RIS323674 Bijlage Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Bron foto: Beeldbank Den Haag

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Inhoudsopgave

Inleiding

3

1 Luchtkwaliteit

5

1.1 1.2 1.3

Wet- en regelgeving Onderzoek en ontwikkelingen Haagse lucht: Terugblik van vroeger tot nu

5 7 10

2 Monitoring en meting van de Haagse luchtkwaliteit

13

2.1 2.2 2.3

Bronnen van luchtverontreiniging Meten en monitoren Berekeningen (monitoringstool)

13 14 15

2.3.1

Stikstofdioxide (NO2)

16

2.3.2

Fijnstof (PM10)

19

2.3.3

Fijnstof (PM2,5)

21

2.3.4

Roet (EC)

23

2.4

Metingen

25

3 Uitvoering van de Haagse maatregelen 2024 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9

Demontageregeling Schone stadslogistiek Schonere houtstook Milieuzone dieselvoertuigen Milieuzone brom- en snorfietsen Schone taxi’s Stimuleren elektrisch rijden en uitbreiding laadinfrastructuur Schoon Emissieloos Bouwen Uitbreiding walstroom Scheveningen Haven

29 29 29 33 34 35 36 36 37 37

2/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Inleiding Schone lucht is van levensbelang voor alle inwoners. Luchtverontreiniging behoort tot één van de belangrijkste risicofactoren voor de gezondheid. De Randstad is één van de meest vervuilde gebieden van Europa. Mensen leven jaren in een ongezonde leefomgeving doordat ze worden blootgesteld aan te veel stikstof en fijnstof. Dit geldt ook voor Den Haag. Het GGD rapport 'Luchtverontreiniging in de regio Haaglanden’ (2023) geeft aan dat de gezondheidsschade van luchtvervuiling in de regio Haaglanden vergelijkbaar is met de schade veroorzaakt door het meeroken van vijf sigaretten per dag. Den Haag is de dichtst bevolkte stad van Nederland. Komende jaren groeit het aantal inwoners van de stad verder en wil Den Haag ook voor hen woon-, werk- en leefruimte creëren. Dit brengt de vraag met zich mee hoe de stad leefbaar en gezond kan worden gehouden voor inwoners en bezoekers. Daarom werkt Den Haag aan een permanente verbetering van de luchtkwaliteit. De gemeente houdt de Haagse luchtkwaliteit goed in de gaten. Met berekeningen en metingen wordt gekeken of de luchtkwaliteit beter wordt. Overal in de stad voldoet de kwaliteit van de lucht aan de, op dit moment geldende, Europese normen en naderen we de ambitie uit het Schone Lucht Akkoord om in 2030 aan de WHO-advieswaarden van 2005 te voldoen.

Nieuw onderzoek heeft echter aangetoond dat ook bij de WHOadvieswaarden van 2005 nog wezenlijke gezondheidsschade ontstaat. Daarom is het voor de gezondheid van inwoners en bezoekers belangrijk om de luchtkwaliteit nog verder te verbeteren. De afgelopen jaren zijn veel wetenschappelijke rapporten verschenen. Uit die studies blijkt telkens weer dat er sterke verbanden bestaan tussen de concentratie en gezondheidseffecten. De nieuwe kennis heeft ertoe geleid dat de WHO haar advieswaarden in 2021 drastisch heeft aangescherpt. In reactie op de nieuwe WHO-advieswaarden heeft in oktober 2024 de Milieuraad van de Europese Unie de herziene Luchtkwaliteitsrichtlijn vastgesteld. Dit betekent dat Nederland in 2030 aan nieuwe grenswaarden voor verschillende luchtverontreinigende stoffen moet voldoen. Met deze jaarlijkse voortgangsrapportage wordt verslag gedaan van de Haagse luchtkwaliteit (over 2023) volgens de landelijke monitoringstool en het Haagse meetnet. Hoofdstuk 1 geeft een overzicht van de belangrijkste landelijke en Europese beleidsontwikkelingen op het gebied van luchtkwaliteit. Hierbij wordt een terugblik gegeven op de ontwikkeling van de Haagse luchtkwaliteit van 30 jaar geleden tot nu en welke beleidsmaatregelen de gemeente genomen heeft. Hoofdstuk 2 gaat over het monitoren en meten van de Haagse luchtkwaliteit.

We gaan dieper in op de concentraties stikstofdioxide (NO2), fijnstof (PM10 en PM2,5) en roet (EC) in 2023 en de prognose voor 2030. Nieuw in deze rapportage is dat er vanaf nu gekeken wordt naar de jaargemiddelde concentraties in Den Haag ten opzichte van de strengere nieuwe Europese grenswaarden (te behalen in 2030). Dit vervangt het oude doel,

3/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

namelijk de het behalen van de (inmiddels achterhaalde) WHO advieswaarden uit 2005. Ook wordt er in aanvulling op de jaargemiddelde concentraties vanaf dit jaar ook gerapporteerd over het aantal overschrijdingen van het etmaalgemiddelde, ook wel de overschrijdingsdagen genoemd. Een uitleg over de nieuwe Europese grenswaarden en de overschrijdingsdagen staat in paragraaf 1.1. Hoofdstuk 3 geeft de stand van zaken over de uitvoering van de Haagse maatregelen met betrekking tot luchtkwaliteit. Uitvoering motie ‘Feitenbasis op orde’ (RIS319314). In deze rapportage wordt nader antwoord gegeven op twee punten uit de motie ‘Feitenbasis op orde’ (RIS319314). Het gaat om punt één en punt drie, de overige punten zullen zo goed als mogelijk in het nieuwe actieplan luchtkwaliteit worden opgenomen. Het eerste punt vraagt om een overzicht van de ontwikkeling van de luchtkwaliteit in Den Haag de afgelopen 30 jaar, met aandacht voor de ontwikkelingen en maatregelen die hierop invloed hebben gehad. Deze ontwikkeling is opgenomen in paragraaf 1.3 van deze rapportage. Ook worden de lokale maatregelen genoemd die Den Haag genomen heeft en de actieplannen waarin deze maatregelen zijn opgenomen.

Het derde punt vraagt om de basislijn van de ontwikkeling van de Haagse luchtkwaliteit tot 2050, dat wil zeggen de verwachte effecten van ontwikkelingen zoals de verschoning van het wagenpark en de groei van de stad. Het Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK), de rekentool waarmee landelijk de luchtkwaliteit wordt berekend, geeft prognoses van de luchtkwaliteit tot en met het jaar 2030. Gegevens over de groei van het aantal inwoners, de aantallen auto’s en emissieklassen worden daarin meegenomen. Voor 2050 zijn geen cijfers bekend. • De ontwikkeling van de luchtkwaliteit tot 2030 is terug te vinden in hoofdstuk 2. • Qua bevolkingsgroei wordt een toename van 77.000-107.000 inwoners verwacht in Den Haag (Omgevingsvisie Den Haag 2050, paragraaf 4.3 (RIS322469)). In 2050 wordt een totaal van 643.000-674.0000 inwoners verwacht. In Den Haag is het percentage elektrische personenauto's gestegen van 6,3% in 2023 naar 8% in 2024. Het aantal geregistreerde bestel- en vrachtauto’s in Den Haag was in 2024 respectievelijk 2% en 1% (RIS321729). Het aandeel meest vervuilende auto’s neemt af. Er is geen lokale prognose bekend voor Den Haag 2050. Door het Europese verbod op de verkoop van brandstofauto’s vanaf 2035 zal de instroom van nieuwe auto’s vanaf dat moment volledig elektrisch zijn. De verwachting is 100% elektrificatie van het hele Nederlandse wagenpark in 20501.

Kijkend naar de ambitie van het Europese Zero Pollution Action Plan om de emissies terug te brengen naar nul, zal het wagenpark tot 2050 nog verder verschonen. Doel van dit Europese actieplan is om de luchtkwaliteit in de Europese Unie uiterlijk in 2050 in overeenstemming te brengen met de meest actuele advieswaarden van de WHO (2021).

1

Bron: Versnelling groei elektrische auto’s na 2030 verwacht • ElaadNL

4/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

1 Luchtkwaliteit In dit hoofdstuk wordt de regelgeving beschreven en het beleid rondom luchtkwaliteit weergegeven. Ook geeft het de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van luchtkwaliteit in 2024 weer. 1.1 Wet- en regelgeving Europese wet- en regelgeving Vanuit de Europese Unie gelden er grenswaarden voor luchtkwaliteit. In de ‘Ambient Air Quality Directive’ (AAQD) 2008/50/EC zijn normen vastgesteld voor de concentraties stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM10 en PM2,5) in de buitenlucht. De in deze richtlijn vastgestelde grenswaarden betreffen verplichtingen die gehaald moeten worden door alle EU-lidstaten. Deze waarden zijn opgenomen in Nederlandse regelgeving. Voorheen was dit in de Wet milieubeheer. Met de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 zijn deze grenswaarden als rijksomgevingswaarden opgenomen in het Besluit kwaliteit leefomgeving (paragraaf 2.2.1.1 van het BKL). Deze wettelijke grenswaarden zijn over het algemeen een compromis tussen economische haalbaarheid en gezondheidseffecten. Het voldoen aan de grenswaarden betekent echter niet dat de lucht gezond is. WHO-advieswaarden (2005) en (2021) De World Health Organization (WHO) heeft in 2005 voor het eerst advieswaarden vastgesteld voor luchtkwaliteit. Deze advieswaarden zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek naar gezondheidseffecten van blootstelling aan luchtverontreinigende stoffen.

Den Haag heeft als ambitie om zo snel als mogelijk, maar uiterlijk in 2030, aan de WHOadvieswaarden van 2005 te voldoen. Dit volgt uit de ondertekening van het Schone Lucht Akkoord in 2020 (RIS304284). In 2021 heeft de WHO nieuwe advieswaarden gepubliceerd voor luchtkwaliteit. Deze zijn aanzienlijk lager dan de waarden uit 2005. De afgelopen jaren zijn veel wetenschappelijke rapporten verschenen. Uit die studies blijkt telkens weer dat er sterke verbanden bestaan tussen de concentratie luchtvervuiling en schadelijke gezondheidseffecten. Ook bij lagere concentraties. De nieuwe kennis is de basis voor het bijstellen van de WHO-advieswaarden. Schone Lucht Akkoord Den Haag heeft in 2020 het Schone Lucht Akkoord ondertekend. Samen met het Rijk, Provincies en andere gemeenten werkt Den Haag aan een permanente verbetering van de luchtkwaliteit. Gezamenlijk is als doel gesteld om toe te werken naar de WHOadvieswaarden (uit 2005) en een gezondheidswinst van 50% uit binnenlandse bronnen in 2030. Hiervoor levert Den Haag jaarlijks een update aan van de lopende en geplande maatregelen. Dit zijn maatregelen die Den Haag neemt of voornemens is te nemen om de luchtkwaliteit te verbeteren. De ambities van het SLA zijn niet bijgesteld naar de nieuwe WHO advieswaarden uit 2021.

5/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Verdere aanscherping Europese grenswaarden (2024) In reactie op de nieuwe WHO-advieswaarden (2021) heeft de Europese Commissie in oktober 2022 een voorstel gepubliceerd voor een nieuwe Europese richtlijn luchtkwaliteit, met daarin een aanscherping van de grenswaarden voor de meest luchtvervuilende stoffen, uiterlijk te behalen in 2030. Op 14 oktober 2024 heeft de Milieuraad van de Europese Unie de nieuwe EU richtlijn (2024/2881) voor luchtkwaliteit formeel aangenomen2. Dit betekent dat Nederland in 2030 aan de nieuwe grenswaarden voor verschillende luchtverontreinigende stoffen moet voldoen. Ook bevat de nieuwe Europese richtlijn voor luchtkwaliteit de verplichting tussen 2030 en 2050 naar de WHO-advieswaarden toe te werken. De nieuwe regels gelden voor alle lidstaten van de Europese Unie en vormen de basis voor bijvoorbeeld de grenswaarden in de nationale wetgeving. Eind 2026 moeten de lidstaten hun nationale regels in lijn gebracht hebben met de nieuwe richtlijn. Tabel 1 toont een overzicht van de Europese grenswaarden (oude, nieuwe en de WHO advieswaarden). Tabel 1: Overzicht grenswaarden jaargemiddelde concentraties

Bron: tabel gemaakt o.b.v. voorstel nieuwe EU-richtlijn luchtkwaliteit gepubliceerd (IPLO.nl)

Naast nieuwe grenswaarden voor jaargemiddelde concentraties NO2, PM10 en PM2,5 geeft de nieuwe richtlijn ook strengere grenswaarden voor etmaalgemiddelde concentraties en het aantal dagen dat het etmaalgemiddelde overschreden mag worden. Ter vergelijking: - Voor NO2 is de huidige dagnorm 200 (μg/m3), met 18 toegestane etmaaloverschrijdingen per jaar. - Voor PM10 is de huidige dagnorm 50 (μg/m3), met 35 toegestane etmaaloverschrijdingen per jaar. - Voor PM2,5 waren er tot nog toe er geen dagnormen 2

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32024L2881

6/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

De nieuwe grenswaarden voor etmaalgemiddelde staan in de tabel hieronder. Deze waarden zijn bindend vanaf 2030. Naar verwachting zal dit de komende jaren worden gemonitord in het Centraal Instrument Monitoring luchtkwaliteit (CIMLK). Zodra deze gegevens bekend zijn zal hier ook in de voortgangsrapportage over worden gerapporteerd. Tabel 2: Nieuwe Europese grenswaarden etmaalgemiddelde concentraties (te behalen in 2030) Stof Nieuwe EU grenswaarde (2030) Jaargemiddelde Etmaal Toegestane gemiddelde* overschrijdingsdagen Stikstofdioxide 20 μg/m³ 50 μg/m³ 18 dagen (NO2) Fijnstof (PM10) 20 μg/m³ 45 μg/m³ 18 dagen Fijnstof (PM2,5) 10 μg/m³ 25 μg/m³ 18 dagen

*Etmaal gemiddelde concentratie, mag max. ‘X’ aantal keer per jaar worden overschreden Omgevingswet en lucht In januari 2024 is de Omgevingswet van kracht gegaan. Deze wet bevat regels voor het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. Ook voor luchtkwaliteit. De Europese grenswaarden voor luchtkwaliteit zijn als rijksomgevingswaarden vastgelegd in paragraaf 2.2.1 van het Besluit kwaliteit leefomgeving. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) gestopt. Daarvoor in de plaats is een programma nodig bij een dreigende overschrijding van een (rijks)omgevingswaarden. Deze programmaplicht ligt meestal bij de gemeente, en soms bij het Rijk of de provincie. Het Rijk is verantwoordelijk voor de monitoring van de rijksomgevingswaarden. Dit vindt plaats via het Centraal Instrument Monitoring luchtkwaliteit (CIMLK). 1.2 Onderzoek en ontwikkelingen Regionale aanpak luchtkwaliteit (GGD) Naar aanleiding van het GGD rapport (2023) over de luchtkwaliteit in de regio Haaglanden is afgesproken om een regionale aanpak luchtkwaliteit op te stellen in samenwerking met 9 gemeenten, Omgevingsdienst Haaglanden (ODH), Provincie Zuid-Holland (PZH) onder leiding van de GGD Haaglanden. Het Algemeen Bestuur GGD en VT Haaglanden heeft juni 2024 ingestemd met het ‘Plan van aanpak regionale samenwerking luchtkwaliteit 2024-2025’.

De Regionale Aanpak Luchtkwaliteit kent een thematische aanpak en omvat vijf belangrijke thema’s namelijk: 1. Gevoelige bestemmingen 2. Schoon en emissieloos bouwen (SEB) 3. Gezonde en emissieloze mobiliteit (GEM) 4. Houtstook 5. Energietransitie in de glastuinbouw

7/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Den Haag neemt deel aan de eerste 4 thema’s. De thema’s worden gefaseerd opgepakt. Van het thema gevoelige bestemmingen is het startbeeld bepaald, is de themabijeenkomst georganiseerd en vindt een nadere gezamenlijke uitwerking plaats. Van SEB en GEM zijn in 2024 de startbeelden bepaald en themabijeenkomsten georganiseerd. Voor het thema Houtstook is in juni 2025 de eerste themabijeenkomst georganiseerd. Het Algemeen Bestuur GGD en VT Haaglanden wordt op regelmatige basis geïnformeerd over de stand van zaken rondom de acties en uitkomsten van deze regionale aanpak. Position paper VNG en IPO De VNG en IPO hebben naar aanleiding van de aangescherpte Europese grenswaarden een position paper opgesteld3 waarin de gevolgen voor provincies en gemeenten wordt benadrukt. Doordat de aangescherpte Europese normen als rijksomgevingswaarden zullen gelden voor decentrale overheden moeten provincies en gemeenten bij (dreigende) overschrijdingen van omgevingswaarden programma’s opstellen voor luchtkwaliteit. VNG en IPO benadrukken dat de omgevingswaarden ook invloed hebben op andere taken van provincies en gemeenten, zoals vergunningverlening, toezicht en handhaving en de evenwichtige toedeling van functies aan locaties wat betreft bijvoorbeeld industriële emissies en de woningbouwopgave. De aangescherpte luchtkwaliteitsnormen kunnen gevolgen hebben voor de haalbaarheid van deze opgaven.

VNG en IPO pleiten daarom in het paper voor een juridisch bindend nationaal samenwerkingsprogramma om gezamenlijk de luchtkwaliteit te laten voldoen aan de nieuwe Europese luchtkwaliteitsnormen. Op die manier wordt voorkomen dat er knelpunten ontstaan en de woningbouwopgave in de knel komt en zorgen we ervoor dat inwoners kunnen wonen, werken en recreëren in schone lucht. Voortgang Schone lucht Akkoord In de Monitoringsrapportage Uitvoering Schone Lucht Akkoord (2024) wordt gerapporteerd over de voortgang van uitvoering van de maatregelen en pilots4. Deelnemende gemeente en provincies voeren de verplichte maatregelen uit en kunnen daarnaast ook aanvullende maatregelen nemen. In een Decentraal Uitvoerings Plan (DUP), worden alle vaste en aanvullende maatregelen opgenomen. In de rapportage staat dat van alle vaste maatregelen die zijn opgenomen in het SLA ongeveer 36% in uitvoering is, een toename van 2 procentpunt ten opzichte van vorig jaar. Van 18% van de vaste maatregelen is aangegeven dat de maatregel nog niet kan worden uitgevoerd. Dat is hetzelfde aandeel als vorig jaar. Dit wordt het vaakst aangegeven voor de thema’s houtstook, landbouw en industrie. Eind 2024 is er ook een dashboard gepubliceerd waarmee de informatie uit de uitvoeringsplannen makkelijker te filteren is en visueel inzichtelijk wordt weergegeven5. 3

VNG bepleit nationaal programma luchtkwaliteit | VNG

4

Voortgangsrapportage uitvoering maatregelen - Schone lucht akkoord

5

Monitoring SLA – Dashboard Schone lucht akkoord

8/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Naast de maatregelen worden er binnen het SLA ook een aantal pilots uitgevoerd: • •

• • • •

Pilot hoogblootgestelde gebieden Pilot mobiele werktuigen (pilot project Den Haag, inzet duurzame werktuigen, 2019-2023). Deze pilot heeft gelopen vanaf 2019 en is medio 2023 afgerond met als product een interne werkinstructie. Convenant Schoon Emissieloos Bouwen (SEB) Pilot Industrie (o.a. scherp en uniform vergunnen) Pilot houtstook: Stookverbod bij een RIVM-stookalert Pilots binnenvaart en havens (o.a. Walstroom) Pilot participatie en citizen science

Monitoringsrapportage Doelbereik Schone Lucht Akkoord In de monitoringsrapportage Doelbereik Schone Lucht Akkoord (2024)6 wordt de effectiviteit van het SLA onderzocht en in welke mate de deelnemende partijen op weg zijn om het vastgestelde doel (50% gezondheidswinst t.o.v. 2016 en WHO advieswaarden uit 2005) te halen in 2030. Er wordt een prognose gegeven van de concentraties NO2, PM2,5 en PM10 in Nederland bij uitvoering van het SLA beleid. Berekeningen van het RIVM laten nu zien dat deze WHO advieswaarden (2005) in 2030 bijna overal in Nederland kunnen worden gehaald als de plannen voor het SLA worden uitgevoerd. In een paar gebieden zullen extra maatregelen nodig zijn om in 2030 aan de nieuwe EU-wetgeving te voldoen. Vernieuwde stookwijzer In 2024 is de vernieuwde landelijke stookwijzer en bijhorende app gelanceerd7. De stookwijzer is aangescherpt, waardoor het sneller code rood is. Ook is de verwachting van kleurcodes (weersomstandigheden) verlengd tot 24 uur. Door overlap en mogelijke verwarring met het Stookalert is besloten om het Stookalert voorlopig stop te zetten.

6

Monitoringsrapportage Doelbereik Schone Lucht Akkoord Tweede voortgangsmeting

7

Stookwijzer | Atlas Leefomgeving

9/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

1.3 Haagse lucht: Terugblik van vroeger tot nu Den Haag zet zich al geruime tijd in voor schone lucht in de stad. Ten opzichte van 30 jaar terug is de luchtkwaliteit sterk verbeterd. De concentraties fijnstof en stikstofdioxide zijn sterk afgenomen. Figuur 1 en 2 tonen de afname van de gemeten concentraties fijnstof en NO2 voor de vier meetstations in Den Haag. Het meetstation aan de Neherkade is pas in 2022 geplaatst en heeft daardoor nog te beperkte hoeveelheid data om een representatieve trendlijn weer te geven.

Figuur 1: Fijnstof in Den Haag, 1995 tot nu

Figuur 2: Stikstofdioxide (NO2) in Den Haag, 1995 tot nu

10/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

De afname van luchtvervuilende stoffen in de lucht is te danken aan de komst van Europese wet- en regelgeving, in combinatie met nationale en lokale maatregelen. Belangrijke Europese maatregelen zijn de invoering van grenswaarden voor luchtvervuilende stoffen, strengere eisen aan emissieklassen van voertuigen en strengere emissie eisen aan de industrie door de Europese NEC Richtlijn. Nationale maatregelen die hebben bijgedragen aan de verbetering van de luchtkwaliteit zijn de subsidieregeling voor de aanschaf van elektrische auto's, de sloopregeling voor de demontage van vervuilende auto's en de snelheidsbeperkingen op de snelwegen en de verplichte controle op roetfilters voor dieselauto's voor APK-goedkeuring. Ook lokaal zijn de nodige inspanningen verricht. Den Haag heeft afgelopen decennia diverse actieplannen opgesteld, met daarin beleid om de Haagse luchtkwaliteit te verbeteren. Het eerste plan van aanpak luchtkwaliteit in Den Haag werd in 2004 opgesteld (‘Update plan van aanpak luchtkwaliteit 2005-2007’ RIS127632A). Daarna volgde in 2007 het Actieplan luchtkwaliteit 2007 - 2015 (RIS150146)8 . Het voldoen aan de Europese grenswaarden was hierin het belangrijkste doel. Schoner verkeer, minder verkeer en een betere doorstroming van verkeer waren hierin de voornaamste uitgangspunten.

In 2011 voldeed Den Haag aan de Europese grenswaarden, waarmee ook de laatste overschrijdingen op NO2 tot het verleden behoorden. Belangrijkste maatregelen uit dit actieplan waren: • • • • • • • • • •

aardgasbussen, het VerkeersCirculatiePlan, de milieuzone voor vrachtverkeer, de sloopregeling, het stimuleren van elektrisch vervoer, dynamisch verkeersmanagement, het meerjarenprogramma fiets, Duurzaam Inkopen-beleid, de P+R-locaties, reconstructie van de Neherkade.

In 2015 werd het Actieplan Luchtkwaliteit (2015-2018) “Samen werken aan schone lucht” vastgesteld. 9 In dit actieplan werden zowel bronmaatregelen genomen als ook maatregelen om blootstelling te verminderen. De maatregelen uit dit actieplan waren: • • • • • • • •

een sloopregeling, schonere stadsdistributie, uitbreiden laadnetwerk, schonere houtstook, schone bussen, emissies van bouwvoertuigen verminderen, stimuleringsregeling ‘Schone Lucht in Haagse Wijken’, gebruik van de fiets bevorderen,

8

Overige bestuurlijke stukken Voorstel van het college inzake Actieplan luchtkwaliteit Den Haag 2007 - 2015 Gemeente Den Haag

9

Actieplan luchtkwaliteit 2015-2018 Gemeente Den Haag

11/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

•

maatwerkadvies voor locaties waar een gevoelige bestemming dicht bij een drukke weg ligt door GGD).

Om de stadslogistiek te verduurzamen heeft Den Haag zich als doel gesteld om in 2025 de binnenstad van Den Haag zer-emissie te bevoorraden. Hiervoor heeft de gemeente in 2016 de Green Deal Zero Emission Stadslogistiek ondertekend (RIS294191) en in 2018 het Convenant Stedelijke Distributie Den Haag (RIS299301). In 2019 werd in de Aanpak Schoon vervoer (RIS303606) de nieuwe ambitie vastgelegd om toe te werken naar de WHO advieswaarden (2005) in 2030. In dit actieplan lag de focus op het verduurzamen van voertuigen, met als belangrijkste maatregelen: • milieuzone voor dieselauto’s, • aanscherping milieuzone voor vrachtauto’s, • verbod tweetakt brom- en snorfietsen in de hele stad, • continuering sloopregeling, • schone taxi’s, • schone stadslogistiek, • schone bouwlogistiek, • stimuleren elektrisch rijden en uitbreiding laadinfrastructuur, • openbaar vervoer, • uitbreiding Walstroom Scheveningenhaven. In 2024 is verdere uitvoering gegeven aan de maatregelen, zoals genoemd in de Aanpak schoon vervoer (RIS303606) en de invoering van de zero-emissiezone voor bestel- en vrachtauto’s in het centrum van Den Haag. Over deze maatregelen wordt een nadere toelichting gegeven in hoofdstuk 3.

12/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

2 Monitoring en meting van de Haagse luchtkwaliteit 2.1 Bronnen van luchtverontreiniging Er zijn verschillende bronnen die zorgen voor luchtverontreinigende stoffen in de lucht. De belangrijkste bronnen van NO2 uitstoot in Den Haag zijn (weg)verkeer, scheepvaart en mobiele werktuigen. Deze worden weergegeven in figuur 3.

NO2 concentratiebijdragen van bronnen in Den Haag (2022) 5%

3% 1%

5% Industrie

6%

Verkeer 6%

Mobiele werktuigen Mobiele werktuigen bouw (SEB) Luchtvaart & rail 39%

Scheepvaart & visserij Binnenvaart &recreatievaart

18%

Landbouw HDO & bouw Consumenten 1%

Consumenten sfeerverwarming 7%

9%

Figuur 3: NO2 concentratiebijdragen van bronnen in Den Haag (2022). De belangrijkste bronnen voor fijnstof zijn wegverkeer, huishoudens (verwarming), en scheepvaart. Deze worden weergegeven in figuur 4.

13/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Figuur 4: Bijdrage van sectoren aan fijnstof concentraties in Den Haag Bron: TNO tool Topas EU - Air Quality Modeling

2.2 Meten en monitoren Er zijn veel factoren die invloed hebben op de hoeveelheid van een luchtverontreinigende stof in de buitenlucht. De uitgestoten verontreiniging wordt door weer en wind verdund en verspreid over een groot gebied. Het weer, en dan vooral de wind, speelt een belangrijke rol in de concentratie van stoffen in de buitenlucht. Zonnige dagen, in zomer én winter, gaan vaak samen met een slechte(re) luchtkwaliteit. Geen dag is hetzelfde. Ook obstakels in de omgeving, zoals gebouwen en bomen, beïnvloeden de verdunning en verspreiding van de luchtverontreiniging. Deze factoren worden meegenomen in de landelijke rekentool luchtkwaliteit (onderdeel van de monitoringstool CIMLK). De monitoring van de Haagse luchtkwaliteit vindt plaats door middel van 2 methoden: 1. Berekeningen (met de monitoringstool CIMLK); 2. Metingen (met meetbuisjes). Hieronder volgt een korte toelichting op de twee methoden en de rekenresultaten van 2023 en de metingen van 2024. De berekeningen vanuit de monitoringstool over 2024 worden eind 2025 bekend gemaakt en in de volgende voortgangsrapportage meegenomen.

14/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

2.3 Berekeningen (monitoringstool) Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bewaakt de luchtkwaliteit in heel Nederland met behulp van een landelijk rekenmodel, het Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK), ook wel de monitoringstool genoemd. Deze monitoringstool is in januari 2023 in gebruik genomen. De berekeningen worden uitgevoerd door het RIVM met de Rekentool luchtkwaliteit. Daarbij wordt gebruik gemaakt van een rekenmodel dat geijkt wordt op basis van metingen. De meest recente cijfers staan in de RIVMmonitoringsrapportage en het CIMLK. Dit zijn cijfers over het gepasseerde jaar, in dit geval 2023. De input daarvoor bestaat uit verkeers- en bebouwingsgegevens en de achtergrondconcentraties van vervuilende stoffen. Met dit model wordt op alle relevante locaties in Nederland berekend of aan de vastgelegde, normen voor de luchtkwaliteit wordt voldaan. Ook wordt een prognose gegeven of maatregelen leiden tot het halen van de luchtkwaliteitsnormen. De monitoringstool geeft informatie over de luchtkwaliteit voor verschillende stoffen, waaronder: 1. Stikstofdioxide (NO2) 2. Fijnstof (PM10) 3. Fijnstof (PM2,5) 4. Roet (EC) Hierbij moet opgemerkt worden dat er voor roet geen Europese grenswaarden zijn vastgesteld. Het RIVM heeft de nieuwe Rekentool luchtkwaliteit (Aerius) in 2020 ontwikkeld.

Vanwege de vervanging van de rekentool in 2020 wordt de data in de volgende paragrafen en grafieken gepresenteerd vanaf het jaar 2020. Daarnaast moet ook apart vermeld worden dat 2020 geen representatief jaar was, omdat dit het jaar van de uitbraak van het coronavirus was. Tijdens dit jaar waren diverse coronamaatregelen van toepassing, wat voor een flinke daling heeft gezorgd van het autoverkeer. Het autoverkeer is de jaren erop weer toegenomen, wat ook terug te zien is in de knik in de grafieken. Jaarlijks worden de invoergegevens en het rekenmodel zelf geactualiseerd en zo mogelijk verbeterd. Elk jaar worden de achtergrondconcentraties geijkt aan de gegevens van de meetstations van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit van het RIVM. Ook actualiseert het RIVM jaarlijks de emissiefactoren van voertuigen, scheepvaart, industrie en landbouw, de meteorologie en de emissies uit het buitenland. In de Monitoringsrapportage MLK 2024 is bepaald wat de jaargemiddelde concentraties in 2023 waren. Zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/12/20/monitoringrapportageluchtkwaliteit-2024 Tabel 3 geeft een totaaloverzicht van de in Den Haag berekende jaargemiddelde concentraties en de minimum- en maximumconcentraties van NO2, PM10, PM2,5 en EC in 2023 en het prognosejaar 2030.

Daarnaast geeft het een overzicht van de Europese grenswaarden, de nieuwe WHO-advieswaarden (uit 2021), en het percentage toetspunten die aan de grenswaardes voldoet.

15/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Tabel 3: Overzichtstabel concentraties 2023 en prognosejaar 2030 NO2 (µg/m3)

PM10 (µg/m3)

PM2,5 Roet 3 (µg/m ) (µg/m3)

Oude Europese grenswaarde

40

40

25

-

Nieuwe EU grenswaarde

20

20

10

-

Nieuwe WHO advieswaarde

10

15

5

-

18,5

16,3

8,1

0,26

Percentage toetspunten dat voldoet aan oude EU grenswaarde

100%

100%

100%

-

Percentage toetspunten dat voldoet aan nieuwe EU grenswaarde

76%

100%

100%

-

Minimum - Maximum concentratie

11,4-31,7 14,7-18,6

6,8-9,2

0,16-0,44

16,1

15,3

7,4

0,25

Percentage toetspunten dat voldoet aan oude EU grenswaarde

100%

100%

100%

-

Minimum - Maximum concentratie

10,4-30,9 13,6-18,6

6,2-8,7

0,17-0,38

Jaar Stand

2023 Jaargemiddelde heel Den Haag

2030 Jaargemiddelde heel Den Haag

Bron: tabel gemaakt o.b.v. gegevens CIMLK

De luchtkwaliteit in Den Haag is verbeterd in vergelijking met 2022. Dit past binnen de dalende trend van emissies van luchtverontreinigende stoffen in de rest van Nederland en Europa. Belangrijke kanttekening bij de resultaten voor 2023 is wel dat de afname in concentraties voor een aanzienlijk deel het gevolg is van de vele regen en wind (Bron: Monitoringsrapportage MLK 2024). Vanwege de nieuwe Europese grenswaarden worden in deze voortgangsrapportage de concentraties vergeleken met de nieuwe grenswaarden, waar in 2030 aan moet worden voldaan. 2.3.1 Stikstofdioxide (NO2) Op ruim vijfduizend toetspunten, langs drukke wegen in Den Haag, zijn de concentraties stikstofdioxide (NO2) berekend, zowel in het jaar 2023 als voor het prognosejaar 2030. Elk toetspunt is representatief voor ongeveer 100 meter wegvak. Voor NO2 geldt een Europese grenswaarde met een jaargemiddelde van 40 µg/m3. De nieuwe Europese grenswaarde is vastgesteld op 20 µg/m3 (uiterlijk te behalen in 2030). 2023

16/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

In Den Haag varieerden in 2023 de berekende jaargemiddelde concentraties NO2 tussen 11,4 µg/m3 (minimaal) en 31,7 µg/m3 (maximaal), met een gemiddeld jaargemiddelde over de hele stad van 18,45 µg/m3. In Den Haag was in 2023 nergens sprake van een overschrijding van de huidige grenswaarde voor NO2. Op alle toetspunten werd voldaan aan de Europese grenswaarde van 40 µg/m3 NO2. Voor de nieuwe EU grenswaarden (20 µg/m3, te behalen in 2030), voldoet Den Haag op 76% van de toetspunten. Dit wordt weergegeven in figuur 5.

Figuur 5: Jaargemidelde NO2 concentraties 2023 (t.o.v. nieuwe Europese grenswaarden) Bron: gegevens uit CIMLK

Figuur 5 geeft de jaargemiddelde concentraties weer ten opzichte van de nieuwe Europese grenswaarden. De groene en gele bolletje geven aan waar Den Haag al voldoet. De gele bolletjes geven aan waar de jaargemiddelde concentratie NO2 tussen de 17,5-20 µg/m3 ligt. De rode bolletjes geven aan waar de jaargemiddelde concentraties boven de nieuwe EU grenswaarde van 20 µg/m3 liggen. Dit is met name in het centrum van Den Haag, rondom de centrum ring en nabij de snelweg A4 en A12 bij Leidschenveen. Figuur 6 toont een gedetailleerde uitsnede van het centrumgebied. Deze toetspunten bevinden zich op de Neherkade, Utrechtsebaan, Mauritskade en de Lekstraat. De hoogste jaargemiddelde concentratie is berekend op de Neherkade. De waarde was hier 39,2 µg/m3 NO2.

17/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Figuur 6: NO2 concentraties Centrum 2023 (t.o.v. nieuwe Europese grenswaarden) Bron: gegevens uit CIMLK

Prognose 2030 De prognose van de landelijke rekentool geeft aan dat Den Haag in 2030 niet aan de nieuwe Europese grenswaarden voor NO2 van 20 µg/m3 zal voldoen. Dit is te zien in figuur 7.

18/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Figuur 7: Prognose NO2 concentraties in 2030 (t.o.v. nieuwe Europese grenswaarden) Bron: gegevens uit CIMLK

De verwachting is dat in Den Haag de berekende jaargemiddelde concentraties stikstof over de hele stad variëren tussen 10,4 en 30,9 met een gemiddelde van 16,1 µg/m3. In deze prognose zijn nog niet alle nieuwe maatregelen opgenomen (zoals bijvoorbeeld de uitbreiding van de ZE-zone naar de kust). 2.3.2 Fijnstof (PM10) Op ruim vijfduizend toetspunten, langs drukke wegen in Den Haag, worden de jaargemiddelde concentraties fijnstof (PM10) berekend, zowel in het jaar 2023 als voor het prognosejaar 2030. Het fijnstof PM10 betreft alle deeltjes in de lucht kleiner dan tien micrometer. Voor PM10 geldt nu nog een Europese grenswaarde van 40 µg/m³ jaargemiddeld. Vanaf 2030 geldt de nieuwe EU grenswaarde van 20 µg/ m3. 2023 Den Haag voldeed in 2023 op alle plekken aan de huidige Europese normen voor PM10 (40 µg/m3) en aan de nieuwe EU grenswaarden (20 µg/m3). In Den Haag varieerden de berekende jaargemiddelde concentraties PM10 tussen 14,66 µg/m3 (minimum) en 18,61 µg/m3 (maximum) met een gemiddelde voor de hele stad van 16,29 µg/m3. Figuur 8 geeft een overzicht van de jaargemiddelde concentratie fijnstof PM10 (µg/m3) een gedetailleerde uitsnede van het centrumgebied in 2023.

19/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Figuur 8: Jaargemiddelde concentraties PM10 2023 (t.o.v. nieuwe Europese grenswaarden) Bron: gegevens uit CIMLK

In heel Den Haag werd voldaan aan de huidige grenswaarden (40 µg/m3) en de nieuwe Europese grenswaarde voor PM10 (20 µg/m3). De gele bolletjes geven aan waar de concentraties tussen de 17,5 en 20 µg/m3 liggen. Dit zijn o.a. de Neherkade en de Waldorpstraat. Prognose 2030 Uit de prognose van de landelijke rekentool volgt dat Den Haag naar verwachting ook in 2030 aan de nieuwe Europese normen voor PM10 (20 µg/m3) zal voldoen. Dit is te zien in figuur 9.

20/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Figuur 9: Prognose concentraties fijnstof (PM10) in Den Haag in 2030 (t.o.v. nieuwe Europese grenswaarden) Bron : gegevens uit CIMLK

De verwachting is dat in Den Haag de berekende jaargemiddelde concentraties PM10 variëren tussen 13,6 µg/m3 (minimum) en 18,6 µg/m3 (maximum) met een gemiddeld jaargemiddelde voor de hele stad van 15,3 µg/m3. Overschrijdingen etmaalgemiddelde Voor 2030 is berekend dat in heel Den Haag de nieuwe Europese dagnorm voor etmaalgemiddelde concentraties naar verwachting 6 tot 7 keer zal overschreden. Dat valt binnen het toegestane aantal overschrijdingsdagen. 2.3.3 Fijnstof (PM2,5) Op ruim vijfduizend toetspunten, langs drukke wegen in Den Haag, worden de jaargemiddelde concentraties fijnstof (PM2,5) berekend, zowel in het jaar 2023 als voor het prognosejaar 2030. Het fijnstof PM2,5. zijn fijnstof deeltjes in de lucht kleiner dan 2,5 µm. Hiervoor geldt een Europese norm van 25 µg/m3. De nieuwe Europese grenswaarde, te behalen in 2030, ligt op 10 µg/m3. 2023 Den Haag voldoet in 2023 voor 100% aan de huidige Europese normen voor PM2,5 (25 µg/m3) en aan de nieuwe EU grenswaarde te behalen in 2030 (10 µg/m3). In Den Haag varieerden de berekende jaargemiddelde concentraties PM2,5 tussen 6,84 µg/m3 (minimum) en 9,19 µg/m3 (maximum) met een gemiddeld jaargemiddelde voor de hele stad van 8,1 µg/m3. Figuur 10 geeft een overzicht van de gemiddelde concentratie fijnstof PM2,5 (µg/m3) in 2023 in Den Haag.

21/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Figuur 10: PM2,5 concentraties in Den Haag in 2023 (t.o.v. nieuwe Europese grenswaarden) Bron: gegevens uit CIMLK

Deze figuur geeft weer dat er in 2023 in heel Den Haag nergens sprake is van een overschrijding van de oude Europese grenswaarde voor PM2,5 (25 µg/m3) en de nieuwe EU grenswaarde voor PM2,5 (10 µg/m3). De hoogste jaargemiddelde concentratie is berekend op de Neherkade (geel bolletje op de kaart) De waarde was hier 9,19 µg/m3 PM2,5. Prognose 2030 Uit de prognose van de landelijke rekentool is de verwachting dat Den Haag in 2030 zal voldoen aan de nieuwe Europese normen voor PM2,5 (10 µg/m3). Dit is te zien in figuur 11.

Figuur 11: Prognose PM2,5 concentraties in 2030 (t.o.v. nieuwe Europese grenswaarden) Bron :gegevens uit CIMLK

22/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

De prognoses laten zien dat in Den Haag de berekende jaargemiddelde concentraties PM2,5 zullen variëren tussen 6,2 µg/m3 (minimum) en 8,7 µg/m3 (maximum) met een gemiddelde van 7,4 µg/m3. 2.3.4 Roet (EC) Roet is elementair koolstof (EC) en onderdeel van fijnstof PM2,5. Roet lijkt verantwoordelijk voor een groot deel van de gezondheidseffecten van stedelijke luchtverontreiniging. Voor roet bestaan (nog) geen Europese grenswaarden of WHOadvieswaarden. Ook bestaat er geen landelijke norm, wel geldt algemeen dat verlaging van de concentratie gunstig is voor de volksgezondheid. 2023 Voor roet is er geen Europese norm of WHO-advieswaarde vastgesteld. In Den Haag varieerden in 2023 de berekende jaargemiddelde concentraties roet tussen 0,16 µg/m3 (minimum) en 0,44 µg/m3 (maximum) met een gemiddelde over de hele stad van 0,26 µg/m3.

23/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Figuur 12: Roet concentraties in Den Haag in 2023 Prognose 2030 Uit de prognose van de landelijke rekentool is de verwachting dat in 2030 in Den Haag de berekende jaargemiddelde concentraties roet zullen variëren tussen 0,17 en 0,38 met een gemiddelde van 0,25 µg/m3. Figuur 13 geeft een overzicht van de berekende minimale, maximale en gemiddelde jaargemiddelde concentratie roet (EC) (µg/m3) in 2020, 2021, 2022, 2023 en 2030 in Den Haag.

24/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Figuur 13: Prognose roet concentraties in Den Haag in 2030 Bron: gegevens uit CIMLK

2.4 Metingen Naast de landelijke monitoring (berekening) van de luchtkwaliteit verrichten het RIVM en de gemeente zelf ook metingen. Sinds 2005 laat Den Haag NO2-metingen verrichten. Ze vormen een aanvulling op de maatgevende berekeningen met de landelijke monitoringstool. Deze metingen zijn indicatief en kunnen niet worden gebruikt om aan grenswaarden te toetsen. Daarnaast staan er RIVM-meetstations in Den Haag waar onder andere fijnstof en NO2 wordt gemeten. In 2022 is het vierde RIVM-meetstation in gebruik genomen, langs de Neherkade. Deze meetstations maken onderdeel uit van een landelijk meetnet en worden gebruikt voor het ijken van het rekenmodel. Metingen stikstofdioxide (NO2) In Den Haag wordt door de gemeente op 30 locaties de concentratie stikstofdioxide (NO2) gemeten. Figuur 14 laat zien hoe de meetpunten verspreid liggen door de stad.

25/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Figuur 14: NO2 meetbuisjes in Den Haag Het jaarrapport en de technische bijlage van de NO2-concentraties in 2023 is in januari van 2025 al naar de raad gestuurd, zie RIS321179: bijlage 2. Meetresultaten 2023 De gemeente laat de metingen uitvoeren door Buro Blauw. De NO2-concentraties zijn gemeten met de zogenaamde passieve monsternamemethode, ook wel aangeduid met de naam Palmes diffusiebuisjes. Het meetprogramma is in 2023 ongewijzigd gebleven. De metingen zijn verspreid over de stad uitgevoerd, waarbij onder meer onderscheid is gemaakt tussen (buiten)wijken, drukke doorgaande wegen en het stadscentrum.

26/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Figuur 15: Gemeten concentraties NO2 in Den Haag Bron: Buro Blauw, jaarrapportage stikstofdioxidemetingen Den Haag 2023

In figuur 15 is te zien dat de stikstofdioxideconcentraties vanaf 2010 op alle locatietypes een dalende trend vertonen. Ook hier is duidelijk te zien dat 2020 geen representatief jaar was, in verband met minder verkeer dat door de stad reed door de genomen coronamaatregelen. In 2023 zijn de stikstofdioxide concentraties fors afgenomen in vergelijking met voorgaande jaren. De veranderingen komen vooral door de weersomstandigheden. Omdat het meer regende dan in afgelopen jaren, kwamen meer luchtverontreinigende stoffen met de regen op de grond terecht. Daarnaast waaide het harder, waardoor de stoffen zich meer door de lucht verspreiden. Actuele Haagse luchtkwaliteit op www.luchtmeetnet.nl Behalve de NO2-gemiddelden is op de webpagina ‘Haagse luchtkwaliteit monitoren’ van de gemeentelijke website ook de actuele luchtkwaliteit te zien. Via een link naar www.luchtmeetnet.nl laten kleurcodes in één oogopslag zien hoe het er op dat moment met de luchtkwaliteit voorstaat. Dit betreft de vier meetstations van het RIVM. Wie uitzoomt ziet hoe zich dat verhoudt tot de gemeten luchtkwaliteit op andere plaatsen in het land. Door een station aan te klikken worden voor de verschillende gemeten stoffen de uurwaarden van de afgelopen zeven dagen zichtbaar. Ook de dag- en jaargemiddelden van het station zijn zo eenvoudig beschikbaar.

Vergelijking van metingen met berekeningen NO2-metingen met Palmes-buisjes mogen niet gebruikt worden voor toetsing aan normen. Ze geven wel een redelijk algemeen beeld van de luchtkwaliteit, en van de langjarige, dalende trend. In hoeverre geven deze metingen nu andere resultaten dan berekeningen?

27/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

De concentratiewaarden van de NO2 meetpunten zijn vergeleken met de waarden die berekend zijn met de monitoringstool. De metingen van de afgelopen jaren hebben de betrouwbaarheid van het rekenmodel aangetoond. Metingen fijnstof In Den Haag worden fijnstof metingen uitgevoerd door het RIVM. Zowel landelijk als in Den Haag is te zien dat de concentraties fijnstof (PM10 en PM2,5, deels bestaand uit roet) afnemen. Het RIVM meet in Den Haag op vier plaatsen fijnstof (zie voor de ligging figuur 16). De vier meetstations maken deel uit van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML). Het LML bestaat uit tientallen stations met geavanceerde meetapparatuur voor een aantal stoffen en levert de concentraties in de monitoringstool. De uurgemiddelden zijn direct zichtbaar op www.luchtmeetnet.nl. Het gemeten jaargemiddelde fijnstof is de afgelopen 40 jaar landelijk sterk gedaald. Ook in Den Haag is die dalende trend door het RIVM gemeten.

Figuur 16: Locaties RIVM meetstations in Den Haag Slotsom De berekeningen en metingen komen nauw overeen. Zowel de berekeningen met de monitoringstool als de gemeentelijke en RIVM-metingen laten zien dat de luchtkwaliteit in Den Haag in grote lijnen de afgelopen jaren is verbeterd.

28/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

3 Uitvoering van de Haagse maatregelen 2024 Dit hoofdstuk gaat in op de voortgang van de maatregelen uit de Aanpak schoon vervoer (RIS 303606) in 2024. De maatregelen komen ook terug in de werkagenda Duurzame Mobiliteit (RIS318677) en de werkagenda Duurzame Leefomgeving (RIS319140). Deze maatregelen zijn: - Continuering demontageregeling (3.1) - Schone stadslogistiek (3.2) - Schonere houtstook (3.3) - Milieuzone dieselvoertuigen (3.4) - Milieuzone brom- en snorfietsen (3.5) - Schone taxi's (3.6) - Stimuleren elektrisch rijden en uitbreiding laadinfrastructuur (3.7) - Schoon Emissieloos Bouwen (3.8) - Uitbreiding walstroom Scheveningen Haven (3.9) De voortgang van deze maatregelen wordt hieronder nader toegelicht. 3.1 Demontageregeling Den Haag kent sinds 2009 een demontageregeling voor vervuilende voertuigen. Met een demontageregeling wordt gestuurd op het, op vrijwillige basis, verwijderen van de meest vervuilende varianten van een voertuig uit het straatbeeld. De eerste jaren waren gericht op oude auto’s, vanaf 2016 bestaat deze regeling ook voor brom- en snorfietsen. In 2024 is de regeling aangepast en alleen nog bestemd voor de sloop van bestelauto’s van ondernemers. Het subsidiebedrag bedroeg € 3.500 voor de sloop van een bestelauto. In totaal zijn hiermee 661 voortuigen van de weg gehaald.

Een aanzienlijk deel van de gesloopte voertuigen had een emissieklasse van 4 of lager, wat aansluit bij de doelstelling van de regeling om de luchtkwaliteit te verbeteren en de transitie naar emissieloos vervoer te versnellen (RIS323147). Op 1 oktober 2025 is een nieuwe subsidieregeling voor de demontage van oude bestelauto’s van ondernemers geopend (RIS323146). 3.2 Schone stadslogistiek Zero-emissiezone centrum bestel- en vrachtauto’s Vanaf 1 januari 2025 is in het centrum van de gemeente Den Haag een zeroemissiezone voor bestel- en vrachtauto’s ingevoerd. Een zero-emissiezone is een maatregel die niet alleen de luchtkwaliteit verbetert, maar ook de geluidsoverlast, de stikstofdepositie en de CO2-uitstoot reduceert. In 2024 is verder gewerkt aan de voorbereidingen van de invoering van de zeroemissiezone in het centrum. In samenwerking met het Rijk, de andere deelnemende gemeenten en de landelijke branchepartijen, is gewerkt aan de uitwerking van een geharmoniseerd ontheffingenbeleid voor de zero-

29/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

emissiezones om zo te zorgen dat geen ondernemer tussen wal en schip beland. Uitbreiding zero-emissiezone naar kuststrook Daarnaast zijn er in 2024, het kader van de besluitvorming uitbreiding kustzone en de stikstofaanpak, onderzoeken gedaan naar de gevolgen van uitbreiding naar de kust. Door RHDHV is een onderzoek gedaan naar de effecten van de uitbreiding van de zero-emissiezone op de depositie van stikstof en door bureau BCI is een Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA) gemaakt. In juni 2025 is het verkeersbesluit genomen en horen vanaf 1 januari 2026 (delen van) Haagse Hout, Loosduinen, Segbroek en Scheveningen ook bij de zero-emissiezone (RIS322613). Het havengebied wordt vanaf 2026 een milieuzone. Daar gelden dan niet de regels van de zero-emissiezone. Ook de belangrijkste toegangsweg valt buiten de zeroemissiezone. Zo blijft de haven toegankelijk voor speciaal transport. Communicatie m.b.t. zero-emissiezone In 2024 werden ondernemers op diverse manieren geïnformeerd over de komst van de zero-emissiezone (ZE-zone). Landelijk liep er in de zomer en in het najaar een publiekscampagne over de komst van de zero-emissiezones. Ondernemers in heel Nederland ontvingen o.a. een brief thuis en konden in de auto een radiospotje horen. De informatiecampagne van gemeente Den Haag ging ook door. Vast informatiepunt is de website logistiek070.com en denhaag.nl/zero-emissie.

Alle ondernemers in Den Haag ontvingen in april 2024 een brief over de ZE-zone en eind oktober ontvingen ondernemers een brief als hun bestel- of vrachtauto vanaf 1 januari 2025 niet meer de ZE-zone in mocht. Daarnaast voerde gemeente Den Haag twee keer uitgebreid een campagne uit in de stad. Dit hield elke keer in: berichten op sociale media (betaalde promotie en via niet betaalde berichten), advertenties op diverse websites, en buitenreclame zoals posters op verkeerskasten en bij tankstations. Speciale aandacht was er in juni voor kleinere ondernemers in de binnenstad. Promotieteams hebben een aantal dagen ondernemers aangesproken en informatie gegeven. Aan het eind van dit jaar werden medio november de nieuwe verkeersborden al geplaatst rondom de ZE-zone. Op deze borden is een tijdelijke aankondigings-sticker geplakt. Dit was zichtbaar op ruim 50 borden. Verder zijn er gesprekken gevoerd met ondernemers uit relevante bedrijveninvesteringszones (BIZ’en) en de Scheveningse haven. Ook zijn er gesprekken gevoerd met andere relevante partijen, zoals kerken, ziekenhuizen en (sport)verenigingen. Ondernemers kunnen met vragen over de zero-emissiezone terecht bij de gemeente via het Ondernemersportaal.

30/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Flyeractie in het centrum van Den Haag

Aankondiging op afgeplakte nieuwe verkeersborden

Poster op een electrakast langs de weg

Logistiek 070 en gratis probeeractie elektrische deelbestelauto Samen met de convenantpartners van het Platform Logistiek 070 zijn er diverse acties en communicatie-uitingen geweest. Hiermee werd onder andere aandacht gevraagd voor de start van de zero-emissiezone voor stadslogistiek in het centrum van Den Haag per 1 januari 2025, door het plaatsen van informatie en artikelen over koplopers op de website www.logistiek070.com en op social media. Ook in 2024 konden winkeliers gratis een elektrische bestelauto proberen door middel van de gratis probeeractie elektrisch rijden. Hierbij konden winkeliersverenigingen of bedrijveninvesteringszone (BIZ) ca. twee maanden lang gratis een elektrische deelbestelauto uitproberen. Tijdens deze probeeractie konden winkeliers ervaren hoe het is om met een elektrische bestelauto te

31/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

rijden en ook hoe het is om een voertuig te delen met andere ondernemers. De afstemming van het gebruik gaat via een app. Op deze manier wordt bewustwording en draagvlak gecreëerd. In 2024 hebben drie winkelstraten en een bedrijfsverzamelgebouw gebruik gemaakt van de gratis probeeractie.

Ondernemersvereniging Passage test elektrische deelbus

Gratis advies Logistiek Makelaar Ook in 2024 is de logistiek makelaar ingezet om ondernemers in Den Haag te helpen met de transitie naar schone bestel- en vrachtauto's. Deze logistiek makelaar geeft op verzoek gratis adviesgesprekken en wagenparkscans aan ondernemers uit Den Haag. Deze logistiek makelaar helpt ondernemers met alle vragen die ze hebben rondom de overstap naar uitstootvrije voertuigen. Er zijn in 2024 in totaal 151 adviesgesprekken (in persoon of via de telefoon) gevoerd en 21 wagenparkscans. Voor de wagenparkscans die erg complex waren (o.a. specifieke niet standaard voertuigen) of over grote aantallen gingen is het bedrijf FIER Automotive & Mobility ingehuurd. Zij hebben in 2024 zes grote wagenparkscans uitgevoerd. Logistieke Hub Den Haag De logistieke stadshub is, in samenwerking met het Rijk en nog enkele grote spelers, in het leven geroepen om de vervoersbewegingen in de stad terug te dringen en de uitstoot te verminderen. De stadshub ligt aan de rand van de stad, centraal ten opzichte van alle grote toevoerwegen. Leveranciers die willen leveren aan de gemeente Den Haag doen dit door hun goederen af te leveren aan de hub. In samenwerking met de gemeentelijk vervoersafdeling wordt het emissieloos en met zo min mogelijk vervoersbewegingen verder bezorgd op de gemeentelijke afleverlocaties (ca. 85 panden). In 2024 is middels de stadshub ca.

591 ton aan artikelen verscheept binnen de gemeente Den Haag, dit is 34% meer dan in 2023. Door deze producten via de stadshub en de gemeentelijk vervoersafdeling te laten vervoeren is de bespaarde uitstoot in 2024 aanzienlijk toegenomen naar 5.101,24 kg bespaarde CO2 uitstoot (-25%).

32/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

3.3 Schonere houtstook Houtstook is een belangrijke bron van luchtverontreiniging. In Den Haag heeft ongeveer 11% van de huishoudens een open haard en 4% een houtkachel (bron: Stadspanel Den Haag onderzoeksrapport “Houtstook door huishoudens”, 2021). Door het gebruik van houtkachels en open haarden, maar ook barbecues en terrashaarden, kan overlast worden ervaren. Daarnaast hebben deze verbrandingsmethoden een negatieve invloed op de luchtkwaliteit in Den Haag. Houtstook overlast Overlast door houtstook kan bij de gemeente worden gemeld via het Meldpunt Woonoverlast. Sinds 2018 kunnen hier klachten over houtstook worden gemeld. De Haagse Pandbrigade biedt bemiddeling indien nodig. Ook kunnen er meldingen worden gedaan via de website van Stookwijzer (Atlas Leefomgeving). Stookwijzer is een webpagina en app ontwikkeld door het RIVM wat een advies geeft op basis van weergegevens voor stoken. De onderstaande tabel geeft een overzicht voor het aantal houtstook meldingen. Tabel 4: aantal houtstook meldingen in Den Haag Aantal 2020 2021 2022 houtstook meldingen Via Meldpunt 31 33 30 woonoverlast Via Stookwijzer 35

2023

2024

41

35

38

196

Het gaat hierbij om aantal meldingen; niet unieke melders. Bron: Meldpunt Woonoverlast en Stookwijzer (Atlas Leefomgeving)

Het aantal klachten over overlast door houtstook via het gemeentelijk meldpunt is sinds vorig jaar gedaald. In 2024 waren er 35 overlastmeldingen gerelateerd aan houtstook. Dit aantal ligt lager dan het jaar daarvoor en is wellicht te verklaren door toenemende naamsbekendheid van Stookwijzer, waardoor inwoners minder meldingen maken bij de gemeente zelf. Het aantal meldingen via Stookwijzer is in 2024 flink toegenomen. Het toenemende aantal meldingen gemaakt via Stookwijzer is mogelijk te verklaren door de toenemende naamsbekendheid via campagnes van Milieu Centraal en aandacht in de media. Het kan ook het geval zijn dat er aanzienlijk meer overlast wordt ervaren door bijvoorbeeld de weersomstandigheden van 2024. Een andere verklaring is op basis van deze cijfers nog niet te geven. Voorlichting De gemeente wil de bewustwording van de negatieve gezondheidseffecten van houtstook vergroten en de hinder en overlast ervan verminderen. Om de bewustwording rondom houtstook en de gezondheidseffecten te vergroten is er in de zomer van 2024 een voorlichtingscampagne gevoerd met Facebook- en Instagramadvertenties en offline posters gericht op barbecueën en vuurkorven. De zomercampagne ‘Buitenvuur of barbecue? Houd rekening met uw buren’ is door ongeveer 50.000 personen gezien. In de winter is de campagne gericht op open haarden en kachels.

In februari 2024 is de advertentie ‘Hout stoken? Liever niet!’ gedeeld op Instagram en Facebook. De

33/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

advertentie is door ongeveer 130.000 personen gezien. In december 2024 is ook de campagne van Milieu Centraal gedeeld op onze kanalen en via posters in de stad. De sociale media-advertenties zijn gezien door ongeveer 275.000 personen. Deze toename komt door een intensievere campagne. Tot slot, is de webpagina van de gemeente over houtstook vernieuwd.

Offline en online advertenties van de campagne van Milieu Centraal – Dec. 2024

Stookalert Wanneer de weersomstandigheden ongunstig zijn (bij mistig of windstil weer) blijft de rook hangen en ontstaat er een hogere concentratie luchtvervuiling. Dit geeft meer overlast en gezondheidsklachten. Het RIVM geeft dan via de Stookwijzer een Stookalert af met het dringende advies om geen hout te stoken. Het RIVM heeft in 2024 in totaal één keer een Stookalert afgegeven. Deze was niet van toepassing op de provincie ZuidHolland. Het Stookalert is met de start van de vernieuwde Stookwijzer in het najaar van 2024 gepauzeerd om (nog grotere) verwarring met de Stookwijzer te voorkomen. De Stookwijzer geeft nu tenminste 6 uur van tevoren aan welke advies geldt, waardoor de Stookwijzer kan dienen als het Stookalert. De komende maanden wordt ervaring opgedaan met deze vernieuwde Stookwijzer. Als gemeente moedigen wij inwoners aan om de Stookwijzer webpagina raad te plegen vooraf. Ook kunnen zij de Stookwijzer-app downloaden en zo een melding krijgen van code rood; dan zijn de weersomstandigheden zo, dat stoken dringend wordt afgeraden. 3.4 Milieuzone dieselvoertuigen De milieuzone voor vrachtverkeer bestaat sinds 2008. Sinds die tijd zijn de toelatingseisen om binnen de milieuzone te mogen rijden een aantal keren aangescherpt. Deze eisen zijn landelijk afgesproken tussen overheden en de brancheorganisaties.

De laatste aanpassing vond plaats in 2022: sinds 1 januari 2022 mogen alleen nog maar de schoonste diesel vrachtauto’s met emissieklasse 6 de milieuzone in. Vanaf 1 januari 2022 geldt de milieuzone ook voor autobussen. Vanaf 1 juli 2021 is de milieuzone ook van toepassing op diesel personen- en bestelauto’s.

34/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

Alleen personen- en bestelauto's met emissieklasse 4 of hoger mogen in de milieuzone rijden. Het jaar 2024 was het laatste jaar van de milieuzone voor bestel- en vrachtauto's. Vanaf 2025 geldt voor deze voertuigen de zero-emissiezone. Handhaving De milieuzone voor dieselvoertuigen wordt gehandhaafd met camera’s langs de toegangswegen die kentekens kunnen lezen. De naleving is groot, het aantal overtredingen bleef in 2024 beperkt tot 0,11% van het gescande aantal voertuigen. Dit zijn overigens nog altijd 3096 aantal overtredingen. Ontheffingen Er zijn in 2024 in totaal 1292 dagontheffingen verleend voor een dieselvoertuig. Dat betrof 1083 keer een dagontheffing voor een vrachtauto of een autobus en 209 keer een dagontheffing voor een bestelauto. Verder zijn er bijna 20 langdurige ontheffingen verleend (soms voor meerdere voertuigen). Effect van de zone Voor de milieuzone dieselvoertuigen wordt het effect gemeten door te kijken naar de aantallen en soorten voertuigen die geregistreerd staan in Den Haag en door tellingen van wat er op de weg rijdt in de milieuzone en op de centrumring. Voor aanscherping van de milieuzone voor vrachtauto’s had 22% van de in de milieuzone waargenomen diesel vrachtauto’s een emissieklasse 5 of lager. Na de aanscherping per 1 januari 2022 was dat nog maar 9%.

Dit laatste percentage betreft voor het overgrote deel voertuigen met een vrijstelling of een ontheffing. Voor invoering van de milieuzone voor diesel personen- en bestelauto’s had 4% van de waargenomen voertuigen in de milieuzone een emissieklasse van 3 of lager. Na invoering van de milieuzone was dat nog maar 0,5%. Eenzelfde effect is te zien op de centrumring, die niet tot de milieuzone behoord, maar waar het verkeer na aanscherping of invoering van de milieuzone ook schoner wordt. Zo zorgt dit uitstralingseffect van de milieuzone in de hele stad voor minder uitstoot. 3.5 Milieuzone brom- en snorfietsen Deze milieuzone betreft de hele gemeente en is bedoeld om vervuilende 2-takt brom- en snorfietsen uit de stad te weren. De milieuzone is gestart per 1 december 2020. Er wordt gehandhaafd met camera’s die de kentekens van de brom- en snorfietsen kunnen lezen. Omdat aan de hand van een kenteken niet is te zien of een brommer 2-takt is, maar wel hoe oud een voertuig is, wordt gekeken naar de leeftijd. Brommers uit 2010 of ouder mogen niet in de stad rijden. Voor een 4-takt brommer uit 2010 of ouder, die minder vervuilend is, kan een ontheffing worden aangevraagd. Ook kan jaarlijks een ontheffing worden aangevraagd voor een oldtimer (ouder dan 30 jaar) om 40 dagdelen per jaar in de milieuzone te rijden. Verder is ontheffing mogelijk om medische redenen.

Handhaving Voor de handhaving wordt gebruik gemaakt van een aantal camera’s die telkens op verschillende plekken worden opgehangen. In 2024 was ongeveer 0,5% van de

35/38

Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit Den Haag 2024

rondrijdende brom- en snorfietsen in overtreding. Hiermee kan gesteld worden dat de naleving van de milieuzone brom- en snorfietsen al jaren goed is. Ontheffingen Er zijn in 2024 403 ontheffingen verleend. Daarvan waren er 238 voor een 4takt brommer, 3 om medische redenen en 162 voor een jaarontheffing voor een oldtimer. Van de jaarontheffing voor oldtimers is 800 keer gebruik gemaakt om een dagdeel te rijden. Hiervan wordt vooral in het voorjaar, zomer en najaar gebruik gemaakt, met een piek aan aanvragen eind januari, vermoedelijk in verband met de traditionele Haagse Kâhwe Klâhwe rit. Effect van de zone Om het effect van de zone te meten, is gekeken naar de aantallen brom- en snorfietsen die geregistreerd staan in Den Haag en zijn er tellingen gehouden. Voor invoering van de zone was circa 50% van de in Den Haag geregistreerde brom- en snorfietsen uit 2010 of ouder. Een jaar na invoering van de milieuzone was dat nog maar 33%. Met een groot deel van deze oudere voertuigen wordt vermoedelijk niet gereden. Uit tellingen blijkt dat voor invoering 20% van de brom- en snorfietsen op de weg in Den Haag uit 2010 en ouder was. Een jaar na invoering was dat nog maar 8%.

3.6 Schone taxi’s Den Haag heeft in 2022 met het opstellen van de ‘Aanpak Emissieloos Taxivervoer Den Haag’ en het ondertekenen van het landelijke ‘Afsprakenkader Emissieloos Taxivervoer’ (RIS311807) aangegeven dat zij de intentie heeft om vanaf 2025 een zero-emissiezone voor taxivoertuigen te gaan invoeren. Het kunnen invoeren van een zero-emissiezone voor taxi's in Den Haag, staat landelijk on-hold, vanwege het noodzakelijke juridische wetgevingsproces. Het RVV (Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990 ) moet daarvoor nog worden aangepast. Dit is nog niet vastgesteld door het Kabinet. Ondertussen staat het individuele taxi-ondernemers vrij om zelf alvast te investeren in eigen schoon vervoer, en zo een concurrentievoordeel te krijgen. De gemeente werkt door aan laadinfrastructuur op grote standplaatsen. 3.7 Stimuleren elektrisch rijden en uitbreiding laadinfrastructuur Voor de overstap naar elektrisch vervoer zijn voldoende laadpalen in de openbare ruimte noodzakelijk. In 2024 nam het aantal laadpalen met 122 toe naar bijna 3.000 laadpalen. Elke laadpaal heeft twee laadpunten, dus dat betekent bijna 6.000 laadpunten. Het aantal in 2024 gerealiseerde laadpalen is lager dan initieel gepland.