RIS323402 Bijlage Werkprogramma MJPK5 2026-2029

>

51

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

ook daadwerkelijk zero-emissie zijn. Dit kunnen we bereiken door laadpunten in een eerder stadium van het proces aan te vragen en daarbij te focussen op de projecten waar de meeste kansen liggen. Het overschakelen naar circulair assetmanagement (zie §2.4.1) ondersteunt deze aanpak. Vanuit dit gedachtegoed zetten we in op renovatie van onderdelen of functieherwaarderen boven volledige vervanging. Dit betekent dat we kleinere ingrepen doen, waardoor we de kans vergroten dat elektrisch bouwmaterieel beschikbaar is. Bovendien hebben kleinere werken een positief efect op de uitstoot, vanwege de kortere doorlooptijd van de uitvoering en de vermindering van transportbewegingen. Door te ontwerpen vanuit het STOMP-principe4 creëren we een gezonde leefomgeving waardoor de luchtkwaliteit verbetert en meer ruimte ontstaat voor mens, dier, groen en blauw.

3.7.1.5 Ruimtelijke verblijfskwaliteit Inzet op: kwaliteitsimpuls openbare ruimte en verbetering nautisch gebruik Verbetering verblijfskwaliteit en koppelen gebiedsvisies

Samenwerking CDTG op behoud historische waarde

Kansen verkennen aanleggen van open afstap plaatsen

Grote werken in het fysieke domein zijn kansen om een kwaliteitsimpuls te geven aan de openbare ruimte. Daarmee wordt de leefaarheid en ook de economische potentie van de stad vergroot. Het nieuwe Piet Heinplein (zie §4.3.5) is een voorbeeld van wat er mogelijk is

door binnen het MJPK met lef en doorzettingsvermogen aan dit thema te werken. Ook voor de periode 20262029 gaan we kansen verzilveren om in projecten meerdere doelen te combineren: •

Ruimtelijke kwaliteit: het MJPK heeft raakvlakken met gebiedsontwikkelingen, zoals het Binnenstadsplan 2033, de Havenvisie 2025-2050 en de ontwikkelingen in de Binckhorst. De technische

<

urgentie is daarin leidend, daarom brengen we koppelkansen in een vroeg stadium in beeld. Zo voorkomen we dat deze kansen verloren gaan, evenals kansen om werk-met-werk te maken, zoals herinrichtingen en rioleringswerkzaamheden. •

Historische waarde: Grachten en kademuren zijn typisch voor Nederlandse steden. De grachten in de binnenstad hebben een geschiedenis van maar liefst vierhonderd jaar, maar ook de zeehaven van Scheveningen is inmiddels ruim honderd jaar oud. Bij de werkzaamheden van de MJPK5 programmering zorgen we dat het historische karakter van deze kademuren en monumentale bruggen behouden blijft, in lijn met de City Deal Tijdloze Grachten (CDTG) (zie §3.7.1.8).

•

Nautisch gebruik: Den Haag is bekend als ‘stad achter de duinen’. Tegelijkertijd heeft de stad ook mooie binnenwateren, waarin bewoners en bezoekers onder andere kunnen varen, zwemmen, suppen, kanoën en waaraan zij kunnen recreëren op bijvoorbeeld de kade, bankjes aan de kade of terrasboten. Daarbij houden we aandacht voor het behouden van een goede balans tussen rust en reuring, zodat het gebruik van het Haagse water kan samengaan met leven in en op het water door fora en fauna. Ten slotte verkennen we binnen het programma de mogelijkheden voor logistiek over water, in lijn met het programmaplan Duurzame Stadslogistiek (RIS322794).

3.7.1.6 Wateropgave Inzet op: Waterdoorstroming, waterberging, waterkwaliteit Verbeteren capaciteit waterberging/infltratie

Verbeteren doorstroming, tijdens en na uitvoering

Drijvend groen t.b.v. verbetering waterkwaliteit

De opgave rondom kademuren en bruggen heeft een direct raakvlak met het watersysteem van de stad. Niet alleen hebben de werkzaamheden impact op de doorstroming, ook op waterveiligheid heeft Den Haag een

grote opgave voordat we als stad toekomstbestendig zijn. Het toenemen van hevige regenbuien kan bijvoorbeeld tot knelpunten leiden in de infrastructuur. In eerdere werkprogramma’s was het daarom onderdeel van onze werkwijze om te zoeken naar kansen voor verbeteringen in het watersysteem (zie §4.3.5). In MJPK5 zetten we deze lijn voort en breiden we de ambities uit: •

Waterberging & waterdoorstroming: Den Haag heeft de ambitie om in 2050 nog steeds een robuust watersysteem te hebben. De werkzaamheden aan de kades en bruggen zetten we in als een katalysator voor deze gemeentelijke doelstelling. Het Hoogheemraadschap Delfand is hiervoor primair verant-

4

STOMP is een methode om mobiliteit anders te prioriteren: Stappen-Trappen-OV-Mobility as a service (deelmobiliteit)-Privéauto

>

52

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

woordelijk, daarom stemmen we tijdig af met het waterschap over wat nodig is. Ook wordt met het Opgaveteam Klimaatadaptatie afgestemd over de prioriteitsgebieden. Zo zorgen we dat we maatregelen trefen op de plekken waar de impact het grootst is. •

Waterkwaliteit: De Europese Kaderrichtlijn Water5 stelt dat in 2027 alle wateren een goed leefgebied moeten zijn voor de planten en dieren die er thuishoren. Door drijvend groen aan te brengen op strategische locaties in de stad versterken we de biodiversiteit op- en onderwater en kan het MJPK bijdragen aan een verbetering van de waterkwaliteit.

3.7.1.7 Verbinding Inzet op: Overheidsparticipatie en Burgerparticipatie Horizontale samenwerking op beleid, ambities, raakvlakopgaves

Meedenken externe stakeholders via burgerparticipatie

Om te kunnen sturen op prestatie en acceptatie van risico’s is verbinding met de stad van belang. Door in verbinding te blijven werken we aan draagvlak en voegen we waarde toe. Met de inwer-

kingtreding van de Omgevingswet, maar ook de Wet versterking participatie op decentraal niveau, heeft Den Haag een nieuwe Inspraak- en participatieverordening (RIS319848) vastgesteld. In de nieuwe verordening staan de processtappen waar participatie aan dient te voldoen. Om richting te geven aan de nieuwe verordening is het Handboek voor samenwerking met de stad ontwikkeld. Samen met het Haags participatiekompas biedt dit een kwaliteitskader voor participatie en de Haagse werkwijze voor participatie. Bij de totstandkoming van de MJPK5 programmering hebben we uitgebreid aandacht besteed aan overheidsparticipatie, in de projecten zetten we actief in op burgerparticipatie.

<

Overheidsparticipatie: Bij de totstandkoming van de programmering hebben we (horizontale) samenwerking opgezet om uitvoering te geven aan beleid, visies, ambities en raakvlakopgaves op thema’s zoals bijvoorbeeld klimaatadaptie en duurzaamheid. Dit doen we met zowel interne als externe ketenpartners. Burgerparticipatie: Bewoners, ondernemers en belangenorganisaties hebben indirect invloed op de programmering doordat het MJPK beleid, ambities, raakvlakopgaves en gebiedsvisies – zoals het Binnenstadsplan en de Havenvisie – integraal afweegt om tot een programmering te komen. In projecten wordt vervolgens met name invulling gegeven aan burgerparticipatie, door bewoners, ondernemers en belangenorganisaties mee te laten denken over de precieze uitwerking van ontwerpen en uitvoering.

3.7.1.8 Innovatie IInzet op: Kennisdelen en innovatieve methoden Samenwerkingsverbanden CDTG, Urbiquay, NGF en BiKa

Kansen innovatieve methoden

Pilot Aqua-thermie

Een lerend programma Projecten worden complexer en krijgen met steeds meer uitdagingen te maken. Den Haag groeit, waardoor opgaven ontstaan op mobiliteit, netcongestie

en vergroening. Deze transities zorgen ervoor dat ruimtegebrek een constante uitdaging is in projecten. Daarom staat innovatie binnen het MJPK centraal. Dit is dé manier om de degradatie van het areaal bij te benen en de Haagse ambities op bovenstaande thema’s te realiseren. De ontwikkeling van Circulair Instandhouden (zoveel mogelijk hergebruik van bestaande materialen) vormt de kern van de kennisopgave voor de komende jaren. Deze ontwikkeling is beschreven in paragraaf 2.4.1, inclusief de twee veranderingen die het met zich meebrengt: nauwkeuriger informatievoorziening en een wijziging in de aard van de opgave. Om deze 2 veranderingen te realiseren zijn innovatie- en kennisontwikkeling vereist. De doorontwikkeling van BIM6 en de inzet van de Digitale Spiegelstad stellen ons in staat om over de hele levensduur van een object informatie te registeren, vergelijken en analyseren. Door deze benadering verandert de aard van ons werk en groeit de opgave rondom duurzame levensduurverlenging.

Europese Kaderrichtlijn Water

5

Bouwwerk informatiemodel – proces van creëren en beheren van informatie voor bouwprojecten

6

>

53

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Renovatie is hierbij vaak technisch uitdagender dan vervanging en vereist onder meer ontwikkeling en verbetering van (reken)methoden en (renovatie)technieken. Ook andere grote veranderingen zoals de grondstofentransitie maken dat het van belang om te blijven leren, blijven ontwikkelen. Denk aan het toepassen van aquathermie en nieuwe uitvoeringsmethoden om bomen te behouden. In MJPK5 zetten we deze innovaties om in concrete pilots.

Kennis delen als versneller We trekken op met andere steden, kennisinstellingen en marktpartijen. De opgave rondom het onderhoud van kademuren en bruggen doet zich uiteraard niet alleen voor in Den Haag. Landelijk zijn er veelbelovende ontwikkelingen, zoals innovatie in uitvoeringsmethoden waardoor het bijvoorbeeld mogelijk wordt om zonder bouwkuip te werken. Dat maakt dat we tegen lagere kosten en met minder overlast voor de omgeving de kade kunnen herstellen. Ook gaan we samenwerkingen aan het ontwikkelen van toetsingskaders en het creëren van synergie met andere stedelijke opgaves zoals netcongestie, wateroverlast, de grondstofentransitie en mobiliteitsvraagstukken. We nemen deel aan het wetenschappelijk onder-

<

Afeelding 32: binnen de sector is de laatste jaren een sterk landelijk netwerk ontwikkeld

zoeksprogramma Urbiquay, dat zich bezighoudt met o.a. monitoring en het ontwikkelen van milieuvriendelijke herstelmethoden die rekening

houden met cultuur-historische waarden. Verder is Den Haag deelnemer in het kernteam van het Platform Binnenstedelijke Kademuren (BiKa) en de City Deal Tijdloze Grachten, die in 2024 van start is gegaan. De City Deal is een samenwerkingsverband waarin gemeenten, kennisinstellingen, ingenieursbureaus, het bedrijfsleven en andere overheden kennis uitwisselen om gezamenlijk op te trekken om te innoveren, op te schalen en oplossingen vinden voor de toenemende complexiteit van projecten i.v.m. andere stedelijke uitdagingen van deze tijd. Een concreet voorbeeld is de samenwerking die vanuit de City Deal start voor de Hofvijver. Voor dit project werken we samen met onderwijsinstellingen, Urbiquay, het Nationaal Groeifonds om de technische staat van de historische kademuren in beeld te brengen en mogelijkheden te verkennen voor multifunctioneel renoveren.

3.7.2 Programmabeheersing Zoals beschreven in §2.3 wordt de context waarin we werken steeds complexer. Dit brengt kansen met zich mee en de integrale benadering waarmee we de programmering opstellen levert duidelijke voordelen op. Door verschillende opgaven te bundelen, professionaliseert de organisatie, vermindert de overlast voor de bewoners en ontstaan efciency voordelen. In de komende periode zal de programmabeheersing zich erop richten om de doelen die in de vorige paragrafen zijn beschreven te concretiseren en operationaliseren. Daarbij is het essentieel om helder te krijgen wat we onder deze doelen verstaan en hoe we uit lopende projecten informatie verkrijgen over de voortgang op de realisatie van deze doelen. Zodra dit inzichtelijk is, zal er een instrument voor monitoring en sturing worden ontwikkeld. Dit stelt ons in staat om op basis van betrouwbare gegevens te sturen en zo de gestelde doelen efectief te realiseren. Het MJPK heeft te maken met risico’s die beheerst moeten worden. Deze risico’s zijn grofweg in te delen in twee categorieën: •

Technische risico’s: De technische complexiteit neemt toe als gevolg van nieuwe herstelmaatregelen, welke voor de gemeente nog relatief onbekend zijn. Deze nieuwe technische uitdagingen zullen hun

>

54

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

weerslag hebben op het ontwerp. Het MJPK is zich bewust van deze voor ons nog onbekende risico’s en gaan actief hierop monitoren en beoordelen bij faseovergangen. Ook zal het MJPK actief kennisdelen door leerpunten te bespreken in de relevante gremia, en kennis ophalen bij onze samenwerkingspartners binnen de vakgemeenschap. •

Proces risico’s: deze nieuwe aanpak (niet langer meer enkel sloop-nieuwbouw, maar ook andere herstelmaatregelen) heeft ook zijn weerslag op de interne organisatie en brengt procesrisico’s met zich mee. Zo kunnen raakvlakken met andere opgaves leiden tot vertraging, als deze raakvlakken niet goed worden beheerst. Echter, hier zijn we ons van bewust en we hebben hier de organisatie op aangepast. Bijvoorbeeld met de implementatie van het integraal afweegproces. Verder kunnen externe factoren, zoals bijvoorbeeld netcongestie, gevolgen hebben voor de programmadoelen of kunnen geopolitieke situaties ervoor zorgen dat de businesscase onder druk komt te staan. Deze risico’s zijn onder de aandacht en onze adaptieve en risicogestuurde programma aanpak is bij uitstek geschikt om de risico’s actief te beheersen.

<

>

55

< INHOUD

4

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Een terugblik op de periode 2022-2025

In dit hoofdstuk blikken we terug op het Meerjarenprogramma Kunstwerken van de afgelopen vier jaar. In paragraaf 4.1 worden enkele mijlpalen en geleerde lessen beschreven uit de periode 2022-2025. Paragraaf 4.2 geeft inzicht in alle projecten die zijn opgeleverd, evenals de projecten die momenteel in uitvoering en in voorbereiding zijn. En in paragraaf 4.3 beschrijven we de stappen die zijn gezet om via de technische opgave bij te dragen aan Haagse ambities aan de hand van de 5 Thema’s die in MJPK4 zijn vastgelegd.

<

>

56

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

4.1 Mijlpalen en waardevolle lessen In de periode 2022-2025 heeft het MJPK hard gewerkt aan de technische opgave van kademuren, bruggen en bijzondere constructies van Den Haag. Zo is in 2024 het Piet Heinplein opgeleverd, een prachtige nieuwe verblijfsplek in de stad, die zowel de publieksprijs als de juryprijs heeft gewonnen van de Haagse Openbare Ruimte Prijs. Ook is de monumentale Hemsterhuisbrug gerenoveerd, waarbij de originele draaifunctie in ere is hersteld en het brugwachtershuisje – naar historisch voorbeeld – is teruggeplaatst. En bij de Lijnbaan is een interessante pilot gedaan met een nieuwe uitvoeringsmethode, waardoor de mooie oude kastanjebomen behouden zijn gebleven. In de periode 2022-2025 zijn nuttige lessen geleerd en aanzienlijke stappen gezet om de sturing van het programma te verbeteren. •

Het was een zeer complexe opgave om de overkluizing bij het Piet Heinplein weg te halen en de gracht weer zichtbaar te maken. Dankzij lef, doorzettingsvermogen en goed samenspel, waarbij collega’s elkaar de ruimte durven geven, is het gelukt om dit project op een kleine postzegel in de stad te realiseren.

•

Bij de vervanging van de Pletterijkade zijn veel lessen geleerd. Door integraal en dienstoverstijgend te werk te gaan is in dit project veel werk-met-werk gemaakt. Behalve de kade wordt namelijk ook het riool vervangen én een mooie fetsstraat aangelegd. Het is bovendien gelukt om zeker twee jaar tijdswinst te boeken bij dit complexe project. Door slim aan te besteden konden de werkzaamheden buiten van start gaan, terwijl parallel daaraan het bestuurlijke proces rondom de fetsstraat gaande was.

•

Een andere belangrijke les van de afgelopen periode is dat Value Engineering7 absoluut de moeite waard is. Door deze manier van werken toe te passen bij de Hemsterhuisbrug, is zeker de meeste waarde gecre-

<

eerd, door een brug te realiseren die weer draaibaar is, mét behoud van monumentale waarde. •

Voor de kademuren in de Binckhorst is een sterke samenwerking opgezet met het Gebiedsontwikkelingsteam Binckhorst. Nadat de opgave in de Binckhorst in kaart was gebracht, is vanuit gebiedsontwikkeling Binckhorst extra dekking geregeld in de Begroting 2025 om de meest urgente kademuren aan te pakken.

•

Omdat het bij de Conradkade nodig is om op grote schaal woonboten te verplaatsen is door het MJPK een Woonbotenprotocol ontwikkeld. Ook zijn binnen de organisatie inmiddels de juiste processen rondom vergunningen en juridische procedures opgetuigd. Dit zijn waardevolle stappen voor de toekomst, aangezien in de volgende programmering meerdere kademuren zijn opgenomen waar woonboten aan liggen.

•

Tot slot is in 2024 gestart met de werkwijze van integraal afwegen. Voor een aantal projecten is dit nieuw ontwikkelde proces inmiddels doorlopen, waardoor het proces vervolgens gebruikt kon worden bij het opstellen van de nieuwe programmering. Deze werkwijze wordt verder toegelicht in §3.1.

•

Bij het Piet Heinplein is voor het eerst gebruik gemaakt van een BIM-model (zie §4.3.3). Na deze succesvolle pilot is ook een BIM-model gemaakt voor de projecten aan de Pletterijkade en de Houtzagerssingel.

4.2 Projecten 2022-2025 In de periode 2022-2025 zijn de volgende projecten opgeleverd: Brug 105, betonreparaties onderzijde Busplatform CS, Hemsterhuisbrug, Lijnbaan, Noordwal, Piet Heinplein en de renovatie van de Utrechtsebaan. Op het moment van schrijven zijn de projecten Dr. Lelykade, Houtzagerssingel, Hubertustunnel, Pletterijkade en Zwarteweg/Boomsluiterskade in uitvoering. De Conradkade zal eind 2025 in uitvoering gaan, daarnaast is de voorbereiding van Uilebomen/Boomsluiterskade, de Binckhorstbrug en Groenewegje II in volle gang.

Een multidisciplinaire methode om de waarde van projecten te analyseren en kosten te verlagen zonder afreuk te doen aan de kwaliteit, prestatiesof betrouwbaarheid. Deze methode focust op het stimuleren van verbetervoorstellen, met gedeelde voordelen voor zowel de opdrachtgever als de opdrachtnemer.

7

>

57

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Brug 105 (opgeleverd) In 2023 is Brug 105 opgeleverd. Daarmee is een brug op een van de hoofdontsluitingsroutes van Den Haag weer veilig gemaakt voor de komende 100 jaar. Het westelijke gedeelte van de brug was aan vervanging toe, met name de landhoofden en het brugdek. Voor het oostelijke deel waren deze onderdelen nog in orde, daarom zijn deze hergebruikt en enkel kleinschalig aangepast om visueel en technisch aan te sluiten op het nieuwe deel van het kunstwerk. Voor dit project moest een van de verkeersaders van Den Haag, de Benoordenhoutseweg, in beide richtingen worden afgezet. De aannemer heeft daarom op een zeer krap werkterrein gewerkt, om de overlast voor het verkeer zoveel mogelijk te beperken.

<

Busplatform CS (opgeleverd) In 2024 zijn betonreparaties uitgevoerd aan de onderzijde van het busplatform bij het Centraal Station. Het betonnen dek van het busplatform is opgebouwd uit een gewapende betondruklaag en onderliggende voorgespannen balken. In de druklaag waren scheuren ontstaan, waardoor de bewapening bloot kwam te liggen en niet langer beschermd werd tegen verdere corrosie. Voor dit project was een nauwe samenwerking met ProRail nodig, dit is goed verlopen.

Dr. Lelykade (opgeleverd) Een gedeelte van de Dr. Lelykade, in de Tweede Haven van Scheveningen, was geprogrammeerd voor vervanging in MJPK4. Omdat de kade instabiel bleek is in 2023 echter al een tijdelijke noodmaatregel uitgevoerd over 200 meter. Deze maatregel bestond uit het aanbrengen van bodembescherming en het injecteren van de grond onder de kade. Gedurende 2024 is deze maatregel verder gerealiseerd door colloïdaal beton aan

>

58

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

te brengen, het remmingswerk te repareren en er is betonherstel uitgevoerd. Deze werkzaamheden zijn op enkele restpunten na, afgerond.

<

Hemsterhuisbrug (opgeleverd) De restauratie van de Hemsterhuisbrug in het Zeeheldenkwartier/Kortenbos is in 2024 afgerond. Deze monumentale brug was van origine een draaibrug, een echte blikvanger in de Haagse binnenstad. Tijdens een restauratie in de jaren ’90 was een deel van het draaimechaniek echter verwijderd. Op verzoek van bewoners en mede dankzij de inspanningen van verschillende organisaties8 is de Hemsterhuisbrug in ere hersteld. De brug is volledig gerenoveerd en kan daardoor weer 100 jaar mee. Ook het brugwachtershuisje is teruggebracht, naar historisch voorbeeld. Daarin bevindt zich nu de nieuwe technische installatie.

8

Stichting Haags Industrieel Erfgoed, Joods Erfgoed Den Haag, SOS Den Haag, Bewonersorganisatie Kortenbos, De Groene Eland en rondvaartorganisaties de Ooievaart, Willemsvaart, Hollandse Vloot en Salonboot

>

59

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Lijnbaan (opgeleverd) Op de Lijnbaan is in 2022 de kade hersteld over een lengte van 44 meter. In dit project is een nieuwe uitvoeringsmethode getest, met Gebroeders de Koning en Van Gelder. De kade is vervangen door buispalen in de bestaande kade te boren en vervolgens de nieuwe kade tegen deze palen aan te brengen. Hierdoor is het gelukt om de prachtige oude kastanjebomen aan de kade te behouden.

<

Noordwal (opgeleverd) In 2024 is het project Noordwal opgeleverd. Tussen de Torenstraat en de Hemsterhuisbrug is 264 meter kade vervangen. Vervolgens is de bestrating opnieuw aangebracht en zijn nieuwe bomen aangeplant. Ook is in 2025 extra vergroening aangebracht. Deze vergroening wordt nog doorgetrokken naar het gedeelte van de Noordwal tussen de Hemsterhuisbrug en Bij de Westermolens.

>

60

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Piet Heinplein (opgeleverd) In 2024 is bij het Piet Heinplein een prachtige nieuwe verblijfsplek opgeleverd. Omdat de twee bruggen aan vervanging toe waren is de kans gegrepen om de overkluizing weg te halen en de historische gracht weer zichtbaar te maken. Dit maakt dat het Piet Heinplein een zeer complex project werd, waar op een zeer beperkt werkterrein vele uitdagingen moesten worden opgelost. Het resultaat mag er zijn: een plein voor op een ansichtkaart, waar iedereen zich welkom voelt en wat door bewoners en ondernemers als ‘een cadeautje’ is ontvangen.

Utrechtsebaan (opgeleverd)

<

In 2022 is de renovatie van de Utrechtsebaan voltooid, waardoor deze belangrijke verkeersader van en naar Den Haag weer veilig gebruikt kan worden. Onderdeel van de renovatie was de reparatie van de betonnen tunnelbak, aanbrengen van nieuw asfalt, en de vervanging van kabelgoten, bekabeling van installaties, de looppaden en de midden-geleider (afscheiding tussen de rijrichtingen). Ook zijn de bruggebouwen over de Utrechtsebaan voorzien van brandwerende kleding. In 2024 zijn enkele restwerkzaamheden uitgevoerd, vanwege schades die waren ontstaan aan de pompkelders tijdens de werkzaamheden in 2022.

>

61

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Zwarteweg/Boomsluiterskade (opgeleverd) Dit project is in uitvoering gegaan in 2023. Er is 112 meter nieuwe kade aangelegd bij de Zwarteweg en 135 meter bij de Boomsluiterskade. Het werk is uitgevoerd vanaf een werkplateau dat in het water was geplaatst, waar rondvaartboten buiten werktijden onder door konden varen. Hierdoor werd de overlast zoveel mogelijk beperkt en konden de werkzaamheden bovendien sneller worden uitgevoerd dan wanneer aan twee kanten vanaf het land was gewerkt. De werkzaamheden aan de kademuren zijn gecombineerd met de vervanging van het riool en een herinrichting van de straat. Het project is medio 2025 opgeleverd.

<

> Houtzagerssingel (in uitvoering) Over een lengte van 355 meter wordt momenteel de kademuur aan de Houtzagerssingel vervangen. Na afronding van de kade wordt de straat opnieuw bestraat, waarbij de straatstenen worden hergebruikt en extra groen wordt teruggebracht t.o.v. de oude situatie. Om de emissie zoveel mogelijk te beperken worden meerdere activiteiten met een elektrische kraan uitgevoerd, zoals het plaatsen van de bekisting en het storten van beton. Ook wordt de kade opgehoogd om meer groeiruimte te creëren voor nieuwe bomen.

62

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Hubertusviaduct en Hubertustunnel (in uitvoering) Binnen het MJPK neemt de renovatie van de Hubertustunnel een bijzondere plek in. Niet alleen is deze renovatie qua omvang en kosten een aanzienlijk project, ook is deze tunnel een belangrijke schakel in het hoofdwegennetwerk van Den Haag. De tunnel bestaat uit twee tunnelbuizen van ca. 1.600 meter met twee rijstroken. Het viaduct loopt van de Hubertustunnel tot net voorbij Madurodam, met meerdere opgangen. Na ruim 15 jaar dagelijks gebruik zijn de installaties in de tunnel aan het einde van hun levensduur en worden daarom vervangen.

<

Pletterijkade (in uitvoering) Aan de Pletterijkade, tussen de Uilebomen en het Rijswijkseplein, wordt over een lengte van 282 meter de kademuur vervangen. Dit werk is gecombineerd met de vervanging van de riolering in een aantal zijstraten en een grote herinrichting van het maaiveld. Als onderdeel van de Metropolitane fetsroute wordt de Pletterijkade namelijk heringericht als fetsstraat. Door een slimme aanbesteding was het mogelijk om de uitvoering van de vervanging van de kademuur te starten, vooruitlopend op besluitvorming over het maaiveldontwerp. Het ontwerp voor de fetsstraat is in januari 2025 goedgekeurd door de raad en kan de herinrichting direct aansluiten op de vervanging van de kademuur.

Conradkade (in voorbereiding/uitvoering) De walkant van de Conradkade wordt vervangen over een lengte van 400 meter (tussen de GrootHertoginnelaan en de Laan van Meerdervoort). Volgens de planning gaat het project eind 2025 in uitvoering. De Conradkade heeft in de huidige situatie een beschoeiingsconstructie met een houten damwand, die zowel boven- als onderwater voorzien is van een steenglooiing. Langs de beschoeiing ligt een wandelpad

>

63

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

en vervolgens een talud naar de straat. Na vervanging ziet de constructie er boven water vrijwel hetzelfde uit, maar onder water wordt de houten damwand vervangen door een stalen damwand. De Conradkade is het eerste project waarvoor het nodig is om op grote schaal woonboten te verplaatsen. In toekomstige projecten zal het MJPK vaker kades gaan herstellen waar woonboten aan liggen, de lessen die in deze pilot worden opgehaald kunnen worden toegepast in de projecten van de volgende programmering. Zo is bijvoorbeeld gebleken dat het van grote waarde was om voor dit project met een bouwteam te werken – een projectgebonden samenwerkingsmodel waarbij aannemer en opdrachtgever al vanaf het begin af aan, vanaf het creëren van het ontwerp, al intensief samenwerken. Hierdoor heeft de aannemer goed kunnen helpen met het opstellen van de fasering, zodat de partij die het verslepen en aansluiten van de woonboten gaat uitvoeren, al vroeg in het proces is aangesloten.

<

> Binckhorstbrug (in voorbereiding) Door zowel de slechte staat van de brug als de komst van de Vlietlijn is vastgesteld dat de bestaande brug niet meer voldoet aan de gestelde eisen. Dit betekent dat gehele brug moet worden vervangen. Op dit moment is het project in de initiatiefase waarbij het programma van eisen is opgesteld. Op basis hiervan wordt een schetsontwerp opgesteld, dat in concept gereed is. Om de brug te kunnen vervangen is in MJPK5 aanvullende dekking benodigd in samenspraak met de Vlietlijn en dienen daarnaast nog middelen beschikbaar te komen voor de beoogde inrichting van de buitenruimte rondom de brug. Het combineren van Werk-met-Werk vanuit andere interne- en externe stakeholders wordt uitsluitend geprogrammeerd als fnanciële dekking vanuit de betrefende opgave is gewaarborgd.

Afeelding 33: concept schetsontwerp nieuwe Binckhorstbrug

64

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

De 4 Beweegbare Bruggen (in voorbereiding) De vier bruggen over het Laakkanaal, de Trekvlietbrug, de Laakbrug, de Leeghwaterbrug en de Calandbrug vertonen gebreken op diverse bouw- en installatiedelen, vanwege veroudering, slijtage en invloed van het milieu. Het programma van eisen is voor al deze bruggen vastgesteld en het schetsontwerp is gereed. Op dit moment is de aanbesteding voor de Trekvlietbrug gestart om in bouwteamverband het ontwerp verder uit te werken. Hierbij is de renovatie van de andere drie bruggen als optie meegenomen.

<

> Groenewegje II (in voorbereiding) Voor een gedeelte van het Groenewegje (tegenover de Dunne Bierkade) is de kadevervanging momenteel in voorbereiding. De kade wordt vervangen over een lengte van 215 meter en ook het herstraten van het wegvak tot aan de huizen maakt onderdeel uit van de scope. Het schetsontwerp van het maaiveld wordt opnieuw uitgevoerd om te zorgen dat het ontwerp voldoet aan de uitgangspunten van het Binnenstadsplan 2033, dat was vastgesteld in 2024 terwijl aan het schetsontwerp werd gewerkt. Op het moment van schrijven wordt onderzoek gedaan naar het herplanten van de bomen, die tijdens de werkzaamheden niet kunnen blijven staan. Ook wordt de kade opgehoogd om de groeiplaatsen van bomen te verbeteren.

65

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Uilebomen/Boomsluiterskade (in voorbereiding) De voorbereiding voor de kadevervanging van de Uilebomen en de Boomsluiterskade is momenteel in volle gang. In totaal wordt 582 meter kade vervangen, ook wordt over een lengte van 90 meter de riolering vervangen. Het maaiveld krijgt een nieuwe inrichting en het vervangen van de houten voetgangersbrug is ook onderdeel van de scope.

<

> 4.3 Beleidsthema’s 2022-2025 In het MJPK4 is veel aandacht besteed aan het integreren van diverse beleidsthema’s in het werkprogramma. Het herstel van civiele kunstwerken dat nodig is om de veiligheid te garanderen, biedt immers een prachtige kans om bij te dragen aan gemeentelijke doelstellingen. We streven er voortdurend naar om onze aanpak te verbeteren en ook in de periode 2022-2025 is de markt uitgedaagd, hebben we innovatieve methodes toegepast om bomen te behouden en de duurzaamheidsprestaties van het programma verhoogd. Ook werken we samen met het landelijke kennisnetwerk om vooruitgang te boeken op diverse onderwerpen, zoals boombehoud, circulariteit en participatie. Bovendien zoeken we intern actief de samenwerking op met verschillende teams binnen de gemeente die zich bezighouden met duurzaamheid. Door deze samenwerkingen krijgen we beter inzicht in de gemeentebrede inspanningen om projecten te verduurzamen In het Raadsvoorstel MJPK4 (RIS311239) waren vijf thema’s benoemd: Duurzaamheid, Ecologie, Innovatie, Participatie en Kwaliteit Openbare Ruimte. Per project is vervolgens gekeken of en hoe hier invulling aan te geven, waarbij actief is gezocht naar nieuwe manieren om onszelf zoveel mogelijk te verbeteren.

4.3.1 Duurzaamheid Circulariteit In projecten van MJPK4 worden waar mogelijk zoveel mogelijk onderdelen hergebruikt. Denk aan: natuurstenen onderdelen, balusters, leuningen, straatstenen en verlichting. Verder is Den Haag aangesloten op de Buyer Group Circulaire Bruggen en Viaducten. Dit is een platform voor kennisuitwisseling, concreet gekoppeld aan een marktstrategie met betrekking tot circulariteit. Het MJPK past dit toe bij het project Binckhorstbrug. Ook worden de uitgangspunten van het Betonakkoord, waar Den Haag aan deelneemt, standaard verwerkt in alle bestekken.

66

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Tot slot worden stappen gezet in het hergebruik van grotere elementen. Zo wordt de levensduur van de kademuur in de Tweede Haven van Scheveningen met 30 jaar verlengd, in plaats van de kade volledig te vervangen. Dit wordt bereikt door betonherstel uit te voeren en waar nodig versterking van de bodem, maatregelen die nu ook worden doorgetrokken naar de rest van de haven van Scheveningen (zie §3.4.2). Bij de Jupiterkade was de oorspronkelijke scope om de kade in z’n geheel te vervangen. Deze scope is heroverwogen, gezien de veranderingen in het gebruik in dit gebied. De focus in de Binckhorst verschuift van industrieel gebruik naar wonen, werken en verblijven, waardoor de belasting op de kademuren minder zwaar zal zijn. Uit nader constructief onderzoek bleek dat de reststerkte van de constructie bij de Jupiterkade hiervoor toereikend is, enkel het houten grondscherm was aan vervanging toe. Dit is een belangrijke ontwikkeling om tot mooie circulaire doelstellingen te komen in de volgende programmering (MJPK5). Daarin worden veel kademuren geprogrammeerd voor renovatie in plaats van sloop-nieuwbouw, waardoor we de komende jaren grote stappen zetten circulariteit.

Zero emissie Binnen de MJPK4 programmering is veel aandacht besteed aan het verminderen van emissies. Beginnend met de Hooigracht – in de vorige programmering – waar gestart is met het inzetten van elektrisch bouwmaterieel is gedurende de afgelopen periode de ambitie telkens een stapje verhoogd. Zo staat elk project op de schouders van het vorige, met uiteindelijk minder emissies tot gevolg, evenals minder lawaai en stank. Voor de inzet van elektrisch materieel heeft Den Haag een innovatief format ontwikkeld dat inmiddels standaard gebruikt wordt bij aanbestedingen. In dit format geeft de aannemer aan hoeveel materieel wordt

<

ingezet dat op diesel, elektriciteit of biobrandstof draait en tijdens de uitvoering wordt hier wekelijks op gerapporteerd. Zo draagt het MJPK-programma bij aan het Convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB), waaraan Den Haag zich heeft gecommitteerd op het ambitieuze niveau. Concreet heeft de CO2 berekening in de aanbestedingsprocedure van het Piet Heinplein opgeleverd dat het werk 20-25% duurzamer is uitgevoerd, en bij de renovatie van de Utrechtsebaan heeft duurzaamheid als EMVI-criterium een CO2-reductie van 40% opgeleverd. Ook bij de Pletterijkade zijn indrukwekkende resultaten geboekt op het gebied van emissiereductie. Door het gebruik van zero-emissie materieel en 100% biobrandstof is er aanzienlijk minder emissie uitgestoten: stikstofoxiden (62% minder), fjnstof (72% minder), CO2 (87% minder) en ammoniak (55% minder).

4.3.2 Ecologie Bij de uitvoering van de werkzaamheden wordt veel aandacht besteed aan fora en fauna. Om bij te dragen aan de biodiversiteit en ecologische waarde maken de volgende onderwerpen integraal deel uit van de projecten:

Bomen Boombehoud is een belangrijk thema binnen het programma. Behalve dat bomen veel waarde toevoegen aan de verblijfsruimte dragen ze ook bij aan de biodiversiteit en het tegengaan van hittestress. Daarom is voorafgaand aan het MJPK4 werkprogramma een QuickScan bomen uitgevoerd, die we vervolgens in elk project nader uitwerken in een ‘Bomen Efect Analyse’ (BEA). Deze analyse is gebaseerd op de Richtlijn BEA van de bomenstichting en het CROW en beoordeelt de gevolgen van de werkzaamheden voor de bomen. Ook wordt in de BEA een indicatie gegeven of de conditie van de bomen goed genoeg zijn om ze te verplanten. Bij de Lijnbaan is een innovatieve methode toegepast om de kastanjebomen te behouden (zie §4.2). Het is helaas nog niet gelukt om deze proef sindsdien te herhalen, omdat bepaalde omstandigheden nodig zijn om deze methode tot een succes te maken (o.a. de conditie van de bomen en de afstand tot het water) Wanneer bomen niet behouden kunnen blijven, wordt in het ontwerp aandacht besteed aan het optimaliseren van groeiplaatsen voor nieuwe bomen. Bij de projecten Houtzagerssingel en Boomsluiterskade/ Zwarteweg zijn de kades hoger aangelegd dan in de huidige situatie, zodat er betere groeiplaatsen ontstaan

>

67

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

voor nieuwe bomen. De uitdaging bij beide projecten was om ook klimaatbestendig te ontwerpen qua wateroverlast, zodat het water door de opgehoogde kades niet de huizen instroomt bij finke regenbuien.

Muurplanten en diervriendelijkheid Verder richt het MJPK zich op de vergroening van de kade door de omstandigheden voor muurplanten te verbeteren. In Den Haag is het inmiddels standaard om bij vervanging van de kademuur een ‘ecowand’ aan te brengen. Deze wanden leiden tot een verbeterde vochthuishouding en zuurtegraad, wat leidt tot snellere vergroening. Dit geldt vooral voor algen en mossen, het kan nog tientallen jaren duren voordat de zeldzame, beschermde muurplanten zich vestigen. In een aantal projecten is daarom geprobeerd vergroening te realiseren door bestaande muurplanten te transplanteren. Dit bleek in de praktijk lastig (de getransplanteerde planten stierven kort na de uitvoering), daarom zal in de volgende programmering verder aandacht worden besteed aan nieuwe innovaties om de groei van muurplanten te bevorderen (zie §3.7.1.3). In het geval dat stenen worden hergebruikt waarop mossen groeien, zorgen we dat de stenen zorgvuldig worden behandeld om de mossen te behouden. Door ze te besprenkelen met karnemelk blijven de mossen in leven, een methode die inmiddels bij meerdere projecten is ingezet. Door onder bruggen vleermuiskasten aan te brengen en de verlichting te verminderen zijn betere omstandigheden voor vleermuizen gecreëerd.

Vergroening Ook op de kade wordt ingezet op het verbeteren van de ecologische waarde, door tijdens het ontwerpen standaard in te zetten op het vergroenen van het maaiveld. Zo wordt in de nieuwe inrichting van de Pletterijkade veel groen toegevoegd ten opzichte van de oude situatie, met veel groenvakken en een

<

extra rij bomen aan de huizenzijde. Ook bij de Noordwal, de Houtzagerssingel, de Zwarteweg en de Boomsluiterskade zijn groenvakken toegevoegd. Momenteel wordt bij de Houtzagerssingel ook de aanleg van geveltuintjes gefaciliteerd.

4.3.3 Innovatie Het MJPK stuurt erop om een lerend programma te zijn, met een organisatie die nieuwe ontwikkelingen toepast in de projecten zodat we kunnen meegroeien met de uitdagingen waar de stad voor staat. Er wordt voortdurend gezocht naar nieuwe kennis in de markt en actief deelgenomen aan seminars en congressen. Daarnaast ondersteunt het MJPK-programma verschillende onderzoeken door zowel fnanciële middelen als kennis en locaties beschikbaar te stellen om pilots uit te voeren. Zo is binnen het wetenschappelijk onderzoeksprogramma UrbiQuay een verbeterde manier van monitoren ontwikkeld die kostenefciënter is en een betere inschatting geeft van de levensduur van kunstwerken. Ook doet UrbiQuay onderzoek op het gebied van participatie, om lessen te trekken voor omgevingsmanagement. Verder is bij de Houtzagerssingel gebruik gemaakt van een elektrische portaalkraan. In dit project is innovatief gebruikt gemaakt van deze kraan, door zelfs verschillende activiteiten met deze kraan te laten uitvoeren, zoals het storten van beton en het plaatsen en omzetten van de bekisting. En zoals hierboven beschreven is op de Lijnbaan een innovatieve methode toegepast waardoor de kastanjebomen op de kade behouden konden blijven. Dit is gelukt door buispalen in de bestaande kade te boren en vervolgens de nieuwe kade tegen Afeelding 34: BIM-model van het Piet Heinplein

deze palen aan te brengen, in plaats van gebruik te maken van de traditionele vervangingsmethode.

>

68

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Ook heeft het MJPK de afgelopen jaren signifcante ontwikkelingen doorlopen op het gebied van digitalisering en informatie. Om datagedreven assetmanagement mogelijk te maken is het belangrijk dat data bruikbaar en uitwisselbaar zijn. In een complex project als het Piet Heinplein (zie §4.2), was het van grote waarde om gebruik te maken van een digitaal model, inclusief de bijbehorende informatie, samengevat in het begrip ‘BIM’ (Bouwwerk Informatie Model). Een BIM bevat de ruimten en de bouwdelen van een bouwwerk in hun samenhang inclusief geometrie en eigenschappen (materiaal, sterkte, herbruikbaarheidspotentieel, enz.). Na een succesvolle pilot bij het Piet Heinplein worden nu ook de projecten Pletterijkade en Houtzagerssingel uitgevoerd met behulp van een BIM-model.

4.3.4 Participatie Draagvlak en begrip zorgen ervoor dat het programma de ruimte krijgt om ook de komende jaren kademuren, bruggen en bijzondere constructies te herstellen. Hiervoor is het essentieel om in verbinding te blijven met de belangrijkste stakeholders die betrokken zijn bij het programma. Ook is zichtbaarheid van groot belang. Dit doen we door het versturen van persberichten, nieuwsberichten en storytelling op bereikbarestad.nl, publicaties in wijkbladen en berichten op social media. Dit heeft tal van positieve berichten opgeleverd in de media, waarbij zowel de meerwaarde die het MJPK creëert als de samenwerking met bewoners en ondernemers naar voren komen. Binnen het MJPK wordt geparticipeerd op twee niveaus: •

Programma: op programmaniveau worden ketenpartners en interne stakeholders in een vroeg stadium betrokken bij de plannen om raakvlakken te signaleren, kansen te creëren en onmogelijkheden in kaart

<

te brengen. •

Project: op projectniveau wordt tijdens de voorbereiding geparticipeerd met stakeholders. Dit is gericht op het inventariseren van eisen en wensen en het verzamelen van locatie-specifeke kennis. Voorstellen uit de wijk gaan vaak over vergroening, maar ook over minder parkeerplaatsen in ruil voor fetsparkeren of verblijfsmogelijkheden aan het water. Daarnaast hebben we de afgelopen jaren voorstellen van een veel grotere omvang gehad. Bij de restauratie van de Hemsterhuisbrug is de brug weer draaibaar gemaakt dankzij een breedgedragen bewonersinitiatief. Ook een tweede voorstel om bij deze brug het brugwachtershuisje terug te brengen is in de uitvoering van dit project gerealiseerd.

•

Het vervangen van de kademuur bij de Conradkade is een bijzonder project, omdat de gemeente hier voor het eerst woonboten gaat verplaatsen. Dit project kent daarom een intensief participatieproces, waarin we de woonbootbewoners raadplegen en zij hun mening mogen geven. Ook kunnen zij beperkt advies geven en meedenken. In deze zorgvuldige voorbereiding zijn daarom ook waardevolle lessen geleerd.

4.3.5. Kwaliteit Openbare Ruimte Kwaliteitsimpuls verblijfsruimte Net als in vorige programmeringen zijn ook in het werkprogramma van 2022-2025 kansen benut om een kwaliteitsimpuls te geven aan de openbare ruimte. Waar mogelijk9 krijgt het bestratingsmateriaal een verbeterslag en bij het vervangen van straatverlichting wordt verlichting met een klassieke uitstraling teruggezet. Momenteel is bij de Pletterijkade de herinrichting van het maaiveld bezig, waarbij sterk wordt ingezet op het verbeteren van de openbare ruimte: het ontwerp heeft meer groen dan de oude situatie en dankzij de nieuwe fetsstraat is er meer ruimte voor fetsers en voetgangers. Ook met de Hemsterhuisbrug is veel waarde toegevoegd, door de draaifunctie van de monumentale brug te restaureren en het historische brugwachtershuisje is in ere hersteld. Verder is in 2024 het Piet Heinplein opgeleverd. In dat project is de overkluizing weggehaald waardoor het

9

Vanwege circulariteit heeft het de voorkeur om voor straatstenen en verlichting te sturen op hergebruik

>

69

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

water weer zichtbaar is en uiteindelijk heeft deze prachtige nieuwe verblijfsplek zelfs prijzen gewonnen (de juryprijs én de publieksprijs van de Haagse Openbare Ruimte prijs van Platform Stad).

Verbetering nautisch gebruik Bij de restauratie van de Hemsterhuisbrug is de brug weer draaibaar gemaakt, waardoor hoge boten nu weer kunnen passeren. Daarnaast zijn bij het vervangen van de kademuur van de Noordwal en bij de herinrichting van het Piet Heinplein nieuwe op- en afstapplaatsen aangelegd. Het draaibaar maken van de Hemsterhuisbrug en de nieuwe op- en afstapplaatsen hebben de nautische bereikbaarheid van de binnenstad verbeterd. Ook bij de Pletterijkade wordt de kademuur vervangen. Hier komt een verlaagd gedeelte met bankjes waar boten kort kunnen aanmeren. De verschillende werkzaamheden op het water zorgden ook voor stremmingen, zoals bijvoorbeeld bij de Zwarteweg en het Piet Heinplein. Een intensieve afstemming tussen de gemeente, de aannemers en de rondvaartorganisaties zorgde ervoor dat de hinder zoveel mogelijk beperkt bleef en rondvaartorganisaties zoveel mogelijk doorgang hadden langs de werken. Om de hinder voor de kanoverhuur te beperken, is deze nautische gebruiker tijdelijk naar de Paxhaven verhuisd.

Waterberging, waterdoorstroming en waterkwaliteit De gemeente Den Haag en het Hoogheemraadschap Delfand zijn samen verantwoordelijk voor het functioneren van het watersysteem van Den Haag. Om te zorgen dat door de werkzaamheden geen knelpunten ontstonden in de doorstroming heeft veel afstemming plaatsgevonden met het Hoogheemraadschap. Hierbij zijn kansen benut om via projecten van MJPK verbeteringen in de waterberging en -doorstroming te realiseren. Zo is bij het Piet Heinplein een mooie kans benut door stroomkokers onder de landhoofden van

<

de bruggen aan te brengen. Hierdoor heeft het water meer ruimte gekregen om door de gracht te stromen. Bij de Hemsterhuisbrug was het draaiwerk van de draaibrug aangebracht op een plateau dat voor een groot deel het water instak. Omdat hierdoor de doorstroming richting het gemaal bij Scheveningen werd belemmerd is dit bij het gerenoveerde draaiwerk verbeterd, door het platform op palen te plaatsen. Dankzij de innovatieve methode die is toegepast bij de Lijnbaan is in dat project geen gebruik gemaakt van damwanden, waardoor de belemmering van het watersysteem minder groot was.

>

70

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Bijlage • Lijst met afkortingen

• Scopesheets projecten werkprogramma 2026-2029

• Werkwijze Integraal Afwegen

<

>

71

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

BIJLAGE 1: Lijst met afkortingen

<

BAS

Beleidsafdeling Stadsbeheer

BEA

Boom-Efect-Analyse

BiKa

Platform Binnenstedelijke Kademuren

BIM

Bouwwerk Informatie Systeem

BVM

Besluit Veiligheidsmaatregelen

CDTG

City Deal Tijdloze Grachten

CID

Central Innovation Districto

DO

Defnitief Ontwerp

DSB

Dienst Stadsbeheer

DSO

Dienst Stedelijke Ontwikkeling

EMVI

Economisch Meest Voordelige Inschrijving

GO

Gebiedsontwikkeling

GWW

Grond-, Weg-, en Waterbouw

HOV

Hoogwaardig Openbaar Vervoer

iAMPro

infrastructure Asset Management Professionals

IbDH

Ingenieursbureau van Den Haag

HNN

Het Nieuwe Normaal

MJPK

Meerjarenprogramma Kunstwerken

MVOI

Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen

PUN

Project Uitgangspunten Notitie

SEB

Schoon en Emissieloos Bouwen

SO

Schetsontwerp

SSK

Standaard Systematiek voor Kostenraming

TA

Technisch Advies

UFA

United Fish Association

VO

Voorlopig ontwerp

WKO

Warmte-Koudeopslag

>

72

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

BIJLAGE 2: Scopesheets projecten werkprogramma 2026-2029

Cluster Binnenstad Cluster Haven Scheveningen Cluster Eline Vere park Cluster Soestdijksekade-Laak Cluster Binckhorst Cluster Beweegbare bruggen Cluster Viaducten Cluster Overige assets verspreid door de stad

<

>

73

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Cluster Binnenstad Scopesheets

<

1

Vleugelmuren Herenbrug

2

Smidswater + Nieuwe Uitleg

3

Vaillantbrug + vleugelmuur Buitenom

4

Zuidwal + Brouwersgrachtbrug

5

Hogewal + Kortenaerkade

6

Uilebomen-Boomsluiterskade

7

Hofvijver

>

74

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Meerjarenprogramma Kunstwerken DSB/Stedelijk Beheer

Scopesheet – Vleugelmuren Herenbrug (50556a1 en 50556b1)

Project Vleugelmuren Herenbrug

Beoordeling: FHW

Cluster:

Binnenstad

Houten fundering is in redelijke staat.

Type project:

Vleugelmuren

Enkel functieherwaarderen

Stadsdeel:

Binnenstad

is benodigd. Incl. herstel dilatatievoegen

Bouwjaar:

1929

en deksloofelementen.

5e werkprogramma (2026-2029)

<

Scope Asset

Lengte kademuur

Breedte watergang

Voorbereiding

50556a1 Zwarteweg

44 meter

ca. 11 meter

In MJPK4 en-5

50556b1 OB-singel

35 meter

ca. 11 meter

In MJPK4 en-5

Omgeving en beleidsthema’s Raakvlakken en kansen: •

Omgang met de aanwezige zinker bij de Herenbrug/Oranjebuitensingel

•

Omgang ophoging bruggen tot minimaal 1,25 meter

•

Koppelkans om de herstelopgave samen te laten gaan met ontwikkelplannen vanuit meerdere initatiefnemers: °

De Eigenarenvereniging Vastgoed Binnenstad Den Haag (EVBDH) heeft een voorstel ontwikkeld voor een groene, klimaatadaptieve inrichting die verblijven langs het water stimuleert

°

Uit onderzoek naar het werkplezier van rijksambtenaren dat er een sterke wens is om de omgeving rondom de ministeries te verbeteren

°

Ontwikkeling Bellevue project uitgangspunten, inclusief de nieuw beoogde voetgangersbrug

°

Overige ontwikkelingen vanuit het Binnenstadsplan

Indicatieve planning uitvoering 2026-2029 – afankelijk van traject om functieherwaardering doorgevoerd te krijgen.

Overzicht projectrisico’s •

Organisatie besluitvormingstraject functieherwaarderen

•

Constructie blijkt tijdens uitvoering in slechtere staat te zijn

>

75

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Meerjarenprogramma Kunstwerken

Scopesheet – Project Nieuwe Uitleg (50535b) en Smidswater (50535a)

5e werkprogramma (2026-2029) DSB/Stedelijk Beheer Project Nieuwe

Uitleg en Smidswater

Beoordeling: renovatie i.c.m. FHW

Cluster:

Binnenstad

Smidswater: Functie herwaardering + voorbereiden

Type project:

Kademuur

gronddicht maken kade, metselwerk en overige

Stadsdeel:

Centrum

kleine gebreken (openstaande dilatatievoegen)

Bouwjaar:

1925

Nieuwe Uitleg: Functie herwaardering (MJPK5) + voorbereiden funderingsherstel en gronddicht maken van de kade

<

Scope Breedte

Voorbereiding

Uitvoering

renovatie

renovatie

In MJPK 5 In MJPK5

In MJPK6

Asset

Lengte

50535b - Nieuwe Uitleg

184

15 meter

50535a - Smidswater

201

15 meter

In MJPK 5 In MJPK5

In MJPK6

watergang

FHW

Omgeving en beleidsthema’s Raakvlakken en kansen: •

Herinrichting Nieuwe Uitleg: meer bomen en profel veranderen in afstemming met Kernteam Binnenstadsplan.

•

Bomen: boombehoud als uitgangspunt

•

Vergroenen: groeiplaatsverbetering van bomen en vergroening van de kade

•

Functieherwaardering Smidswater: zowel vanuit techniek als vanuit omgeving (Binnenstadsplan minder parkeergelegenheid). Door haaksparkeren te vervangen voor langsparkeren en de parkeerstrook te verplaatsen naar de gevelzijde, neemt de belasting op de kademuur af.

•

Werk met werk: Rioolvervanging (2028-2029)

Indicatieve planning uitvoering Start defnitiefase: Q2 2028 Start voorbereidingsfase: Q3 2028 Start uitvoeringsfase: Q2 2031

Overzicht projectrisico’s •

Constructieve staat blijkt slechter dan verwacht

•

Belendingen dicht op kademuren

•

Veel raakvlak(kansen)

>

76

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Meerjarenprogramma Kunstwerken 5e werkprogramma (2026-2029)

Scopesheet – Vaillantbrug (Brug 66) + vleugelmuur Buitenom (50567b1 + 50565a4)

DSB/Stedelijk Beheer

Project Vaillantbrug + Vleugelmuur

Beoordeling: renovatie

Cluster:

Binnenstad

Vaillantbrug: herstel van het grondkerendscherm

Type project:

Kademuur

en dilatatievoegen.

Stadsdeel:

Centrum

Vleugelmuren: gronddicht maken

Bouwjaar:

1935

Scope

<

Asset

Lengte

Breedte watergang

Voorbereiding

Uitvoering

Brug 66 - Vaillantbrug

63,0 meter

14 meter

In MJPK5

In MJPK5

50567b1 - Vleugelmuur Buitenom

71,2 meter

14 meter

In MJPK5

In MJPK5

50565a4 - Vleugelmuur Buitenom

69,2 meter

14 meter

In MJPK5

In MJPK5

Omgeving en beleidsthema’s Raakvlakken en kansen: •

Opgave DPZ Stadsdeel: Vergroening Vaillantplein, Vaillantlaan en Buitenom (2027-2030)

•

Binnenstadsplan: meer ruimte voor voetgangers en fetsers.

•

Nautische bereikbaarheid: inplannen buiten het vaarseizoen

Indicatieve planning uitvoering Start defnitiefase: Q2 2026 Start voorbereidingsfase: Q3 2026 Start uitvoeringsfase: Q3 2028

Overzicht projectrisico’s •

Constructieve staat blijkt slechter dan verwacht

>

77

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Meerjarenprogramma Kunstwerken

Scopesheet – Project Zuidwal (50569a1 en 50569a2)

5e werkprogramma (2026-2029) DSB/Stedelijk Beheer Project Zuidwal

<

Beoordeling: renovatie/sloop nieuwbouw

Cluster:

Binnenstad

Gronddicht maken

Type project:

Kademuur

Renovatie of sloop nieuwbouw afankelijk van nader

Stadsdeel:

Centrum

onderzoek naar verandering in schoorstand van de

Bouwjaar:

1927

paalfundering

Scope Asset

Lengte

Breedte watergang Voorbereiding

Uitvoering

Zuidwal

241 meter

10,5 meter

In MJPK5

In MJPK5

Omgeving en beleidsthema’s Raakvlakken en kansen: •

Herinrichting Zuidwal volgens Binnenstadsplan: bij de recente herinrichting van de Zuidwal is vergroening niet in de scope meegenomen. De werkzaamheden aan de kade bieden een kans om alsnog te vergroenen en verbeteren. Door de hondenuitlaatplaats op de kade te verplaatsen naar het brede, versteend trottoir aan de overzijde van de straat ontstaat ruimte vrij langs de gracht voor vergroening en verblijf. Ook kan de toegankelijkheid tot het groene plantsoen voor de buurt verbeterd worden en is er een wens om fetsparkeren in te richten tussen de parkeerplekken.

•

Werk met werk: In Q1–Q4 2026 staan werkzaamheden gepland aan de vleugelmuur van Om en Bij.

•

Wateropgave: de waterrobuustheid verbeteren

•

Planning: ook de Brouwersgrachtbrug wordt geprogrammeerd

Indicatieve planning uitvoering Start defnitiefase: Q3 2026 Start voorbereidingsfase: Q4 2026 Start uitvoeringsfase: Q4 2028

Overzicht projectrisico’s •

Constructieve staat is slechter dan verwacht

•

Veel raakvlakken omliggende projecten

>

78

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Meerjarenprogramma Kunstwerken

<

DSB/Stedelijk Beheer

Scopesheet – Project Brouwersgrachtbrug (Brug 5)

Project Brouwersgrachtbrug

Beoordeling: renovatie

Cluster:

Binnenstad

Gronddicht maken en herstel dilatatievoegen

Type project:

Brug

Stadsdeel:

Centrum

Bouwjaar:

1905

Scope Asset

Lengte

Brug 5 - Brouwersgrachtbrug

70 meter

Breedte watergang 10,5 meter

Voorbereiding

Uitvoering

In MJPK5

In MJPK5

Omgeving en beleidsthema’s Raakvlakken en kansen: •

Herinrichting Zuidwal volgens Binnenstadsplan: minder parkeerplekken, meer groen en ruimte voor voetgangers en fetsers.

•

Werk met werk: In Q1–Q4 2026 staan werkzaamheden gepland aan de vleugelmuur van Om en Bij.

•

Wateropgave: de waterrobuustheid verbeteren

•

Nautische bereikbaarheid: inplannen buiten vaarseizoen

Indicatieve planning uitvoering N.t.b. – in bruggencontract

Overzicht projectrisico’s •

Constructieve staat is slechter dan verwacht

•

Veel raakvlakken omliggende projecten

>

79

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Meerjarenprogramma Kunstwerken 5e werkprogramma (2026-2029)

Scopesheet – Project Kortenaerkade (50515b) + Hogewal (50515a)

DSB/Stedelijk Beheer Project Kortenaerkade + Hogewal

Beoordeling: renovatie/sloop nieuwbouw

Cluster:

Binnenstad

Kortenaerkade: vervangen kademuur

Type project:

Kademuur

Hogewal: Gronddicht maken. Sloop nieuwbouw is

Stadsdeel:

Centrum

afankelijk van nader onderzoek staat fundering.

Bouwjaar:

1909 (b) + 1928 (a)

Scope

<

Lengte

Breedte

kademuur

watergang

50515b - Kortenaerkade

214 meter

50515a – Hogewal

214 meter

Asset

Voorbereiding

Uitvoering

17 meter

In MJPK5

In MJPK5

17 mete

In MJPK5

In MJPK6

Omgeving en beleidsthema’s Raakvlakken en kansen: •

Boombehoud: o.a. meer mogelijkheden door combinate projecten. Groeiplaatsverbetering

•

Wateropgave: de waterrobuustheid verbeteren.

•

Werk met werk: kruispuntverkleining DSO Mobiliteit (in 2027)

•

Werk met werk: gasleidingswerkzaamheden (in 2027)

•

Werk met werk: Herinrichtingen programma Kwaliteitsverbetering Centrum Noord (na 2026)

•

Wens: groene wandelpromenade langs het water.

•

Kwaliteit openbare ruimte: Momenteel sober. Door te vergroenen, ruimte voor wandelen en verblijf te creëren kan de omgeving mooier worden gemaakt.

•

Aandachtspunt: overlast renovatie Piet Heinplein + nautische bereikbaarheid

Indicatieve planning uitvoering Opeenvolgend: •

Kortenaerkade – defnitie: Q1 2026, voorbereiding: Q2 2026, uitvoering: Q2 2029

•

Hogewal – defnitie: Q4 2028, voorbereiding: Q1 2029, uitvoering: Q1 2032

Overzicht projectrisico’s •

Constructieve staat blijkt slechter dan verwacht

•

Nautische bereikbaarheid

•

Veel raakvlak(kansen)

>

80

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Meerjarenprogramma Kunstwerken DSB/Stedelijk Beheer

Scopesheet – Uilebomen Boomsluiterskade lange deel (50560a en 50560b)

Project Uilebomen - Boomsluiterskade

Beoordeling: sloop-nieuwbouw

Cluster:

Binnenstad

Afname draagvermogen fundering

Type project:

Kademuren

Toename scheefstand kademuren

Stadsdeel:

Binnenstad

Schades grondkerendscherm

Bouwjaar:

1939 en 1950

5e werkprogramma (2026-2029)

<

Scope Asset

Lengte

50560a - Uilebomen

290 meter

50560b - Boomsluiterskade

297 meter

Breedte

Voorbereiding

Uitvoering

ca. 13 meter

In MJPK4

In MJPK5

ca. 13 meter

In MJPK4

In MJPK5

watergang

Omgeving en beleidsthema’s Raakvlakken en kansen: •

Binnenstadsplan en CID ontwikkelingen

•

Op- en afstapvoorzieningen vaartuigen

•

Water vasthouden op kade

•

Bomen dicht op de kade

•

Project Groenwegje II

Indicatieve planning uitvoering Reeds in voorbereiding Uitvoering in 2026

Overzicht projectrisico’s •

Weinig werkruimte op maaiveld

•

Zetting panden

•

Stabiliteit landhoofden naastliggende bruggen

•

Ligging in centrumring Haagse grachten (vergunning Delfand)

>

81

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Meerjarenprogramma Kunstwerken

Scopesheet Hofvijver

5e werkprogramma (2026-2029) DSB/Stedelijk Beheer Project Hofvijver

Beoordeling: Nader onderzoek

Cluster:

Binnenstad

Aantasting van de houten onderdelen, deformatie van

Type project:

Kademuur

de kademuur en slechte staat van de bodemafdichting

Stadsdeel:

Centrum

(risico: lekkage vijverbodem). Nader onderzoek naar

Bouwjaar:

1900/1924 (Buitenhof)

herstelmaatregel.

Scope

<

Asset

Lengte

Nader onderzoek

Voorbereiding

Uitvoering

50549a1 – Buitenhof

149 meter

In MJPK5

MJPK6 of >

MJPK6 of >

50549a2 – Lange Vijverberg

240 meter

50549a4 – Korte Vijverberg

75 meter

Omgeving en beleidsthema’s Raakvlakken en kansen: •

Onderzoekskansen i.s.m. City Deal Tijdloze Grachten en UrbiQuay:

•

Sloop kadedeel bij Binnenhof biedt kans voor archeologisch onderzoek

•

Onderzoek naar alternatieve monitoringstechnieken

•

Aandachtspunt: Renovatie binnenhof (2030)

•

Behoud groen: pilot voor behoud kastanjebomen is in uitvoering (Korte Vijverberg)

•

Werk met werk: herinrichting Buitenhof kade volgens Binnenstadsplan

•

Buitenhof kade: herinrichting (laad- en losplekken ophefen en bomen planten)

•

Bereikbaarheid: Korte Vijverberg moet toegankelijk blijven voor autoverkeer i.v.m. garage.

•

Klimaat: Vanuit DSO Energietransitie aangemerkt als kansrijke locatie voor aquathermie.

Indicatieve planning uitvoering •

Proeftuinen en voorbereidingsfase in MJPK5

>

82

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Cluster Scheveningse haven Scopesheets

<

1

Eerste Haven

2

Dr. Lelykade

3

Tweede Haven

>

83

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Meerjarenprogramma Kunstwerken

Scopesheet – Visafslag (H01-003)

5e werkprogramma (2026-2029) DSB/Stedelijk Beheer Project Visafslag

Beoordeling–vervangen remmingwerk

Cluster:

Scheveningse haven

Remmingwerk is in slechte staat.

Type project:

Remmingwerk kademuur

Zware aantasting van de gehele

Stadsdeel:

Scheveningen

constructie (corrosie en slijtage).

Bouwjaar:

1980

Aantasting van wrijfout en conservering hoofddraag constructie. Voor 2028 start vervanging remmingwerk.

<

Scope Asset

Lengte kademuur

Breedte watergang

Voorbereiding

Visafslag (H01-003)

354 meter

140 meter

In MJPK5

Uitvoering In MJPK5

Omgeving en beleidsthema’s Raakvlakken en kansen: •

Mogelijk werk-met-werk met herstel (gronddicht maken) van de stalen damwand

•

Samenwerking met UFA en gemeentelijk gebiedsontwikkelteam conform gebiedsontwikkelingsovereenkomst (GOO) NHH

Indicatieve planning uitvoering Start defnitiefase: Q3 2025 Start voorbereidingsfase: Q4 2025 Start uitvoeringsfase: Q3 2028

Overzicht projectrisico’s •

Nautische bereikbaarheid (gebruikers visafslag)

>

84

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Meerjarenprogramma Kunstwerken 5e werkprogramma (2026-2029)

Scopesheet – Tweede Haven en de Pijp (H02-001 tm -007, H04-001 & -002)

DSB/Stedelijk Beheer Project Tweede Haven en de Pijp

Beoordeling - renovatie

Cluster:

Tweede Haven

H02-005b: herstel waterbodem reeds

Type project:

Kademuren

in uitvoering, enkel herstel scheuren en

Stadsdeel:

Scheveningen

dilatatievoegen.

Bouwjaar:

1928

H02-007: ontgronding, waardoor verticale verplaat sing, maaiveld-verzakkingen, scheuren. En slecht remmingwerk en gebroken ankers H02-001, -004, H04-001: zandvoerende scheuren en diltatievoegen herstellen. H02-005a, -006, H04-002: lokale verzakkingen (herstel door havenmeester), zandvoerende scheuren en diltatievoegen herstellen

<

> Scope Asset

Lengte kademuur

Breedte watergang

Voorbereiding

H02-005b

441 meter

ca. 70 meter

In MJPK5

Voor 2028

H02-007

365 meter

ca. 70 meter

In MJPK5

Q4 2026

H02-001

275 meter

ca. 70 meter

In MJPK5

Voor 2028

H02-004

35 meter

ca. 70 meter

In MJPK5

Voor 2028

H02-005a

354 meter

ca. 70 meter

In MJPK5

Voor 2028

H02-006

84 meter

ca. 70 meter

In MJPK5

Voor 2028

H04-001

163 meter

ca. 20 meter

In MJPK5

Voor 2028

H04-002

163 meter

ca. 20 meter

In MJPK5

Voor 2028

Omgeving en beleidsthema’s – raakvlakken en kansen: •

Samenwerking Havenmeester (werk-met-werk herstel maaiveldverzakkingen)

•

Samenwerking project bouw bedrijvengebouw i.c.m. hotel

Overzicht projectrisico’s •

H02-007: bouw bedrijvengebouw/hotel (toename permanente belastbaarheid kade)

•

H02-007: inrichting kade als werkkade (toename permanente belastbaarheid kade)

•

H02-005b en H02-007: aanmeren van grote schepen (i.r.t. herstel waterbodemdiepte)

Uitvoering

85

< INHOUD

MEERJARENPROGRAMMA KUNSTWERKEN 5

Cluster Eline Vere park Scopesheets 1

<

Groot Hertoginnelaan +Carnegielaan (betonplatvorm)