RIS323316 Rekenkamerrapport Koers op groen
Tekst van het document
78
Bijlage 4: Controle van de beheergegevens Om de beheergegevens te controleren hebben wij in meer detail gekeken naar de wijken waarin per jaar relatief de grootste stijging en daling van het groenareaal voorkwam en hebben wij een steekproef gedaan door willekeurig locaties te bekijken die in de data aangemerkt stonden als vergroend of waar volgens de data openbaar groen is verwijderd.
Uitschieters Hieronder tonen wij een overzicht per jaar van de wijken die uit de beschikbare beheerdata relatief de grootste stijging en daling van het groenareaal lieten zien. Deze wijken noemen wij de “uitschieters”. Wij hebben hierbij gekeken naar de locaties in de wijken die ervoor zorgen dat zij een uitschieter zijn.
2020/2021 Wijk – locatie
Toename groenareaal in
Toename groenareaal
de wijk (in vierkante
specifieke locatie (in
meters)
vierkante meters)
Binckhorst – langs de Binckhorstlaan
9.786
8.460
Leyenburg – rond het Haga ziekenhuis
8.392
8.290
Scheveningen – langs de Houtrustweg
8.036
7.431
Waldeck – Robert Stolzplantsoen
6.655
6.394
Wateringse Veld – vlakken vlakbij de
4.288
*
3.995
1.747
3.953
3.857
3.387
1.483
Tomatenlaan Leidschenveen – rondom het water van het Steureiland Transvaalkwartier – rond Speeltuin Beijersveld Bouwlust – rond de Hengelolaan
*vlakken grotendeels verspreid over de wijk Wijk – locatie
Forepark – rond de Noordelijke
Afname groenareaal in
Afname groenareaal
de wijk (in vierkante
specifieke locatie (in
meters)
vierkante meters) 14.131
13.961
12.604
5.670
6.050
2.648
5.951
3.917
4.585
4.518
Verbindingsweg en de snelweg Kraayenstein en Vroondaal – splitsing Madesteinweg en Madepolderweg Kijkduin en Ockenburgh – langs de Schapenatjesduin Laakkwartier en Spoorweijk – Stadsboerderij Molenweide Hoornwijk – rond Prins Clausplein
79
2021/2022 Wijk – locatie
Toename groenareaal in
Toename groenareaal
de wijk (in vierkante
specifieke locatie (in
meters)
vierkante meters)
Hoornwijk – bij het Molenvlietpark
114.606
113.596
Leidschenveen – Kostverlorendijk
34.128
33.522
Moerwijk – langs de Erasmusweg
13.241
10.341
Laakkwartier en Spoorwijk – vlakken
12.638
*
5.264
5.474
4.780
3.494
Leyenburg – rond het Haga Ziekenhuis
4.618
2.591
Morgenstond – vlakken langs de
4.465
*
4.095
3.046
Duinoord – rondom Verhulstplein
3.131
3.131
Stationsbuurt – langs de Weteringkade
2.719
1.513
rondom Noordpolderkade en Haagse Hogeschool Kijkduin en Ockenburgh – rond de Duinvallei Scheveningen – vlakbij sportcentrum de Blinkerd
Steenwijklaan Rustenburg en Oostbroek – langs de Escamplaan
*vlakken grotendeels verspreid over de wijk Wijk – locatie
Afname groenareaal in
Afname groenareaal
de wijk (in vierkante
specifieke locatie (in
meters)
vierkante meters)
Kraayenstein en Vroondaal – langs de
15.214
12.274
3.359
2.319
3.150
3.072
1.565
*
1.002
460
Madesteinweg Ypenburg – langs de Wingerd, Guirlande en Boswinde Mariahoeve en Marlot – langs de Boekweitkamp Forepark – vlakken langs de Laan van Leidschenveen en Ypenburgse Stationsweg Wateringse Veld – bij de Hockey club Wateringse Veld
*vlakken grotendeels verspreid over de wijk
2022/2023 Wijk – locatie
Kijkduin en Ockenburgh – rondom
Toename groenareaal in
Toename groenareaal
de wijk (in vierkante
specifieke locatie (in
meters)
vierkante meters) 12.948
10.672
Duinvallei
80
Mariahoeve en Marlot – rondom
11.421
8.575
Moerwijk – langs de Erasmusweg
7.162
6.254
Binckhorst – rond het Zodiakplein
5.120
2.756
Bohemen en Meer en Bos – tussen de
4.166
4.064
3.867
1.747
3.834
2.774
Hoornwijk – langs de Boomblauwtjeslaan
3.568
2.360
Laakkwartier en Spoorwijk
3.557
*
Waldeck
2.792
*
Regentessekwartier
2.299
*
Amateurtuindersvereniging “Zonneweelde”
Sportlaan en Segbroeklaan Leidschenveen – rondom het water van het Steureiland Ypenburg – langs de Wingerd, Guirlande en Boswinde
*vlakken grotendeels verspreid over de wijk Wijk – locatie
Afname groenareaal in
Afname groenareaal
de wijk (in vierkante
specifieke locatie (in
meters)
vierkante meters)
Bouwlust – rond de Lozerlaan
4.647
2.593
Scheveningen – rond sportcentrum de
2.509
2.131
2.434
2.714
2.224
927
Blinkerd Leyenburg – langs de Florence Nightingaleweg en Constance Gelderblomlaan Wateringse Veld – rond de Athenesingel en Waterlandsingel
81
Steekproef Bij de steekproef hebben we willekeurig locaties gecontroleerd waarin de gemeentelijke data aangegeven stond dat er openbaar groen is bijgekomen of is verwijderd. Met behulp van straat- en luchtfoto’s van Cyclomedia zijn wij nagegaan of deze plekken ook daadwerkelijk zijn vergroend. Hieronder staat een overzicht met de locaties die wij hebben geselecteerd en of er daadwerkelijk groen is toegevoegd of verwijderd zoals in de beheerdata staat vermeld. Locatie
Omschrijving in de
Is daadwerkelijk openbaar groen
beheerdata
toegevoegd of verwijderd?
Benoordenhout – bij de kruising
Openbaar groen
Ja, het grasveldje is kunstgras
Johannes Bildersstraat
verwijderd in 2022
geworden.
Ypenburg – langs de Wingerd
Openbaar groen
Nee, het grasveld lijkt niet te zijn
verwijderd in 2023
verwijderd.
Bomen- en Bloemenbuurt – langs
Extra openbaar groen in
Ja, het stuk grasveld dat voorheen
de Goudsbloemlaan
2023 + klein blokje
voor een groot deel was vertrapt is
openbaar groen
weer groen. Er is een klein stukje
verwijderd in 2023
groen weggehaald voor een stroomhuis.
Duinoord – rondom het
Extra openbaar groen in
Ja, er is een park opgeleverd bij
Verhulstplein
2022
het Verhulstplein en rondom de huizen is ook groen toegevoegd.
Benoordenhout – langs de
Extra openbaar groen in
Nee, het lijkt er niet op dat er fijne
Oostduinlaan, tussen 2 stukjes
2023 + openbaar groen
heesters zijn verwijderd bij het
water in, bij het Oostduinplein
verwijderd in 2023
Oostduinplein. Het is moeilijk te zien of er loofbos is geplant aan de zijkant van de weg aan het Oostduinplein.
Kraayenstein en Vroondaal –
Openbaar groen
Nee, hoewel er daadwerkelijk
langs de Vroonhoevelaan
verwijderd in 2023
stroken groen van de oprit bij woningen zijn verwijderd, is bijvoorbeeld bij de woning op nummer 11 niks veranderd. Het gras was al een tijdje weg.
Kraayenstein en Vroondaal –
Extra openbaar groen in
Nee, er zijn geen groenstroken
langs de Gravin Jacobalaan
2023
toegevoegd in 2023.
Kraayenstein en Vroondaal –
Extra openbaar groen in
Nee, hier lijkt geen verandering te
langs de Madepolderweg bij het
2023
zijn geweest in het landschap.
Kraayenstein en Vroondaal –
Extra openbaar groen in
Hier was sprake van een
langs de Madepolderweg onder
2022/3 + klein blokje
omvorming van bestaand groen. In
het water bij een T- splitsing
openbaar groen
hoeverre hierdoor bomen/groen
verwijderd in 2022/3
verloren of toegevoegd is, is lastig
water
te zien.
82
Wateringse Veld – bij de kruising
Openbaar groen
Nee, hier lijkt de hele periode een
Laan van Wateringse Veld en
verwijderd in 2023
half verharde strook te zijn
Erasmusweg Rustenburg – langs de Hattemlaan
geweest. Openbaar groen
Ja, hier is groen aan de rand van
verwijderd in 2023 +
een speeltuin toegevoegd en het
extra openbaar groen in
gras in de speeltuin vervangen met
2022
kunstgras.
Houtwijk – langs de Houtwijklaan
Extra openbaar groen in
Nee, het gras rond het tankstation
vlakbij een tankstation
2023
lijkt hier de hele periode te zijn geweest.
Centrum – langs de Sirtemastraat
Openbaar groen
Nee, hier lijkt de hele periode een
verwijderd in 2023
verhard stuk met een bank erop te zijn geweest.
Belgisch Park – langs de
Extra groen in 2023
Zwolsestraat Schilderswijk – langs de Parallelweg
Ja, hier is een groenstrook toegevoegd.
Extra groen in 2023
Ja, hier zijn groenstroken toegevoegd.
83
Bijlage 5: Memo SmitsRinsma met betrekking tot analyse BGT
Memo Project: Projectnr.: Aan: Van: Datum: Betreft:
Analyse Rekenkamer Den Haag 20230133 Rekenkamer Den Haag SmitsRinsma – Daan Jansen 17-10-2024 Memo Analyse BGT
Wat is de BGT? De BGT staat voor de Basisregistratie Grootschalige Topografie. Het is een uniforme en gedetailleerde landelijk dekkende kaart van Nederland, die alle objecten op de grond weergeeft op een schaal van 1:500 tot 1:5.000. Denk hierbij aan gebouwen, wegen, wateren, bomen, lichtmasten, en meer. De BGT bevat geometrische en administratieve informatie over deze objecten en is bedoeld om overheden, bedrijven en burgers te voorzien van betrouwbare en actuele topografische gegevens. Wat is de functie van de BGT? De BGT wordt gebruikt voor diverse doeleinden en is bijvoorbeeld essentieel in toepassingen zoals: - Ruimtelijke ordening: Voor het plannen van nieuwe wegen, gebouwen of groenvoorzieningen. - Infrastructuurbeheer: Om wegen, riolering of andere infrastructuur te onderhouden. - Veiligheid en hulpdiensten: Voor het in kaart brengen van routes voor hulpdiensten. - Milieu en natuurbeheer: Voor het monitoren van waterstanden, groenbeheer en natuurbehoud. Hoe is de BGT opgebouwd? De BGT is opgebouwd uit een gestandaardiseerde set van objecten die elk een topografische functie hebben, zoals gebouwen, wegen, wateren, groenvoorzieningen, en andere zichtbare elementen in de fysieke omgeving. Elk object in de BGT wordt beschreven met zowel geometrische gegevens (vorm en locatie) als administratieve gegevens (zoals type, functie en 84
beheersinformatie). Hier kan je meer informatie over vinden in hoofdstuk 7 en 8 van de BGT Gegevenscatalogus. Belangrijke componenten: •
Objecttypen: Zoals wegen, gebouwen, wateren.
•
Geometrie: Precieze plaatsbepaling van objecten.
•
Attributen: Informatie over het type en de eigenschappen van het object.
Voor een verdere toelichting op de BGT over onderwerpen zoals bijvoorbeeld, levensduur en historie, datakwaliteit of een verdiepende toelichting op de opbouw of nauwkeurigheid kan je ook terecht bij de BGT Gegevenscatalogus (https://www.geonovum.nl/uploads/standards/downloads/BGTGegevenscatalogus111.pdf) Waarom is de BGT onbruikbaar voor de analyse van groen en verharding (in dit onderzoek)? Heel kort gezegd is de BGT onbruikbaar voor historische analyses omdat het zich voornamelijk richt op de actuele situatie van Nederland en niet op de historische situatie. Om dit nog specifieker te maken voor ons doeleinde binnen de analyse, lopen we tegen het probleem aan dat er een overschot aan oppervlaktes in de data zit (die er niet in zouden moeten of mogen zitten, volgens de omschrijving van de BGT Gegevenscatalogus, zowel als de beheerder van de BGT van gemeente Den Haag). Zonder het verhaal te technisch te maken is het onmogelijk om exact vast te stellen hoe groot het totale oppervlak is van de objecten die meerdere keren worden meegeteld in de database. Het is dus niet duidelijk wat de foutmarge is als we uitgaan van de data uit de BGT. Wat er voor zorgt dat we geen zuivere conclusies kunnen trekken. In de volgende kop wordt een verdere toelichting gegeven met betrekking de genomen stappen om deze conclusie te bereiken en welke technische knelpunten het onmogelijk maken.
Uitleg werkwijze
Context Voordat we in het technische verhaal duiken moet er eerst nog wat context uitgelegd worden met betrekking tot de werking van de BGT.
Alle objecten in de BGT bevatten een uniek identificatienummer, dit is essentieel om verschillende objecten door de tijd en mutaties uit elkaar te kunnen houden. Wanneer een object ineens een nieuw nummer krijgt kunnen hieruit makkelijk fouten ontstaan. In de BGT Gegevenscatalogus wordt hierover het volgende gezegd: “Zolang het object bestaat, mag dit ID niet veranderen”. Hier een voorbeeld van zo’n identificatienummer, ook wel LokaalID 85
genoemd: G1023.b2ad189a-8c46-49f2-a192-557ba07c49a2. Wanneer een object wijzigt op welke wijze dan ook, hanteert de BGT een set met regels voor object- en versiehistorie: Deze kan je nalezen onder kopje Historie uit Paragraaf 3.10.4 in de BGT Gegevenscatalogus. Het voornaamste probleem waar we tegenaan lopen is dat deze object- en versiehistorie niet helemaal goed gaat. Volgens de beheerder van de BGT van gemeente Den Haag komt dit voornamelijk door foutjes en onzuiverheden bij de diverse bronhouders binnen de BGT. Nu deze context duidelijk is zal er stapsgewijs worden toegelicht welke handeling zijn uitgevoerd om tot deze conclusie te komen. Stap 1: Meest recente versie van een object uitfilteren Hoewel het grootste deel van de benodigde data standaard vanuit de BGT al beschikbaar is, geldt dit niet voor de maximale publicatiedatum van een object (MAX_LV_publicatiedatum). Deze wordt op de volgende wijze berekend: Voor ieder lokaalID wordt gekeken hoe vaak deze voorkomt, afhankelijk van hoe vaak een ID voorkomt wordt vervolgens voor ieder lokaalID bepaald wat de hoogste waarde is van de LV_publicatiedatum, oftwel wat is de meest recente publicatie waar dit LokaalID in voor komt. Hiermee kunnen we vervolgens telkens het meest actuele vlak uitfilteren dat voorkomt in een publicatie door middel van deze SQL code: LV_publicatiedatum = MAX_LV_publicatiedatum
Stap 2: Jaartal isoleren De volgende stap is het isoleren van een jaartal. Binnen de BGT wordt er naast de publicatiedatum nog meer informatie geregistreerd zoals: objectBeginTijd, ObjectEindTijd, tijdstipRegistratie en eindRegistratie. Om een enkel jaar te isoleren toetsen we eerst of objectBeginTijd gelijk is aan of eerder is dan 31 december van het betreffende jaar. Oftewel het object bestond voor de vastgestelde datum van het jaartal. Vervolgens kijken we ook of objectEindTijd ‘null’ is (‘null’ betekend binnen de context van object begin- en eindtijd dat een object nog niet is geëindigd. Zie 4.3.1.1 van de BGT Gegevenscatalogus) of gelijk is of later dan 31 december van het betreffende jaar. Hiermee is er één vast moment binnen een jaartal geïsoleerd. Er is gekozen voor 31 december, omdat we dan de eindsituatie van elk jaar inzichtelijk hebben, inclusief alle wijzigingen die dat jaar zijn gedaan. Ook is het zeer waarschijnlijk dat er op 31 december zelf geen wijzigingen meer worden gedaan, omdat dit een feestdag is. Wat er voor zorgt dat er nog minder afwijkingen zullen voorkomen. Toegepaste SQL code: objectBeginTijd <= '2017-12-31' And (objectEindTijd IS NULL Or objectEindTijd >= '2017-1231') 86
Stap 3: Ongewenste elementen uitfilteren Tot slot wordt er ook gefilterd op fysiekVoorkomen en plus_fysiekVoorkomen. Deze twee attributen omschrijven de eigenschappen van een object bijvoorbeeld type materiaal. Hierin is er gekozen om bepaalde lagen buiten beschouwing gelaten, zoals bijvoorbeeld: diverse verhardingslagen, maar ook lagen die niet voorkomen in het gemeentelijk beheer zijn zoals agrarisch grasland. De geselecteerde lagen zijn afgestemd met de gemeentelijke organisatie en dienen het doel om de data in te perken en dichter bij de aangeleverde beheerdata van de gemeente te brengen. Voorbeeld SQL code: (bgt_fysiekVoorkomen IS NULL Or bgt_fysiekVoorkomen NOT IN ('boomteelt', 'fruitteelt', 'gemengd bos', 'grasland agrarisch', 'heide', 'naaldbos', 'rietland', 'struiken', 'transitie', 'onverhard', 'open verharding', 'gesloten verharding')) And (plus_fysiekVoorkomen IS NULL Or plus_fysiekVoorkomen NOT IN ('akkerbouw', 'bodembedekkers', 'bosplantsoen', 'hoogstam boomgaarden', 'vollegrondsteelt', 'beton element', 'betonstraatstenen', 'cementbeton', 'gebakken klinkers', 'gravel', 'grind', 'schelpen', 'puin', 'sierbestrating', 'tegels', 'zand', 'asfalt', 'boomschors'))
Stap 4: Checken onzuiverheden en afwijkingen Nu alle filters correct staan ingesteld zou er in theorie een enkel jaartal inzichtelijk moeten zijn, waarin geen dubbelingen of overlappende polygonen zouden moeten zitten. Dit kunnen wij checken, door middel van een gereedschap dat ArcGIS pro aanbied genaamd ‘Count Overlapping Features’ (meer toelichting over de werking van deze tool vindt je hier: https://pro.arcgis.com/en/pro-app/latest/tool-reference/analysis/count-overlappingfeatures.htm) Dit gereedschap maakt het overlappende oppervlak (als dit er is) inzichtelijk door het deel dat overlapt te arceren. Hierbij wordt ook zichtbaar gemaakt op basis van kleur hoeveel verschillende polygonen elkaar overlappen op een betreffend punt. Na het gebruiken van dit gereedschap is duidelijk dat er nog overlappende oppervlakken aanwezig zijn. Hierbij is rekening gehouden met het attribuut relatieve hoogteligging. Dit attribuut geeft middels een getal (-1, 0, 1, 2, etc.) weer op welk niveau een object ligt. 0 is bijvoorbeeld maaiveldniveau en een brug heeft bijvoorbeeld een niveau van 1. De overgebleven overlappende polygonen betreffen polygonen met unieke LokaalID’s, wat het onmogelijk maakt om deze te elimineren door middel van filters. Want er zijn geen aanknopingspunten die inzichtelijk maken precies welke LokaalID’s elkaar overlappen.
Stap 5: Elimineren van overlap 87
Na stap 1 tot en met 4 lijkt de oplossing eenvoudig, trek de oppervlakte van de overlappende polygonen van de totaaloppervlakte af en dan heb je een bruikbare oppervlakte. Maar helaas is dit niet zo eenvoudig als het lijkt, want er speelt meer. De volgende handeling betreft het “platslaan” van het geheel oftewel, het elimineren van alle overlap. Dit kan gemakkelijk door middel van het ‘Dissolve’ gereedschap in ArcGIS Pro. Het ‘Dissolve’ gereedschap combineert overlappende of aangrenzende geometrieën (zoals polygonen) tot één object. (meer info: https://pro.arcgis.com/en/pro-app/latest/toolreference/data-management/dissolve.htm) (Deze handeling is in principe hetzelfde als handmatig het oppervlak vanuit ‘Count Overlapping Features’ aftrekken van de totaaloppervlakte) Het resultaat is één groot polygoon zonder overlap, met hieraan een oppervlakte. Maar nu komt de essentie van het probleem in zicht. Dit zal ik toelichten aan de hand van het onderstaande diagram.
Probleem duid de situatie die we aantreffen en waar we mee te werken hebben na het filteren. Resultaat betreft het resultaat na het draaien van het ‘Dissolve’ gereedschap. Gewenst resultaat betreft het resultaat wat we nodig hebben om een zuiver oppervlakte getal te kunnen berekenen vanuit de BGT. Zoals je ziet bij “probleem”, hebben we meerdere overlappende oppervlakken (rood). Al deze vlakken hebben allemaal een uniek LokaalID. Zoals eerder omschreven zou deze situatie volgens de BGT Gegevenscatalogus überhaupt al niet moeten kunnen voorkomen. Als we deze platslaan met het ‘Dissolve’ gereedschap elimineren we alle overlap, zie resultaat. Maar zoals je kan zien blijft het deel dat met de rode streepjeslijn is gearceerd ook behouden terwijl in dit in gewenste situatie weg is. De omvang van dit overgebleven vakje is onmogelijk om te herleiden of te berekenen doordat we nu één groot vlak hebben. Nu gaat het in dit voorbeeld slechts om een klein hoekje, maar in de praktijk kan dit ook gaan over vlakken die aanzienlijk groter zijn dan het overlappende deel. Tot slot zie je het gewenste resultaat, dit hebben we nodig om zuivere analyse uit te voeren, maar is dus tot dusver niet mogelijk. Stap 6: Schatting trend 88
Desondanks alle onzuiverheden zou je mogelijk heel voorzichtig een geïnformeerde schatting kunnen maken met betrekking tot de globale trend van de toe-/afname tussen twee jaartallen. Hierbij geeft het getal dat voortkomt uit het gereedschap ‘Count Overlapping Features’ een klein beetje gevoel bij de globale schaal van de afwijking. Gaat dit om 10.000m2, 100.000m2 of 1.000.000m2. Door de afwijking en het resultaat van de platgeslagen vlakken per jaar naast elkaar te zetten en vervolgens de verschillen per jaar zowel als ten opzichte van 2023 door te rekenen en hier ook naast te zetten, kan je wat zeggen over de trend tussen 2016 en 2023. Zoals omschreven zou dit een beeld kunnen scheppen van de globale trend, maar los van het feit dat we dit niet kunnen verantwoorden en hier geen harde getallen aan kunnen koppelen zitten er nog een paar kleine haken en ogen aan dit resultaat. Zo zou je bijvoorbeeld uit dit resultaat kunnen constateren, dat het eerste jaar waarop de BGT als actueel en compleet werd beschouwd (januari 2016). Deze toch nog niet zo kloppend was als gedacht. Er is namelijk sprake van een toename van groen in 2017 ten opzichte van 2016 van ca. 782.865m2 terwijl dit in 2018 ten opzichte van 2017 ca. 207.817m2 was. Stap 7: Conclusie Aldus de conclusie dat we onszelf kritisch moeten afvragen of de BGT data in het rapport belanden.
Het beeld dat de BGT data schept is meer een gevoel dat de toename van het groen de juiste richting op gaat. Kort gezegd: op basis van wat ik zie lijkt het erop dat het groen toeneemt tussen 2016 en 2017. Maar nogmaals dit kunnen we niet hard maken, we kunnen hier geen getal aan koppelen, omdat wij niet weten wat de foutmarge is bij deze werkmethode. Tot slot nog een laatste gedachte: als er voor 2020 tot en met 2023 geen of minimale beleidswijzigingen zijn geweest m.b.t. tot groen (maar dat zou de gemeente beter weten). Dan lijkt het mij logisch dat de lijn van voor 2020 erg vergelijkbaar is, maar ook dit is puur speculatie.
89
Bijlage 6: Toelichting SMART In dit onderzoek analyseren we of het beleid dat de gemeente heeft opgesteld ten aanzien van groen SMART is opgesteld. Wat SMART inhoudt werken we in tabel 3 hieronder uit. De definities en uitwerkingen van SMART volgen de definities van SMART uit het onderzoek van de Rekenkamer Den Haag over de kwaliteit van het economisch beleid214 met enige aanvulling uit de 'Handleiding Doelmatigheids- en Doeltreffendheidsonderzoek' van de Algemene Rekenkamer.215 Anders dan in de onderzoeksopzet is beschreven, kiezen wij niet voor de A van Acceptabel maar voor Ambitieus. Of doelstellingen acceptabel zijn bepaalt de Rekenkamer niet zelf, maar is aan de raad. Daarom hebben wij gekozen om te kijken naar ambitieus. Hierbij wordt gekeken of de doelen een bepaalde streefwaarde hebben zodat gecontroleerd kan worden of de doelen bereikt zijn. Zie onderstaande tabel voor een uitgebreide uitleg van elk SMART onderdeel Specifiek
Bij concrete doelen is het duidelijk wat er precies bereikt moet worden en is het niet voor meerdere uitleg vatbaar.
Meetbaar
Het is duidelijk op welke wijze een resultaat gekwantificeerd is en wat er bereikt is als het doel behaald is.
Ambitieus
Bij de beleidsdoelen is er een nulmeting, zodat duidelijk is wat het ambitieniveau is. Mocht een streefwaarde behaald worden, is beschreven of dit streefgetal wordt aangepast n.a.v. de resultaten of niet.
Realistisch
Beleidsdoelen moeten haalbaar en uitvoerbaar zijn. Er moet beschreven zijn hoe men dit doel gaat aanpakken en of er budget voor is uitgetrokken.
Tijdgebonden
De gemeente moet aangeven wanneer het einddoel moet zijn bereikt. Liggen de doelen ver weg, zoals bij langlopende projecten, dan moet een tijdpad met gespecificeerde mijlpalen zijn aangegeven (bijvoorbeeld tussendoelen en bijbehorende data, of het tempo waarin doelen moeten zijn gerealiseerd).
Tabel 3 Overzicht criteria voor SMART beschrijving van doelen
214
RIS302387 Raadsvoorstel Bijlage, Rekenkamerrapport Economisch Beleid 'Tel uit je winst', Rekenkamer, 18 april 2019, p. 58.
215
Handleiding Doelmatigheids- en doeltreffendheidsonderzoek, Algemene Rekenkamer, september 2023, https://www.rekenkamer.nl/binaries/rekenkamer/documenten/brochures/2023/10/02/handleiding-doelmatigheids--endoeltreffendheidsonderzoek/Handleiding+DDO.pdf, p.48-49.
90
Bijlage 7: Uitwerking SMART-analyse In deze bijlage geven wij een samenvatting van onze beoordeling naar aanleiding van een SMART-analyse van de gemeentelijke groendoelen zoals geïnventariseerd in bevinding 4.
Ontstenen en vergroenen Doel: Het vergroenen en ontstenen van de stad Uitwerking: Sinds 2019 heeft de raad in de begroting opgenomen om elk jaar 3.000 m2 te ontstenen.216 In 2023 heeft de raad als ambitie vastgesteld te streven om in 2030 5% meer openbaar groen te realiseren ten opzichte van 2023.217 Beoordeling: Met de vaststelling van dit doel en haar verdere concretisering heeft de raad voor zichzelf en voor het college sinds 2019 en 2023 steeds beter vastgelegd wat wanneer bereikt moet worden. Voor 2019 had de raad geen meetbaar resultaat verbonden aan het doel om de stad te vergroenen en te ontstenen. In de Agenda Groen stelde de raad bijvoorbeeld enkel vast dat het versteende plekken wilde vergroenen.218 Sinds 2019 heeft de raad in de begroting opgenomen om elk jaar 3.000 m2 te ontstenen.219 In 2023 heeft de raad als ambitie vastgesteld om in 2030 5% meer openbaar groen te realiseren ten opzichte van 2023.220 Met deze twee formuleringen is het doel om de stad te ontstenen en te vergroenen concreter geworden omdat het meetbaarder, meer ambitieus en meer tijdgebonden is gemaakt. Hierdoor kunnen de raad en het college in de loop van de tijd beter volgen of dit doel daadwerkelijk gerealiseerd wordt. De rekenkamer heeft het doel desondanks niet als concreet beoordeeld, omdat het doel: -
Niet specifiek is, omdat de gemeenteraad dit doel geformuleerd heeft als een streven. Zo is onduidelijk welk resultaat er met dit doel van het college verwacht word. Daarnaast is het gemeentebestuur niet consistent is in haar definities van de termen “ontstenen” en “vergroenen”. Ten aanzien van “ontstenen” is het onduidelijk of het hier alleen gaat om het verwijderen van verharding in de openbare ruimte of dat het verminderen van
216
RIS305159 Raadsbesluit Bijlage 1, Programmarekening 2019, Gemeenteraad, 30 juni 2020; RIS308436 Raadsbesluit Bijlage 1a, Programmarekening 2020, Gemeenteraad, 14 juli 2021; RIS312006 Raadsbesluit Bijlage 1, Programmarekening 2021, Gemeenteraad, 7 juli 2022; RIS315244 Raadsbesluit Bijlage 1a, Programmarekening 2022, Gemeenteraad, 6 juli 2023; RIS318640 Raadsbesluit Bijlage 1a, Definitieve Programmarekening 2023, Gemeenteraad, 10 juli 2024. 217
RIS310884 Raadsbesluit, Voorstel van het college inzake Kadernota Openbare Ruimte - Kwaliteit door samenhang Openbareruimtebeleid tot 2030, Gemeenteraad, 19 mei 2022, p. 3. 218
RIS294705 Raadsbesluit Bijlage, Agenda Groen voor de Stad, Gemeenteraad, 15 december 2016, p. 65.
219
RIS305159 Raadsbesluit Bijlage 1, Programmarekening 2019, Gemeenteraad, 30 juni 2020; RIS308436 Raadsbesluit Bijlage 1a, Programmarekening 2020, Gemeenteraad, 14 juli 2021; RIS312006 Raadsbesluit Bijlage 1, Programmarekening 2021, Gemeenteraad, 7 juli 2022; RIS315244 Raadsbesluit Bijlage 1a, Programmarekening 2022, Gemeenteraad, 6 juli 2023; RIS318640 Raadsbesluit Bijlage 1a, Definitieve Programmarekening 2023, Gemeenteraad, 10 juli 2024. 220
RIS310884 Raadsbesluit, Voorstel van het college inzake Kadernota Openbare Ruimte - Kwaliteit door samenhang Openbareruimtebeleid tot 2030, Gemeenteraad, 19 mei 2022, p. 3.
91
de hoeveelheid bebouwing hier ook toe wordt gerekend.221 Voor “vergroenen” gaat het doel, naast het vervangen van verharding voor groen, ook over het extra toevoegen van (kleur- en fleurrijk) groen in bestaande groenvlakken, terwijl de achterliggende indicator alleen lijkt te gaan over het creëren van nieuwe groenvlakken.222 Daarnaast neemt de gemeente soms ook bestaand groen in beheer, zoals bij de aankoop van de Kostverlorenweg in 2022 (zie ook bevinding 6).223 Het is onduidelijk of dergelijke toenames in het groen dat de gemeente in beheer heeft als vergroening gelden en dus ook bijdragen aan het doel om in 2030 5% meer openbaar groen te realiseren.224
Vergroenen van versteende wijken Doel: Het ontstenen en vergroenen van versteende wijken, waaronder door het aanplanten van meer bomen. Uitwerking: De raad heeft in de programmabegrotingen van 2017, 2022, 2023 en 2024 vastgesteld dat het vergroenen en het planten van bomen in van versteende wijken geprioriteerd wordt.225 Beoordeling: Door in programmabegrotingen vast te stellen dat versteende wijken geprioriteerd worden bij de aanplant van nieuwe bomen en bij het ontstenen en vergroenen heeft de gemeenteraad enige uitwerking gegeven aan een doel dat in meerdere moties, coalitieakkoorden en nota’s is uitgesproken.226 Naast de opname in programmabegrotingen
221
We zien bijvoorbeeld in de Nota Stadsbomen dat ontstenen het verwijderen van verharding in de openbare ruimte betekent, zie: RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p. 64; In de Agenda Groen voor de stad zien wij echter dat verstening verharding én bebouwing omvat, zie: RIS294705 Raadsbesluit Bijlage 3, Agenda Groen voor de Stad, gemeenteraad, 15 december 2016, p. 43. 222
Dat vergroenen soms gelijk wordt gesteld aan ontstenen zien we bijvoorbeeld in de afdoening van een motie, hierin zegt het college dat: “Bovendien is het tegengaan van verstening, anders gezegd de vergroening van de stad, een uitgangspunt in de verschillende investeringsprogramma’s voor de buitenruimte die dit college uitvoert.” Zie: RIS278566 Motie, Afdoening motie, Ontwikkel beleid vergroening versteende wijken, gemeenteraad, 27 juni 2016, p. 2; Elders omvat vergroenen echter ook het toevoegen van extra/anders groen in bestaande groenvakken, zie: RIS297155 Commissiebrief, Versterking van het Haagse groen, College van Burgemeester en Wethouders, 7 juni 2017, p.1. 223
RIS315244 Raadsbesluit Bijlage 1a, Programmarekening 2022, Gemeenteraad, 6 juli 2023, p. 150.
224
In de programmarekening van 2022 wordt expliciet benoemd dat er een toename in het openbaar groenoppervlak heeft plaatsgevonden door de aankoop van de Kostverlorenweg en wordt dit apart behandeld van het aantal vierkante meters dat in 2022 is vergroend, zie: RIS315244 Raadsbesluit Bijlage 1a, Programmarekening 2022, Gemeenteraad, 6 juli 2023, p. 150; In de Haagse Groenmonitor worden toenames zoals de aankoop van de Kostverlorenweg echter wel opgeteld bij de procentuele toename in het oppervlakte openbaar groen en is onduidelijk of dit gerelateerd is aan het doel om in 2030 5% meer openbaar groen te realiseren, zie: Oppervlakte openbaar groen, website Gemeente Den Haag, 25 april 2024, https://wijk-en-buurtgroenddh.hub.arcgis.com/apps/ebbfd59e885c4608b011628e6a7bc884/explorehttps://wijk-en-buurtgroenddh.hub.arcgis.com/apps/ebbfd59e885c4608b011628e6a7bc884/explore, geraadpleegd op: 11 maart 2025. 225
RIS294957 Raadsbesluit Bijlage, Programmabegroting 2017-2020, Gemeenteraad, 4 november 2016, p. 108; RIS309850 Raadsbesluit Bijlage 2, Voorstel van het college inzake programmabegroting 2022-2025, Gemeenteraad, 4 november 2021, p 108; RIS313463 Raadsbesluit Bijlage, Gewijzigd voorstel van het college inzake Programmabegroting 2023-2026, Gemeenteraad, 21-22 december 2022, p. 112; RIS316918 Raadsbesluit Bijlage 1, Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2024-2027, Gemeenteraad, 20 december 2023, p. 116. 226
RIS278566 Motie, Ontwikkel beleid vergroening versteende wijken, Gemeenteraad, 27 november 2014; RIS294705 Raadsbesluit Bijlage, Agenda Groen voor de Stad, Gemeenteraad, 15 december 2016, p. 65; RIS298292 Motie, Afdoening motie, Vergroenen Versteende wijken, College van Burgemeester en Wethouders, 14 december 2017; RIS304121 Bijlage, Coalitieakkoord 2019-2022. Samen voor de stad, VVD, D66, GroenLinks, CDA, PvdA, 9 december 2019, p. 43; RIS306830 Motie, Concrete maatregelen vergroening van versteende wijken, Gemeenteraad, 4 november 2020; RIS313189, Coalitieakkoord 20222026. Voor een stad die tegen een stootje kan, D66, VVD, GroenLinks, PvdA, CDA, 16 september 2022, p. 20.
92
heeft de raad echter niet geformuleerd wat er bereikt moet worden in de versteende wijken. De rekenkamer heeft het doel dan ook niet als concreet beoordeeld, omdat het doel: -
-
-
Niet specifiek is, omdat gedurende de periode niet altijd duidelijk is gemaakt welke wijken als versteend gelden en omdat niet is vastgesteld welke mate van vergroening nodig is om versteende wijken als vergroend te bestempelen. Daarnaast wordt de term vergroenen niet altijd eenduidig gebruikt (zie beoordeling van het doel om te vergroenen en ontstenen). Niet meetbaar is, omdat de raad niet heeft vastgesteld met hoeveel vierkante meters het groen in de versteende wijken moet toenemen of hoeveel bomen er aangeplant moeten worden. Niet ambitieus is, omdat het ontbreekt aan een nulmeting van de huidige verhouding tussen verharding en openbaar groen in de versteende wijken. Niet realistisch is, omdat er geen onderbouwd eindresultaat beschreven is waarvoor is uitgewerkt welke activiteiten nodig zijn om het te behalen. Niet tijdgebonden is, omdat er geen eindresultaat beschreven is dat binnen een bepaalde periode behaald moet worden.
Aanpakken van pleinen Doel: Het omvormen van pleinen om deze te vergroenen en de ontmoetingsfunctie te versterken. Uitwerking: De raad heeft voor 2016 en 2017 in de programmabegrotingen vastgesteld dat pleinen omgevormd moeten worden tot een aantrekkelijke verblijfsplek, onder andere door meer groen toe te voegen.227 Vanwege de positieve ervaring met de Pleinenaanpak is in het coalitieakkoord Samen voor de Stad vastgesteld dat de Pleinenaanpak navolging krijgt in de hele stad.228 Vanaf 2021 worden er daarom opnieuw middelen beschikbaar gesteld voor de Pleinenaanpak in de programmabegrotingen.229 Beoordeling: In commissiebrieven die gestuurd zijn naar de raad is uitgelegd hoe de aanpak eruit ziet. De rekenkamer heeft het doel echter niet als concreet beoordeeld, omdat het doel: -
Niet meetbaar is, omdat niet is vastgesteld naar hoeveel meer vierkante meters groen of bomen er binnen de pleinenaanpak gestreefd wordt bij vergroening en omdat ook voor de specifiek benoemde pleinen niet meetbaar is gemaakt hoe deze vergroend zullen worden.
227
RIS285871 Raadsbesluit Bijlage, Programmabegroting 2016-2019, Gemeenteraad, 5 november 2015, p. 102; RIS294957 Raadsbesluit Bijlage, Programmabegroting 2017-2020, Gemeenteraad, 4 november 2016, p. 107. 228
RIS304121 Bijlage, Coalitieakkoord 2019-2022. Samen voor de stad, VVD, D66, GroenLinks, CDA, PvdA, 9 december 2019, p.
43. 229
RIS306159 Raadsbesluit Bijlage 2, Programmabegroting 2021-2024, Gemeenteraad, 5 november 2020. , p. 101-102; RIS309850 Raadsbesluit Bijlage 2, Voorstel van het college inzake programmabegroting 2022-2025, Gemeenteraad, 4 november 2021, p. 104; RIS313463 Raadsbesluit Bijlage, Gewijzigd voorstel van het college inzake Programmabegroting 2023-2026, Gemeenteraad, 21-22 december 2022, p. 107; RIS316918 Raadsbesluit Bijlage 1, Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2024-2027, Gemeenteraad, 20 december 2023, p. 110.
93
-
-
Niet ambitieus is, omdat niet is vastgesteld hoeveel pleinen er in totaal toe zijn aan een impuls vanuit de pleinenaanpak. Daarnaast ontbreekt voor de pleinen die worden aangepakt een overzicht van de huidige hoeveelheid groen dat aanwezig is. Niet tijdgebonden is omdat er geen eindresultaat beschreven is dat binnen een bepaalde periode behaald moet worden.
Stimuleren van particuliere vergroening Doel: Het stimuleren van vergroening onder bewoners van de stad. Uitwerking: De gemeente wil samen met de stad werken aan meer groen.230 Dit doet de gemeente door meer te communiceren en bewoners te stimuleren via initiatieven zoals Operatie Steenbreek en het uitdelen van bomen aan burgers.231 Het groen kan hierbij terecht komen in de openbare en particuliere ruimte. Beoordeling: Via Operatie Steenbreek stimuleert de gemeente bewoners om tegels in hun tuin of de openbare ruimte in te leveren voor gratis planten. Sinds 2021 kunnen Haagse bewoners, organisaties, scholen en bedrijven ook gratis een boom aanvragen om de stad te vergroenen via het uitvoeringsprogramma ‘meer blad voor de stad’.232 Hierbij draagt Operatie Steenbreek en ‘meer blad voor de stad’ bij aan de doelen om per jaar minstens 3.000 m2 te ontstenen en vergroenen en extra bomen te planten. Echter heeft de rekenkamer het doel als niet concreet beoordeeld, omdat het doel: -
Niet ambitieus is, omdat het ontbreekt aan nulmeting. Zo is onduidelijk in hoeverre de activiteiten van het college bijdragen aan particuliere vergroening.
Toename bomen of kroonoppervlak Doel: Een toename van het aantal bomen of het kroonoppervlak. Uitwerking: Vanaf 2018 heeft de gemeente de ambitie om het aantal straatbomen, later stadsbomen, te laten stijgen door extra bomen aan te planten.233 De raad heeft in 2021 vastgesteld dat het 5% meer kroonoppervlak wil in 2030 dan in 2021.234 Dit kan bereikt worden door onder andere meer bomen te planten en groeiplaatsen te verbeteren.235
230
RIS285871 Raadsbesluit Bijlage, Programmabegroting 2016-2019, Gemeenteraad, 5 november 2015, 146; RIS294705 Raadsbesluit Bijlage, Agenda Groen voor de Stad, Gemeenteraad, 15 december 2016, p. 7; RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p. 4; RIS303685 Raadsmededeling Bijlage 1, Beantwoording technische vragen Programmabegroting 2020-2023, College van Burgemeester en Wethouders, 16 oktober 2019, p. 31; RIS306159 Raadsbesluit Bijlage 2, Programmabegroting 2021-2024, Gemeenteraad, 5 november 2020, p. 104. 231
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p. 4.
232
RIS301742 Preadvies Initiatiefvoorstel, Preadvies initiatiefvoorstel 'Bomen maken de stad: buiten de gebaande paden op zoek naar extra bomen, College van Burgemeester en Wethouders, 22 februari 2021. 233
RIS297813 Raadsbesluit Bijlage, Programmabegroting 2018-2021, Gemeenteraad, 7 november 2017, p. 97.
234
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p. 50.
235
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p. 50.
94
Beoordeling: Met de vaststelling van het doel om het kroonoppervlak te vergroten en de beschrijving van het te bereiken resultaat heeft de raad voor zichzelf en voor het college concreet vastgelegd wat wanneer bereikt moet worden. Door het kroonoppervlak de komende jaren te monitoren kunnen de raad en het college in de loop van de tijd ook volgen of dit doel daadwerkelijk gerealiseerd wordt. De rekenkamer heeft het doel in combinatie met de indicator als concreet beoordeeld, omdat het doel met bijbehorende indicator: -
Specifiek is, omdat de gemeenteraad specifiek heeft gemaakt wat het onder kroonoppervlak verstaat en duidelijk heeft gemaakt dat het gaat om een stadsbrede ambitie.
-
Meetbaar is, omdat de gemeenteraad de ambitie om het kroonoppervlak te doen toenemen meetbaar heeft gemaakt door hier een procentuele toename aan te verbinden.
-
Ambitieus is, omdat de gemeenteraad voor deze ambitie het kroonoppervlak van 2021 als nulmeting gebruikt.
-
Realistisch is, omdat de gemeenteraad in de Nota Stadsbomen heeft beschreven welke acties er nodig zijn om het gewenste resultaat te bereiken.236
-
Tijdgebonden is, omdat de gemeenteraad benoemd heeft wanneer het resultaat gerealiseerd moet zijn.
Diversifiëren van bomenbestand Doel: Een meer divers bomenbestand realiseren Uitwerking: In de Nota Stadsbomen is opgenomen dat kiezen voor diversiteit een basisuitgangspunt is bij de aanplant van nieuwe bomen.237 Beoordeling: De raad heeft al sinds de Nota Haagse Bomen uit 2008 vastgesteld dat de gemeente streeft naar een divers bomenbestand.238 In de Nota Stadsbomen is dit verder uitgewerkt doordat daarin uitgelegd word wat wetenschappelijk gezien wordt als een divers bomenbestand.239 Ook wordt daar voor stadsbomen de huidige mate van diversiteit op stadsdeel-, wijk-, en boomstructuurniveau beschreven.240 Toch heeft de rekenkamer het doel niet als concreet beoordeeld, omdat het doel: -
Niet meetbaar is omdat de gemeenteraad zich niet committeert aan concrete regels met betrekking tot de diversiteit van bomen. Hierdoor is niet duidelijk wanneer de gemeenteraad vindt dat er voldoende diversiteit van bomen is bereikt.
236
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p 50.
237
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p 27.
238
RIS158380 Raadsbesluit Bijlage, Nota Haagse Bomen: Kiezen voor kwaliteit en diversiteit, gemeenteraad, 18 december 2008. 239
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p 27.
240
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p 27.
95
-
-
Niet realistisch is omdat enkel beschreven staat dat het realiseren van een divers bomenbestand maatwerk vereist zonder dat uitgelegd wordt hoe dit tot een gewenst resultaat kan leiden. Niet tijdgebonden is omdat de gemeenteraad niet heeft vastgesteld wanneer de diversificatie van het bomenbestand gerealiseerd moet worden.
Ecologisch passend maken van bomenbestand Doel: Een meer ecologisch passend bomenbestand realiseren Uitwerking: In 2021 heeft de raad vastgesteld dat in 2030 75% van alle stadsbomen ecologisch passend moeten zijn.241 Beoordeling: Met de vaststelling van het doel om het aandeel ecologisch passende bomen te vergroten en de beschrijving van het te bereiken resultaat heeft de raad voor zichzelf en voor het college concreet vastgelegd wat wanneer bereikt moet worden. Door het aantal ecologisch passende bomen de komende jaren te monitoren kunnen de raad en het college in de loop van de tijd ook volgen of dit doel daadwerkelijk gerealiseerd wordt. In de Nota Stadsbomen staat op concrete wijze wat de raad onder ecologisch passend verstaat en hoe de huidige situatie in de stad eruit ziet.242 Toch heeft de rekenkamer het doel niet als concreet beoordeeld, omdat het doel: -
Niet realistisch is omdat niet duidelijk is gemaakt of de gemeente dit doel alleen nastreeft wanneer een boom moet worden vervangen of aangeplant, of dat de gemeente ook actief bomen gaat vervangen. Hierdoor is onduidelijk welke activiteiten nodig zijn om dit doel voor 2030 te bereiken.
Verbeteren van groeiplaatsen Doel: Zorgen dat bestaande en nieuwe bomen goede groeiplaatsen hebben Uitwerking: In 2021 zijn het aanleggen van goede groeiplaatsen en het benoemen van verbetermaatregelen voor de groeiplaatsen van bestaande bomen als doelen vastgesteld.243 Beoordeling: De raad heeft al sinds de Nota Haagse Bomen uit 2008 vastgesteld dat het aanleggen van goede groeiplaatsen en het verbeteren van bestaande groeiplaatsen een doel is.244 In de Nota Stadsbomen uit 2021 is verder uitgewerkt wat hieronder wordt verstaan en aan welke normen groeiplaatsen moeten voldoen.245 Ook staat in de Nota Stadsbomen beschreven hoeveel procent van de stadsbomen op een groeiplaats staat die verbeterd kan
241
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p. 34.
242
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p. 31.
243
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p 50.
244
RIS158380 Raadsbesluit Bijlage, Nota Haagse Bomen: Kiezen voor kwaliteit en diversiteit, gemeenteraad, 18 december 2008. 245
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p 34.
96
worden én hoe de verbetering van groeiplaatsen aangepakt moet worden.246 Toch heeft de rekenkamer het doel niet als concreet beoordeeld, omdat het doel: -
-
Niet meetbaar is omdat de raad enkel voor de jaren 2021 en 2022 te realiseren aantallen groeiplaatsen noemt.247 Buiten deze jaren wordt enkel gesteld dat groeiplaatsen verbeterd zullen worden zonder dat dit meetbaar is gemaakt in specifieke aantallen.248 Niet tijdgebonden is omdat de raad enkel voor de jaren 2021 en 2022 specifieke en meetbare doelen heeft opgesteld.249 Voor andere jaren zijn deze er niet en ook zijn er geen doelen voor de langere termijn opgesteld.
Stedelijke groene hoofdstructuur Doel: Het in stand houden en waar mogelijk versterken van de SGH. Uitwerking: De raad heeft in de Nota Stadsbomen beschreven dat zij in 2030 tien niet verbonden schakels in de Hoofdboomstructuur wil verbinden en vijf nieuwe boomstructuren als Hoofdboomstructuur wil toevoegen.250 Beoordeling: De raad heeft met het vaststellen van dit tijdgebonden resultaat het doel om de SGH in stand te houden en waar mogelijk te versterken concreet gemaakt. Hiermee is duidelijk gemaakt wat er aan de SGH moet worden toegevoegd en wanneer dit gerealiseerd moet zijn. Door de totale structuur van de SGH te monitoren kan de raad tevens beoordelen of de ontwikkeling daarin in de pas loopt met zijn ambities. De rekenkamer heeft het doel als concreet beoordeeld, omdat het doel: -
Specifiek is, omdat de gemeenteraad geeft duidelijke definities voor de gebruikte termen.
-
Meetbaar is, omdat de gemeenteraad heeft aantallen verbonden aan de schakels en de boomstructuren die het wil verbinden/toevoegen.
-
Ambitieus is, omdat de gemeenteraad zet het gewenste resultaat af tegen de huidige stand van zaken.
-
Realistisch is, omdat de gemeenteraad heeft beschreven welke acties op welke locaties nodig zijn om het gewenste resultaat te bereiken.
-
Tijdgebonden is, omdat de gemeenteraad heeft benoemd wanneer het resultaat gerealiseerd moet zijn.251
246
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p 34-43.
247
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p. 50.
248
RIS313463 Raadsbesluit Bijlage, Gewijzigd voorstel van het college inzake Programmabegroting 2023-2026, Gemeenteraad, 21-22 december 2022; RIS316918 Raadsbesluit Bijlage 1, Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2024-2027, Gemeenteraad, 20 december 2023. 249
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p. 50.
250
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p. 34.
251
RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p. 34.
97
Kwaliteit van het groen Doel: Het op niveau houden/brengen van de kwaliteit van het groen op de zogeheten residentiekwaliteit en hofstadkwaliteit. Uitwerking: De raad hanteert twee kwaliteitsniveaus voor het kwaliteit van het groen in haar beheer, residentie- en hofstadkwaliteit. Het streven is dat al het groen in de door de gemeente beheerde openbare ruimte aan deze kwaliteitsniveaus voldoet.252 Beoordeling: De raad heeft met de vaststelling van de kwaliteitsniveaus voor het groen duidelijk gemaakt hoe zij het groen in de stad wil onderhouden. Hierdoor is meetbaar of groen aan het ambitieniveau voldoet en is de staat van het groenonderhoud te monitoren. De rekenkamer heeft het doel echter nog niet als concreet beoordeeld, omdat het doel: -
Niet ambitieus is, omdat er geen recente nulmeting is waaruit duidelijk wordt hoeveel groen er wel en niet voldoet aan de kwaliteitsniveaus. Een dergelijke nulmeting is noodzakelijk om te kunnen bepalen waar de gemeenteraad vervolgens naar zou willen streven.
-
Niet realistisch is, omdat het college structureel te weinig middelen beschikbaar stelt om het groen in haar beheer op het gewenste niveau te onderhouden (zie ook bevinding 4).253
-
Niet tijdgebonden is, omdat de gemeenteraad niet aangeeft wanneer een stadsdeel, wijk of buurt de besloten kwaliteit behaald zouden moeten hebben. Er zijn ook geen tussenmijlpalen.
252
RIS249315 Raadsbesluit, Voorstel van het college inzake kadernota openbare ruimte 2012, Gemeenteraad, 15 mei 2012; RIS310884 Raadsbesluit Bijlage, Kadernota openbare ruimte – Kwaliteit door samenhang – openbare ruimtebeleid tot 2030, Gemeenteraad, 19 mei 2022, p. 10-11. 253
Zie bijvoorbeeld de Nota Stadsbomen voor een beschrijving van het tekort aan middelen voor beheer: RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021, p 90
98
Bijlage 8: Selectie uitvoeringsplannen college Voor de analyse van de uitvoering door het college in bevinding 9 hebben wij gekeken naar alle plannen die het college in de periode 2016-2024 heeft opgesteld om het groenbeleid uit te voeren. Onder plannen verstaat de rekenkamer alle beschrijvingen vanuit het college die voor de raad duiden hoe de uitvoering van het beleid moet bijdragen aan de realisatie van de doelen van de raad. Deze beschrijvingen stuurt het college doorgaans aan de raad in de vorm van commissiebrieven.254 Ook afdoeningen van moties en toelichtingen op de programmabegroting kunnen duidingen bevatten en zien wij daarom als onderdeel van de plannen van het college.255 Gebruikmakende van deze definitie heeft de rekenkamer in totaal negen plannen gevonden waarmee het college voor de periode 2016-2024 heeft uiteengezet hoe de bestuurlijke uitvoering op het groen in de stad is vormgegeven. Gezamenlijk vormen deze negen plannen de wijze waarop het college de realisatie van de groendoelen van de raad heeft opgepakt. In tabel 4 hieronder hebben we de negen plannen opgenomen en de doelen waar zij betrekking op hebben. In tabel 5 geven wij voor elk doel weer in welke jaren er plannen waren opgesteld door het college. Plan van het college
Beschrijving
Heeft betrekking op de volgende ambities van de raad
Tussenbalans 2014 Ecologische
Een
Verbindingszones 2008-2018
uitvoeringsprogramma
-
Het in stand houden en waar mogelijk versterken van de SGH
met betrekking tot de maatregelen opgenomen in de Nota Ecologische Verbindingszones. 256 Meerjarenprogramma Groen
Een meerjarenplan dat
-
Het op niveau houden/brengen
2014-2018
inzicht geeft in de
van de kwaliteit van het groen op
beheer- en
de zogeheten residentiekwaliteit
onderhoudsopgave
en hofstadkwaliteit
voor groen en de keuzes die die gemaakt worden bij de besteding van de
254
Zie bijvoorbeeld: RIS298636 Commissiebrief, Visies Wijk en Buurtgroen Centrum en Scheveningen, College van Burgemeester en Wethouders, 12 december 2017; RIS305394 Commissiebrief, Besteding budget extra groen 2020, College van Burgemeester en Wethouders, 7 juli 2020; RIS282210 Commissiebrief, Pleinenaanpak 2015-2017, College van Burgemeester en Wethouders, 29 april 2015. 255
Zie bijvoorbeeld: RIS303685 Raadsmededeling Bijlage 1, Vragenronde: Programmabegroting 2020-2023, College van Burgemeester en Wethouders, 15 oktober 2019; RIS310589 Afdoening Motie, Zet de bloemetjes buiten in Transvaal, College van Burgemeester en Wethouders, 5 juli 2022. 256
RIS280306 Commissiebrief Bijlage, Tussenbalans 2014 Nota Ecologische Verbindingszones 2008-2018, College van Burgemeester en Wethouders, 23 januari 2015.
99
beschikbare middelen.257 Pleinenaanpak 2015-2017
Uitwerking van de
-
ambitie om pleinen te verbeteren, waaronder door vergroening. Operatie steenbreek
de stad -
258
Een jaarlijkse actie
Het vergroenen en ontstenen van Het aanpakken van pleinen, door ze onder andere te vergroenen
-
Stimuleren van particuliere vergroening
gesubsidieerd door de gemeente waarbij particulieren tegels kunnen verwijderen om te vervangen met planten.259
Stadsdeelvisies Wijk- en
Wijkvisies met daarin de
buurtgroen
uitgangspunten voor de
van de kwaliteit van het groen op
inrichting en het beheer
de zogeheten residentiekwaliteit
van het groen op
en hofstadkwaliteit
stadsdeelniveau.
Het op niveau houden/brengen
260
Bestedingen van het Extra
Commissiebrieven met
Groen budget
uitleg over de besteding van het extra groen budget.
-
-
Het vergroenen en ontstenen van de stad
-
261
Het realiseren van een toename van het aantal bomen of het kroonoppervlak
-
Het in stand houden en waar mogelijk versterken van de SGH
-
Het op niveau houden/brengen van de kwaliteit van het groen op
257
RIS280307 Commissiebrief Bijlage, Meerjarenprogramma Groen 2014-2018, College van Burgemeester en Wethouders, 20 januari 2015. 258
RIS282210 Commissiebrief, Pleinenaanpak 2015-2017, College van Burgemeester en Wethouders, 29 april 2015; RIS295954 Commissiebrief, Tweede voortgang pleinenaanpak 2015-2017, College van Burgemeester en Wethouders, 27 december 2016. 259
RIS308745 Commissiebrief Bijlage, WEGWIJZER Den Haag Klimaatbestendig, College van Burgemeester en Wethouders, 28 mei 2021, p. 34. 260
RIS294183 Commissiebrief Bijlage 1, Visie Wijkgroen Stadsdeel Loosduinen, College van Burgemeester en Wethouders, 17 mei 2016; RIS294183 Commissiebrief Bijlage 2, Visie Wijkgroen Stadsdeel Haagse Hout, College van Burgemeester en Wethouders, 17 mei 2016; RIS298636 Commissiebrief Bijlage 1, Visie wijk- en buurgroen Stadsdeel Scheveningen, College van Burgemeester en Wethouders, 12 december 2017; RIS298636 Commissiebrief Bijlage 2, Visie wijk- en buurgroen Stadsdeel Centrum, College van Burgemeester en Wethouders, 12 december 2017. 261
RIS294183 Commissiebrief, Aanbieden visies wijk- en buurtgroen en besteding middelen extra groen, College van Burgemeester en Wethouders, 17 mei 2016; RIS299262 Commissiebrief, Extra groen locaties, College van Burgemeester en Wethouders, 23 februari 2018; RIS305394 Commissiebrief, Besteding budget extra groen 2020, College van Burgemeester en Wethouders, 7 juli 2020.
100