RIS323384 Notulen van de raad van 18 september 2025

We hebben in de commissie al gezegd dat we dit een goed, gebalanceerd stuk vinden, en echt een flinke verbetering ten opzichte van de nota Eyeline & Skyline. In de commissie hebben we nog gevraagd hoe we nou precies omgaan met de evaluatie, ook van dit stuk. Daarbij gaf het college aan dat het een lopend document is en dat we gaandeweg met elkaar gaan leren en ons zullen doorontwikkelen. Maar 96

na de commissie bleven er toch vragen hangen over hoe we dat dan precies gaan vormgeven. Gaan we voortaan elke keer na een project met de Haagse Tafel Wonen of met ontwikkelaars kijken waar ze tegen aanlopen? Wat zijn de ijkmomenten die we over een aantal jaren natuurlijkerwijs hebben om dan ook te zeggen: oké, en nu is het tijd om wellicht bij te stellen? Ik heb daar geen motie of amendement voor omdat ik dat niet nodig vond op dit punt, maar ik hoor nog graag van het college hoe het die evaluatie en dat lerende vermogen met deze nota in de praktijk wil vormgeven. Isabel Bos (GroenLinks). Voorzitter. Ik kan me als ecosocialist aansluiten bij de bijdrage van de sociaaldemocraten van zojuist! Dat is erg prettig. Ook ik kan het kort houden. Ik sluit me dus aan bij de vragen over de evaluatie. We hebben hierover ook een mooi debat gehad in de commissie. Ik vrees dat ik daaruit vooral het woord 'reistijdbeleving' ga onthouden, maar ik wil nogmaals een lans breken voor de woonbeleving van de verschillende prijsklassen. We moeten er echt voor zorgen dat mensen altijd gelijke toegang hebben tot gedeelde voorzieningen zoals een daktuin, en we moeten altijd zorgen voor een mix van woontypen in hoogbouw, ook op de hoogste verdiepingen. Iedereen heeft immers recht op een fijne buitenruimte en een mooi uitzicht.

De wethouder gaf ook aan dat dat het uitgangspunt is, maar dat we dit moeilijk juridisch kunnen afdwingen. Ik wil het hier toch uitgesproken hebben als wens en ik hoop dat de wethouder zich daarbij kan aansluiten. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. Onze mooie stad beschikt over een unieke eigenschap, namelijk het strand. Hier kunnen we genieten van weidse uitzichten over zee en langs de kust. Het is dan ook gek dat deze zichtlijnen niet genoemd zijn in de nota Haagse hoogbouw. De wethouder stelde in de beantwoording dat het lijstje met genoemde zichtlijnen in de nota niet uitputtend is, maar dat stelt ons niet helemaal gerust. Daarom heb ik de volgende motie, met als titel 'Ook zichtlijnen langs de kust'. Die verzoekt het college bij de beoordeling van hoogbouwplannen langs de kust expliciet de impact op de zichtlijnen langs de kust inzichtelijk te maken in de gevraagde stukken voor de Hoogbouweffectrapportage én die te wegen in beoordeling van de plannen. Deze motie is medeondertekend door meneer Van den Bos van de Partij voor de Dieren. De voorzitter. Door mevrouw Faïd, daartoe gesteund door de heer Van den Bos, wordt de volgende motie (L.2 HSP) ingediend:

Motie L.2 HSP Ook zichtlijnen langs de kust De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 18 september 2025, ter bespreking van de Nota Haagse Hoogbouw. Constaterende, dat: • het college bij nieuwe gebouwen hoger dan 30 meter een hoogbouw effect rapportage wil laten opstellen; • in deze rapportage ook aandacht is voor de grote zichtlijnen in de stad, zoals de binnenkomst van de stad via de A12, en het zicht van het Plein naar de kalvermarkt; • in de bespreking in de commissie Ruimte de wethouder aangaf dat de genoemde zichtlijnen geen definitieve opsomming was. Van mening dat: • het weidse zicht langs de Haagse kust één van de kernkwaliteiten van Den Haag is; • de zichtlijnen langs het strand nu niet met name worden genoemd in de Haagse Hoogbouwnota; • er wel plannen zijn voor gebouwen hoger dan 30 meter die zichtbaar zullen zijn vanaf het strand; • het ontbreken van die zichtlijnen in de opsomming de indiener niet gerust stelt dat het college rekening houdt met de impact van plannen op deze zichtlijnen; 97

•

de impact van deze plannen op het uitzicht langs en de beleving van de kust een belangrijke factor voor de beoordeling van de plannen is.

Verzoekt het college • bij de beoordeling van hoogbouwplannen langs de kust expliciet de impact op de zichtlijnen langs de kust inzichtelijk te maken in de gevraagde stukken voor de hoogbouw effect rapportage én te wegen in beoordeling van de plannen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Rutger de Ridder (VVD). Voorzitter. Op zich is dit een redelijk goede nota als vervanger van Eyeline & Skyline. Ik ben wel benieuwd naar de antwoorden op de vragen van de heer Dubbelaar over bovenwettelijke eisen. Wij vinden wel dat er één ding gemist is in de nota. De voorzieningen worden namelijk uiteindelijk toch een beetje makkelijk weggeschreven. Joren Noorlander (D66). Ik ben dan wel benieuwd welk van de bovenwettelijke eisen voor de VVD een discussiepuntje is. Rutger de Ridder (VVD). Bijvoorbeeld de verplichting om altijd daktuinen te hebben bovenop de Haagse laag. Joren Noorlander (D66). We hebben natuurlijk al het een en ander vastgelegd over het puntensysteem voor klimaatadaptieve en duurzame maatregelen. Hadden we dit debat niet daarbij moeten voeren? Rutger de Ridder (VVD). Daar was de VVD ook tegen, maar ik zal uitleggen waarom ik dat met die daktuinen een risico vind.

Als je een daktuin op 25 met hoogte aanlegt, wordt dat dan wel iets moois waar je ook echt iets aan hebt voor de natuur? Of is het alleen maar wateropvang voor een deel? Wat moeten we ermee? En is dat uiteindelijk dan niet alleen maar een extra regel boven op al die extra regels die we al hebben, die D66 onder andere heeft ingediend? De voorzitter. Noorlander, voor de derde maal. Joren Noorlander (D66). Ik vraag me dan af welke regels de VVD verder zou willen schrappen, die in de nota worden gesteld. Er zitten namelijk heel veel regels bij die goed zijn voor de uitstraling van de stad en voor het aanzicht, en die mooiere, fijnere wijken maken. Wil de VVD daar dan op gaan beknibbelen? Rutger de Ridder (VVD). Ik weet niet of D66 hiervan graag een tegenstelling wil maken, maar ik heb zonet gezegd dat ik het op zich een goede nota vind en wel benieuwd ben naar de antwoorden op de vragen van de heer Dubbelaar over bovenwettelijke eisen. U weet ook, en volgens mij weet de hele raad dat, dat de VVD, en ik in het bijzonder, hou van de schoonheid van de stad, van een mooie stad, een stad waarin je je fijn voelt, en een stad die echt Haags is. Daar heb je wel zo'n nota voor nodig; dat klopt natuurlijk. Ik heb een amendement, dat heet 'Geen hoogbouw zonder voorzieningen'. Dat amendement besluit om een nieuw dictum toe te voegen.

In een vroeg stadium van de planfase voor hoogbouw is de gemeente verplicht om in de bestaande wijk de leefbaarheidseffecten (waaronder voorzieningen conform de maatschappelijke referentienormen) te inventariseren. Wanneer blijkt dat niet wordt voldaan aan de maatschappelijke referentienormen, is de gemeente verplicht voorafgaand aan planologische inpassing (eventueel als onderdeel van het bouwproject) mitigerende maatregelen te treffen en de raad hierover te informeren.

98

De voorzitter. Door de heer De Ridder wordt het volgende amendement (L.A VVD) voorgesteld:

Amendement L.A VVD Geen hoogbouw zonder voorzieningen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 18 september 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake nota Haagse hoogbouw (RIS322705). Besluit om: Een nieuw dictum toe te voegen: In een vroeg stadium van de planfase voor hoogbouw is de gemeente verplicht om in de bestaande wijk de leefbaarheidseffecten (waaronder voorzieningen conform de maatschappelijke referentienormen) te inventariseren. Wanneer blijkt dat niet wordt voldaan aan de maatschappelijke referentienormen, is de gemeente verplicht voorafgaand aan planologische inpassing (eventueel als onderdeel van het bouwproject) mitigerende maatregelen te treffen. En de raad hierover te informeren. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter. Ons bereikte in een laat stadium het verzoek van de heer Dubbelaar. We zijn daar heel rap mee aan de slag gegaan en daar heeft u vervolgens de brief van gezien. Die is er met stoom en kokend water doorheen gegaan. Die laat wel zien wat nou het gremium van de Haagse Tafel Wonen is. Dat is een samenwerking van gemeente, corporaties, ontwikkelaars en beleggers, die ons eigenlijk helpt om te kijken hoe we de woningbouw in Den Haag kunnen versnellen. Daar zitten af en toe wat meer officiële adviezen bij, en af en toe wordt er ook om input gevraagd.

Die wordt soms per mail geleverd als mensen niet bij een vergadering zijn. Soms gebeurt het ook gewoon tijdens de vergadering in de discussie. Op het moment dat er geen afspraak is om alles wat daarbinnen wordt gezegd vervolgens met de buitenwereld te delen, kan dat dus niet zomaar naar buiten worden gebracht. Dat zijn gewoon de afspraken die je altijd op die wijze maakt. Mocht u willen dat de Haagse Tafel Wonen daarin op een andere wijze gaat functioneren, dan zou ik zeggen: zorg dat u die afspraak maakt met de Haagse Tafel Wonen en dat u ook bespreekt of zij dat ook een goed idee vinden. Ik denk namelijk dat het niveau van de adviezen dan anders zal worden, en ik hecht wel heel erg aan de open en vrije dialoog die daar plaatsvindt. De voorzitter. Er is een interruptie van de heer De Ridder, maar voordat ik hem het woord geef, wil ik het college erop wijzen dat het door zijn spreektijd heen is. Hoe we daar verder mee omgaan, is ook aan de verantwoordelijkheid van het college zelf, maar het is gezegd, en laten we het dus wat beknopter houden. De heer De Ridder. Rutger de Ridder (VVD). Ik was benieuwd of er door de Haagse Tafel Wonen bezwaren zijn aangedragen tegen de Nota Hoogbouw. Wethouder Van Asten (D66). Naar mijn beste weten niet.

We hebben namelijk samengewerkt om van de Eyeline & Skyline middels de evaluatie naar de nieuwe nota te komen, die daadwerkelijk veel minder regels met zich meebrengt dan de oude nota. Hier valt dus veel beter mee te werken door de ontwikkelaars. Dan ging het over de bovenwettelijke eisen. Die zijn er niet, hè. Het zijn richtlijnen. Als er al beleid is, is dat onderliggend beleid in door de raad vastgestelde stukken. Deze hoogbouwnota brengt geen eigen, nieuw beleid naar voren, laat staan bovenwettelijke stukken. Als het gaat over daktuinen en dergelijke, gaat het erom dat je natuurlijk wel buitenruimtes moet creëren voor mensen. Vaak heb je daar op stoepniveau dan net de ruimte niet voor, dus fungeert het ook als buitenruimte. Dan hebben we duurzaam bouwen. Nee, ik zeg dat niet goed; het is natuurinclusief bouwen. Dat gaat over op welk niveau er ecologische waarde moet worden toegevoegd. Dat ligt in dat beleid vast en daar moet een bouwproject zich dan gewoon aan houden, omdat we ook wel een bepaalde kwaliteit willen in de stad. 99

Wij evalueren deze nota en dat leidt dan waarschijnlijk na vijf jaar tot een evaluatie en eventueel een herijking van de nota. Uiteraard blijven wij tussendoor aan de slag. Als er bijvoorbeeld nieuw landelijk beleid komt voor het omgaan met regels en voorschriften, kan je dat natuurlijk altijd nog aanpassen. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik was benieuwd of we het hoofdstukje informatievoorziening al gehad hebben, want ik ben nog niet echt tevreden met de antwoorden die ik van de wethouder gekregen heb op mijn vraag. Wethouder Van Asten (D66). Ik meen daarop antwoord te hebben gegeven, maar wellicht kan de heer Dubbelaar specificeren waar hij nog naar op zoek is. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Het college zegt in het raadsvoorstel dat de inbreng van de Haagse Tafel Wonen daarin verwerkt is. Dan doe ik een informatieverzoek, omdat de wethouder in de commissie zegt dat hij geen inbreng heeft, en dan blijkt in de beantwoording van het informatieverzoek dat er wel degelijk informatie via e-mail in het stadhuis is binnengekomen. Die zou ik dan toch wel graag willen inzien. En dat het college zegt dat dat niet openbaar kan worden, gebeurt hier wel vaker. Dan wordt het bijvoorbeeld onder rood aan de raad verstrekt. Wethouder Van Asten (D66). Dan maakt de heer Dubbelaar er veel meer van dan het is.

Ik kan me ook voorstellen dat de inbreng van een individuele corporatie of bouwer naar de organisatie van de Haagse tafel is gestuurd. Uiteindelijk heeft hier gewoon een discussie plaatsgevonden naar aanleiding van een presentatie die werd gegeven bij de Haagse Tafel Wonen, waarin de evaluatie uiteen is gezet en er nieuw beleid uiteen is gezet. Dat levert discussie op en vervolgens maak je daar beleid op. Het is dus niet zo dat er stukken worden achtergehouden, maar ik ga ook geen stukken delen die geen formele status hebben. Daar kunnen we heel complotachtig over gaan denken, maar meer kan ik er niet van maken. We hebben daar gewoon een open discussie met elkaar, en mensen die daar niet bij kunnen zijn, kunnen per e-mail altijd nog een toelichting geven. De voorzitter. Dubbelaar, voor de derde maal. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Maar de wethouder stelt in het raadsvoorstel zelf dat er inbreng is en dat die is verwerkt. De vraag vanuit Hart voor Den Haag wat die inbreng dan precies is, is dus niet zo heel raar. Ik vraag alleen maar: wat is die inbreng dan precies? Vervolgens doe ik een informatieverzoek, omdat de antwoorden die ik in de commissie kreeg niet duidelijk waren, en dan blijkt er dus wel degelijk informatie in het stadhuis binnengekomen te zijn vanuit de Haagse Tafel Wonen. Laat ons die dan zien. Wethouder Van Asten (D66).

Kijk, ik kan u hooguit een presentatie geven die we gestuurd hebben, want de rest is allemaal in een discussie gebeurd. Daar zal wellicht nog wat schriftelijke inbreng omheen zijn geweest, maar dat doet dan ook geen recht aan die hele discussie die daar heeft plaatsgevonden. Wij hebben hier ook weleens een werkbespreking, waarin ik dan ook ophaal wat er in de raad van een bepaald onderwerp gevonden wordt. Dat nemen wij dan mee in het te maken stuk. Zo moet u dat zien. Als u daar verder grote vragen over heeft, staat het u vrij om naar de Haagse Tafel Wonen toe te stappen en te zeggen: ik ben eigenlijk wel heel benieuwd hoe die discussie nou gegaan is; kunnen jullie mij daar meer over zeggen? Dat gremium staat voor u open, en dan is het aan hen om die informatie wel of niet te delen. Uiteindelijk hebben wij, en dat kunt u hier duidelijk zien, van de Eyeline & Skyline via de evaluatie deze nota gebracht, die ervoor moet zorgen dat wij op een betere wijze hoogbouw kunnen plegen in deze stad. Het is ook geen aanjager daarvan, maar het is meer: áls het gebeurt, hebben wij daar bepaalde richtlijnen voor. Die richtlijnen ziet u hier nu in de nota Haagse hoogbouw. De voorzitter. U bent drie keer geweest, meneer Dubbelaar. Gaat u verder, wethouder. Wethouder Van Asten (D66). Dan ben ik bij de moties. 100