RIS323667 Bijlage GDH Actieprogramma Publieke Gezondheid
Tekst van het document
Actieprogramma Publieke gezondheid Den Haag 2025 – 2028
Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
5
6
Preventie
15
• Positieve gezondheid
16
• Gezondheidsverschillen verkleinen
16
• Levensloopbenadering
16
Inleiding
7
• Gezonde wijken en netwerken
17
• Wettelijk kader
8
• Effectieve maatregelen
17
• Landelijke nota gezondheidsbeleid
8
• Innovaties
17
• Nationaal Preventieakkoord
8 Ambities voor een gezonde stad
18
• Jaarwerkplannen
21
• Voortbouwen op wat werkt: uitgangspunten en vernieuwingen in het actieprogramma 2025-2028 • Samenwerking voor een gezonde stad in 2040
9 9
•
Haagse preventieaanpak (HPA)
9
Ambitie 1 Gezond gewicht in een gezonde omgeving
23
•
Gezond Gelukkig Den Haag
10
• Huidige situatie
24
•
Nationaal Programma Zuidwest
10
• Wat gaan we doen?
24
•
Samenwerking zorgverzekeraars (Haaglanden Gezonder!)
10
•
Haagse Aanpak Gezond Gewicht voor kinderen
25
•
Samenwerking: regionaal en vaccinatie
11
•
Leefstijlinterventies voor kinderen en jongeren
26
•
Gezond gewicht volwassenen en ouderen
26
Gezondheid in Den Haag
12
•
Mondverzorging
26
• Inleiding
13
•
Samenwerking
27
• Bevolkingsopbouw
13
•
Levensverwachting
14
•
Ervaren gezondheid, opleiding en inkomen
14
2
Ambitie 2 Mentale veerkracht en psychisch gezond
28
Preventiethema’s ter bevordering van de ambities
37
• Huidige situatie
29
• Inleiding
38
• Wat gaan we doen?
29
•
Kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen
29
Gezonde scholen
39
•
Mentale weerbaarheid voor kinderen
30
• Huidige situatie
40
•
Mentale veerkracht voor pubers en jongvolwassenen
30
• Wat gaan we doen?
40
•
Sumona (Suïcidepreventie, Monitoring, suïcidepoging Nazorg)
31
•
Volwassenen met spanning- en somberheidsklachten
31
•
Ouderen met depressieve klachten
32
•
Gezonde School-aanpak
41
Seksueel gezond en weerbaar
42
• Huidige situatie
43
• Wat gaan we doen?
43
Ambitie 3 Gezonde leefomgeving
33
• Huidige situatie
34
•
Surveillance voor zicht op soa en hiv
43
• Wat gaan we doen?
34
•
Seksuele vorming op scholen
44
•
Integrale samenwerking op de fysieke leefomgeving
35
•
Sense voor jongeren
44
•
Meer schaduwrijk groen in de stad
35
•
Gezonde seksualiteit bij volwassenen
44
•
Hitteplan bij extreme hitte
35
•
Aanvullende seksuele gezondheidszorg voor hoogrisicogroepen
44
•
Gezonde voedselomgeving creëren
35
•
PrEP om HIV te voorkomen
45
•
Soa-zorg voor sekswerkers
45
•
Seksuele weerbaarheid
45
3
Genotmiddelengebruik en gezondheid
46
• Huidige situatie
47
• Wat gaan we doen?
48
•
Rookvrije generatie
48
•
Stoppen met roken
48
•
Alcoholmatiging
49
•
Helder op School
49
•
Begeleiding voor risicojongeren
49
•
Alcohol en drugs in het uitgaansleven
49
•
Aanpak trends onder genotmiddelengebruik
50
•
Alcohol en medicijngebruik bij ouderen
50
Monitoring
51
4
Voorwoord
Voor u ligt het Actieprogramma Publieke
Onze aanpak is gebaseerd op het gedachtegoed van
Gezondheid 2025–2028. Met dit programma
positieve gezondheid. We kijken naar de veerkracht van
laat de gemeente Den Haag zien hoe we de komende jaren werk maken van een
mensen, hun zingeving, sociale relaties en mogelijkheden om mee te doen. Gezondheid is geen doel op zich, maar een middel om volwaardig en betekenisvol te leven.
gezondere stad. We willen de gezondheid van
We willen dat mensen zoveel mogelijk zelf de regie
alle Hagenaars bevorderen, gezondheids
kunnen voeren over hun gezondheid, met ondersteuning
verschillen verkleinen en inzetten op
waar nodig.
preventie in elke levensfase. Daarbij kijken
Preventie is daarbij essentieel. Door vroegtijdig in te
we verder dan alleen ziekte en zorg.
grijpen kunnen we veel gezondheidsproblemen voor-
We richten ons op wat mensen nodig hebben
komen. Dat vraagt om samenwerking over domeinen
om zich gezond en gelukkig te voelen, en op de omstandigheden waarin zij leven, wonen,
Mariëlle Vavier
heen: tussen zorg en welzijn, onderwijs, sport, wonen en het fysieke domein. Alleen samen kunnen we de beweging naar een gezonde stad in 2040 realiseren.
werken en opgroeien. Ik ben trots op de inzet van alle betrokken partners in de In Den Haag zijn de verschillen in gezondheid tussen
stad. Hun kennis, betrokkenheid en creativiteit maken
wijken en bevolkingsgroepen groot. Dat is onacceptabel.
het verschil. Met dit actieprogramma bouwen we voort
Iedereen verdient gelijke kansen op een gezond leven.
op wat al goed gaat en versterken we wat beter kan.
Daarom zetten we extra in op wijken waar de gezond-
Ik nodig iedereen uit om mee te doen. Want een gezonde
Mariëlle Vavier
heidsachterstanden het grootst zijn. We doen dit samen
stad maken we samen.
Wethouder Armoede, Inclusie, Zorg
met inwoners, professionals en organisaties in de stad.
en Internationale Zaken
Want gezondheid is iets van ons allemaal.
5
Samenvatting
In Den Haag staat de gezondheid van veel
Het programma richt zich op drie grote thema’s.
om de stad beter bestand te maken tegen hittegolven en
inwoners onder druk. De verschillen tussen
Allereerst het bevorderen van een gezond gewicht.
andere gevolgen van klimaatverandering.
Overgewicht komt veel voor, vooral onder kinderen in
Ondersteunende thema’s zoals gezonde scholen,
de aandachtswijken. Daarom wordt er al vanaf jonge
seksuele weerbaarheid en verantwoord genotmiddelen-
wijken zijn groot: waar sommige bewoners zich gezond en vitaal voelen, kampen
leeftijd ingezet op gezonde voeding, beweging en
gebruik zijn onlosmakelijk verbonden met deze ambities.
anderen met overgewicht, psychische
mondzorg. Ouders worden actief betrokken, en er zijn
Scholen spelen een belangrijke rol in het aanleren van
klachten of een ongezonde leefomgeving.
programma’s zoals de Haagse Aanpak Gezond Gewicht
gezond gedrag, en jongeren krijgen voorlichting over
en WoWijs die kinderen en jongeren helpen gezonder te
seksualiteit, roken, alcohol en drugs.
leven.
De voortgang van het programma wordt nauwkeurig
Vooral mensen met een lager inkomen of opleidingsniveau hebben vaker te maken met
gemonitord. Via gezondheidsmonitors en dashboards
gezondheidsproblemen. De gemeente
Daarnaast is er veel aandacht voor mentale gezond-
wordt gekeken of de doelen worden gehaald. Zo wil de
Den Haag wil daar verandering in brengen.
heid. Psychische klachten, zoals stress, somberheid
gemeente bijvoorbeeld het percentage kinderen met
en depressie, komen in alle leeftijdsgroepen voor.
overgewicht halveren, het aantal rokers terugdringen en
De gemeente zet in op preventie: van trainingen op
de tevredenheid over de leefomgeving verhogen.
Met het actieprogramma voor 2025 tot 2028 zet de stad koers naar een toekomst waarin
scholen tot ondersteuning voor ouderen die kampen
iedereen gelijke kansen heeft op een gezond
met verlies of eenzaamheid. Ook is er een speciaal
Elk jaar worden er concrete werkplannen opgesteld,
leven.
programma, Sumona, dat zich richt op suïcidepreventie
in samenwerking met lokale partners. Zo blijft het
en nazorg.
programma flexibel en kan het inspelen op actuele
De ambitie is helder: in 2040 moet Den Haag een
ontwikkelingen. Want gezondheid is niet alleen een zaak
gezonde stad zijn. Een stad waarin mensen langer
Het derde speerpunt is de leefomgeving. Een gezonde
van de zorg, maar van de hele stad. En alleen samen kan
gezond leven, zich mentaal veerkrachtig voelen en wonen
stad is een groene stad, met ruimte om te bewegen, te
Den Haag een stad worden waarin iedereen gezond en
in een omgeving die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten
ontspannen en elkaar te ontmoeten. Den Haag investeert
gelukkig kan leven.
en gezond eten. Om dat te bereiken, werkt de gemeente
in schaduwrijk groen, veilige speelplekken en gezonde
samen met talloze partners: van zorgverzekeraars en
voedselomgevingen. Ook wordt er gewerkt aan plannen
scholen tot welzijnsorganisaties en bewoners zelf.
6
Inleiding 7
Inleiding
Wettelijk kader
Landelijke nota gezondheidsbeleid
Nationaal Preventieakkoord
Het preventieve gezondheidsbeleid van de gemeente
Het Rijk schrijft elke vier jaar een landelijke nota waarin
‘Het Nationaal Preventieakkoord’ (NPA) streeft naar
gaat uit van de Wet publieke gezondheid (Wpg). In deze
ze de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke
een gezonder Nederland in 2040. Met ruim 70 partijen
wet is de publieke gezondheidszorg vastgelegd en biedt
gezondheid beschrijven en geven een richting aan het
(patiëntenorganisaties, zorgaanbieders, zorgverzekeraars,
het wettelijke kader voor het nemen van gezondheid
lokale gezondheidsbeleid. De nota geldt van 2022-2024
gemeenten, sportbonden, bedrijven, fondsen, onderwijs,
bevorderende en beschermende maatregelen voor zowel
en met de aantreding van het nieuwe kabinet is er
maatschappelijke organisaties en de Rijksoverheid) zijn
de Haagse inwoners als specifieke doelgroepen in de
nieuwe aandacht voor het thema preventie. Het Rijk
afspraken gemaakt over een samenhangend pakket van
stad. De Wpg vraagt gemeenten eenmaal per vier jaar
komt met een investeringsmodel voor preventie en met
maatregelen die bijdragen aan het gezonder maken
specifiek het lokale publieke gezondheidsbeleid vast te
een landelijke nota gezondheidsbeleid.
van inwoners van Nederland. Deze maatregelen zijn
stellen. In dit actieprogramma stellen we de gemeente-
gericht op het terugdringen van roken, overgewicht en
lijke doelen voor de publieke gezondheid in Den Haag
Gezondheid wordt niet alleen bepaald door gezond leven
problematisch alcoholgebruik. De ambities, doelen en
voor de komende jaren vast en geven we aan met welke
en hoe gezond je voelt. Mensen die bijvoorbeeld leven in
maatregelen zijn vastgelegd in het akkoord. Gezond
acties we deze doelen willen behalen. Hiermee voldoen
armoede, schulden hebben en problemen rondom huis-
gedrag is niet zonder meer een simpele keuze, de invloed
we aan de wettelijke eis in de Wpg.
vesting ervaren hebben invloed op hoe gezond je bent en
van de omgeving speelt ook een rol. Met de maatregelen
hoe gezond je je voelt. Daarom is het van belang dat we
uit dit akkoord krijgt het Haags gezondheidsbeleid een
Publieke gezondheid
de oplossingen over de domeinen zoeken en preventief
impuls. In Den Haag willen we verder gaan. We zetten
Publieke gezondheid richt zich op het bevorderen
beleid ontwikkelen om te voorkomen dat deze problemen
in op risico- en beschermende factoren met een relatief
van de gezondheid van inwoners van Den Haag
zullen ontstaan. Daarbij moeten we uitgaan van de ‘posi-
grote impact op gezondheidsproblemen.
door middel van collectieve preventie, gezond-
tieve gezondheid’, namelijk de brede blik op de gezond-
heidsbescherming en gezondheidsbevordering.
heid. Hierbij gaat het om wat iemand wel kan, belangrijk
Het actieprogramma Publieke Gezondheid Den Haag
Publieke gezondheid is onderdeel van de volksge-
vindt en eventueel wil veranderen en het vermogen om
ligt in het verlengde van het NPA, maar heeft ook eigen
zondheid, wat ook de individuele gezondheids-
je aan te passen als dat nodig is. Hiervoor is samenwer-
ambities. Voor extra impact en versterking committeren
zorg omvat.
king over de domeinen nodig. Hiervoor pakken we de
de partijen in de stad zich aan de uitvoering van dit actie-
gezondheidsvraagstukken over de domeinen aan.
programma. We willen met preventie het verschil maken
8
door de gezondheid van Hagenaars op een positieve
teiten doen om de ambities te behalen. Maar zijn er ook
sociale basis en verankeren we deze thema’s in het beleid
manier te stimuleren. Dit doen we waar mensen wonen,
een aantal aanpassingen:
voor de publieke gezondheid.
werken, leren en leven, waarbij iedereen volwaardig
• Door verandering van het klimaat en belang van
meedoet en ook voor elkaar zorgt.
gezondheid in de leefomgeving hebben we als
Voortbouwen op wat werkt: uitgangspunten en vernieuwingen in het actieprogramma 2025-2028
• Voor genotmiddelengebruik zetten we steviger in op
Voor het verbeteren van de publieke gezondheid van
het voorkomen van het gebruik door de inzet van het
Haagse inwoners is langdurige inzet nodig. En het vorige
programma ‘Helder op School’.
Waarbij aandacht is voor klimaatadaptatie en het effect van een gezonde leefomgeving op een gezonde leefstijl.
actieprogramma heeft waardevolle inzichten opgeleverd.
• De aanpak voor suïcidepreventie is uitgebreid met
De volgende uitgangspunten blijven in het nieuwe actie-
nazorg, om Haagse inwoners na een poging te
programma van kracht: • Het medische en sociale domein moeten we met elkaar blijven verbinden. • De uitgangspunten van positieve gezondheid is nog steeds van belang.
Figuur 1: Regenboogmodel (Whitehead & Dahlgren)
hoofdambitie de ‘Gezonde leefomgeving’ opgenomen.
begeleiden (Sumona). • De gezinsaanpak voor kinderen met overgewicht is onderdeel geworden van de reguliere aanpak voor overgewicht.
De samenwerking beperkt zich niet tot op beleidsniveau, we zoeken de samenwerking ook op in programma’s en
waarbij we in gelijkwaardigheid en co-creatie met
Samenwerking voor een gezonde stad in 2040
bewoners, professionals en beleid bijdragen aan een
Gezondheid wordt niet alleen bepaald door de eigen
aanpak op gezondheid die past bij de behoefte van de
leefstijl en toegang tot de zorg, maar ook door de leefom-
Haagse preventieaanpak (HPA)
wijk.
geving, wonen, armoede, onderwijs, etc. Daarom werken
Doordat de gezondheid van inwoners wordt bepaald
we op alle thema’s samen met de beleidsterreinen van
door meerdere thema’s dan alleen gezonde voeding en
onderwijs, jeugd, sport/bewegen, wonen, armoede en
bewegen zoals armoede, inkomen, stress, onderwijs
• We blijven uitgaan van de community-up benadering,
Veel activiteiten zijn onderdeel van lopende programma’s en zijn effectief bewezen. Daarom blijven we veel activi-
samenwerkingsnetwerken in de stad om het doel van een gezonde stad in 2040 te behalen.
en wonen werken we samen met meerdere beleids
9
terreinen. We zorgen ervoor dat deze beleidsterreinen
Nationaal Programma Zuidwest
Een intensieve samenwerking biedt de mogelijkheden tot
bewust zijn van beleidskeuzes en de effecten op de
De gezondheid van inwoners in bepaalde wijken of
investeren in bepaalde doelgroepen en gezondheidspro-
gezondheid van mensen. Dit doen we onder andere in
gebieden van Den Haag is minder goed dan in de rest
blemen. Deze samenwerking is ingericht in ‘Haaglanden
de Haagse Preventieaanpak. Hier werken we met andere
van de stad, zoals in Den Haag Zuidwest. Dat vraagt om
Gezonder!’
domeinen aan het verminderen van de gezondheidsach-
een intensieve samenwerking met inwoners en over de
We zetten in op verschillende samenwerkingsinitiatieven
terstanden en zorgen we dat er minder beroep wordt
domeinen heen. Het college werkt de komende 20 jaar
met de verzekeraars als:
gedaan op de jeugdhulp. Aan de hand van een levensloop
samen met bewoners, professionele partijen en het Rijk
• Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI). De huisarts
benadering zijn we aan de slag met vier focuslijnen
in een programma dat het gebied Zuidwest vooruithelpt.
kan mensen met overgewicht verwijzen naar een
(RIS316587) waar diverse activiteiten aan gaan bijdragen
Daarom wordt door de netwerkorganisatie ‘Gezond en
GLI. Hierbij houdt de huisarts rekening met andere
(RIS318620).
Gelukkig Den Haag’ vanuit de alliantie ‘Gezondheid en
problemen, zoals schulden of weinig sport- en beweeg-
Vitaliteit’ gewerkt aan verbetering van de gezondheid
mogelijkheden. Dit kan in de weg staan van het werken
van inwoners in Zuidwest. De ambitie is dat inwoners
aan het verminderen van gewicht.
Gezond en Gelukkig Den Haag Vele verschillende partijen leveren een bijdrage aan de
van Zuidwest over 20 jaar zich net zo gezond voelen als
• WoWIJS, een leefstijlinterventie voor kinderen met
gezondheid van de stad. Dit vraagt om een verbindende
andere inwoners in Den Haag. Daarbij streeft de alliantie
(matig of ernstig) overgewicht. Vanuit verschillende
aanpak. ‘Gezond en Gelukkig Den Haag’ is een beweging
naar gezonde woningen en buitenruimte, mensen
disciplines worden beweeg-, voedings- en coachlessen
waarbij veel organisaties, van welzijn tot medisch
bewegen meer, mentaal gezonde wijken en kinderen en
gegeven. Ouders worden ook betrokken.
domein, wetenschap en burgerinitiatieven zijn aange-
jongeren groeien gezond op.
sloten en streven naar een goede gezondheid voor iedere
• Krachtige basiszorg, met integrale zorg en ondersteuning voor mensen met hoge gezondheidsrisico’s en
king tussen medisch en sociaal domein en formeel en
Samenwerking zorgverzekeraars (Haaglanden Gezonder!)
informeel versterkt. Hierbij gaan we uit van de kracht en
Een succesvolle samenwerking tussen de gemeente
leefwereld van de mensen, namelijk met een communi-
(sociaal domein), zorgverzekeraars en zorgaanbieders
ty-up benadering.
(medisch domein) is onmisbaar voor het realiseren van
die zich uiten als lichamelijke klachten. Bij Welzijn op
het gezamenlijke doel. Dat is een betere gezondheid
Recept kunnen mensen met een verwijzing van de
voor Hagenaars met een effectieve inzet van middelen.
huisarts meedoen aan welzijns- of beweegactiviteiten.
Haagse inwoner. Door het netwerk wordt de samenwer-
problemen op meerdere leefdomeinen. Waar nodig wordt verwezen naar de schuldhulpverlening en andere voorzieningen en hulp. • Welzijn op Recept. Soms zijn er welzijnsproblemen
10
• Vanuit de sociale minimaverzekering zetten we in op
Samenwerking: regionaal en vaccinatie
preventie van gezondheidsproblemen van de minima
Bij de uitvoering van de Wpg zetten we de relatie met de
groep met ‘Bewegen Werkt’, gericht op voeding,
GGD voort voor de regionaal georganiseerde gezondheid-
bewegen en participatie. Ook bieden gezondheids
staken zoals bestrijding van infectieziekten en medische
professionals met de ‘Pluhz-app’ 24/7 online coaching
milieukunde. Ook de GGD focust daarbij op positieve
en ondersteuning bij stoppen met roken en bij een
gezondheid en stelt dat gezond leven gaat over mensen
gezonde leefstijl. Bij de aanbesteding van het nieuwe
met een gezonde leefstijl in een gezonde leefomgeving.
minimacontract is de inzet op preventie ook weer onderdeel van de voorwaarden
We werken nauw samen met de jeugdgezondheidszorg
• Nationale Diabetes Challenge, een beweegprogramma
in de stad. We zorgen dat ons preventieve gezondheids-
georganiseerd door buurtsportcoaches, welzijns- of
beleid goed bij hen aansluit. Zij voeren onder andere het
zorgprofessionals. Deelnemers wandelen samen met
rijksvaccinatieprogramma uit als onderdeel van de Wpg.
professionals in de buurt en werken aan hun leefstijl, een gezonde toekomst en een betere kwaliteit van leven.
11
Gezondheid in Den Haag 12
Gezondheid in Den Haag
Inleiding
Bevolkingsopbouw
kinderen en jongeren (0-18 jaar), jongvolwassenen en
De ervaren gezondheid van Haagse inwoners is de laatste
Op 1 januari 2024 telde Den Haag 566.221 inwoners.
volwassenen (20 – 64 jaar) en ouderen (65 jaar en ouder).
jaren gedaald. Daarmee staat Den Haag gelijk aan de
Waarvan 282.193 mannen en 284.028 vrouwen (bron:
De bevolkingsopbouw in Den Haag is in figuur 2 in beeld
regio, maar is het percentage lager dan het landelijke
gezondheidsgids GGD Haaglanden). Voor de verdeling in
gebracht.
gemiddelde. Echter verschilt het ervaren van gezondheid
leeftijdsverdeling houden we drie categorieën aan:
tussen wijken en inwoners. Er zijn verschillende factoren die effect hebben op gezondheid van mensen: roken, drinken, stress, weinig bewegen, ongezonde voeding, inkomen, schulden en de leefomgeving. Mensen met een stapeling van risicofactoren hebben een grotere kans op een negatief effect op de gezondheid. Over het algemeen zijn de gezondheidsrisico’s het grootst bij mensen met een lagere sociaaleconomische status (SES). Om de huidige gezondheid van de Haagse inwoners in beeld te brengen, maken we gebruik van de gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2022 en de gezondheidsmonitor jeugd 2023 van GGD Haaglanden.
Figuur 2: Bevolkingsopbouw in Den Haag
13
Levensverwachting
Om de gezondheid van de Haagse inwoners te
De gezondheidsmonitor laat zien dat voor de periode
bevorderen, is het belangrijk de indicatoren die de
van 2019-2022 de gemiddelde levensverwachting in
gezondheid beïnvloeden per leeftijdscategorie te weten
totaal 79,7 jaar is. Dit is ten opzichte van de periode daar-
en te monitoren. Voor publieke gezondheid zijn de
voor gelijk gebleven (80 jaar). Voor mannen is de levens-
indicatoren:
verwachting iets gedaald (77,9 jaar) ten opzichte van
• percentage dat de gezondheid ervaart als (zeer) goed
de periode daarvoor (78,2 jaar) en voor vrouwen is deze gelijk gebleven (81,6 jaar). De gezonde levensverwachting is voor mannen (57,9) en vrouwen (55,7) gedaald.
Ervaren gezondheid, opleiding en inkomen De meeste inwoners van Den Haag beoordelen de eigen gezondheid als (zeer) goed, namelijk 65,2%. Mensen met een praktische opleiding of lager inkomen ervaren
(ervaren gezondheid) • percentage overgewicht en percentage voldoen aan de beweegrichtlijn (overgewicht en bewegen) • percentage dat de tandarts bezoekt (mondgezondheid) • percentage dat gebruikmaakt van genotmiddelen als alcohol en roken/vapen (genotmiddelen) • percentage dat matig/hoog risico heeft op angst of depressie (psychische gezondheid) • percentage dat gebruikmaakt van voorbehoedsmid-
minder snel een goede gezondheid dan inwoners met
delen en SOA-consulten (seksuele gezondheid)
een theoretische opleiding of inkomen. Zo beoordeelt
• percentage dat tevreden is over de leefomgeving
minder dan de helft (40%) van de mensen met een
(leefbaarheid)
inkomen tot 110% van het sociaal minimum een (zeer) goede gezondheid, terwijl bij een theoretische opleiding
Deze indicatoren komen uit de gezondheidsgids van GGD
ongeveer 76% een (zeer) goede gezondheid ervaart.
Haaglanden, Den Haag in Cijfers en het dashboard van
Mannen ervaren ten opzichte van vrouwen een betere
de Haagse preventieaanpak. Op basis van bovenstaande
gezondheid.
indiciatoren maken we beleid voor de stad in ons streven naar een gezondere stad in 2040.
14
Preventie 15
Preventie
Met de inzet op preventie wil de gemeente
we een bijdrage aan het vermogen van mensen om met
Gezondheidsverschillen verkleinen
gezondheidsproblemen voorkomen en
fysieke, emotionele en sociale uitdagingen om te gaan.
Met dit actieprogramma gaan we verder met het
Ook stimuleren we hen zoveel mogelijk zelf beslissingen
gericht ondersteunen van mensen die dit het hardst
te nemen. Gezondheid is een middel om een zinvol
nodig hebben. We blijven ernaar streven om het
preventieve maatregelen verbinden met de voorzieningen voor gezondheid, zorg en
leven te leiden, niet een doel op zich. De zes pijlers voor
gezondheidspotentieel te vergroten en zoveel mogelijk
ondersteuning in de stad. Het uitgangspunt
positieve gezondheid zijn: lichaamsfuncties, mentaal
gezondheidswinst te behalen. Er blijft extra aandacht
is het bevorderen van gezond leven in alle
welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, sociaal maat-
voor inwoners met de grootste gezondheidsrisico’s.
schappelijk participeren en dagelijks functioneren.
We houden rekening met de draagkracht van mensen en
levensfasen. We willen alle inwoners gelijke kansen bieden en houden rekening met
de toegang tot informatie, zodat we beter in staat zijn de Figuur 3: Positieve gezondheid
gezondheidsverschillen te verkleinen.
persoonlijke omstandigheden en
Levensloopbenadering
vaardigheden. Naast vroege signalering van
De levensloopbenadering blijft belangrijk. Elke levensfase
LICHAAMSFUNCTIES
risico’s, ondersteunen we gezond gedrag.
kent uitdagingen die samenhangen met de persoonlijke
Om vermijdbaar zorggebruik te voorkomen,
ontwikkeling enerzijds en veranderde eisen uit de omge-
is het goed om er zo vroeg mogelijk bij te zijn.
Positieve gezondheid
ving anderzijds. Daarnaast spelen genetische bagage, DAGELIJKS FUNCTIONEREN
MENTAAL WELBEVINDEN
geluk of juist pech een rol. Overgangen tussen levensfasen en bepaalde levensgebeurtenissen kunnen leiden
Gezondheid is meer dan alleen niet ziek zijn. In dit
tot gezondheidsrisico’s. Het vermogen tot aanpassen en
actieprogramma passen we een brede en positieve
voeren van eigen regie verschilt per levensfase. Ook zijn
benadering van gezondheid toe, waarin de persoon, maar
er gevoelige periodes waarin mensen bepaalde gezond-
ook het collectief centraal staat. We richten ons op de
MEEDOEN
ZINGEVING
heidsvaardigheden het best ontwikkelen. Ouders hebben
Hagenaars zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven
in de jaren van de opvoeding een grote invloed op de
betekenisvol maakt. Met die bredere benadering leveren
leefstijl van hun kinderen. Daar tegenover staat dat een KWALITEIT VAN LEVEN
16
ongezonde leefstijl vaak op jonge leeftijd wordt aange-
Effectieve maatregelen
We stimuleren organisaties om gebruik te maken van
leerd. Veel ouderen bereiken een steeds hogere leeftijd.
We werken met preventieve maatregelen die bewezen
innovatieve middelen, omdat steeds meer mensen zelf
Op een bepaald moment verliezen ze hun veerkracht en
effectief zijn. De effectiviteit kan zowel zichtbaar worden
de regie willen voeren. Zo willen mensen graag digitaal
hebben ze meer en complexere zorg en ondersteuning
in de praktijk als door wetenschappelijk onderzoek. Op de
kunnen beschikken over hun eigen gezondheidsgegevens.
nodig.
website Loketgezondleven.nl van het RIVM en bij het
Ze zoeken online naar laagdrempelig en direct advies over
Nederlands Jeugdinstituut (NJI) zijn erkende interventies
(beginnende) gezondheidsklachten.
Gezonde wijken en netwerken
te vinden die in Nederland beschikbaar zijn. De expertise
De wijk, de eigen leefomgeving, is veelal een goede plek
over de inhoud van interventies ligt bij de uitvoeringspar-
om aan gezondheid te werken. Met wijkgerichte preventie
tijen. We willen preventieve aanpakken die hun effecti-
richten we ons op tijdig herkennen van individuele of
viteit in Den Haag hebben bewezen, blijven inzetten en
collectieve vragen. Gezondheidsproblemen kunnen divers
ondersteunen en indien mogelijk intensiveren. Daarbij
en complex zijn. Van professionals in de wijken vragen we
werken we samen met kennisinstituten zoals het RIVM,
dat zij (potentiële) gezondheidsproblemen signaleren en
Trimbos, Rutgers, Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG),
hier actief op anticiperen. Met de wijkpreventieaanpak
Pharos, Gezond in de Stad en de GGD.
werken we in co-creatie met inwoners en lokale partners aan de publieke gezondheid in de wijk. We zetten breed in
Innovaties
op overgewicht, leefstijl, eenzaamheid, woningen en de
Veel preventieve interventies hebben een digitaal onder-
buitenruimte. Inwoners van Den Haag worden zo uitge-
deel. Denk aan leefstijlapps of apps die zich richten op
daagd om mee te doen aan activiteiten in hun wijk die de
een betere mentale weerbaarheid, smartwatches en
gezondheid bevorderen.
interactieve websites. De kracht van eHealth is de toegankelijkheid, het persoonlijke en het ontbreken van wachtlijsten. Het is laagdrempelig en voor iedereen beschikbaar.
17
Ambities voor een gezonde stad 18
Ambities voor een gezonde stad
Met dit actieprogramma willen we levensjaren van de inwoners in Den Haag verhogen. Om te bepalen of deze ambitie wordt gehaald, hebben we een aantal indicatoren opgesteld met langetermijn doelstellingen in 2030 en 2040. De ambities voor de komende jaren moeten eraan bijdragen om de doelstellingen te behalen.
19
Figuur 4: Indicatoren en doelstellingen in 2030 en 2040
In 2040 is de gemiddelde gezonde levensverwachting van de inwoners van Den Haag toegenomen van 56,8 jaar naar 62,75 jaar door in te zetten op een gezonde leefstijl en gezonde leefomgeving (voor iedereen in Den Haag) Indicator
Doelgroep
Startwaarden (2024)
Overgewicht en bewegen
Volwassenen
48% heeft overgewicht
Doelstelling 2030
Doelstelling 2040 Daling naar 38% overgewicht
Kinderen 2 t/m 15 jaar
19% heeft overgewicht
Daling naar 9% overgewicht
Mondgezondheid
Kinderen en jongeren
75% bezoekt een tandarts
100% tandartsbezoek door kinderen en jongeren
Roken/vapen
Volwassenen
19% geeft aan te roken
Daling naar 12% die rookt
Jongeren
15% heeft ooit gerookt 22% heeft ooit gevaped
Daling naar 5% die ooit heeft gerookt
Volwassenen
4,7% drinkt overmatig alcohol
Het overmatig alcoholgebruik blijft stabiel bij 5%
Jongeren
36% heeft ooit gedronken
Daling naar 29% die ooit gedronken heeft.
15% heeft de laatste maand gedronken
Daling naar 13% die de laatste maand heeft gedronken.
Volwassenen
15% heeft een matige tot hoog risico op angst en depressie.
Daling naar 9% die matig tot hoog risico hebben op angst en depressie
Jongeren
Op het vmbo heeft 10% matig tot hoog risico op angst. Op havo/vwo is dat 8%. 4% van de vmbo-leerlingen heeft ernstige psychische klachten. Voor havo-/vwoleerlingen is dat 3%.
Daling naar 8% bij vmbo-leerlingen die matig tot hoog risico heeft op angst. Voor havo- en vwoleerlingen een daling naar 6%. Daling naar 3% van de vmbo-leerlingen met ernstige psychische klachten en voor havo-/ vwo-leerlingen naar 2%.
Volwassenen
83% is tevreden met de woonomgeving
Overmatig alcoholgebruik
Psychische klachten
Leefomgeving
In 2040 is de kwaliteit van de leefomgeving van inwoners van Den Haag gezonder geworden. De leefomgeving nodigt uit om te bewegen en te ontmoeten en de leefomgeving beschermt de gezondheid. 90% is tevreden met de woonomgeving.
Indicatoren die we monitoren om het effect te meten: Ervaren gezondheid
Voldoende bewegen
Volwassenen
65% ervaart de gezondheid als (zeer) goed
Jongeren
80% ervaart de gezondheid als (zeer) goed
Volwassenen
Houdt zich aan de beweegrichtlijn: 49%
Jongeren
Houdt zich aan de beweegrichtlijn: 6 jaar - 41 % 10 jaar - 31,3%
Halvering van het verschil in (zeer) goed ervaren gezondheid tussen wijken met en zonder achterstand
20
Om de gezondheid van de Haagse inwoners te verbe-
aan het welzijn van de inwoners. Een gezonde fysieke
bevlogen professionals zorgen we voor een sterk netwerk
teren en bovenstaande doelen te behalen, zetten we de
en sociale leefomgeving stimuleert fysieke activiteit,
en infrastructuur van preventieve programma’s op
komende jaren in op:
vermindert stress en bevordert sociale interactie, wat
verschillende plaatsen in de stad.
• Gezond gewicht in een gezonde omgeving
allemaal bijdraagt aan een betere gezondheid.
Het streven naar een gezond gewicht voorkomt
Voor elke ambitie staat in het jaarwerkplan aange-
meerdere chronische ziekten zoals diabetes, hart- en
De thema’s gezonde scholen, seksuele weerbaarheid
geven wat het beoogde resultaat is en de te leveren
vaatziekten en bepaalde vormen van kanker. Daarnaast
en genotmiddelengebruik spelen een cruciale rol in het
inspanningen zijn. Ook de doelen en doelgroepen van
draagt het bij aan een betere fysieke conditie, meer
bevorderen van de gezondheid van een gezond gewicht,
de preventieprogramma’s worden per ambitie vast-
energie en een lagere levenskwaliteit.
mentale gezondheid en gezonde leefomgeving. Deze
gelegd. Het uitvoeringsplan bestrijkt telkens een jaar,
• Mentale veerkracht en psychisch gezond
thema’s zijn ondersteunend aan het behalen van de
zodat we kunnen inspelen op actuele ontwikkelingen
ambities.
en aansluiten bij rijksbeleid. Ook de afspraken uit het
Verbeteren van de weerbaarheid draagt bij aan het goed om kunnen gaan met stress, tegenslagen en veranderingen. Mensen met een hoge mate van weer-
Jaarwerkplannen
baarheid hebben een betere mentale gezondheid, zijn
Elk jaar maken we als gemeente samen met de Haagse
minder vatbaar voor depressie en angst, en kunnen
uitvoeringsorganisaties een uitvoeringsplan per ambitie.
beter omgaan met de uitdagingen van het dagelijks
Dit is de basis voor een goede samenwerking en
leven.
afstemming tussen de verschillende partijen: GGD, ggz,
• Gezonde voedsel- en leefomgeving
Haagse coalitieakkoord worden in de jaarplannen opgenomen.
eerstelijnszorg en huisartsen, onderwijs en kinderop-
Een gezonde fysieke en sociale leefomgeving speelt
vang, sportpartijen, welzijnsinstellingen, CJG en teams
een grote rol in het bevorderen van zowel fysieke
Wet maatschappelijke ondersteuning, ziekenhuizen en
als mentale gezondheid. Een omgeving met schone
verpleeg- en verzorgingshuizen, thuiszorg, Centrum voor
lucht, voldoende (schaduwrijk) groen, veilige speel-,
seksuele gezondheid, horeca en uitgaansgelegenheden,
ontmoetings- en wandelmogelijkheden en toegang
zorgverzekeraars, de stadsdelen en wijken en partijen
tot gezonde voeding en gezondheidszorg draagt bij
betrokken bij de fysieke leefomgeving. Met bekwame en
21
Ambities
Ambitie 1 Gezond gewicht in een gezonde omgeving
Ambitie 1 Gezond gewicht in een gezonde omgeving
Ambitie 2 Mentale veerkracht en psychisch gezond
Ambitie 2 Mentale veerkracht en psychisch gezond
Ambitie 3 Gezonde leefomgeving
Ambitie 3 Gezonde leefomgeving
Ondersteunende preventiethema’s
Thema 1 Gezonde scholen
Thema 2 Seksueel gezond en weerbaar
Thema 3 Genotmiddelengebruik en gezondheid
22
Ambitie 1 Gezond gewicht in een gezonde omgeving 23
Ambitie 1 Gezond gewicht in een gezonde omgeving
Huidige situatie
kansen. Hierbij willen we in een vroeg stadium risico’s
De afgelopen jaren zien we in het algemeen een
voor overgewicht opsporen en aanpakken bij kinderen.
stabilisatie in het percentage kinderen, jongeren en
We richten ons ook op ouders en verzorgers, aangezien
volwassenen met overgewicht in Den Haag. Toch blijft
zij een grote invloed hebben in het leven van een kind.
het percentage kinderen, jongeren en volwassenen met
Zo willen we de kennis van ouders, verzorgers, kinderen
overgewicht hoog. Dat geldt vooral voor inwoners die
en (zorg)professionals over een gezonde leefstijl
wonen in wijken met de laagste SES. Zij hebben meer
vergroten. Dit doen we door een mix van voorlichting,
dan 2 keer zoveel risico op overgewicht.
educatie en advisering. Dit doen we onder andere door het stimuleren van consumptie van groente en fruit,
Overgewicht heeft meerdere oorzaken en de gevolgen
meer kinderen actief bewegen en meer kinderen naar
zijn zichtbaar op meerdere terreinen. Vaak brengt het
de tandarts gaan. Op verschillende plekken worden
mentale en sociale problemen met zich mee. Kinderen
kinderen en hun verzorgers bereikt: op school, in de wijk,
met overgewicht worden bijvoorbeeld vaker gepest en
thuis, bij (zorg)professionals, bij sportclubs en bij het CJG.
hebben als volwassenen een grotere kansen op hart- en
Voor kinderen en jongeren met overgewicht bieden we
vaatziekten en het ontwikkelen van diabetes. Daarnaast
leefstijlinterventies.
beweegt een groot deel van bewoners met overgewicht te weinig.
Wat gaan we doen? We blijven ons inzetten om de stabilisatie in overgewicht
Voor de aanpak van gezond gewicht bestaat het aanbod uit: 1. Haagse Aanpak Gezond Gewicht voor kinderen (HAGG)
om te zetten naar een daling. Dit doen we door de
2. Gezond gewicht voor (jong)volwassenen en ouderen
aanpak van overgewicht in te zetten waar de meeste
3. Mondverzorging
winst te behalen is, we investeren ongelijk voor gelijke
24
Haagse Aanpak Gezond Gewicht voor kinderen
voeding, actief bewegen, welbevinden en op de fysieke
Overgewicht op jonge leeftijd heeft impact op de rest
voor het grootste resultaat zorgt, richt de aanpak zich
van het leven. Het vergroot onder andere de kans op
in het bijzonder op kinderen en hun verzorgers. Voor
het ontwikkelen van chronische ziekten en daarmee de
het vormgeven van een gezonde omgeving werken we
afhankelijkheid van zorg en voorzieningen. Reden om
samen met inwoners en partners uit de sectoren zorg,
al op jonge leeftijd te investeren in gezond gewicht.
sport, duurzaamheid, bedrijfsleven en onderwijs.
en sociale omgeving. Omdat preventie bij jonge kinderen
Dit doen we met de ‘Haagse Aanpak Gezond Gewicht
• Er is intensief contact met scholen over het thema gezonde leefstijl, denk aan schoolmaaltijden, voedseleducatie en watertappunten. • We investeren integraal in gezond opgroeien thuis, in de wijk en op school. Kind naar Gezonder Gewicht Een van de leefstijlinterventies die we inzetten is de
(HAGG)’ voor kinderen. De ‘Haagse Aanpak Gezond
Er wordt onder meer ingezet op:
netwerkaanpak Kind naar Gezonder Gewicht, voor
Gewicht’ stimuleert een gezonde sociale en fysieke
• Babygroentetas. Gezinnen met eerstgeborenen in Laak
kinderen met obesitas en hun ouders. Het kind en de
omgeving, waarin de gezonde keuze makkelijk is.
en Escamp kunnen 8 weken gebruik maken van een
samenwerking tussen het zorg- en sociaal domein
gratis groentepakket.
staat hierin centraal. Bij sommige gezinnen zien we dat
De aanpak richt zich op kinderen van -9 maanden t/m 12 jaar, omdat je niet jong genoeg kunt beginnen met gezond oud worden. Het doel is het terugdringen van overgewicht bij kinderen. Dit doen we door integraal samen te werken aan gezond opgroeien thuis, in de wijk en op school. Om gezondheidsverschillen te verkleinen, richten we ons op een aantal aandachtwijken in
• Uitbreiding van het netwerk voor aanpak Kind naar Gezonder Gewicht.
obesitas een symptoom is van onderliggende problematiek, zoals armoede of een instabiele thuissituatie.
• Cultuursensitief werken: focusgroepen met moeders
Met het gezin worden de problemen en prioriteiten in
voor meer inzicht in opvoed- en gezonde leefstijl.
kaart gebracht. Het kind met overgewicht en de rest van
• Het aanbieden van ontbijttassen met gezonde ontbijt-
het gezin krijgen de zorg en ondersteuning die nodig is
producten, mét de buurt en vóór de buurt (Moerwijk).
gedurende een langere periode. Zo zorgen we dat het
Centrum, Laak en Escamp, aangezien daar het probleem
• Het trainen van pedagogisch medewerkers van kinder-
gezin in beeld blijft bij de juiste professionals. Dit bete-
van overgewicht en een ongezonde leefstijl bij kinderen
opvang locaties, zodat zij extra aandacht hebben voor
kent ook dat er intensief wordt samengewerkt met
het grootst is.
de motorische ontwikkeling en gezonde leefstijl van de
belangrijke betrokkenen rond het gezin, zoals de huisarts,
kinderen (2-4 jaar).
maatschappelijk werker, leerkracht en in sommige
De aanpak is een ketenaanpak van preventie, vroegtijdige
gevallen ook de sportvereniging, schuldhulpverlening of
signalering en begeleiding. En ligt de focus op gezonde
ggz. De gezinnen worden maximaal 3 jaar ondersteund.
25
kinderleefstijlcoaches. We volgen hiermee het landelijk
Leefstijlinterventies voor kinderen en jongeren
model ketenaanpak voor kinderen met overgewicht en
We bieden voor kinderen met een verhoogd risico op
obesitas.
(ernstig) overgewicht verschillende leefstijlinterventies.
Vanaf 2025 wordt de ketenaanpak uitgebreid met
Om de week krijgen ze een maaltijdpakket mee om thuis te koken en zo ouders te betrekken.
Hierbij krijgen zij advies en begeleiding bij gezonde
Gezond gewicht volwassenen en ouderen
Gezond gewicht voor jongeren
voeding en het aanleren van gezonde eetgewoontes.
In het beleidsplan ‘Seniorvriendelijke Stad’ is gezond-
Het is bij de voeding voor jongeren niet vanzelfsprekend
Ze gaan aan de slag met bewegen en een actieve leefstijl.
heid bij ouderen een belangrijk thema. Voor ouderen
om de gezonde keuze voorrang te geven. Een dieet voor
Ze oefenen met gedragsverandering die nodig is voor een
betekent gezondheid dat ze zo lang mogelijk de dage-
jongeren geeft relatief weinig resultaat. Dit komt mede
gezondere leefstijl. Doorverwijzing vindt plaats via de
lijkse activiteiten kunnen doen die voor hen belangrijk
doordat pubers minder naar volwassenen luisteren, meer
huisarts.
zijn. Belangrijke factoren zijn daarbij gezond eten en
eigen geld te besteden hebben en meer buitenshuis
bewegen. Vanuit het actieprogramma werken we samen
actief zijn. Wel worden er goede successen geboekt met
We bieden voor kinderen:
in de valpreventie en bieden leefstijlinterventies die
actiever bewegen en sporten. Hiervoor werken we vanuit
• Kind naar Gezonder Gewicht voor kinderen van 2-12
bijdragen aan een gezondere leefstijl bij ouderen, zoals
gezondheid samen met sport. Zo organiseren streetsport coaches op speciaal hiervoor aangewezen locaties in de
jaar (zie hierboven); • WoWijs: een gecombineerde leefstijlinterventie
groepsconsulten en leefstijlloketten.
stad, zoals Krajicek playgrounds en Cruyff Courts, een
(GLI) voor kinderen tussen de 6-14 jaar. De 36 lessen
Mondverzorging
laagdrempelig sport- en beweegaanbod dat voorname-
omvatten drie disciplines: (1) Gezonde voeding (diëte-
Te veel en ongezond eten hebben een weerslag op de
lijk gericht is op jeugd en jongeren. Hierbij is specifiek
tiek), (2) Actieve leefstijl (bewegingsonderwijs) en (3)
mondgezondheid bij kinderen, jongeren, (jong)volwas-
aandacht voor het verhogen van buurtbetrokkenheid
Coaching (psychologie);
senen en ouderen. Een goede mondverzorging draagt bij
waarbij jongeren die zich positief onderscheiden zelf
• Alle Haagse kinderen kunnen gebruikmaken van de
aan een betere ervaring van de eigen gezondheid. Maar
opgeleid kunnen worden tot streetsport coach. Zij dienen
app van WoWijs met educatie en tips over voeding,
uit onderzoek blijkt dat het tandartsbezoek in Den Haag
als rolmodel voor kinderen uit de wijk en bevorderen op
bewegen en welbevinden;
achterblijft. Onze ambitie is om het tandartsbezoek tot 18
deze manier duurzame sport- en beweegdeelname.
• Door Dik en Dun: leefstijlinterventie voor kinderen in
jaar te laten stijgen naar 100%. Voor elke doelgroep is het
de Schilderswijk waar kinderen een schooljaar lang
belangrijk om de mondverzorging te verbeteren. Daarom
wekelijks les krijgen in gezonde leefstijl en bewegen.
zetten we voor elke doelgroep specifieke interventies in.
26
Voor (jonge) kinderen:
Samenwerking
• ‘Met het eerste tandje naar de tandarts’, een mailing
Aan overgewicht liggen vaak veel oorzaken ten grondslag.
aan alle ouders als hun kind 6 maanden wordt; • Bijeenkomsten voor ouders over mondgezondheid bij peuterspeelzalen en kinderdagverblijven;
De oplossing is dan ook complexer dan wat minder eten of meer bewegen. Niet alleen leefstijl, maar ook de leefomgeving, biologische en psychologische factoren
• ‘Doek gaat naar de tandarts’, een voorleesboek
zoals mentaal welzijn, armoede en stress, kunnen een
voor ouders van 4-jarigen als voorbereiding op
grote rol spelen. Het vraagt om een brede benadering en
tandartsbezoek;
maatwerk op lokaal niveau. Daarom werken we nauw
• Organiseren van de Haagse Poetsweek.
samen met onder andere sportbeleid om bewegen te stimuleren en met ouderenbeleid om de gezonde
Voor jongeren:
voeding te bevorderen.
• Communicatie over mondgezondheid en naar de tandarts gaan, op locaties waar jongeren vaak komen; • Lessen over mondgezondheid als onderdeel van het vak biologie in het vo; • Voorlichting mondgezondheid in het mbo. Voor ouderen: • Voorlichting over voeding en mondgezondheid. Een gezonde mond heeft een positief effect op het lichaam; • Deskundigheidsbevordering mondgezondheid voor zorgprofessionals.
27
Ambitie 2 Mentale veerkracht en psychisch gezond 28
Ambitie 2 Mentale veerkracht en psychisch gezond
Huidige situatie
welbevinden en daarmee de geestelijke gezondheid.
Depressie verkeert al jaren in de top vijf van veroorzakers
Dit is een voorwaarde voor een optimale participatie van
van de hoogste ziektelast, hoge ziektekosten en ziekte-
mensen. De focus ligt hierbij niet op de beperkingen,
verzuim. Daarmee is depressie een belangrijk probleem
maar op de mogelijkheden en het benutten van de
voor de volksgezondheid. Het ontstaan van depressieve
eigen veerkracht. We bereiken mensen met klachten op
en psychische klachten heeft verschillende factoren.
verschillende plekken: in de wijk, op school, bij de huis-
Iemands kwetsbaarheid wordt bepaald door lichamelijke,
arts en met spreekuren op locatie. Per leeftijdsfase zijn er
psychische en omgevingsfactoren. Kwetsbaarheid leidt
risicogroepen voor psychische en depressieve klachten.
tot stress en de mate van stress kan worden versterkt door ingrijpende gebeurtenissen. Dit is weer van invloed
De preventieve inzet is vooral gericht op:
op het ontwikkelen van psychische klachten, waaronder
• Kinderen van ouders met psychische of
depressie of angst. Deze klachten uiten zich in weinig
verslavingsproblemen
energie, slecht slapen, concentratieproblemen, af- of juist
• Mentale weerbaarheid voor kinderen
toename van eetlust, verlies van interesse om deel te
• Mentale veerkracht voor pubers en jongvolwassenen
nemen aan het sociale leven, misplaatste gevoelens van
• Sumona (suïcidepreventie, monitoring en nazorg)
waardeloosheid en terugkerende gedachten aan de dood
• Volwassenen met spannings- en somberheidsklachten
of suïcidaal gedrag.
• Ouderen met depressieve klachten
Wat gaan we doen? Met depressiepreventie richten we ons op het
Kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen
verminderen van risicofactoren en tegelijkertijd op
Kinderen van ouders met psychische of verslavings-
het versterken van de mentale veerkracht. De mentale
problemen (KOPP-KOV) lopen een groter risico om zelf
vitaliteit neemt toe door sterkere emotionele, cognitieve
ook deze problemen te ontwikkelen. Met de KOPP-KOV-
en sociale vaardigheden. Het vergroot het gevoel van
aanpak ondersteunen we kinderen en ouders preventief.
29
Opgroeien in een gezin waar één of beide ouders
basiszorg voor deze kinderen gewaarborgd blijft. Ook is
psychische of verslavingsproblemen hebben, is niet altijd
er aandacht voor ouders en kinderen die getuige zijn van
gemakkelijk. Kinderen van deze ouders kunnen daar
huiselijk geweld of met een problematische echtschei-
vragen over hebben, zich extra verantwoordelijk voelen of
ding te maken hebben. Hiervoor zijn groepen als Storm
onzeker zijn. Door dit te bespreken met leeftijdsgenoten
en Spetters, de Kidsclub, Time 4 you en What about you?
die hetzelfde meemaken, worden deze jongeren op weg
Er is een brede samenwerking met Veilig Thuis, CJG,
geholpen om beter om te gaan met de situatie thuis.
welzijn, ggz en het onderwijs.
De KOPP-KOV-aanpak bestaat uit advies en consultatie
• Power Kidzzz, Alles Kidzzz en Rots & Water: om sociale vaardigheden en weerbaarheid van kinderen te versterken; • Tim en Flapoor: om zelfvertrouwen en mentale weerbaarheid van kinderen te verbeteren; • Plezier op School: voor aanstaande brugklassers voor wie de overstap naar vervolgonderwijs extra spannend is.
voor ouders, kinderen en hulpverleners. Ook zijn er
Mentale weerbaarheid voor kinderen
verschillende preventiegroepen:
We blijven inzetten op het versterken van de mentale
• Ouder Baby Interventie voor goede interactie tussen
weerbaarheid voor kinderen met lichte psychische
Mentale veerkracht voor pubers en jongvolwassenen
klachten. Door trainingen en gesprekken krijgen zij meer
Voor preventie is, naast de focus op psychische klachten,
inzicht in hun gedachten en gevoelens. Ook leren ze
het algemeen functioneren en een beter bewustzijn van
vaardigheden om zich beter in hun vel te voelen en het
de mentale gezondheid bij jongeren belangrijk. Daarbij
contact met anderen te verbeteren. Deze preventieve
is de digitale wereld voor jongeren in veel opzichten van
aanpak wordt zoveel mogelijk in de vertrouwde omge-
wezenlijk belang. Daarom hebben we een eHealth- en
ving aangeboden: op school, in de wijk of bij huisbezoek.
online aanpak. Deze aanpak richt zich op het vergroten
moeder en kind; • Preventiegroepen voor kinderen van verschillende leeftijden; • Piep zei de Muis voor gezinnen met veel spanning en stress; • Versterking van steunsysteem samen met vrijwilligers; • Gezinsgesprekken KOPP-KOV.
van de eigen regie. We kunnen jongeren in het onderwijs Er zijn verschillende preventieve trainingen uitgevoerd
bereiken. Professionals die met jongeren werken, worden
Er is ook advies en consultatie voor hulpverleners die met
door het samenwerkingsverband rondomJou en Indigo
ondersteund bij het signaleren van psychische klachten
deze gezinnen werken door het expertiseteam KOPP-KOV.
Preventie:
en het versterken van veerkracht.
Bureau Basiszorg zet zich hierbij in om hulpverleners
• Leer te Durven: voor kinderen met stress, angst en
beter samen te laten werken, zodat de benodigde
somberheidsklachten;
30
De aanpak bestaat uit:
kunnen deze inwoners na toestemming aanmelden bij
Haaglanden, GGZ-instellingen, Kracht en rondomJou,
• Advies op maat-gesprek voor jongeren en hun ouders;
het Sumona Team. Dit team werkt vanuit een domein
113 zelfmoordpreventie, NS en welzijn en maatschappe-
• Psycho-educatie over somberheid en depressieve
overstijgende aanpak. Het is een lokaal vangnet van
lijk werk.
klachten voor jongeren en professionals;
lokale ketenpartners binnen en buiten de zorg en maakt tijdig te signaleren en aan te melden. De domein-overstij-
Volwassenen met spannings- en somberheidsklachten
• Het op tijd signaleren van psychische klachten bij
gende aanpak voorkomt dat tijd onnodig verloren gaat.
Voor volwassenen richt de aanpak zich op het bevorderen
leerlingen met een verhoogd risico op depressie of
Ook biedt de aanpak nazorg na een poging van Haagse
van psychische gezondheid, welbevinden en veerkracht
angstklachten;
inwoners. Om inwoners met suïcide gedachten te
om (verergering van) licht depressieve klachten en
ondersteunen, bieden casemanagers casemanagement
psychische problematiek te voorkomen. Vanuit preventief
op maat of monitoringsmomenten. De casemanager kan
oogpunt zijn ook familieleden en direct betrokkenen
• Online voorlichting via livestreams;
een luisterend oor zijn of toe leiden naar passende zorg
van mensen met een ggz- en/of verslavingsprobleem
• Mentaal uur;
en ondersteuning voor cliënten of hun naasten. Soms
een belangrijke doelgroep. Er zijn spreekuren en er is
• Voorkomen van burn-out training voor jongeren met
kan een lotgenoot helpen bij het aanpakken van suïcide
deskundigheidsbevordering over signaleren, bespreek-
gedachten. Sumona zet lotgenoten groepen in onder
baar maken en verwijsmogelijkheden voor professionals
begeleiding van een ervaringsdeskundige. In aanvulling
en vrijwilligers. Er is ook Mental Health First Aid (MHFA):
hierop heeft de gemeente ook aandacht voor zoge-
een training gericht op eerste hulp bij psychische
• Een schoolprogramma Happyles voor vo en mbo voor mentale weerbaarheid;
• Sociale vaardigheidstraining voor kwetsbare jongeren over vaardigheden en weerbaarheid;
burn-out en somberheid.
Sumona (Suïcidepreventie, Monitoring, suïcidepoging Nazorg)
het mogelijk personen met suïcidale gedachten vroeg-
noemde ‘hotspots’ in Den Haag die als dodelijk middel
problematiek voor mensen die hier in hun werk of
Met de aanpak Sumona willen we voorkomen dat
kunnen fungeren. Deze plekken brengen we in kaart en
privé mee te maken krijgen. Er wordt samengewerkt
inwoners met ernstige suïcide gedachtes of in bepaalde
onderzoeken welke gerichte aanpak in de stad nodig is
met de huisartsen, POH-ggz, maatschappelijk werk,
settingen gesignaleerd worden een poging tot suïcide
om het risico op suïcide op deze locaties te verkleinen
wijkcentra, JMO-teams en sleutelfiguren van zelforga-
doen. Dit doen we door vroegtijdig te signaleren bij de
nisaties en migrantengroepen, wijkcontactpersonen,
doelgroep. Verschillende instanties kunnen signalen van
Bij deze aanpak zijn veel instanties betrokken: spoedei-
Werkgeversservicepunt, thuiszorgorganisaties en familie-
suïcide zien. Huisartsen, scholen, wijkteams, politie, etc.
sende hulp (SEH) van ziekenhuizen, huisartsen, JGZ, GGD
ledenorganisaties. Vanuit de verschillende fit-
31
programma’s (Liever bewegen dan moe en hardloop- en
verzorgingshuis, zijn familieleden en professionals die
wandelgroepen) is er samenwerking met de buurtsport-
werken met ouderen belangrijke doelgroepen. Het gaat
coaches en de (buurt)sportverenigingen. De aanpak
om huisartsen, POH-ggz, ouderenconsulenten, wijkver-
bestaat uit gezondheidsworkshops en trainingen om de
pleegkundigen, thuiszorgmedewerkers, professionals
mentale weerbaarheid te vergroten voor mensen met
binnen de ouderenzorg en verzorgingshuizen en de
angst, spanning of somberheid en met weinig sociale
Wmo-teams. Voor de ouderen is een aanpak ontwikkeld
contacten.
met verschillende thema’s. Er wordt gewerkt met voor-
Ouderen met depressieve klachten
lichting zoals de ‘GO-WIN training’ over gezond ouder worden. Er zijn diverse trainingen zoals ‘Stoppen met
Bij ouderen worden depressieve klachten lang niet altijd
piekeren’ en ‘Assertiviteit’ die kunnen bijdragen aan het
herkend. Klachten die gerelateerd zijn aan een depressie,
verminderen van depressieve klachten. De trainingen
zoals geheugenproblemen en lichamelijke klachten,
‘Omgaan met verlies’ en ‘Verder na verlies’ voor ouderen
worden vaak gezien als het gevolg van ouder worden
die met rouw te maken krijgen. Een leefstijltraining
of beginnende dementie. Het gebruik van alcohol
‘Beter in je vel’ door bewegen en ‘Meer geluk’ over hoe
en medicijnen kan ook invloed hebben. Oorzaken op
ouderen gelukkig(er) oud kunnen worden. Ook zijn er de
psychosociaal gebied spelen op deze leeftijd eveneens
trainingen ‘Zingeving’ en ‘Op zoek naar zingeving’ over
een rol. Bijvoorbeeld gevoelens van nutteloosheid, geen
zingeving. Dit sluit aan bij het actieplan ‘Met z’n allen
toekomstperspectief meer hebben, gebrek aan sociale
niet alleen’.
contacten, eenzaamheid en verlies van dierbaren. Een gedwongen isolement kan depressieve gevoelens extra versterken. Daarnaast hebben ouderen ook vaker met verschillende ziekten of lichamelijke beperkingen te maken; dit kan depressieve klachten uitlokken. Naast ouderen, zowel thuiswonend als in een verpleeg- of
32
Ambitie 3 Gezonde leefomgeving 33
Ambitie 3 Gezonde leefomgeving
Huidige situatie
Wat gaan we doen?
In een drukker wordende wereld wordt het belang van
We streven naar een groene leefomgeving in de wijken
gezondheid in de leefomgeving steeds groter. Opgaven
zodat inwoners van Den Haag worden uitgedaagd om te
als verstedelijking, duurzaamheid en klimaatadaptatie,
bewegen, te ontmoeten en we vinden het belangrijk dat
maar ook de toename van overgewicht en eenzaamheid,
lopen en fietsen toegankelijk is. Daarbij zorgen we voor
vragen om investering in een groene en gezonde omge-
schone en ‘actieve’ mobiliteit (lopen en fietsen), wat weer
ving. In de maatschappij is er een toenemende aandacht
bijdraagt aan een betere luchtkwaliteit en het terug-
voor de gezonde leefomgeving, waarvan het belang ook
dringen van geluidshinder. De kwaliteit van de fysieke
in de Omgevingswet is verankerd. Nieuwe vraagstukken
leefomgeving is een belangrijk aspect van gezondheid.
komen steeds meer aan bod: hoe kun je gezond wonen
Een gezonde leefomgeving is een omgeving die bewo-
in hoogbouw, hoe kunnen we omgaan met de schaarse
ners als prettig ervaren, die gezonde keuzes mogelijk
ruimte met een grote woningbouwopgave en toch een
maakt en waar de negatieve invloed op gezondheid zo
gezonde groene omgeving creëren, wat zijn de gezond-
klein mogelijk is. Het gezond en veilig inrichten van de
heidsrisico’s van de energietransitie en hoe kunnen we de
omgeving waarin mensen wonen en werken levert veel
stad bestendig maken tegen de klimaatverandering?
gezondheidswinst op. Denk bijvoorbeeld aan gezondheidsschade door luchtvervuiling, geluidshinder, hitte
De gemeente is op veel gebieden bezig met het klimaat-
etc. Of juist positieve beïnvloeding op gezondheid door
bestendig maken van de stad. Daarom is het belangrijk
het creëren van ontmoetingsplekken, het stimuleren van
dat we fysieke leefomgeving integraal aanpakken en
wandelen en fietsen en het faciliteren van bijvoorbeeld
gezondheid meenemen in het ontwikkelen en verbeteren
gezonde (buurt)moestuinen of voedselverbindings-
van de wijken. Een aantrekkelijke omgeving draagt
plekken. We weten dat de verschillen in de kwaliteit van
immers bij aan meer bewegen in de wijk en betere
de leefomgeving van grote invloed zijn op het in stand
mentale en fysieke gezondheid. Daarom richten we
houden of ontstaan van gezondheidsverschillen tussen
de aanpak van leefomgeving op de fysieke en sociale
wijken. Om dit tegen te gaan, betrekken we inwoners
omgeving.
bij het ontwikkelen van de gezonde leefomgeving, het is
34
immers hun leefomgeving waar ze zich prettig moeten
ting van wijken. De buitenruimte moet aantrekkelijk zijn
inwoners van Den Haag minder bloot worden gesteld
voelen.
om te ontmoeten en te bewegen en bijdragen aan de
aan hitte en uv-straling. Hiervoor zullen we andere
gezondheid van inwoners en omgeving.
beleidsterreinen adviseren op de effecten van groen
Om de fysieke en sociale leefomgeving te verbeteren,
op de publieke gezondheid en financieren we groene
bestaat de aanpak uit:
Naast gezondheid bevorderende maatregelen, zoals
• Integrale samenwerking op de fysieke leefomgeving
de inrichting in de wijk met (meer) toegankelijk groen
• Meer schaduwrijk groen in de stad
(Actieprogramma Klimaatadaptatie en Vergroenen
Hitteplan bij extreme hitte
• Hitteplan bij extreme hitte
Versteende Wijken 2024, RIS318503) zorgen we ook
Bij klimaatverandering hebben we steeds meer te
• Gezonde voedselomgeving creëren
voor gezondheid beschermende maatregelen, zoals het
maken met extreme hittegolven. Bij extreme hitte zetten
bevorderen van schone lucht (actieplan luchtkwaliteit),
we het Haagse Hitteplan in. Met dit plan hebben we
het tegengaan van vocht en schimmelwoningen (Haagse
samenwerkingsafspraken met partners in de stad om
Aanpak Vocht en Schimmel, RIS296162), het tegengaan
kwetsbare bewoners te waarschuwen en te adviseren
van geluidhinder en voorkomen van hittestress.
over voldoende drinken, uit de zon blijven, de woning koel
Integrale samenwerking op de fysieke leefomgeving De inrichting van de wijk heeft een positieve invloed op de gezondheid van bewoners. Als er in de wijk
projecten in de stad.
houden en zorgen voor kwetsbare mensen. Dit lokale
voorzieningen en groene gebieden zijn om te bewegen,
Meer schaduwrijk groen in de stad
ontmoeten en ontspannen zullen mensen eerder bereid
Met steeds meer periode van hitte investeren we in
zijn om gebruik te maken van deze voorzieningen en is
een stad die bestendig is tegen de klimaatverandering.
de stap naar bewegen kleiner. Ook het stimuleren van
Dit doen we samen met partners in de stad in de omge-
Gezonde voedselomgeving creëren
groene (particuliere) tuinen of verbindingsplekken draagt
vingsvisie, waarin we hebben vastgelegd hoe we de
We streven naar een gezonde voedselomgeving zodat
bij aan gezondheid. Daarnaast bevorderen deze gebieden
stad onder andere kunnen beschermen tegen extreme
een gezonde leefstijl voor inwoners van Den Haag moge-
ook de fysieke en mentale gezondheid door het bieden
hitte. Hiervoor zetten we vanuit de publieke gezondheid
lijk wordt gemaakt, zoals gezond eten (Voedselstrategie,
van ontmoeten en ontspanning. Daarom is het belangrijk
in op meer schaduwrijk groen en water in de stad, en
RIS321153). En een gezonde leefomgeving in de vorm
dat de fysieke omgeving integraal wordt opgepakt en ook
denken we mee bij het aanleggen van parken en straten
van gezond voedsel. We zijn van mening dat de gezonde
gezondheid op de agenda komt te staan voor de inrich-
om hittestress te voorkomen. Dit draagt eraan bij dat de
keuze de makkelijke keuze moet zijn voor jong en oud in
plan is een aanvulling op het nationale hitteplan en heeft een goede lokale samenwerking opgeleverd.
35
Den Haag. De huidige voedselomgeving stimuleert om ongezond te eten, met name in de wijken met een lage SES. Daar is veel aanbod van ongezond voedsel te vinden, namelijk in de supermarkt (80% van het supermarktaanbod is ongezond) en in het straatbeeld. Daarnaast hebben inwoners niet de financiële middelen om gezond voedsel te kopen. De (juridische) middelen om de voedselomgeving aan te passen, is voor de gemeente beperkt. Daarom zijn lobby’s nodig op de suikertaks, de btw-verlaging op groente en fruit, onderzoek naar juridisch instrumentarium voor onder meer de gemeente, kindermarketing, etc. Met de deelname aan de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving willen we 0% btw op groente en fruit en gaan we de kindermarketing tegen. Zo willen we een gezonde voedselomgeving mogelijk maken.
36
Preventiethema’s ter bevordering van de ambities 37
Preventiethema’s ter bevordering van de ambities
Inleiding De thema’s gezonde scholen, seksuele weerbaarheid en genotmiddelengebruik spelen een cruciale rol in het bevorderen van de gezondheid van een gezond gewicht, mentale gezondheid en gezonde leefomgeving. Deze thema’s integreren we in onze benadering van gezondheid en leidt tot gezonde veerkrachtige inwoners in Den Haag.
38
Gezonde scholen 39
Huidige situatie
risico’s, geeft voorlichting en advies en organiseert
Het onderwijs is een belangrijke omgeving voor het
activiteiten om de gezondheid, leefstijl en leefomstan-
bevorderen van gezondheid en een gezonde leefstijl.
digheden te verbeteren. De GGD biedt scholen vraagge-
Omdat kinderen hier een groot deel van hun tijd
richte ondersteuning bij het opstellen en uitvoeren van
doorbrengen, is het belangrijk dat scholen op een
schoolgezondheidsbeleid. De Gezonde School-aanpak
effectieve manier aan gezondheid werken. Een gezonde
is een werkwijze om binnen school structureel aan
en stimulerende leefomgeving op school nodigt uit
gezondheid te werken. Het vignet Gezonde School laat
tot gezond gedrag, bewegen, sporten en spelen. Naast
zien dat scholen aan de wensen van de aanpak en de
educatie hebben leerkrachten en medewerkers ook een
kwaliteitscriteria voldoen. Dit houdt in dat leerlingen
voorbeeldfunctie. Ouders moeten nauw bij de school
hun kennis vergroten over gezondheid, vaardigheden
betrokken worden. Door structureel te werken aan de
ontwikkelen en een positieve houding hebben tegenover
gezondheidsthema’s voeding, bewegen en sport, roken
een gezonde leefstijl. Leraren en opvoeders herkennen