RIS323650 Notulen van de raad van 20251009

Het begint gewoon met plannen en met ondernemers erbij betrekken om die plannen handen en voeten te geven. Kijk, als u denkt 'we hebben een plan en we gaan de Leyweg opknappen', zoals nu in het plan staat: dat zeggen we al vijftig jaar. We gaan een luifeltje vervangen. Het lampje gaan we even vervangen. Dan is het niks. Dan wordt het niks. Dus we zullen dat echt met de markt samen moeten doen. Dat begint met enthousiasme, met plannen omarmen met z’n allen en zeggen: dáár gaan we voor en we gaan het groots doen. Dat verdient Zuidwest ook. Dat verdienen die 80.000 inwoners ook. Als 82

we dat gaan doen, dan gaan die partijen enthousiast worden. U merkt het aan mij. Ik ben zo vrolijk als ik maar zijn kan, omdat ik gewoon blij word van zulke plannen maken. Ik zie u ook weer lachen. Als je dat dan lanceert, begint iedereen erin te geloven. Dan gaat Zuidwest bloeien. Dat hebben we nodig met z’n allen, want het is te lang vergeten. De voorzitter. Mevrouw Bos, voor de derde maal. Isabel Bos (GroenLinks). Ik ben inderdaad aan het lachen, maar ik hoorde ook mijn collega naast me vragen of ik voorstander ben van een outletmall. Nee, niet in het bijzonder. Ik vind het eigenlijk ook wrang om gemeenschapsgeld uit te geven aan een onderzoek daarnaar. Ik begrijp dat de heer De Mos dit ziet als iets wat tegoed komt aan de gemeenschap uiteindelijk. Maar is hij met me eens dat het best raar is om er gemeenschapsgeld in te steken, als het een initiatief is dat vanuit de markt zou moeten komen? Ik klink een beetje VVD, jeetje! Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Eddy Christiani had ook een liedje dat heette Verdriet. Dat past nu een beetje bij uw inbreng. Ik kijk even terug naar de stedenbouwkundige Dudok. Dacht u dat dat alleen vanuit de gemeente was? Dacht u dat Euro Cinema geen private partij was? Dacht u dat de winkels die daar kwamen, gemeentewinkels waren? Nee, het was samen. Het was samen een plan.

We hebben daar in de jaren vijftig, na de oorlog iets fantastisch neergezet. We hebben daar wederopstanding beleefd. Dat komt omdat we er groots in hebben geloofd. Dat komt niet door een beetje pleisters plakken her en der. Nee, dat komt doordat we allerlei partijen die wat kunnen, erbij hebben gehaald en hebben gezegd: jongens, we gaan het doen met z'n allen! Als we dat niet doen, dan gaan we doen wat we al vijftig jaar doen met de Leyweg. Of veertig, als kind van de jaren zeventig heb ik de leuke tijd wel meegemaakt; ik ben bijna vijftig. Dus als we het zo blijven doen, dan blijft het dus niks. En het moet wel wat worden. Het moet gaan vliegen. Samir Ahraui (PvdA). Dank aan de heer De Mos voor het aanstekelijke enthousiasme. Ik denk dat onze partijen elkaar prima kunnen vinden in de noodzaak dat er hier iets moet gebeuren en dat het echt goed zou zijn als we groter durven dromen. Maar ik ben benieuwd. In het initiatief van Hart voor Den Haag - ook ik heb het nog niet in detail kunnen lezen - vond ik het heel erg beperkt tot deze initiatieven. Zouden we het niet juist wat breder moeten trekken, dat als er nog meer initiatieven zouden zijn die we op haalbaarheid moeten toetsen, we daar dan ook op een goede manier naar kijken? Want er zitten er een paar tussen waarvan ik me afvraag of die op de Leyweg wel te realiseren zijn. Richard de Mos (Hart voor Den Haag).

Het begint natuurlijk met dromen, samen dromen en samen kijken welke plannen hier passen. Dit is een idee dat we hebben opgehaald door te spreken met mensen op de Leyweg, door creatief te zijn en door te kijken wat andere steden doen. Ik heb gekeken wat Roermond heeft gedaan. Ik heb gekeken wat Zaandam heeft gedaan. Maar uw ideeën? Natuurlijk! Meneer Christiani zei het ook: deel, heb lief. Spring maar achterop is een mooi liedje. Dus ik zou zeggen: spring achterop en we gaan samen een onwijs mooie Leyweg maken, top! Samir Ahraui (PvdA). Ik zou graag bij de heer De Mos achterop de fiets stappen als hij een rondje wil fietsen. Maar nogmaals, als we het dan hebben over bijvoorbeeld zo'n designeroutlet. We zien een designeroutlet in bijvoorbeeld Bergen op Zoom die heel veel winkels sluit. Die krijgen ze niet gevuld. We zagen dat Zoetermeer ook plannen had voor een designeroutlet. Maar ook als we bijvoorbeeld kijken naar zo'n Bazaar in Beverwijk, die de afgelopen jaren ook nauwelijks meer van de grond komt, omdat de oude glorietijden niet kunnen worden herbeleefd. Wij kunnen elkaar vinden in het groots denken. Maar blijven we met deze initiatieven niet te veel hangen in het denken van de Euro Cinema, waar collega De Mos zo enthousiast over was? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dan zou ik de heer Ahraui toch willen aanraden om de plannen goed te lezen.

We kijken natuurlijk naar succesverhalen. Roermond? Succesverhaal. Zaandam? Succesverhaal. De foodhallen in Amsterdam-West? Succesverhaal. De Markthal in Rotterdam? Succesverhaal. We creëren ons eigen succesverhaal. We moeten daar natuurlijk kritisch in zijn. We moeten niet iedere tokkie in zo'n winkelcentrum zetten. Het moet allemaal aan voorwaarden 83

voldoen. Maar als we geloven in een ideaal, als we geloven in een plan, dan gaan we daar gewoon mensen bij zoeken die zeggen: hé, we gaan meedoen, we gaan knallen met z'n allen! En dat kan gewoon. Natuurlijk kan dat. Er wonen 80.000 mensen die straks hun euro's willen uitgeven. Nou, die gaan dat doen op de Leyweg, niet meer in Naaldwijk, ben je mal? Op de Leyweg in Den Haag. Anthony Uduba (VVD). Ik waardeer ook het enthousiasme van mijn collega De Mos. De Haagse VVD deelt dat aan de Leyweg iets moet gebeuren om een beetje leven in de brouwerij daar te krijgen. We hebben daar zelf ook plannen voor. Maar we hebben dit onderwerp twee keer in de commissie besproken. Ik heb geen enkele keer over deze voorstellen van uw partij gehoord. Vindt u het dan zorgvuldig dat we vanochtend twintig pagina's aan ideeën krijgen die we vandaag moeten gaan beklinken met z'n allen? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik acht de heer Uduba in staat om als woordvoerder even een pdf-bestandje door te nemen als het rond de klok van half elf wordt gestuurd. Als hij dat niet kan, moet hij zich afvragen of hij het goede beroep heeft. Ik ga ervan uit dat we gewoon een stuk kunnen lezen, een stuk kunnen beoordelen, en dat we dan niet lullig moeten gaan doen dat meneer Martini hier een debat gedaan heeft. We hebben nog voortgangsnota's.

Ik roep ook niet op om vandaag erover te besluiten, maar om het op het gemakje te lezen, tot u te nemen en bij de voortgangsrapportages van Zuidwest mee te nemen. Want Zuidwest is niet morgen gebouwd. Rome is niet in een dag gebouwd. Een heel gezond Leywegcentrum ook niet. Dus dit is een aanzet. Ik heb dat, geloof ik, hier met een hoop enthousiasme proberen uit te leggen. Dan vind ik een beetje flauw om te zeggen: nou, u komt vanmorgen met een plan en poeh, poeh, ik red het allemaal niet. Dat vind ik jammer. Anthony Uduba (VVD). Ik hoor de woorden en laat ze voor wat het is. Maar even een vraag: zou het niet zorgvuldig zijn als we deze plannen van u eerst in de commissie goed met elkaar bespreken, voordat we hier een motie over indienen? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het is zorgvuldig. Ik vraag vandaag om er enthousiast naar te kijken en het bij de volgende voortgangsrapportage voor Zuidwest mee te nemen. Volgens mij zijn we over Zuidwest de komende jaren nog niet uitgesproken. Ik zou zeggen: choose your battles. Het is een beetje een flauwe manier van discussiëren. Nou goed, beoordeel het plan. Als u er wat meer tijd voor nodig heeft, c'est la vie. Dan doen we dat gewoon. En dan gaan we bij het debat over de volgende voortgangsrapportage kijken of u een beetje enthousiaster bent. De voorzitter. Meneer Uduba, voor de derde maal. Anthony Uduba (VVD).

Dan concludeer ik dat dit gewoon een mes op de keel is om de gemeenteraad vandaag te vragen om een plan van twintig pagina's dat de heer De Mos vanochtend of vanmiddag naar ons stuurde, vanavond te beklinken. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dan denk ik dat de heer Uduba watjes in de oren heeft. Ik heb het net gezegd. Er komen meer voortgangsrapportages aan. Zuidwest is niet in een dag gebouwd. Dus we hebben het waarschijnlijk over een maand of twee weer over Zuidwest, en over drie maanden weer en over vier maanden weer. Alle tijd, meneer Uduba, om nog aan te haken en een beetje vrolijker te worden, een beetje enthousiaster te worden, een beetje ondernemender te worden, zou ik tegen een VVD'er willen zeggen. Succes ermee! Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik wil de heer Uduba eigenlijk wel een beetje bijvallen. Ook dank, zeker, voor het enthousiasme. Ik hoorde de heer De Mos zojuist zeggen: samen, samen, samen. Het had mooi geweest als we dit ook samen hadden kunnen doen. Het is ook vaak de fractie van de heer De Mos die, als het college net iets te laat met stukken is, zegt: we gaan dit niet bespreken, want we hebben het niet kunnen lezen. Ja, dat is eigenlijk ook wat we nu tegen de heer De Mos zeggen. De heer De Mos heeft het vanochtend rondgestuurd.

Het is niet - laat ik voor mezelf spreken dat ik als raadslid dan op stel en sprong alles aan de kant schuif om dat stuk te gaan lezen, terwijl er nu wel wordt gevraagd om erin te duiken, om ambtelijke capaciteit in te zetten om dit helemaal te gaan 84

onderzoeken op haalbaarheid, draagvlak, financiële dekking en ruimtelijke inpassing. Ik vind het nogal wat. Ik zou daar graag een uitgebreid debat over willen in commissieverband. Ik denk dat dit ook heel mooi kan in de opmaat naar het gebiedsprogramma voor de Leyweg dat het college in de maak heeft. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). We hebben een andere aanvliegroute gekozen. Ik werd er de laatste dagen heel enthousiast van. Ik heb het rondgestuurd. Het is aan u om uw oordeel te vellen. Daar wens ik u oprecht heel veel succes mee. Joren Noorlander (D66). Dank voor het enthousiasme aan de heer De Mos. Hij geeft aan dat het een verhaal van hoop is, dat we gaan dromen. Maar eigenlijk, diep van binnen, merk ik bij De Mos dat het meer een verhaal van nostalgie is, van met weemoed terugkijken naar hoe het vroeger was, naar hoe de Euro Cinema daar was, hoe ik daar vroeger mijn spijkerbroeken heb gekocht en hoe dat gevoel misschien teruggewonnen kan worden door daar een outlet of een Pathé of iets in die richting daar te realiseren. Is dit eigenlijk niet terugdenken aan vroeger en aan hoe het vroeger misschien ooit geweest is dan dat het echt naar voren kijken is en met hoop en ambitie kijken van 'o, daar willen we naartoe met de Leyweg'? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het is niet allemaal nieuw, meneer Noorlander.

Dat popmuseum zit daar al een jaar of, nou, wat is het, twintig te verpieteren. We hebben dat popmuseumplan aan de Leyweg al een keer of honderd geroepen. Dus het is op een gegeven moment ook een beetje elkaar wat gunnen in de politiek. We kunnen een beetje gaan jij-bakken: hij heeft nostalgie. Ik heb geprobeerd om terug te blikken naar Dudok en groot denken. Dat deden we in die wederopbouwtijd. Dat doen we nu niet. We denken nu kleinschalig. We plakken pleisters. We vervangen een lampje. Daar gaat de Leyweg niet van vliegen. Ik heb een aantal voorstellen gedaan waarvan wij denken dat die de Leyweg kunnen helpen. Het fietsverkeer terug, zodat je de winkels makkelijker kan bereiken, een Pathé, een outletstore, water terugbrengen bijvoorbeeld, of water creëren met een waterpartij, misschien een grachtenplan. Ik heb daarbij gekeken naar andere steden die daarin succesvol zijn. Zaandam is een succes. Ga daar eens kijken, zou ik zeggen. Roermond is een succes. Ga daar eens kijken, zou ik zeggen. Dus nee, meneer Noorlander, ik ben het niet met u eens. Ja, we missen het allemaal. Den Haag is Den Haag niet meer en we missen hoe het was. Het touwtje uit de brievenbus, die tijd gaat niet meer komen. Maar de grote denkers van toen, de Dudoks van toen; hadden we maar een Dudok. Hadden we ze maar. Dan zou het een stuk beter zijn. Ik heb nog een motie, voorzitter. De voorzitter.

U mag zo meteen nog een motie indienen. Meneer Noorlander heeft nog een tweede interruptie. Ik wil meneer De Mos erop wijzen dat hij door de spreektijd heen is. Dus de antwoorden dan heel kort zo meteen en meneer Noorlander een korte interruptie. Joren Noorlander (D66). Leyweg en het kloppend hart: dan denk ik eerlijk gezegd niet aan een outlet Roermond die aan de rand van de stad ligt en waar iedereen met de auto naartoe rijdt en die geen enkele sfeer na sluitingstijd heeft. Het zou toch zo ontzettend zonde zijn als dat de ambitie zou zijn voor de Leyweg. Die ambitie moeten we hoog neerzetten. Daar moeten we zeggen: hé, daar floreert misschien wel het bedrijfsleven, lokale mkb. In de toekomst gaan we daar een universiteit naartoe brengen. We gaan ervoor zorgen dat de mensen daar kennis mee gaan maken, dat dat laagdrempelig is, dat we echt bouwen aan de toekomst van heel Zuidwest en aan de toekomst van de Leyweg. Ik had zo erg graag dat verhaal van 'het kan wél' gezien in plaats van het terugkijken naar het verleden. De voorzitter. Meneer De Mos, kort. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Er staan heel veel ideeën in. Het jammere is, uw partij zit al heel wat jaartjes in het college. De Leyweg is niks en het wordt niks met u aan het roer. Wij hebben een plan ingediend. Ik ben heel benieuwd naar uw plan. Dan praten we verder. Fijne middag. De voorzitter.

Meneer Noorlander, nog een derde maal.

85

Joren Noorlander (D66). Ik denk dat meneer De Mos het heel vervelend vindt als mensen eens goed naar zijn plan kijken en er ook positief-kritisch naar willen kijken. Dat merk ik net bij de heer Uduba, dat merk ik net bij mevrouw Klokkenburg en dat merk ik nu. Ik vind het ontzettend jammer, omdat wij allemaal iets voor de Leyweg willen betekenen. Ik ben blij met de toezeggingen die bijvoorbeeld het college heeft gedaan over cultuuraanbod in Zuidwest, om te kijken naar een universiteit in Zuidwest. Dat zijn punten waar we heel veel aan hebben, ook bij de Leyweg. Om nu een beetje te jij-bakken en te zeggen 'jullie moeten maar blind tekenen bij het kruisje en bij die motie', vind ik een beetje overdreven en eigenlijk een beetje naïef. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het mooiste is dat ik dat helemaal niet gezegd heb. De heer Ahraui deed een handreiking en die springt achterop. Uw eigen inbreng is jij-bakken geweest. U hebt zelf twee of drie minuten de tijd genomen om een plan dat u waarschijnlijk helemaal niet gelezen heeft, af te kraken. Dat vind ik een beetje goedkoop, en daar reageer ik op. De uitnodiging staat naar iedereen, alle partijen om hun ideeën in te brengen en om er samen wat van te maken. Maar vond u nou zelf uw interruptie heel positief? Ik dacht het niet. Die was niet heel vrolijk, toch? Dat is jammer en dat is nergens voor nodig. Hinke de Groot (CDA).

Ik ben ook voorstander van het opknappen van het gebied rond de Leyweg. Daar kunnen Hart voor Den Haag en het CDA elkaar zeker vinden. Ik heb ook de stukken gelezen die de heer De Mos vandaag heeft gestuurd. Maar ik vind wel dat plannen realistisch moeten zijn. Er staan plannen in om het winkelcentrum te transformeren. Maar zijn wij als gemeente eigenaar van het pand? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Nee, dat zijn we niet. Maar ik had net al gezegd: het begint met een idee en dan ga je gewoon die vastgoedmensen bellen. Ik was als wethouder een heel eind op weg om dat te doen. Helaas is er wat tussen gekomen. Maar je pakt gewoon de telefoon, en je gaat het samen doen. Dat is het betoog. Natuurlijk is de gemeente geen eigenaar. De gemeente gaat wel over de openbare ruimte. Dan probeer je samen dat plan uit te voeren. Wij hebben onze ideeën op tafel gelegd. We hopen dat andere ideeën erbij komen. Nogmaals, het is een lang traject. Er komen meerdere voortgangsrapportages aan. Let's do the tango - ook een mooi liedje trouwens. Hinke de Groot (CDA). Het is heel goed om die openbare ruimte op te knappen. Daar hebben we het in de commissiedebatten ook over gehad. Maar is het niet zand in de ogen strooien als we zeggen dat we het winkelcentrum gaan transformeren? Want het staat in de plannen, maar we gaan er simpelweg niet over. Richard de Mos (Hart voor Den Haag).

U onderschat dan de kracht van een wethouder. U onderschat dan de kracht van een gemeente. De gemeente kan partijen om de tafel brengen. De gemeente kan partijen verleiden, uitdagen om er wat moois van te maken. Dat kan een wethouder allemaal doen. Ik zie meneer Engberts zitten. Dat is een Rotterdamse donder. Dat is een man van handen uit de mouwen, niet lullen maar poetsen. Hij gaat gewoon poetsen als een malle. Ik heb er volop vertrouwen in dat het goed komt, toch, meneer Engberts? De voorzitter. Dat gaan we straks horen, maar mevrouw De Groot nog voor een derde keer. Hinke de Groot (CDA). Volgens mij is het veel beter om eerst met ondernemers samen te werken, kijken of er draagvlak is. Nu komt er een plan uit het stadhuis dat we gaan opleggen aan de eigenaars van deze panden. Volgens mij kan dat niet de bedoeling zijn. Ik vind de droom wel hartstikke mooi. We moeten blijven dromen, maar het moet geen bedrog zijn, want dan is het alleen maar cynische politiek. Dat zorgt er juist voor dat mensen vertrouwen verliezen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ook weer een interruptie die helemaal niet nodig is. Ik ken Syntrus Achmea. Die kennen deze plannen. Die zijn er super enthousiast over. Dus pak die telefoon eens en bel Syntrus. Dan zult u het horen. Die willen dat popcentrum graag realiseren in het oude V&D-pand. Die willen graag daar met de gemeente wat moois doen.

Dus ik heb die mensen gebeld. Wat denkt u? Natuurlijk hebben wij contact met ondernemers. Het wordt ons nog weleens verweten 86

dat we een ondernemerspartij zijn. Dus laat het ondernemen maar aan Hart voor Den Haag over, komt dik in orde. De voorzitter. U had nog een motie, volgens mij. U mag het dictum nog voorlezen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ja, anders krijg ik de grootste ruzie met de heer Martini en dat moeten we natuurlijk niet hebben. Weer gedonder in DGZ - dat staat voor Dreven, Gaarden, Zichten. Het is de motie van Martini, maar het was samengevoegd. Ik zit er niet helemaal in, dus geen lastige vragen, alstublieft. Het dictum: verzoekt het college de raad uitgebreid en onverwijld - dat is echt Martinitaal - te informeren welke risico's, vertragingen en gevolgen door dit vertrek van zo veel beslissende functionarissen spelen of in de nabije weken gaan spelen, en een onderzoek te doen naar de gehanteerde grondprijzen en onderlinge verrekeningen die bij dit project spelen. De voorzitter. Bij de motie over de Leyweg is een bijlage gevoegd. Dat zien wij officieel wel een beetje als een initiatiefvoorstel. Omdat dit eigenlijk een beetje een tussenvariant is, gaan we ook eventjes kijken hoe het college daarmee omgaat. Dat gaan we straks horen, maar dat wil ik wel even gezegd hebben. Het gaat erom hoe het nu gezien wordt binnen de instrumenten. Ik moet even horen hoe het college daarmee omgaat. Meneer Noorlander heeft een punt van orde. Joren Noorlander (D66). Ja, voorzitter.

Volgens mij hebben we toch een bepaalde stijl en een bepaald format dat we gebruiken voor een initiatiefvoorstel, met dictumpunten en een financiële onderbouwing. Ik vraag me wel af hoe dat dan in zijn werk gaat. Mogen we tegenwoordig alle motiebijlagen als initiatiefvoorstel indienen? De voorzitter. Het is inderdaad niet gebruikelijk dat er een bijlage bij een motie zit. Dat punt wilde ik gemarkeerd hebben. Het college moet zo meteen ook kijken hoe ze daarmee omgaan. Misschien dat meneer De Mos daar nog wat uitleg over wil geven. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het is geen bijlage. Het plan dat we hebben ingediend, is een discussiestuk, want de voortgangsrapportages gaan nog komen. Het is dus geen initiatiefvoorstel. Ik heb voor het nette in hoofdstuk 9 de motie genoemd die ik heb ingediend. Die motie staat dus los van het discussiestuk. Dit is een discussiestuk. Meer is het niet. Ik hoop er met heel veel jolijt heel vaak over te kunnen discussiëren. De voorzitter. Dat lijkt me een heldere toelichting. Dan staat de motie op zichzelf, helder. Door de heer De Mos wordt de volgende motie (N.6 HvDH) ingediend: Motie N.6 HvDH Onderzoek, ontwerp en integrale beoordeling Leyweg-plan De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 oktober 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Ambitie en scopebepaling Morgenstond (RIS322209).

Constaterende, dat: • de Leyweg en omgeving kampen met leegstand, verloedering, een gebrek aan samenhang en een gemiste stedelijke uitstraling. Overwegende, dat: • het initiatief van Hart voor Den Haag met o.a. het Eddy Christiani Cultuurhuis, de Haagse Designer Outlet, het Popmuseum RockArt, de multiculturele Bazaar en Foodhall, de waterbeleving en het licht- en belevingsplan “I Den Haag” een integrale visie vormt op de wederopstanding van de Leyweg.

87

Van mening, dat: • deze visie aansluit bij het Nationaal Programma Zuidwest en bijdraagt aan cultuur, economie, leefbaarheid en trots in Den Haag Zuidwest. Verzoekt het college: 1. om de afzonderlijke onderdelen van dit plan te onderzoeken op haalbaarheid, draagvlak, financiële dekking en ruimtelijke inpassing; 2. om hierover bij de volgende Voortgangsrapportage Zuidwest een integrale rapportage aan de raad voor te leggen met een oordeel per onderdeel; 3. en de raad hierover te informeren, zodat bij de volgende Voortgangsrapportage Zuidwest per voorstel een politiek besluit kan worden genomen. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer De Mos wordt de volgende motie (Y.3 HvDH) ingediend: Motie Y.3 HvDH Weer gedonder in DGZ De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 oktober 2025, ter bespreking van Commissiebrief inzake Voortgangsrapportage Dreven, Gaarden en Zichten (RIS321724) én Commissiebrief inzake Voortgangsbericht Zuidwest (RIS321120). Overwegende, dat: ▪ alle instanties die betrokken zijn bij de ontwikkeling van de woningbouw in Dreven Gaarden Zichten kennen een overhaast vertrek van een of meerdere sleutelfiguren; ▪ in het eindrapport van de voorbereidingsenquête commissie DGZ waren de te bewaken punten, de financiering, de transparantie en de volledigheid en proactieve informatievoorziening als risico’s aangemerkt.

Verzoekt het college: ▪ de raad uitgebreid en onverwijld te informeren welke risico’s, vertragingen en gevolgen door dit vertrek van zoveel beslissende functionarissen spelen of in de nabije weken gaan spelen; ▪ een onderzoek te doen naar de gehanteerde grondprijzen en onderlinge verrekeningen die bij dit project spelen. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. De ChristenUnie/SGP kan zich goeddeels vinden in het kwaliteitsplan, al is er ook nog wel wat onduidelijkheid, zowel inhoudelijk, bijvoorbeeld over het parkeergebouw, als over de status van het document zelf. Het is richtinggevend, maar geen toetsingskader. Het is wel vervangend waar er nog geen beeldkwaliteitsplan bestaat, maar niet helemaal bindend. Het maakt voor de ChristenUnie/SGP duidelijk dat dit planproduct een beetje tussen wal en schip valt in de overgang naar de Omgevingswet en de bijbehorende planproducten. Het kwaliteitsplan bevat een aantal ambities waar de integraliteit soms lijkt te ontbreken. Ambities voor de kwaliteit van het plint of noodzakelijke mobiliteitsingrepen zijn van een andere orde dan de flaneerroutes langs singels - waar wel mooie artist's impressions van zijn overigens. Maar er is bijvoorbeeld geen aandacht voor de ganzen- en de rattenoverlast.

Realiteit en wensdenken, noodzaak en droom lopen zo door elkaar heen. Daar zou de ChristenUnie/SGP wel wat helderheid in willen zien. Daarom een motie waarin het college wordt verzocht bij het opstellen van planproducten aan de voorkant onderscheid te maken welke kwaliteitsopgaven must-haves en nice-to-haves zijn, zodat beter inzichtelijk is wat noodzakelijk is voor bijvoorbeeld woningbouw en wat wenselijk is, en de raad 88

hierover te informeren wanneer de uit het kwaliteitsplan voortvloeiende planproducten ter bespreking of besluitvorming worden voorgelegd aan de raad. Dan het voorstel Ambitie en scopebepaling voor Morgenstond. Ook dit document lijkt een beetje tussen wal en schip te vallen. Tegelijkertijd lijken de vervolgproducten zoals het gebiedsprogramma met de ontwikkelvisie en ontwikkelstrategie, alleen nog maar collegebevoegdheden te worden, terwijl het debat daarover nog gevoerd moet worden. De ChristenUnie/SGP vindt dat onverstandig, omdat in het ambitiedocument nog veel onuitgewerkte dingen staan. Net als bij het planuitwerkingskader wil mijn fractie daarom dat de raad grip houdt en het gebiedsprogramma eerst naar de raad gaat ter instemming, voordat het college het vaststelt. Daarom een amendement dat ik indien samen met de collega's Arp en Faïd, waarvan het dictum luidt: 'Besluit dictumpunt III als volgt te wijzigen: III. A Te starten met het opstellen van een gebiedsprogramma voor Morgenstond, waarvoor de ambitie en scopebepaling als basis wordt gebruikt, en die aan de raad voor te leggen ter instemming voordat het college het gebiedsprogramma vaststelt. III. B De Ambitie- en Scopebepaling Morgenstond is geen vrijbrief voor sloopplannen, waarvoor de gemeenteraad nog niets heeft vastgesteld.' Voorzitter.

Een van de onduidelijkheden in het ambitiedocument betreft de aflopende erfpachtrechten tussen nu en 2030, waarvan een groot deel in 2028 afloopt. Die erfpachters verdienen tijdig duidelijkheid. Ook de raad mag die duidelijkheid verwachten. Het is daarom fijn dat de wethouder heeft toegezegd in 2026 de notitie te sturen naar de raad over wat er met de aflopende rechten gaat gebeuren. Tot slot nog een punt over de wijkeconomie. Die verdient absoluut een impuls in Morgenstond. De ChristenUnie/SGP staat voor een sterke, bloeiende lokale economie. Maar we staan ook voor plekken van rust, waar gewoon gewoond mag worden. In het ambitiedocument staan hele straten ingetekend met een economisch ingevulde plint. Mijn fractie wil daar graag een nuance in aanbrengen, zodat er ook ruimte is voor wonen op de begane grond en de wijkeconomie meer geclusterd wordt. Daarom een amendement, dat luidt als volgt: 'Besluit dictumpunt I als volgt te wijzigen: I. In te stemmen met het bijgevoegde plan: ‘Ambitie en scopebepaling Morgenstond’, met dien verstande dat economische functies zoveel mogelijk geclusterd worden rond de (uitlopers van de) Leyweg, het Almeloplein, hoek Hengelolaan/Dedemsvaartweg en toekomstige hubs. Niet alle plinten langs de lange lijnen worden ingevuld met economische voorzieningen, maar er blijft ook ruimte voor woonfuncties op de begane grond.' De voorzitter.

Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door mevrouw Arp en mevrouw Faïd, wordt het volgende amendement (N.A CU/SGP) voorgesteld: Amendement N.A CU/SGP ambitie is de basis De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 oktober 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Ambitie en scopebepaling Morgenstond (RIS 322209), Besluit dictumpunt III als volgt te wijzigen: III. A Te starten met het opstellen van een gebiedsprogramma voor Morgenstond, waarvoor de ambitie en scopebepaling als basis wordt gebruikt, en die aan de raad voor te leggen ter instemming voordat het college het gebiedsprogramma vaststelt. III. B De Ambitie- en Scopebepaling Morgenstond is geen vrijbrief voor sloopplannen, waarvoor de gemeenteraad nog niets heeft vastgesteld. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg wordt het volgende amendement (N.B CU/SGP) voorgesteld:

89

Amendement N.B CU/SGP een sterke wijkeconomie is geclusterd De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 oktober 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Ambitie en scopebepaling Morgenstond (RIS 322209), Besluit dictumpunt I als volgt te wijzigen: I. In te stemmen met het bijgevoegde plan: ‘ambitie en scopebepaling Morgenstond’, met dien verstande dat economische functies zoveel mogelijk geclusterd worden rond de (uitlopers van de) Leyweg, het Almeloplein, hoek Hengelolaan/Dedemsvaartweg en toekomstige hubs. Niet alle plinten langs de lange lijnen worden ingevuld met economische voorzieningen, maar er blijft ook ruimte voor woonfuncties op de begane grond. De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter.

Door mevrouw Klokkenburg wordt de volgende motie (M.1 CU/SGP) ingediend: Motie M.1 CU/SGP Breng noodzaak en wens in kaart De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 oktober 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Kwaliteitsplan Zuidwest (RIS322208), constaterende, dat: • het Kwaliteitsplan richting moet geven aan de toekomstige gebiedsprogramma's, bouwenveloppen, beeldkwaliteitsplannen en buitenruimteplan; overwegende, dat: • het Kwaliteitsplan een enorme verscheidenheid aan ambities bevat; • daarbij de integraliteit niet altijd even duidelijk is; • er een groot verschil zit tussen ambities die noodzakelijk zijn, en ambities die wenselijk zijn bijvoorbeeld mobiliteitsingrepen versus flaneerroutes langs het water; • in de toekomst wellicht financiële of ruimtelijke keuzes gemaakt moeten worden en het hiervoor relevant is dit onderscheid te hebben gemaakt; verzoekt het college: • bij het opstellen van planproducten aan de voorkant onderscheid te maken welke kwaliteitsopgaven must-haves en nice-t0-haves zijn, zodat beter inzichtelijk is wat noodzakelijk is voor bijvoorbeeld woningbouw en wat wenselijk is; • de raad hierover te informeren wanneer de uit het kwaliteitsplan voortvloeiende planproducten ter bespreking of besluitvorming worden voorgelegd aan de raad, en gaat over tot de orde van de dag.

De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lesley Arp (SP). Voorzitter. We hebben het debat over de collegeplannen voor Morgenstond tot twee keer toe uitvoerig gevoerd in de commissie. Ik beperk me daarom tot een aantal hoofdpunten van de SP. Het idee voor een extra cultuurvoorziening in Morgenstond vindt de SP interessant, maar het mag niet ten koste gaan van het budget voor bestaande culturele voorzieningen in Zuidwest. Ook moeten we met oog op de inwonersgroei in het stadsdeel Zuidwest oog houden voor een goede spreiding van culturele voorzieningen. De SP verwacht dat de huidige of toekomstige wethouder 90

Cultuur ons op de hoogte houdt van de ontwikkelingen op het gebied van het cultuurhuis en de consequenties voor het hele culturele veld. Ook mag het ambitiedocument van het college geen vrijbrief zijn voor nieuwe sloopplannen, bijvoorbeeld omdat bij sloop het makkelijker is om de auto van de straat te krijgen. De cultuurhistorische waarde van Morgenstond wordt door het college gezien, maar om mijn oproep extra kracht bij te zetten heeft de SP ook het amendement van de ChristenUnie/SGP hierop gesteund. Ten slotte. In de participatie is terecht door de wijkbewoners aandacht gevraagd voor de staat van de Leyweg. Bewoners missen gezelligheid en diversiteit in winkelaanbod, en de buitenruimte is niet uitnodigend, terwijl dit winkelcentrum het kloppende hart moet zijn van een sterk groeiend stadsdeel. Het oprichten van een bedrijfsinvesteringszone is niet genoeg om het tij te keren. Met name voor de buitenruimte ontbreekt nu simpelweg budget. Daarom had de SP al maanden een motie over de Leyweg in het vat zitten om de aanpak te versnellen. Een motie zonder verwijzing naar Eddy Christiani, maar wel medeondertekend door de heer Ahraui, de heer Noorlander en mevrouw Bos.

Het dictum luidt: verzoekt het college de raad met het gebiedsprogramma een ontwikkelstrategie te sturen met de verschillende sturings- en stimuleringsmiddelen die de gemeente en de in het gebied actieve vastgoedeigenaren kunnen inzetten om winkelcentrum Leyweg nieuw leven in te blazen en hierbij ook een inschatting te geven van de kansrijkheid van deze verschillende instrumenten, een inschatting te maken van de incidentele en structurele investeringen die nodig zijn om de aantrekkelijkheid en verblijfskwaliteit van de buitenruimte te verbeteren, evenals de mogelijkheid om bijvoorbeeld via kostenverhaal bijdragen van private partijen te vragen, parallel aan de ontwikkeling van het gebiedsprogramma voor winkelcentrum Leyweg alvast te starten met het uitwerken van uitgangspunten en concrete acties, zodat bij vaststelling van het gebiedsprogramma direct gestart kan worden met de uitvoering, en de raad voor de zomer van 2026 over de voortgang te informeren. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door de heer Ahraui, de heer Noorlander en mevrouw Bos, wordt de volgende motie (N.1 SP) ingediend: Motie N.1 SP Alle hens aan dek voor de Leyweg De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 9 oktober 2025 ter bespreking van Voorstel van het college inzake Ambitie en scopebepaling Morgenstond (RIS322209).

Constaterende, dat: • winkelcentrum Leyweg een belangrijke economische functie vervult voor Zuidwest; • het voorliggende raadsvoorstel terecht spreekt van een achteruitgang in kwaliteit en winkelaanbod van winkelcentrum Leyweg; • ook de verblijfskwaliteit van de buitenruimte in en rond het winkelcentrum verbeterd kan worden, maar hiervoor structurele financiële dekking nodig is die nog ontbreekt; • plannen voor de bouw van 10.000 extra woningen in Zuidwest de noodzaak van revitalisering van dit winkelcentrum nog groter maken. Overwegende, dat: • de achteruitgang van winkelcentrum Leyweg een ontwikkeling is die al decennia gaande is; • het college van plan is pas medio 2027 een gebiedsprogramma voor het winkelcentrum te presenteren; • het plan voor de korte termijn om een Bedrijveninvesteringszone (BIZ) te starten voor winkelcentrum Leyweg niet afdoende is om het tij te keren. Verzoekt het college: • de raad met het gebiedsprogramma een ontwikkelstrategie te sturen met de verschillende sturings- en stimuleringsmiddelen die de gemeente en de in het gebied actieve vastgoedeigenaren kunnen inzetten om winkelcentrum Leyweg nieuw leven in te blazen en hierbij ook een inschatting te geven van de kansrijkheid van deze verschillende instrumenten; 91

• • •

een inschatting te maken van de incidentele en structurele investeringen die nodig zijn om de aantrekkelijkheid en verblijfskwaliteit van de buitenruimte te verbeteren, evenals de mogelijkheid om bijvoorbeeld via kostenverhaal bijdragen van private partijen te vragen; parallel aan de ontwikkeling van het gebiedsprogramma voor winkelcentrum Leyweg alvast te starten met het uitwerken van uitgangspunten en concrete acties, zodat bij vaststelling van het gebiedsprogramma direct gestart kan worden met de uitvoering; de raad voor de zomer van 2026 over de voortgang te informeren.

En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Anthony Uduba (VVD). Voorzitter. De Haagse VVD wil tempo in de vernieuwing van Zuidwest, maar wel met oog voor de bereikbaarheid en de leefbaarheid. Daarom drie moties. Motie één is Eerst bouwen, dan schrappen: verzoekt het college geen parkeerplaatsen te schrappen voordat volwaardige collectieve voorzieningen operationeel zijn, en bij herinrichting vervallen parkeerplaatsen adequaat te compenseren. Motie twee heeft als titel Voorkom bouwstilstand in Zuidwest. Deze verzoekt het college bij een latere oplevering van de mobiliteitshubs dan van de woningen, ervoor te zorgen dat er een tijdelijke parkeeroplossing is, zodat de oplevering en bewoning van de nieuwe woningen niet onnodig worden vertraagd, en de raad hierover te informeren vóór de oplevering van de eerste woningen. Dan de derde motie, ZuidWestlandcorridor onmisbaar voor leefbare groei Zuidwest: verzoekt het college in de bestuurlijke overleggen MIRT en de bestuurlijke overleggen Leefomgeving in het najaar van 2025 volop in te zetten op de volwaardige realisatie van de ZuidWestlandcorridor, en de raad direct na deze bestuurlijke overleggen te informeren over de uitkomsten. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Bij de eerste motie die is ingediend had ik wel wat vraagtekens.

De motie lijkt te vragen om pas parkeerplekken weg te halen op het moment dat alle parkeerhuizen open zijn. Dat betekent dat er gedurende de bouw geen enkele parkeerplek mag verdwijnen. Maar dan kan er ook niet gebouwd worden. Ziet de heer Uduba dat ook? Anthony Uduba (VVD). Dat kan wel zo zijn, maar wat we niet willen is dat er een tijdelijk parkeerprobleem ontstaat in de wijk als je openbare parkeerplekken weg gaat halen voordat de parkeervoorzieningen er zijn. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Maar het tweede dictumpunt - als ik het goed heb gehoord, want ik zie de motie nog steeds niet verschijnen in mijn RIS - vraagt ook om even veel parkeerplekken terug op straat als er weggaan. Klopt dat? Want dan zouden de parkeerhuizen overbodig worden. Anthony Uduba (VVD). Niet helemaal. Ik heb specifiek gekozen voor het woord 'adequaat'. Dat woord zegt dat het college naar eigen inzicht kan invullen hoeveel parkeerplekken er in de buitenruimte zouden moeten blijven. Wat we niet willen is dat er parkeerplekken verdwijnen en de bewoners die daar wonen, tijdelijk problemen krijgen. De voorzitter. Mevrouw Klokkenburg, voor de derde maal. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dan is het nog niet helemaal helder. Ik hoor de heer Uduba in zijn reacties steeds het woord 'tijdelijk' gebruiken.

Betekent dit dan dat er gedurende de herontwikkeling van Zuidwest er geen parkeerplekken weg moeten, maar dat in the end - ook een mooi nummer - er genoeg parkeerplekken moeten zijn in Zuidwest? Anthony Uduba (VVD). Dat klopt helemaal. Joren Noorlander (D66). Ik sloeg even aan op het eerste antwoord van de heer Uduba op de vraag van mevrouw Klokkenburg. Zij zei: het zou dus zo kunnen zijn dat de bouw stil komt te liggen, omdat 92

we parkeerplaatsen moeten behouden die dan naar parkeerhubs zouden gaan, of dat we vanwege de bouw eventjes iets minder parkeerplaatsen hebben en het daarna weer gaat stijgen. Toen zei de heer Uduba: dat kan wel zo zijn. Toen schrok ik even. Dus meneer Uduba wil de bouw van die woningen echt op het spel zetten omdat het aantal parkeerplaatsen eventjes daalt en daarna weer gaat stijgen. Dat zou ik een ontzettend zorgelijke situatie vinden. Anthony Uduba (VVD). De oproep van de heer Uduba is: voorkom dat de bewoners die daar wonen, tijdelijke parkeerproblemen krijgen, zorg dat er genoeg parkeerplekken zijn. Joren Noorlander (D66). Volgens mij borgt de heer Uduba dat met zijn tweede motie. Dat vind ik ook best wel een goede motie. Want we hebben een Raad van State-uitspraak gehad die aangaf: u heeft te weinig parkeerplaats over, gemeente, tijdens de bouw van de woningen. Dus die oproep kan ik helemaal volgen. Maar die eerste motie, waar de eerste vraag van mevrouw Klokkenburg ook over ging, gaat daar eigenlijk niet over. Die zou de bouw weleens kunnen frustreren. Daar maak ik me zorgen om. Ziet meneer Uduba die zorgen ook en, zo niet, waarom niet? Anthony Uduba (VVD). Ik pak bijvoorbeeld de situatie bij de Zichten, waar we nu woningen in Q1 gaan opleveren zonder dat de parkeervoorziening geregeld is.

Als we daar de parkeerplekken in de openbare ruimte hadden behouden, dan hadden deze woningen opgeleverd kunnen worden zonder problemen. Daar doel ik op. De voorzitter. Meneer Noorlander, voor de derde maal. Joren Noorlander (D66). Als die motie dan aangenomen wordt, neemt de heer Uduba het op de koop toe dat het dus de bouw zou kunnen frustreren. Anthony Uduba (VVD). Dan leest mijn collega die motie verkeerd. De voorzitter. Door de heer Uduba worden de volgende moties (M.2 VVD, Y.2 VVD en Y.4 VVD) ingediend: Motie M.2 VVD Eerst bouwen, dan schrappen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 oktober 2025, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Kwaliteitsplan Zuidwest (RIS322208). Constaterende dat: • in Zuidwest circa 10.000 nieuwe woningen worden toegevoegd; • deze herstructurering gepaard gaat met langdurige bouwactiviteiten en herinrichting van de openbare ruimte; • het plan uitgaat van een verschuiving van parkeren in de openbare ruimte naar collectieve voorzieningen zoals garages en mobiliteitshubs, waarvan nog onzeker is hoeveel capaciteit daadwerkelijk wordt gerealiseerd; • parkeren in Zuidwest nu al onder druk staat.

Overwegende dat: • het schrappen van parkeerplaatsen zonder dat volwaardige alternatieven beschikbaar zijn leidt tot parkeeroverlast en verlies van draagvlak; • bewoners, ondernemers en zorgverleners in Zuidwest sterk afhankelijk zijn van bereikbaarheid per auto.

93

Verzoekt het college: • geen parkeerplaatsen te schrappen voordat volwaardige collectieve voorzieningen operationeel zijn; • bij herinrichting vervallen parkeerplaatsen adequaat te compenseren. En gaat over tot de orde van de dag. Motie Y.2 VVD Voorkom bouwstilstand in Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 oktober 2025, ter bespreking van de commissiebrieven inzake de Voortgangsrapportage Dreven, Gaarden en Zichten (RIS321724) en het Voortgangsbericht Zuidwest (RIS321120). Constaterende dat: • in Zuidwest een grote woningbouwopgave wordt gerealiseerd, waaronder bij Steenzicht; • een belangrijk deel van de toekomstige parkeercapaciteit in deze gebieden moet komen uit mobiliteitshubs; • de voortgangsrapportage meldt dat de bouw van deze hubs vertraging oploopt door onduidelijkheid over beheer, exploitatie en financiering; • hierdoor het risico ontstaat dat de oplevering van nieuwe woningen vertraging oploopt, omdat parkeervoorzieningen nog niet beschikbaar zijn. Overwegende dat: • bereikbaarheid per auto voor bewoners, zorgverleners, ondernemers en bezoekers in Zuidwest essentieel is; • parkeervoorzieningen onderdeel zijn van de basisvoorwaarden om nieuwe woningen te kunnen betrekken; • tijdelijke en omkeerbare parkeeroplossingen essentieel zijn om die periode te overbruggen totdat mobiliteitshubs operationeel zijn.

Verzoekt het college: • bij een latere oplevering van de mobiliteitshubs dan van de woningen, ervoor zorgen dat er een tijdelijke parkeeroplossing is zodat de oplevering en bewoning van de nieuwe woningen niet onnodig wordt vertraagd; • de raad hierover te informeren vóór de oplevering van de eerste woningen. En gaat over tot de orde van de dag. Motie Y.4 VVD ZuidWestlandcorridor onmisbaar voor leefbare groei Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 oktober 2025, ter bespreking van de commissiebrieven inzake de Voortgangsrapportage Dreven, Gaarden en Zichten (RIS321724) en het Voortgangsbericht Zuidwest (RIS321120). Constaterende dat: • de gemeente Den Haag in Zuidwest een bouwopgave heeft van 10.000 nieuwe woningen; • de bestaande verkeersstructuur in Zuidwest nu al zwaar belast is; • de pré-verkenning van de ZuidWestlandcorridor (RIS321814) laat zien dat deze verbinding essentieel is voor een toekomstbestendige bereikbaarheid tussen Den Haag, Rijswijk, Delft en het Westland.

94

Overwegende dat: • de woningbouw in Zuidwest alleen verantwoord kan plaatsvinden als de bereikbaarheid fors wordt verbeterd; • de realisatie van de ZuidWestlandcorridor essentieel is voor de ontwikkeling van Zuidwest; • besluitvorming over deze corridor plaatsvindt in regionale en landelijke overleggen, waaronder het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving en het Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (BO-MIRT). Verzoekt het college: • in het BO MIRT en het BO Leefomgeving in het najaar van 2025 vol in te zetten op de volwaardige realisatie van de ZuidWestlandcorridor; • en de raad direct na deze bestuurlijke overleggen te informeren over de uikomsten. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter. De PvdA staat al jaren achter de ontwikkelingen in Zuidwest. We zijn blij met het Kwaliteitsplan Zuidwest en de Ambitie en scopebepaling Morgenstond, zoals die vandaag voorliggen. In de participatieverslagen komt overduidelijk naar voren dat mensen verlangen naar een gevoel van thuis in de wijk. Veel bewoners van Zuidwest zijn begaan met en betrokken bij hun buurt. Met alle veranderingen op komst is het belangrijk dat we dat koesteren.

Dat we goed gaan bijhouden hoe we dat thuisgevoel kunnen behouden waar dit al heel goed gaat, en kunnen vergroten daar waar de kansen liggen. Hiervoor is in de eerste plaats goede monitoring nodig. Daarom heeft mijn fractie de motie Maak thuisgevoel concreet: verzoekt het college om samen met bewoners uit Zuidwest te verkennen hoe het 'thuisgevoel' concreet gemeten kan worden binnen bestaande instrumenten zoals de Stadsenquête en de Wijkprofielen, daarbij te zorgen dat de resultaten per wijk, waaronder Morgenstond, jaarlijks beschikbaar zijn voor monitoring, en de raad hierover te informeren bij de eerstvolgende voortgangsrapportage Zuidwest. Die motie is mede ingediend namens collega Bos van GroenLinks. Aansluitend daarop: plekken om elkaar te ontmoeten en leuke dingen die je samen kan ondernemen zijn bij uitstek iets wat dat thuisgevoel kan aanwakkeren en waar bewoners, vooral jongeren, veel behoefte aan hebben. De wijken moeten gaan bruisen. We moeten in deze grootse ontwikkeling ook aandacht behouden voor de economische en recreatieve bloei van Zuidwest.

Want waar is die bredere economische agenda en hoe gaan we hiermee aan de slag? Daarom wil ik het college vragen om met een economisch actieplan te komen voor Zuidwest met de motie Meer te beleven in Zuidwest: verzoekt het college om bij de verdere gebiedsontwikkeling in Zuidwest, te beginnen met Morgenstond, een economisch actieplan op te stellen waarin de kansen zijn uitgewerkt voor initiatieven als buurtfestivals, kleinschalige horeca, sport- en cultuurondernemers en avondvoorzieningen voor jongeren, en daarbij de inzet van passende instrumenten te verkennen om deze initiatieven te ondersteunen, en dit actieplan op te nemen in het Gebiedsprogramma Morgenstond. Deze motie is mede ingediend door collega Bos, GroenLinks, mevrouw De Groot, CDA en collega Mahmood van DENK. Joren Noorlander (D66). Ik vind het best een sympathieke motie, maar ik zie in de voorbeelden vooral recreatieve functies genoemd worden. Als we kijken naar wat er economisch uitgewerkt zou gaan worden in het plan, wat zou dat dan kunnen zijn? Heeft dat bijvoorbeeld ook te maken met het stimuleren van ondernemerschap, ervoor zorgen dat het mkb daar floreert of dat er iets van onderwijs aan te pas komt? Hoe ziet meneer Ahraui dat? Samir Ahraui (PvdA). Absoluut, dat is ook mogelijk en dat is ook broodnodig in het winkelgebied of in Morgenstond überhaupt.

De voorbeelden die erin staan, worden ook gewoon gedragen door mkb'ers, door ondernemers. Ook zij willen daar aan de slag gaan. Maar je zult voor een bruisend hart altijd een mix en combinatie moeten hebben van verschillende ondernemingen die ervoor zorgen dat we daar op een goede manier een bruisend hart kunnen krijgen. 95

De voorzitter. Gaat u verder. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter. Tot slot. Openbare plekken om te recreëren zijn natuurlijk ook erg belangrijk voor jong en oud. Mijn fractie is blij om te zien dat hier in de ruimtelijke plannen voor Zuidwest altijd goed rekening mee gehouden wordt. Maar de praktijk leert dat het aanleggen van een speeltuin of een park niet altijd voldoende is. Er kan nog te vaak frictie ontstaan tussen bijvoorbeeld de jeugd, die met elkaar wil spelen en kletsen, en omwonenden die soms overlast ervaren van pleintjes en veldjes wanneer er geen goed overleg en oog voor elkaar is. Terwijl dit een probleem is dat makkelijk verholpen zou kunnen worden met gezamenlijk sociaal beheer en goede onderlinge afspraken. Daarom de motie Samen verantwoordelijk voor recreatieplekken: verzoekt het college om in de verdere uitwerking van Morgenstond 2040 op te nemen hoe het sociaal beheer voor recreatie- en ontmoetingsplekken vorm moet krijgen, met bewoners, jongeren en professionals gezamenlijk afspraken te maken over gebruik, toezicht en activiteiten, en de raad hierover te informeren bij de volgende voortgangsrapportages Zuidwest. Ook deze motie is medeondertekend door collega Bos, GroenLinks, en mevrouw De Groot van het CDA. De voorzitter.

Door de heer Ahraui, daartoe gesteund door mevrouw Bos, worden de volgende moties (N.2 PvdA en N.4 PvdA) ingediend: Motie N.2 PvdA Maak thuisgevoel concreet De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 oktober 2025, ter bespreking van voorstel van het college inzake Ambitie en scopebepaling Morgenstond. Constaterende, dat: ▪ bewoners in het participatieverslag bij Morgenstond 2040 aangeven dat zij vooral verlangen naar een “gevoel van thuis” en verbondenheid in hun wijk; ▪ dit in de Ambitie- en Scopebepaling wel als doel wordt genoemd, maar niet wordt vertaald naar meetbare resultaten of indicatoren; ▪ de Gemeente Den Haag al beschikt over de Stadsenquête en Wijkprofielen, waarin jaarlijks gegevens worden verzameld over tevredenheid, sociale cohesie en veiligheid. Overwegende, dat: ▪ het gevoel van “thuis zijn” in de wijk beïnvloed wordt door factoren als herkenbare plekken, sociale verbinding, veiligheid en mogelijkheden tot ontmoeting; ▪ bestaande meetinstrumenten kunnen worden uitgebreid of verfijnd om dit gevoel tastbaar/meetbaar te maken, zonder nieuwe bureaucratie te creëren; ▪ inzicht in hoe bewoners zich thuis voelen essentieel is om te kunnen beoordelen of de gebiedsvernieuwing daadwerkelijk bijdraagt aan de leefkwaliteit van Zuidwest.

Verzoekt het college: ▪ om samen met bewoners uit Zuidwest te verkennen hoe het “thuisgevoel” concreet gemeten kan worden binnen bestaande instrumenten zoals de Stadsenquête en de Wijkprofielen; ▪ daarbij te zorgen dat de resultaten per wijk (waaronder Morgenstond) jaarlijks beschikbaar zijn voor monitoring; ▪ en de raad hierover te informeren bij de eerstvolgende voortgangsrapportage Zuidwest. En gaat over tot de orde van de dag.

96

Motie N.4 PvdA Samen verantwoordelijk voor recreatieplekken De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 oktober 2025, ter bespreking van voorstel van het college inzake Ambitie en scopebepaling Morgenstond. Constaterende, dat: ▪ in de plannen veel aandacht is voor nieuwe buitenruimtes en recreatieplekken; ▪ in de praktijk het gebruik hiervan regelmatig wordt beperkt door omwonenden vanwege overlast en onduidelijke afspraken; ▪ jongeren hierdoor minder ruimte ervaren om samen te komen in de eigen wijk. Overwegende, dat: ▪ een goed gebruik van openbare recreatieplekken vraagt om sociaal beheer in plaats van enkel fysieke inrichting; ▪ jongeren juist gebaat zijn bij plekken waar ontmoeting mogelijk is zonder dat dit frictie oplevert met andere bewoners; ▪ samenwerking tussen jongeren, bewoners, jongerenwerk en wijkbeheerders kan bijdragen aan gedeeld eigenaarschap en minder overlast. Verzoekt het college: ▪ om in de verdere uitwerking van Morgenstond 2040 op te nemen hoe het sociaal beheer voor recreatie- en ontmoetingsplekken vorm moet krijgen; ▪ met bewoners, jongeren en professionals gezamenlijk afspraken te maken over gebruik, toezicht en activiteiten; ▪ de raad hierover te informeren bij de volgende voortgangsrapportages Zuidwest. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter.

Door de heer Ahraui, daartoe gesteund door mevrouw Bos, mevrouw De Groot en de heer Mahmood, wordt de volgende motie (N.3 PvdA) ingediend: Motie N.3 PvdA Meer te beleven in Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 oktober 2025, ter bespreking van voorstel van het college inzake Ambitie en scopebepaling Morgenstond. Constaterende, dat: ▪ uit participatieverslagen blijkt dat jongeren en bewoners van Zuidwest behoefte hebben aan plekken om elkaar te ontmoeten en samen dingen te ondernemen; ▪ er in Zuidwest nauwelijks voorzieningen zijn als buurtbioscopen, culturele podia, avondhoreca of sportieve ontmoetingsplekken die openbaar toegankelijk zijn. Overwegende, dat: ▪ recreatie en vrije tijd niet alleen bijdragen aan leefkwaliteit, maar ook aan lokale werkgelegenheid en levendigheid van de buurt; ▪ een aantrekkelijk vrijetijdsaanbod jongeren binding geeft met hun wijk en kansen biedt voor ondernemerschap; ▪ Zuidwest de komende jaren fors groeit in bewonersaantal, waardoor vraag naar voorzieningen verder zal toenemen.

97

Verzoekt het college: ▪ om bij de verdere gebiedsontwikkeling in Zuidwest, te beginnen met Morgenstond, een economisch actieplan op te stellen waarin de kansen zijn uitgewerkt voor initiatieven als buurtfestivals, kleinschalige horeca, sport- en cultuurondernemers en avondvoorzieningen voor jongeren, en daarbij de inzet van passende instrumenten te verkennen om deze initiatieven te ondersteunen; ▪ dit actieplan op te nemen in het Gebiedsprogramma Morgenstond. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Hinke de Groot (CDA). Voorzitter. De opgaven in Zuidwest zijn ontzettend groot. In tijden van woningnood kan dit een prachtige wijk worden met duizenden betaalbare woningen, waar starters, gezinnen en ouderen niet alleen fijn kunnen wonen, maar ook fijn kunnen samenleven in een groene omgeving met volop ontmoetingsruimte en maatschappelijke voorzieningen. Maar het kan ook de andere kant opgaan, als we geen oog hebben voor die grote risico's die er ook bij komen kijken. Het CDA wil voorkomen dat we zo meteen alleen maar gestapelde, dure en kleine woningen hebben in een onleefbare omgeving. Bewonersorganisaties, maar ook eerder de commissie MER en de raadsrapporteurs hebben ons er al voor gewaarschuwd. Dat vraagt natuurlijk om regie, zo ook in Morgenstond. Joren Noorlander (D66).

Ik vraag me echt of het CDA dan ook echt bang is dat het alleen maar kleine, gestapelde, dure woningen gaan worden in Zuidwest. Hinke de Groot (CDA). Het CDA is zeker niet alleen bang. We zijn juist optimistisch dat hier iets moois kan komen. Daar begon ik mijn betoog mee. De voorzitter. We gaan het horen, mevrouw De Groot. Gaat u verder. Hinke de Groot (CDA). Het CDA zou het CDA niet zijn als we niet met voorstellen komen ook om te zorgen dat het goed komt. Want alleen al in Morgenstond komen er 2.000 nieuwbouwwoningen bij. Tijdens het commissiedebat gaf de wethouder aan dat we ons geen zorgen hoeven te maken over de druk op de leefbaarheid, want: de voorzieningen volgen nadat de woningen zijn gebouwd. Ja, dat is natuurlijk de verkeerde volgorde. We moeten zorgen dat de voorzieningen, de huisarts, de zorg, in gelijke tred met de groei van de stad meegroeien. Daarom de motie Voorzieningen volgen niet de woningen. Die verzoekt het college voorzieningen niet volgend te laten zijn op het toevoegen van 2.000 nieuwe woningen in Morgenstond, en in het gebiedsprogramma concreet te maken hoe de benodigde voorzieningen worden gerealiseerd en de raad hierover te informeren. Deze motie is mede ingediend door de heer Ahraui van de PvdA.

Tot slot vindt het CDA het belangrijk dat ook gezinnen in Zuidwest kunnen blijven wonen en ze niet noodgedwongen Zuidwest of zelfs Den Haag moeten verlaten, omdat er simpelweg geen gezinswoning meer beschikbaar is of wordt bijgebouwd. Daarom de motie Een thuis voor gezinnen in Zuidwest. Die verzoekt het college om bij nieuwbouw- en herstructureringsplannen in Zuidwest nadrukkelijk te sturen op voldoende gezinswoningen en in de volgende voortgangsrapportage concreet te maken wat de extra mogelijkheden zijn voor meer gezinswoningen in de sociale en middeldure huur, en vrije sector. Isabel Bos (GroenLinks). Mevrouw De Groot dient deze motie in bij het voorgangsbericht dat we hebben gekregen over Zuidwest. Hoe verhoudt deze motie zich tot de structuurvisie die we al hebben vastgesteld? Hinke de Groot (CDA). We moeten natuurlijk gewoon aan de structuurvisie voldoen. Waar het bij het Voortgangsbericht Zuidwest over ging, ook in het commissiedebat, is dat we nu zien dat een aantal gezinnen wel recht hebben op terugkeer, maar er niet altijd een gezinswoning is. We vinden echt dat 98

we nog extra moeten kijken hoe in de verschillende segmenten meer gezinswoningen gerealiseerd kunnen worden. Isabel Bos (GroenLinks). Als ik naar de structuurvisie kijk, dan zie ik dat waar het gaat om de doelgroepen constant ook gezinnen genoemd worden. Ik heb het commissiedebat zelf niet kunnen doen vanwege ziekte, maar mijn vraag is en blijft wel hoe het kan dat er op dit punt een probleem blijkt te zijn. Of is het iets wat uiteindelijk op de lange termijn zich vanzelf rechttrekt? Hinke de Groot (CDA). Ik hoop natuurlijk dat het op langere termijn rechtgetrokken kan worden. Alleen, waar we het in het commissiedebat over hebben gehad, is dat er nu al gezinnen zijn die in Zuidwest wonen maar nog steeds in onzekerheid verkeren of er bij herhuisvesting zowel tijdelijk als op de lange termijn een gezinswoning beschikbaar komt, omdat daarin in de eerste fase nog niet is voorzien. Omdat daar voor het CDA een zorg zit, zeggen wij: laten we bovenop die structuurvisie zorgen dat er veel eerder meer gezinswoningen beschikbaar komen zodat die gezinnen niet in de knel komen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ook ik was een beetje verbaasd over deze motie. We hebben namelijk het projectdocument vastgesteld voor deze hele herontwikkeling waarin al deze woontypologieën genoemd zijn.

Mijn fractie heeft eerder twee amendementen ingediend voor meer eengezinswoningen en grotere woningen in het sociale segment, waar het CDA toen tegen heeft gestemd. En dan wordt er nu bij een voortgangsbericht de oproep door het CDA gedaan voor meer gezinswoningen. Dat is toch niet met elkaar te rijmen: op het moment dat het plan wordt vastgesteld tegenstemmen en later bij een voortgangsbericht zeggen 'o help, we hebben een probleem'? Hinke de Groot (CDA). Dan moet de ChristenUnie/SGP de motie goed lezen. Uw amendement ging over het sociale segment, terwijl onze motie verzoekt om in het sociale segment, middeldure huur en de vrije sector daarnaar te kijken, juist omdat je soms signalen vanuit de stad hoort - in dit geval gaat het om het recht op terugkeer - dat gezinnen in de knel komen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Het amendement dat ik destijds heb ingediend, ging niet alleen over de sociale sector maar over het geheel. Bovendien lees ik in het verzoek van de motie niets terug over terugkeer. Die gaat gewoon over het in de plannen sturen op voldoende gezinswoningen. Maar dit is toch iets wat je juist bij documenten vaststelt, zoals een projectdocument, namelijk welke koers je op wil? Hinke de Groot (CDA).

Volgens mij moeten we gewoon bij elke stap in Zuidwest - ik had verwacht dat juist ook de ChristenUnie/SGP dat zou steunen - ervoor zorgen dat er voor al die doelgroepen genoeg verschillende woningen zijn. Dat hebben we ook bij de structuurvisie vastgesteld. Ik constateer dat er een aantal gezinnen in de knel komen en daarvoor hebben we deze motie opgesteld. De voorzitter. Mevrouw Klokkenburg, laatste maal. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Maar het is toch een beetje boter op het hoofd als je bij juridische plannen waarbij ook afspraken worden gemaakt, bewust tegen amendementen stemt die zich juist richten op gezinnen waarvan mijn fractie toen al zag dat dat niet goed ging komen, om vervolgens later middels een motie dit een beetje bij te sturen? Dat is toch niet het instrument dat je nodig hebt om dat goed te doen? Straks bij het bestemmingsplan of wat dies meer zij kunnen we het pas echt borgen. Zo'n motie als de uwe doet toch helemaal niks? Hinke de Groot (CDA). Ik ben er volgens mij heel helder over geweest. Bij de structuurvisie hebben we gezegd dat er voor alle doelgroepen gebouwd moet worden. In het commissiedebat hebben we het erover gehad dat sommige gezinnen niet terug kunnen keren. Mevrouw Klokkenburg kan ook heel goed de constateringen en overwegingen lezen die over terugkeer gaan. Met deze motie gaan we ervoor zorgen dat er extra gezinswoningen bij komen.