurt of meerwaarde hebben op het gebied van welzijn, preventie en zelfredzaamheid.
passend thuis te realiseren is dat er voldoende geschikt,
3. Stimuleren van doorstroming naar een passend (t)huis
aantrekkelijk en betaalbaar woningaanbod is in de eigen
Verder is het essentieel om met de professionals in
wijk. Dit doen we door in te zetten op nieuwbouw en het
de wijk een sterk netwerk en samenwerkingsverband
Ouderen blijven tegenwoordig zo lang mogelijk zelf-
aanpassen van de bestaande woningvoorraad.
te organiseren. Daarvoor is een vast en herkenbaar
standig wonen en verhuizen pas naar het verpleeghuis
zorgteam op buurtniveau een belangrijke voorwaarde.
blijven ouderen wonen in de woning waar ze met hun
4. Het toekomstbestendig organiseren van zorg en welzijn
gezin hebben gewoond, een woning die vaak niet meer
In 2030 wordt een tekort verwacht van minimaal 5100
passend is. De kans op bijvoorbeeld valpartijen en
zorgprofessionals in de regio Haaglanden. Om ervoor
eenzaamheid kan hierdoor toenemen. Ouderen die in
te zorgen dat de mensen die professionele zorg nodig
wanneer men een zware zorgbehoefte heeft. Veelal
We gaan daarom aan de slag met het gebiedsgerichter organiseren van zorg.
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
7
5. Inrichten van zorgzame buurten; waar wonen, zorg en welzijn in samenhang zijn georganiseerd
gemeenten waar de leefbaarheid dit toelaat. Daarnaast
Den Haag werkt toe naar zorgzame buurten waar zorg
combineren.
een natuurlijk onderdeel is van een vitale en inclusieve
kijken we ook hoe we voorzieningen voor deze doelgroepen waar nodig en wenselijk met elkaar kunnen
buurt. In zorgzame buurten werken organisaties op
Van visie naar uitvoering
gebied van wonen, welzijn, professionele en informele
Nadat de Woonzorgvisie is vastgesteld door de gemeen-
zorg en bewonersinitiatieven intensief met elkaar samen.
teraad gaan we aan de slag met het uitvoeringsprogramma. Dit zal bestaan uit een stadsbreed uitvoerinsg-
Sterke samenwerkingsverbanden op buurtniveau
plan en gebiedsgerichte uitvoeringsplannen. We sluiten
moeten ervoor zorgen dat er minder vanuit gescheiden
daarbij zoveel mogelijk aan bij bestaande programma’s,
werelden wordt geopereerd en dat de systeemwereld
reguliere instrumenten en bestaande samenwer-
gaat aansluiten bij de leefwereld van de inwoners. Naast
kingsverbanden. Denk aan de prestatieafspraken, de
de wonen-, zorg- en welzijnspartijen in de buurt is het
Raamovereenkomst met de woningcorporaties, de
ook belangrijk om samenwerkingen aan te gaan met
Haagse Tafel Wonen en de gebiedsgerichte uitwerking
bijvoorbeeld ondernemers en maatschappelijke organi-
van de Omgevingsvisie Den Haag 2050. Specifieke deel-
saties. Een andere belangrijke factor voor een zorgzame
opgaven pakken we integraal op. Gedurende de ziens-
buurt is een veilige en toegankelijke woonomgeving die
wijze periode heeft de gemeente met maatschappelijke
uitnodigt tot bewegen en ontmoeten
partners en marktpartijen gesprekken gehouden over de wijze waarop de visie verder tot uitvoering kan worden
6. Bieden van passende woningen voor groepen met een specifieke huisvestingsvraag evenwichtig gespreid in stad en regio
gebracht.
Voor de groepen met een specifieke huisvestingsvraag
Hoofdstuk 1 schetst de maatschappelijke ontwikkelingen
kiezen we voor het aanbieden van een passende
die aanleiding geven voor het schrijven van een integrale
woning, passend in het specifieke beleid dat voor deze
Woonzorgvisie en geeft een overzicht van relevante
doelgroepen geldt. Daarbij kijken we naar een goede
beleidskaders. Hoofdstuk 2 geeft inzicht in de opgave per
spreiding van deze woonvormen over de stad en in
doelgroep, zowel kwantitatief als kwalitatief. In hoofdstuk
De Leytuin bestaat uit 65 zelfstandige seniorenapparte-
de regio. Hier worden in de Regionale Woonzorgvisie
3 staan de visie, de ambities en de opgaven en acties
menten met een gemeenschappelijke ruimte en gemeen-
concrete afspraken over gemaakt met andere gemeenten
die daaruit voortvloeien. Hoofdstuk 4 geeft een doorkijk
schappelijke tuin waarmee ontmoetingen tussen bewoners
binnen de regio. Het uitgangspunt hierbij is huisvesten
naar het vervolg; het uitvoeringsprogramma van de
worden gestimuleerd. In opdracht van Woonzorg Nederland
naar herkomstgemeente, kansrijke woonstart en een
Woonzorgvisie en de gebiedsgerichte uitwerking.
ontwikkelde BPD De Leytuin, in samenwerking met de
groter aandeel van de sociale voorraad in de wijken of
Leeswijzer
gemeente Den Haag en aannemer Van Wijnen Dordrecht.
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
8
Seniorenappartementen De Leytuin
‘Het was tijd voor iets anders’ Opa Simon heeft vispassen aangevraagd om bij zijn nieuwe appartement met de kleinkinderen te kunnen hengelen. Hij kijkt uit op een brede sloot waar reigers azen op visjes. Sinds september wonen Simon (77) en Hilde (71) Plugge in woongebouw De Leytuin aan de rand van Wateringse Veld. Ze hebben een 3-kamerappartement op de hoek van de tweede verdieping ‘Het is heerlijk,’ zegt Hilde. ‘Van ‘s morgens vroeg tot laat in de middag is er zon in huis.’ Ze maakten de overstap van een koop- naar een huur appartement. ‘Het was tijd voor iets anders,’ vertelt Simon. ‘Het vorige huis was bijna niet warm te stoken en bij de entree had je een trap waar ik lelijk ben gevallen. Een Seniorenmakelaar gaf de tip om ons in te schrijven bij Woonnet Haaglanden en te reageren op elk geschikt appartement. Dat was vorig jaar zomer en nu zitten we hier. Het is ongelooflijk snel gegaan.’ Peter Heemskerk (70) woont een verdieping lager. Hij
Woonzorg Nederland verhuurt in De Leytuin 65
moest door ongelukkige omstandigheden snel een
appartementen met vijf verschillende woningtypen,
nieuwe woning vinden. ‘Ik heb een jaar lang gezworen
maar allemaal afgestemd op zelfstandig wonende
van de ene tijdelijke plek naar de andere. Ondertussen
senioren. Beneden is een gezamenlijke ruimte met een
reageerde ik op advertenties op Woonnet Haaglanden.
terras. Daar organiseren bewoners inmiddels elke dag
Dat leverde lange tijd niks op, tot ik een uitnodiging kreeg
wel een activiteit.
voor een bezichtiging hier. Eindelijk weer een vast adres en dan ook nog eens een fantastisch appartement.’ Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
9
1. Inleiding
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
10
1.1 Aanleiding en urgentie
Door de vergrijzing, het scheiden van wonen en zorg en de
1.2 Doelgroepen
extramuralisering staat niet alleen de woningmarkt onder Den Haag heeft te maken met een dubbele vergrijzing.
druk maar zijn er ook grote uitdagingen in de zorg. De zorg-
De Woonzorgvisie gaat over verschillende doelgroepen,
Dit betekent dat er zowel absoluut als relatief veel meer
vraag in de wijk neemt toe en daarmee ook de bijbeho-
ook wel aandachtsgroepen genoemd. De aandachts-
ouderen zijn in de toekomst en dat zij daarnaast ook ouder
rende kosten. Denk aan de Wmo (Wet maatschappelijke
groepen opgenomen in deze Woonzorgvisie zijn
zullen worden dan voorheen. Hierdoor stijgt het aantal en
ondersteuning), Jeugdwet, Zvw (Zorgverzekeringswet)
de aandachtsgroepen zoals voorgeschreven in het
het aandeel oude ouderen (75+). Het aantal 75+ers zal tot
en Wlz (Wet langdurige zorg). Verder zien we nu al grote
Rijksprogramma ‘Een thuis voor iedereen’. Een deel van
en met 2040 met maar liefst 88% toenemen tot 70.700
personeelstekorten in de zorg en zullen de personeelste-
de aandachtsgroepen heeft recht op wettelijke urgentie
inwoners van 75 jaar of ouder. We zien in deze leeftijds-
korten in de toekomst nog verder oplopen. Er zal daarom
voor een woning en krijgt dus voorrang op een woning
categorie ook een sterke toename van het aantal éénper-
een steeds groter beroep worden gedaan op mantelzorger.
ten opzichte van andere woningzoekenden die geen
soonshuishoudens. Dat leidt ertoe dat in 2040 maar liefst
Tegelijkertijd zien we daar een sterke afname van, doordat
wettelijke urgentie hebben.
1 op de 5 huishoudens in Den Haag een 65+ huishouden is
ook mantelzorgers steeds ouder worden en doordat
(ruim 122.00 inwoners) (Bron: Ouderenmonitor 2023).
mensen steeds minder kinderen krijgen.
Om deze brede groep te duiden, wordt er in het wetsvoorstel Wet versterking regie volkshuisvesting, (hierna
Door het scheiden van wonen en zorg blijven mensen
Als we de zorg ook in 2030 en daarna beschikbaar en
Wvrv) onderscheid gemaakt tussen enerzijds wettelijke
zo lang mogelijk zelfstandig wonen. Enerzijds is dit een
betaalbaar willen houden voor mensen die deze zorg echt
urgentiegroepen en anderzijds overige aandachts-
positieve ontwikkeling, want veel mensen willen ook
nodig hebben, zullen we keuzes moeten maken, zowel
groepen. Onder de wettelijke urgentiegroepen vallen
zelfstandig blijven wonen zolang dat kan. Anderzijds zien
qua organisatie als qua financiering. Bovendien: willen
onder andere mantelzorgverleners en- ontvangers,
we dat er hierdoor vrijwel geen doorstroming meer is van
we professionele hulp beschikbaar houden voor wie dat
mensen met een beperking of psychische kwetsbaarheid
ouderen naar verzorgingshuizen en verpleeghuizen, grotere
echt nodig heeft, dan zullen we ook een beroep moeten
en uitstromers vanuit de maatschappelijke opvang.
woningen niet meer vrijkomen, de doorstroming stokt en
doen op de kracht van informele zorg en burenhulp. Door
Gemeenten zijn, na invoering van de Wvrv, verplicht deze
de woningmarkt op slot raakt.
strategisch te sturen op de woningbouwprogrammering
groepen op te nemen in hun huisvestingsverordening.
kunnen we ervoor zorgen dat het woningaanbod beter Tegelijkertijd zijn er veel nieuwe doelgroepen voor wie
aansluit op de bevolkingsopbouw en de woonbehoefte van
Onder de overige aandachtsgroepen, zoals genoemd
passende woningen en passend zorg- en welzijnsaanbod
aandachtsgroepen.
in het Rijksprogramma ‘Een thuis voor iedereen’ vallen
noodzakelijk zijn. Dit zijn groepen die voorheen vaak in een
ouderen, arbeidsmigranten, studenten en woonwagen-
instelling woonden en die nu door de extramuralisering
Alle bovengenoemde ontwikkelingen zorgen ervoor dat
bewoners. Daarbij worden voor ouderen en de wettelijke
ook zelfstandig gaan wonen. Dit zijn onder andere mensen
er een gerichte en integrale visie nodig is op het gebied
urgentiecategorieën regionale afsprakenkaders vast-
die uitstromen uit Beschermd Wonen en Maatschappelijke
van wonen, zorg en welzijn. Deze Woonzorgvisie helpt om
gesteld als verrijking van de woondeals. Gemeenten
Opvang, jongeren die uitstromen uit jeugdzorg en
alle opgaven voor alle verschillende doelgroepen in kaart
moeten in hun gemeentelijke volkshuisvestingspro-
statushouders. Zij zijn allemaal op zoek naar een fijne en
te brengen en deze te vertalen naar ambities, acties en
gramma aangeven hoe zij in de woonbehoeften van deze
betaalbare woning in Den Haag, met zo nodig, voldoende
uitvoeringsprogramma’s voor wonen en zorg.
aandachtsgroepen gaan voorzien.
zorg en ondersteuning zodat ook deze groepen zelfstandig kunnen gaan wonen.
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
11
Als de Wvrv wordt ingevoerd, krijgen meer mensen een
Gemeenten kunnen bovendien besluiten om de
In Den Haag hebben we besloten om alle verschillende
wettelijke urgentieverklaring, bijvoorbeeld mensen die
aandachtsgroepen op te nemen in hun huisvestingsver-
doelgroepen te verdelen in drie hoofdgroepen:
uitstromen uit de maatschappelijke opvang. Hierdoor
ordening, aanvullend op de wettelijke urgentiecatego-
• Ouderen (65+) (in absolute aantallen veruit de grootste
gaat een groter deel van de sociale corporatievoorraad
rieën. Statushouders zijn nu - en ook volgens het wets-
naar mensen met een urgentieverklaring, waardoor er
voorstel - geen wettelijke urgentiegroep. Wel hebben
minder woningen beschikbaar zijn voor mensen zonder
gemeenten een wettelijke taakstelling om deze groep
een urgentieverklaring. Vanwege de aankomende Wvrv is
passend te huisvesten.
groep) • Aandachtsgroepen met een gecombineerde woon- en zorgvraag • Aandachtsgroepen met een specifieke woonvraag.
de huidige afspraak dat 30% van de vrijkomende sociale huurwoningen wordt toegewezen aan aandachts-
In de tabel staat een overzicht van de verschillende
groepen ontoereikend is. Daarom is in de Woonvisie
doelgroepen.
Den Haag 2040 het volgende opgenomen: ”Voor - in eerste instantie - een periode van 3 jaar (Q4 2024 t/m 2027) en onder voorwaarde dat de leefbaarheid in
Aandachtsgroepen
Wettelijke urgentie categorieën
Categorie
Ouderen (65+)
Geen wettelijke urgentiecategorie
Een deel van deze groep heeft een gecombineerde woonzorgvraag
Mantelzorgverleners- en ontvangers
Mantelzorgverleners- en ontvangers
Gecombineerde woonzorgvraag
Uitstroom uit instellingen (maatschappelijke opvang, beschermd wonen, GGZ, Jeugdzorg)
Uitstroom uit instellingen (maatschappelijke opvang, beschermd wonen, GGZ, Jeugdzorg)
Gecombineerde woonzorgvraag
Mensen met een lichamelijke, verstandelijke, zintuiglijke beperking of psychische kwetsbaarheid
Medisch urgenten, ernstig chronisch zieken met een dringend woonprobleem
Gecombineerde woonzorgvraag
Uitstroom uit detentie en forensische zorg
Uitstroom uit detentie (langer dan 3 maanden)
Gecombineerde woonzorgvraag
Stoppende sekswerkers, slachtoffers huiselijk geweld en mensenhandel
Stoppende sekswerkers en woningzoekenden aan wie wegens huiselijk geweld of mensenhandel een voorziening voor opvang is verleend en deze opvang verlaten
Gecombineerde woonzorgvraag
Dak- en thuisloze mensen
Geen wettelijke urgentiecategorie
Een deel van deze groep heeft een gecombineerde woonzorgvraag en een deel van deze groep heeft alleen een woonvraag.
Arbeidsmigranten
Geen wettelijke urgentiecategorie
Specifieke woonvraag
Studenten
Geen wettelijke urgentiecategorie
Specifieke woonvraag
Woonwagenbewoners
Geen wettelijke urgentiecategorie
Specifieke woonvraag
Statushouders
Geen wettelijke urgentiecategorie, wel wettelijke taakstelling
Specifieke woonvraag
wijken niet verder onder druk komt te staan, worden in Den Haag sociale huurwoningen via twee verschillende normen toegewezen aan aandachtsgroepen. In het Laakkwartier, Schilderswijk, Transvaal en alle wijken in Zuidwest wordt maximaal 30% van de vrijkomende sociale huurwoningen toegewezen aan aandachtsgroepen. In de overige wijken in Den Haag wordt 40% van de vrijkomende sociale huurwoningen toegewezen aan aandachtsgroepen.” In het regionale afsprakenkader bij de Regionale Woonzorgvisie dat we gezamenlijk met de regiogemeenten opgesteld hebben, zijn er afspraken gemaakt over de verdeling van het huisvesten van mensen met een urgentieverklaring. Er zijn drie leidende principes afgesproken: Naar herkomstgemeente tenzij, kansrijke woonstart en begrenzing van bijzondere doelgroepen op maximaal 30% van de jaarlijkse mutaties sociale huurwoningen. Een nadere uitwerking en andere afspraken hierover volgen in de Regionale Woonzorgvisie die eind 2025 wordt vastgesteld.
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
12
1.3 Relatie met andere programma’s en taakvelden
in de ambitie van de Woonzorgvisie 2040 om de zorg
evenwichtige verdeling van de huisvesting van
toekomstbestendig te organiseren.
aandachtsgroepen over de gemeenten in Haaglanden.
• Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)5 vraagt
Ook hanteren de gemeenten in Haaglanden een geza-
De Woonzorgvisie verhoudt zich tot bestaande en
van de gemeenten dat ze een samenhangende lokale
menlijk systeem van woonruimteverdeling, vastgelegd
toekomstige kaders, zowel op landelijk als op regionaal
aanpak ontwikkelen op het gebied van gezondheid,
in een gelijkluidende huisvestingsverordening. Daarin
en lokaal niveau:
sport en bewegen, en het versterken van de sociale
leggen de gemeenten regionaal de toewijzingsregels
basis. Met de Woonzorgvisie 2040 zetten we in op zorg-
vast. Het is de bedoeling dat eind 2025 de Regionale
zame buurten, waar voorzieningen en de sociale basis
Woongzorgvisie gereed is. De (uitvoering van de)
onderdeel van uitmaken.
Regionale Woonzorgvisie is een belangrijk onder-
Landelijk: • Programma Een thuis voor iedereen heeft als doel 1
te zorgen voor voldoende betaalbare woningen voor
• Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA)6
deel om de ambities van de Woonzorgvisie 2040 te
aandachtsgroepen én een evenwichtige verdeling over
bevat afspraken tussen zorg- en welzijnsorganisaties en
realiseren, bijvoorbeeld de ambitie om de aandachts-
gemeenten én met de juiste zorg, ondersteuning en
het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
groepen met een specifieke huisvestingsvraag goed
begeleiding. Dit programma vormt het kader waar-
(VWS). Deze afspraken moeten ervoor zorgen dat zorg en
binnen de Woonzorgvisie 2040 is ontwikkeld en schrijft
ondersteuning in Nederland toegankelijk en betaalbaar
bijvoorbeeld de aandachtsgroepen voor die ook in deze
blijft. Hiermee ondersteunt het AZWA de Woonzorgvisie
herstel 2022-20258 bevat de kaders voor Beschermd
Woonzorgvisie 2040 zijn gehanteerd.
2040 in de ambitie om de zorg toekomstbestendig te
Wonen en Maatschappelijke Opvang. De focus
• Nationaal Actieplan Dakloosheid Eerst een Thuis stelt
organiseren en ervoor te zorgen dat ook in de toekomst
ligt op het spreiden van voorzieningen in de regio,
de ambitie om dakloosheid in Nederland fors en struc-
voldoende zorg en ondersteuning geboden kan worden
sociale inclusie en het credo Zelfstandig wonen,
tureel terug te dringen, waarmee aangesloten wordt
aan de mensen die dit nodig hebben.
tenzij. Hiermee werken de regiogemeenten aan de
2
bij de Verklaring van Lissabon om dakloosheid in 2030
over de regio te spreiden. • Regiovisie Samen bouwen aan maatschappelijk
beschikbaarheid van opvangplekken voor mensen die
Regionaal:
dit nodig hebben, maar wel met een ontwikkeling
• Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO) Samen
• Regionale Realisatieagenda Wonen Haaglanden 2023
naar zelfstandig wonen, zoals ook beoogd met de
voor kwaliteit van bestaan3 hierin zijn afspraken
(regionale woondeal)7: afspraken tussen Rijk, provincie
gemaakt waardoor het arbeidsmarkttekort wordt
en gemeenten over het aantal te realiseren nieuwe
teruggedrongen en de ouderenzorg en ondersteuning
woningen tot en met 2030. Het streven naar een
ondersteuning en huisvesting voor jongeren onder de
toegankelijk blijft voor de doelgroep die deze zorg het
hoge(re) structurele jaarlijkse productie van betaal-
18 jaar, en de jongeren die zelfstandig gaan wonen op
hardste nodig heeft. Dit draagt bij aan de ambitie van
bare woningen in Haaglanden is van belang voor de
hun 18e. Dit draagt bij aan de zorg, ondersteuning en
de Woonzorgvisie 2040 om ervoor te zorgen dat er
ambitie van de Woonzorgvisie 2040 om meer passende
huisvesting van kwetsbare jongeren, zoals we ook met
voldoende zorg en ondersteuning beschikbaar is voor
en betaalbare woningen voor aandachtsgroepen te
de Woonzorgvisie 2040 ambiëren.
de mensen die dit het hardst nodig hebben, waaronder
realiseren.
te beëindigen.
ouderen.
• Regionale Woonzorgvisie: gemeenten in de regio
Woonzorgvisie 2040. • De regiovisie op jeugdhulp9 schept de kaders voor
Lokaal:
• Het Integraal Zorgakkoord (IZA)4 heeft tot doel de zorg
Haaglanden, met participatie van corporaties, zorg-,
• Omgevingsvisie 2050 Thuis in een groene metropool
voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te
welzijns- en cliëntenorganisaties uit de regio, werken
aan zee10 geeft een toekomstbeeld van hoe Den Haag
houden: de zorg tegen een redelijke prijs, en de juiste
aan een Regionale Woonzorgvisie. De Regionale
eruit moet zien in 2050. De visie helpt bij het maken
zorg op de juiste plek. Hiermee speelt het IZA een rol
Woonzorgvisie heeft als doel te komen tot een
van keuzes voor de fysieke leefomgeving, zoals wonen, Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
13
verkeer, groen en duurzaamheid. Bij de gebiedsge-
• Beleidskader aanpak dakloosheid 2023-2030
richte uitwerking van de Woonzorgvisie 2040 sluiten
Den Haag geeft thuis15 gemeente Den Haag sluit aan
we aan bij de gebiedsgerichte uitwerking van de
bij de Europese en landelijke ambitie: geen dakloosheid
Omgevingsvisie 2050.
meer in 2030. Het kader vraagt om een verschuiving
• Woonvisie Den Haag 2040 Wonen in een stad in
van opvang, naar preventie en zelfstandig wonen
balans bevat onder andere de visie op het huisvesten
in de wijk. Dak- en thuisloze mensen zijn één van
van aandachtsgroepen, betaalbare woningen en vitale
de aandachtsgroepen van de Woonzorgvisie 2040.
en leefbare wijken. De Woonvisie Den Haag 2040 bevat
De uitvoering van dit beleidskader speelt een belang-
de bredere kaders van het woonbeleid, waarbinnen de
rijke rol in het waarmaken van de ambities van de
Woonzorgvisie 2040 is uitgewerkt.
Woonzorgvisie 2040 voor deze groep.
11
• Stimuleringsplan innovatieve woonvormen 2023-
• Programma Seniorvriendelijke Stad16 heeft als doel dat
2027 bevat inspanningen met als doel om meer
senioren prettig ouder kunnen worden in Den Haag.
innovatieve en collectieve woonvormen te realiseren
Het brengt de onderwerpen samen die belangrijk zijn
in Den Haag. Deze inspanningen dragen bij aan de
voor senioren om mee te kunnen blijven doen aan de
ambitie van de Woonzorgvisie 2040 om meer innova-
samenleving en ondersteuning te kunnen krijgen waar
tieve en collectieve woon(zorg)vormen te realiseren.
nodig, denk aan de thema’s wonen, welzijn ondersteu-
12
Actie Agenda Woningbouw in Den Haag 2025-2027
ning en zorg. Ouderen vormen de grootste aandachts-
bevat voorstellen met als doel om de woningbouw-
groep van de Woonzorgvisie 2040 en de aanpak van
ontwikkeling te versnellen. Dit zorgt er ook voor dat er
het Programma Seniorvriendelijke Stad draagt bij aan
meer woningen beschikbaar komen voor de verschil-
het behalen van de ambities van de Woonzorgvisie
lende aandachtsgroepen van de Woonzorgvisie 2040.
2040 voor deze groep. Bijvoorbeeld door in te zetten op
13
• Koepelconvenant Huisvesting Zorgdoelgroepen
14
preventie en het sociale netwerk van ouderen en op de
bevat de samenwerkingsafspraken tussen de gemeente
toekomstbestendigheid van de zorg en ondersteuning
Den Haag, corporaties en zorgaanbieders voor het
voor ouderen.
uitstromen van zorgcliënten naar de wijk. Momenteel worden er jaarlijks 313 convenantwoningen ter beschikking gesteld en verdeeld door de gemeente.3 Het Koepelconvenant speelt een belangrijke rol in het realiseren van passende woningen voor uitstromers uit zorginstellingen, zoals we met de Woonzorgvisie 2040 ambiëren.
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
14
2. Opgave en analyse
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
15
2.1 Woonzorganalyse
De vraag naar extra geschikte woonplekken voor
Daarnaast is het zorgen voor een dementievriendelijke
ouderen is dan ook het grootst. We willen hiervan een
leefomgeving die rekening houdt met veiligheid,
Advies- en onderzoeksbureau Companen heeft in
substantieel deel realiseren door in te zetten op nieuw-
herkenbaarheid en oriëntatie van belang. Mensen met
opdracht van de gemeente Den Haag een woonzorgana-
bouw, woningaanpassingen in de bestaande voorraad,
(beginnende) dementie hebben, nog meer dan anderen,
lyse uitgevoerd. In de analyse is de huisvestingsbehoefte
transformatie van ander vastgoed en een ander toewij-
behoefte aan een veilige en comfortabele woonomge-
van de diverse groepen afgezet tegen het bestaande
zingsbeleid. Er wordt onderscheid gemaakt in drie typen
ving. Naast fysieke aandachtspunten als herkenbaarheid,
woningaanbod. Er is gekeken naar de huidige situatie en
ouderenwoningen; nultredenwoningen, geclusterde
een gezamenlijke ontmoetingsruimte en bijvoorbeeld
naar de toekomstige situatie in 2030 en 2040. Uit deze
woonvormen en zorggeschikte woningen.
apotheek en supermarkt in de buurt, zijn sociale
analyse blijkt dat er een groeiende mismatch is tussen
aspecten minstens zo belangrijk. Denk hierbij aan buurt-
het aantal benodigde woningen en het aantal beschik-
Ouderen zijn naast de grootste groep ook een hele
genoten, bedrijven, organisaties en (hobby/sport/muziek)
bare woningen voor wat betreft de doelgroepen waar de
diverse groep qua sociaal- culturele achtergrond, gezond-
verenigingen die mensen met dementie herkennen en
Woonzorgvisie zich op richt. In de volgende paragrafen
heid, woonwensen en financiële middelen. Zo woont
weten hoe ze om moeten gaan met dementie.
worden de bevindingen uit deze woonzorganalyse
38% van de Haagse senioren in een sociale huurwoning
verder beschreven. De woonzorganalyse is in te zien in
van een woningcorporatie, 14% woont in een particuliere
Ouderen met een migratieachtergrond
bijlage 1. Eind 2024 heeft Companen nog een aanvullend
huurwoning en 48% woont in een koopwoning. Het
1 op de 3 van de Haagse ouderen heeft een migratieach-
onderzoek gedaan naar de doelgroep die gebruik maakt
is daarom belangrijk om ook een diversiteit aan woon-
tergrond. In 2040 zal dit 1 op de 2 zijn.
en uitstroomt uit de Maatschappelijke Opvang. De reden
vormen in verschillende prijssegmenten voor deze groep
Het is daarom nodig om cultuursensitieve zorg aan
daarvoor is, is dat er de afgelopen twee jaar verschillende
te realiseren.
huis en cultuursensitieve woonvormen te bieden zodat
17
ontwikkelingen zijn geweest waardoor deze doelgroep fors in aantal is toegenomen. Deze cijfers en informatie
ouderen met een migratieachtergrond zorg ontvangen Twee groepen ouderen worden specifiek uitgelicht:
zijn toegevoegd als addendum op de woonzorganalyse,
die ook voor hen passend is en vertrouwen wekt. Een ander punt van aandacht onder ouderen met een
Ouderen met dementie
migratieachtergrond is de financiële positie. Een deel
Door de dubbele vergrijzing neemt ook het aantal
van de oudere migranten heeft te maken met een AOW-
ouderen met een vorm van dementie sterk toe.
hiaat doordat ze hier op latere leeftijd zijn gearriveerd.
Het aantal zal ruim verdubbelen van nu zo’n 7000
Ouderen met een onvolledige AOW hebben recht op AIO
Van alle doelgroepen zijn Van alle doelgroepen zijn
ouderen met dementie naar ruim 13.000 ouderen met
(Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen). De Sociale
ouderen veruit de grootste groep. In 2024 zijn er
dementie in 2040. Voor deze groep is het belangrijk dat
Verzekeringsbank signaleert echter dat veel migran-
84.000 65-plussers en dit neemt toe naar ruim 122.000
zij zo lang mogelijk op een vertrouwde plek kunnen
tenouderen hier geen gebruik van maken. Dat komt
65-plussers in 2040. Een stijging van 45%. Dit betekent
blijven wonen in een voor hen bekende omgeving met
enerzijds door onbekendheid met deze voorziening en
dat in 2040 1 op de 5 huishoudens een 65+ huishouden
hun sociale netwerk nabij. Een passende woning dan
anderzijds door de strenge voorwaarden die daaraan
is. Daarnaast stijgt binnen de doelgroep ouderen het
wel geschikte woonvorm, bij voorkeur in de eigen wijk,
verbonden zijn. Vaak is er in de gezinnen van migran-
aantal “oude ouderen” met 88% naar 70.700 inwoners
is helpend om zo lang mogelijk zelfstandig te blijven
tenouderen ook sprake geweest van maar één inkomen.
van 75 jaar of ouder. Deze doelgroep blijft steeds langer
wonen met ondersteuning van naasten en minimale
Dit maakt met name alleenstaande oudere migranten-
zelfstandig wonen. Slechts 4% van de 65- plussers woont
inzet van zorg. Essentieel is dat mensen met dementie
vrouwen kwetsbaar op de woningmarkt.
nu intramuraal, in een verpleeghuis.
hier tijdig naar toe kunnen verhuizen.
zie bijlage 3.
2.2 Ouderen
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
16
Een groot aandachtspunt bij de opgave voor ouderen
mee. Denk aan het realiseren van ontmoetingsruimten,
nultredenwoning, geclusterde woning en/ of zorgge-
is de toewijzing van de woningen. Het ontwikkelen van
scootmobielstallingen, bredere hallen en grotere
schikte woning te voldoen. Daarom is het van belang dat
geclusterde woningen voor ouderen en zorggeschikte
badkamers. Bovendien dient niet alleen de woning maar
de geschikte woningen voor ouderen ook aan ouderen
woningen voor ouderen brengt extra kosten met zich
ook het wooncomplex zelf aan de voorwaarden van de
worden toegewezen.
Nultredenwoningen
betekent dat deze woonvormen ingericht zijn op
kan onder voorwaarden (Wlz) zorg geleverd
Nultredenwoningen zijn zelfstandige woningen
het bevorderen van sociaal contact en gemeen-
worden. Het advies is om geclusterde woon-
die zowel intern als extern toegankelijk zijn.
schapsgevoel, waardoor eenzaamheid wordt
vormen zoveel mogelijk dementievriendelijk18 in
Dit houdt in dat je de woningen kan bereiken
tegengegaan en samenredzaamheid wordt
te richten.
zonder trap te lopen en dat woonkamer, keuken,
bevorderd. Er moet daarom een ontmoetings-
badkamer, toilet en minimaal 1 slaapkamer
ruimte inpandig aanwezig zijn of op loopafstand
Zorggeschikte woningen
zonder trappen te bereiken zijn. Deze woningen
voor ouderen (bv. ca. 100 m). Die ruimte moet
Zorggeschikte woningen zijn zelfstandige
zijn toegankelijk bij oplevering van nieuwbouw
gericht zijn op ontmoeting van bewoners en
woningen in een geclusterde woonvorm waarin
of verbouw en behoeven geen grotere aanpas-
eventueel buurtbewoners en op een open en
Wlz-zorg geleverd kan worden, ook Volledig
sing meer.
transparante basis te gebruiken zijn. Landelijk
Pakket Thuis (VPT), en Modulair Pakket Thuis
wordt bij clustering uitgegaan van een schaal
(MPT). Om alle vormen van zorg te kunnen
Geclusterde woonvormen voor ouderen
van minimaal 12 woningen. Voorbeelden van
leveren dienen deze wooneenheden en de woon-
Geclusterde ouderenwoningen zijn woningen
geclusterde woonvormen kunnen onder andere
vorm rolstoeltoegankelijk te zijn, met voldoende
die voldoen aan de definitie voor nultredenwo-
hofjeswoningen, serviceflats, aanleunwoningen
ruimte om zorg te verlenen.
ningen in een geclusterde woonvorm. Geclusterd
en seniorencomplexen zijn. In dit type woning
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
17
2.3 Aandachtsgroepen met een gecombineerde woon- en zorgvraag
verlenen. 26.000 van hen doen dat langdurig en intensief.
Ook hier is sprake van extramuralisering en zien we de
Bijvoorbeeld ouders van kinderen met een beperking die
beweging van wonen in een instelling naar zelfstandig
thuis wonen. Voor mantelzorgers is het fijn als zij (tijde-
wonen in de wijk met zorg en ondersteuning aan huis.
De aandachtsgroepen met een gecombineerde woon- en
lijk) in de buurt van de zorgbehoevende kunnen wonen.
zorgvraag zijn heel divers qua achtergrond. Ze hebben
Een mantelzorger heeft daarom de mogelijkheid om voor
Op dit moment zijn er onvoldoende uitstroommoge-
gemeenschappelijk dat ze allemaal behoefte hebben
zichzelf of voor de mantelzorgontvanger urgentie aan te
lijkheden naar een reguliere woning door een gebrek
aan een passende en betaalbare woning in Den Haag,
vragen voor een sociale huurwoning. Sinds 2019 is er op
aan passende en betaalbare zelfstandige woningen.
met - als dat nodig is- voldoende zorg en ondersteuning.
basis van deze urgentiegrond 25 keer urgentie verleend.
Een ander punt is dat mensen alleen zelfstandig kunnen
Voor de aandachtsgroepen is de opgave vooral het reali-
Hierbij gaat het dus om heel kleine aantallen.
gaan wonen als er voldoende zorg en begeleiding
seren van kleinere, betaalbare woningen en collectieve
geboden kan worden en de leefbaarheid op orde is.
en innovatieve woonvormen met aandacht voor sociale
Voor particulieren is er de mogelijkheid om een mantel-
Gezien de (toekomstige) schaarste op de arbeidsmarkt
netwerken en een mix van vragers en dragers.
zorgwoning in de tuin van de woning te plaatsen. Dit kan
voor zorgpersoneel en de opeenstapeling van uitda-
momenteel zonder vergunning, waardoor er geen zicht
gingen in sommige wijken van Den Haag, is dit een
Uit de woonzorganalyse die te vinden is in bijlage 1, blijkt
is op de aantallen. Naar verwachting gaat het om kleine
belangrijk aandachtspunt.
dat er een grote vraag naar meer woonplekken voor de
aantallen aangezien er in Den Haag niet veel woningen
diverse aandachtsgroepen is. Niet voor alle aandachts-
zijn met een tuin die groot genoeg is voor een mantel-
Jongeren
groepen zijn de aantallen even goed te achterhalen.
zorgwoning. Omdat er de komende jaren een groter
Binnen de doelgroep mensen die uitstromen uit instel-
Zo kan er sprake zijn van “dubbeltellingen”, iemand is
beroep zal worden gedaan op mantelzorgers, is wel de
lingen zijn jongeren een doelgroep die extra aandacht
bijvoorbeeld arbeidsmigrant en dakloos. Ook is de opgave
verwachting dat de behoefte aan mantelzorgwoningen
nodig heeft. Deze groep wordt hier daarom specifiek
onderhevig aan bijvoorbeeld economische en internatio
zal toenemen. Het is belangrijk dat de gemeente dit goed
uitgelicht.
nale ontwikkelingen. Het is daarom goed om te bena-
faciliteert en bestaande regelingen en mogelijkheden
drukken dat er voor de opgave voor aandachtsgroepen
beter onder de aandacht brengt. Daarnaast ligt er ook
Per jaar zijn er circa 100 tot 185 kamers of studio’s nodig
gekozen is voor een bandbreedte op basis van de verschil-
een rol bij de gemeente op het gebied van toezicht en
voor jongeren die uitstromen uit een jeugdzorginstel-
lende cijfers die er voor de aandachtsgroepen bekend
handhaving voor bijvoorbeeld zaken zoals overbewo-
ling. Het is van belang om tijdig, goede huisvesting en
zijn. Voor de doelgroep uitstroom uit Maatschappelijke
ning, parkeren maar ook bijvoorbeeld klimaatadapatief
ondersteuning te regelen voor deze jongeren. Wanneer
Opvang zijn er inmiddels actuelere cijfers bekend. Deze
bouwen.
dit niet goed wordt geregeld, bestaat de kans dat een
zijn terug te vinden in bijlage 3. Het is van belang om
deel van hen binnen korte tijd (economisch) dakloos
2.3.2 Uitstroom van mensen uit instellingen – Beschermd Wonen
wordt. Afgesproken is dat jongeren die uitstromen uit de
Beschermd wonen betreft ondersteuning en (tijdelijk)
standig gaan wonen. De Big 5 bestaat uit: huisvesting,
2.3.1 Mantelzorgverleners en -ontvangers
verblijf voor mensen die vanwege ernstige psychische
sociaal netwerk, school en/of werk, volwassenen om op
Volgens de cijfers van MantelzorgNL zijn er in Den Haag
en psychosociale problematiek tijdelijk niet zelfstandig
terug te vallen, financiën.
zo’n 160.000 mensen die enige vorm van mantelzorg
kunnen wonen en onplanbare zorg (24/7) nodig hebben.
tweejaarlijks de cijfers te actualiseren zodat er - zo nodig - bijgestuurd kan worden.
jeugdzorg eerst de ‘Big 5’ op orde hebben voordat zij zelf-
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
18
Voor sommige jongeren is de stap naar zelfstandige
belangrijk om te realiseren dat de groep “mensen met
Woonzorgpark Rosenburg
woonruimte (te) groot. Zij hebben behoefte aan een
een beperking” een hele diverse doelgroep is met uiteen-
Op woonzorgpark Rosenburg in Den Haag zijn twee
plek waar ze nog kunnen werken aan vaardigheden
lopende beperkingen van psychische kwetsbaarheid tot
nieuwe appartementengebouwen met in totaal 145
die nodig zijn voor zelfstandigheid. Te denken valt aan
aan zeer ernstige meervoudige beperkingen. Tot en met
sociale huurwoningen gerealiseerd. Het bijzondere
kamertraining of specifieke woonvormen als ‘Onder de
2040 zijn er 1500 extra geclusterde woningen en 500
project biedt een veilige woonomgeving voor
Pannen’ en ‘Kamers met Aandacht’. Het is van belang
extra zelfstandige woningen nodig voor deze doelgroep.
mensen met een psychische kwetsbaarheid die extra
om deze specifieke woonvormen uit te breiden en breder
Het is van belang om oog te hebben voor de diversiteit
zorg en begeleiding nodig hebben om zelfstandig te
onder de aandacht te brengen. Op deze manier wordt
van de doelgroep en dus ook diverse (kleinschalige)
kunnen wonen. De duur en ernst van mensen met
de bestaande woningvoorraad beter benut en kunnen
woonvormen, waaronder ouderinitiatieven, te ontwik-
een psychische kwetsbaarheid verschilt sterk. Er zijn
jongeren een start maken in een veilige omgeving.
kelen voor bijvoorbeeld mensen met het syndroom van
mensen die een korte tijd psychische problemen
Down, autisme of andere aandoeningen.
hebben en tijdelijk ondersteuning nodig hebben
19
De jongeren die uitstromen uit een jeugdzorginstelling
en er zijn mensen met langdurige problematiek.
stromen veelal uit in een convenantwoning. Dit zijn
Een deel van deze mensen blijft, gelet op hun zware
In Woonzorgpark Rosenburg kunnen mensen
woningen waar de gemeente, corporaties en aange-
zorgvraag, aangewezen op 24-uurs zorg binnen een
tijdelijk wonen en als het goed gaat kan de bewoner
sloten zorgorganisaties over hebben afgesproken dat
instelling of intramurale setting. Hier ligt met name een
ervoor kiezen om naar een ‘normale’ woning te gaan
ze met voorrang worden toegewezen aan uitstromers
kwalitatieve opgave waarbij verouderd intramuraal vast-
of om op het terrein te blijven wonen. Deze unieke
uit een zorginstelling. Hier komen echter ook andere
goed vervangen moet worden door toekomstbestendige
combinatie van wonen en zorg helpt bewoners een
doelgroepen voor in aanmerking. Door te weinig
woonvormen. Deze woonvormen en woonzorgconcepten
stap richting zelfstandigheid te zetten en volwaardig
convenantwoningen stokt de uitstroom uit instellingen.
vormen een integraal onderdeel van de wijk zodat de
deel te nemen aan de samenleving. Dit nieuwbouw-
We gaan het aantal convenantwoningen verhogen, ook
bewoners onderdeel zijn van een inclusieve samenleving.
project is een samenwerking tussen ggz-aanbieder
voor jongeren. Verder kijken we naar mogelijkheden om
Doordat de levensverwachting van mensen met een
Parnassia, gemeente Den Haag en woningcorporatie
woningen te delen door bijvoorbeeld het inzetten van
(licht) verstandelijke of lichamelijke beperking toeneemt,
Arcade.
‘friends’ contracten en werken we aan een Actieplan
neemt ook de vraag naar specifieke woonvormen voor
jongerenhuisvesting.
deze ouderen toe. Hiervoor is momenteel nog geen
2.3.3 Mensen met een verstandelijke, lichamelijke of zintuigelijke beperking of psychische kwetsbaarheid (LVB)
specifiek aanbod. Daarnaast is er een opgave van 100
2.3.4 Ex-gedetineerden
extra (rolstoelgeschikte) woningen voor mensen met
Ieder jaar krijgen gemiddeld 1300 ex-gedetineerden
een lichamelijke beperking en een opgave van 50 extra
die afkomstig zijn uit Den Haag ontslag uit de peniten-
woningen voor mensen met een zintuigelijke beperking.
tiaire inrichting (PI). Van de ex-gedetineerden die het
Door de extramuralisering, waarbij mensen die eerst
gemeentelijk Bureau Nazorg spreekt, vraagt ongeveer
in een instelling verbleven nu zelfstandig gaan wonen,
een derde om een woning (433 personen). Twee derde
ligt er een grote opgave om mensen met een beperking
keert terug in de woning waar ze voorheen woonden of
passend te huisvesten in Den Haag. Het is daarbij
gingen bij familieleden wonen.
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
19
Om dak- en thuisloosheid te voorkomen, biedt de
hun gezin) wonen in het Oranje Huis zelfstandig in een
Daarnaast vangt het Rachamhuis vrouwen en hun
gemeente de mogelijkheid om bij kortdurende detentie
appartement van de desbetreffende zorginstelling en
kinderen op.
(minder dan drie maanden) de woning aan te houden.
ontvangen daar hulp en ondersteuning om zelf weer de
Verder helpt de gemeente waar mogelijk ex-gedeti-
regie over hun leven te krijgen. Ook kan een Oranje Huis
neerden bij het verkrijgen van een woning. Er zijn 12
locatie in potentie worden ingericht voor het opvangen
2.3.6 Dak- en thuisloze mensen – Maatschappelijke Opvang
convenantwoningen bij de verschillende woningcorpora-
van acute gevallen van huiselijk- en seksueel geweld en
Mensen die dakloos zijn of dakloos raken, kunnen een
ties beschikbaar voor Hagenaars die uit detentie komen.
wordt het een samenkomen van netwerkpartners. Voor de
beroep doen op Maatschappelijke Opvang. Hierbij gaat
Daarnaast heeft de gemeente met een rijksbijdrage
Haagse regio willen wij binnen 5 jaar drie nieuwe locaties
het om mensen die recht hebben op Wmo-ondersteuning.
bij het Leger des Heils opvangplaatsen en begeleiding
realiseren met in totaal zeventig tot tachtig opvang-
Maatschappelijke Opvang is tijdelijk en gericht op herstel.
ingekocht. Hierdoor is het mogelijk om enkele ex-gede-
plekken (appartementen) voor slachtoffers van huiselijk
In Den Haag stijgt de druk op deze opvang door het gebrek
tineerden met multiproblematiek direct (tijdelijk) op te
geweld. Na een opvangperiode van ongeveer 6 maanden
aan uitstroommogelijkheden. In de Maatschappelijke
vangen. Voor deze doelgroep is het van belang om het
stromen deze slachtoffers via een urgentieverklaring uit
Opvang zijn 504 plekken, die doorgaans volledig bezet zijn.
aantal convenantwoningen te vergroten.
naar een reguliere (sociale huur) woning in de regio. Voor
Het gaat hierbij om 339 plekken voor volwassenen, 52
de stad Den Haag betreft dit ongeveer vijftig woningen
plekken voor jongeren en 113 voor gezinnen.20 In de winter
2.3.5 Slachtoffers van huiselijk geweld, stoppende sekswerkers en mensenhandel
per jaar.
komen daar de plekken voor de Winterkouderegeling
Voor de opvang van slachtoffers van huiselijk geweld zijn
In Den Haag heeft SHOP een belangrijke rol in de opvang
worden mensen op tijdelijke plekken geplaatst. Er is te
er verschillende gradaties te onderscheiden. Deels gaat het
van slachtoffers mensenhandel en sekswerkers. Elk jaar
weinig doorstroming vanuit de Maatschappelijk Opvang
om slachtoffers in levensbedreigende situaties (code rood,
vangt deze stichting ongeveer vijftig vrouwen en trans
naar reguliere woningen omdat er een tekort is aan
opgevangen door Arosa en Leger des Heils). Voor een ander
personen op.
betaalbare woningen en convenantwoningen. Hierdoor
(120) en Permanente Winteropvang (80) bij. Daarnaast
deel gaat het om slachtoffers in minder bedreigende situaties (code oranje, opgevangen door het daklozenloket) die tijdelijk niet meer thuis kunnen wonen. De gemeente Den Haag is wettelijk verplicht om de opvang van slachtoffers van ernstig huiselijk geweld te organiseren in de Haagse regio. Dit doen wij samen met de aanbieders Arosa (onderdeel van KesslerPerspektief), Leger des Heils en ons eigen Daklozenloket. De gemeente Den Haag werkt momenteel met Arosa en het Leger des Heils toe naar het ‘Oranje Huis concept’. Het Oranje Huis kenmerkt zich door een gebouw met een open, laagdrempelige en toegankelijke setting waarbij de veiligheid van binnenuit georganiseerd is. De vrouwen en mannen (met
Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
20
houden mensen plekken bezet in de Maatschappelijke
In het addendum op de woonzorganalyse staan meer
2. Arbeidsmigranten die het hele jaar door werken maar
Opvang terwijl ze daar eigenlijk niet meer horen.
cijfers over deze doelgroep, inclusief de redenen waarom
Een deel van de mensen wordt nu opgevangen in hotels.
er de afgelopen twee jaar zo’n forse stijging is geweest van
We gaan het aantal woningen/ woonplekken van het
het aantal dak- en thuisloze mensen. Om de uitstroom
stichten een gezin of laten het eigen gezin overkomen
Koepelconvenant verhogen om zo de doorstroming vanuit
uit de Maatschappelijke Opvang en de doorstroom van
en huren of kopen als het mogelijk is een eigen
de Maatschappelijke Opvang weer op gang te brengen.
mensen die momenteel worden opgevangen in hotels
woning.
Met betrokken organisaties maken we afspraken om
op te lossen, zijn er 1200 woonplekken nodig. Als deze
ervoor te zorgen dat er goede zorg en begeleiding beschik-
achterstand is opgelost is de verwachting dat we tot
De gemeente Den Haag heeft lokaal beleid voor arbeids-
baar is. Verder sturen we zowel in de eigen stad als in de
en met 2040 jaarlijks voldoende hebben aan circa 600
migranten via het programma ‘Arbeidsmigratie in goede
regio op een evenwichtige spreiding van de doelgroep.
convenantwoningen.
banen’21 en een specifieke aanpak met een combinatie
Verder zien we in Den Haag een groeiende groep dak- en
In Den Haag zijn er ook dakloze mensen met (zware)
het principe dat arbeidsmigranten wonen waar zij
thuisloze mensen zonder zorgvraag. Zo is er een groeiende
problematiek op het snijvlak van zorg en veiligheid. Voor
werken. Arbeidsmigranten huren veelal bij particuliere
groep (economisch) dakloze gezinnen zonder zorgvraag
hen is er nu geen passende plek binnen het bestaande
verhuurders een woning of kamer of maken gebruik van
die op zoek zijn naar een betaalbare eengezinswoning.
aanbod. Bij deze groep, die regelmatig voor overlast zorgt,