RIS322885 Bijlage Ruimte voor groen en water

Ruimte voor groen en water De Haagse groenblauwe transitie

Oktober 2025

Colofon Den Haag Oktober 2025 Ruimte voor groen en water, de Haagse groenblauwe transitie is opgesteld in opdracht van het gemeentebestuur van Den Haag. Dit document is tot stand gekomen onder regie van DSO Stedenbouw & Planologie en de DSB Beleidsafdeling Stadsbeheer. Binnen de gemeentelijke organisatie is medewerking geweest van diverse afdelingen, te weten DSB, DSO, SB, OCW (GGD), IbDH en DPZ. Deze hebben integraal expertise ingebracht, onder andere op het gebied van groen, water, ecologie, omgevingsvisie, gezondheid, financiële dekking, regionale en Europese samenwerking. Om een bredere invalshoek en aanvullende expertise te verkrijgen is ook de samenwerking met adviesbureau FABRICations aangegaan. Foto voorpagina: foto skyline Den Haag (The Hague en partners Jurjen Drenth)

2

Voorwoord Een robuust groenblauw raamwerk voor mens, plant én dier is de basis voor een leefbaar Den Haag—voor nu en in de toekomst. Den Haag kan trots zijn op de Natura 2000 gebieden, de parken, lanen en waterstructuren die al eeuwenlang de identiteit van onze stad dragen. Tegelijkertijd staan we voor urgente uitdagingen: het verlies aan biodiversiteit, de druk op leefkwaliteit, en de effecten van verstedelijking, klimaatverandering en de transities in energie en mobiliteit. Verbetering door middel van de groenblauwe transitie is niet alleen wenselijk maar ook noodzakelijk. Alleen door te investeren in een samenhangend netwerk van natuur en water, creëren we een veerkrachtige stad waarin mens en natuur floreren. Met dit document vertellen we het grotere verhaal van de groenblauwe transitie. Van de duingebieden aan de kust tot de geveltuin in de straat en van de Noordzee tot de kleinste slootjes. Niet alleen omdat het een belangrijke bijdrage levert aan leefbaarheid van de stad, ook omdat we overtuigd zijn dat ook de flora en fauna hun plek in deze stad hebben. We beschermen en versterken wat we hebben. En we breiden het uit, zodat ons groen en ons water meegroeien met de stad. Dit document biedt niet alleen een overzicht van het huidige beleid, maar vormt ook de basis voor een toekomstbestendige stad met sterke, samenhangende en veerkrachtige groene waterverbindingen.

Daarnaast richt het document zich op de kansen en uitdagingen voor het Haagse groenblauwe raamwerk. Dit toekomstperspectief helpt ons ook bij het opstellen van het thematisch omgevingsprogramma waarin we onze doelen verder concretiseren en overgaan tot het uitvoeren van de ambities. We wachten niet af—de transitie is al in gang. We zetten nu actief stappen om in onze stad de biodiversiteit te verhogen, leefbaarder en klimaatbestendiger te maken. Dit doen we door ruimte te maken voor groen en water en in te zetten op vergroening in versteende wijken. Met dit document zetten we een belangrijke stap vooruit maar deze opgave kunnen we niet alleen aan. Samenwerking met inwoners, ondernemers, natuurorganisaties, ontwikkelaars, experts en maatschappelijke organisaties is essentieelom deze transitie te realiseren. Laten we samen bouwen aan een Haagse gezonde leefomgeving waarin groen en water niet alleen functionele elementen zijn, maar een natuurlijke en onmisbare basis vormen voor brede welvaart, klimaatadaptatie, leefbaarheid en biodiversiteit.

Wethouder Robert Barker

Buitenruimte, dierenwelzijn en milieu

3

4

Inhoudsopgave 3 Aanpak

1 Ruimte voor groen en water 1.1 Aanleiding 7

3.1 Opgave per stadsdeel 29

1.2 De Omgevingsvisie 2050 als kompas voor

3.2 Aanpak per schaalniveau

30

stedelijke ontwikkeling 9

4 Vervolg Thematisch omgevingsprogramma

1.3 De waarden en baten van groen en water; zowel noodzaak als gewin

10

4.1 Beleidscyclus  41

1.4 Verandering in denken en doen

14

4.2 Redenen voor een thematisch omgevingsprogramma

42

1.5 Ruimte voor groen en water, de Haagse

4.3 Aan de slag! 43

groenblauwe transitie 14

Bijlage 2 Visie, strategie en beleid 2.1 Visie: Beschermen, versterken en uitbreiden

17

2.2. Strategie: sturen op vier schaalniveaus

20

2.3 Samenhangend toekomstperspectief

22

2.4 Overzicht groenblauw beleid

24

I

Waarom een Haagse groenblauwe transitie?

II

Bronnen

Foto "De grote vijvers in het Haagse Bos" - schilderij Piet Mondriaan 5

Dit document is een eerste opmaat voor concretisering van beweging 2 ‘Ruimte voor groen en water’ van de Omgevingsvisie Den Haag 2050, ‘Thuis in een groene metropool aan zee’. Het geeft de koers voor het thema groenblauw weer en heeft als doel om alle inspanningen op gebied van groene en blauwe structuren te verbinden en te versterken, ook regionaal, om snel en doortastend te kunnen handelen bij initiatieven en nieuwe kansen. Dit document is hiermee een opmaat voor het Thematisch Omgevingsprogramma Groen & Water.

6

01

Ruimte voor groen en water

1.1 Aanleiding Den Haag is een stad die een sterke verbinding heeft met de natuur, de duinen en de zee. De natuur is overal dichtbij, en dat is geen toeval — het landschap heeft Den Haag gevormd vanaf het allereerste begin. De oorsprong van Den Haag ligt aan een duinmeertje, de huidige Hofvijver, omdat hier, vanuit de bron van de Haagse Beek, schoon drinkwater beschikbaar was. In de latere eeuwen werd water ook belangrijk voor de bereikbaarheid en aanvoer van goederen. De gegraven Trekvliet Den Haag verbond de stad met het landelijke netwerk van trekvaarten, en het Laakkanaal met alle bijbehorende havens werd ontwikkeld zodat Den Haag vanuit het Westland en via de Loosduinsevaart bevoorraad kon worden. Zo brachten de waterstructuren niet alleen welvaart maar ook sturing aan de ontwikkeling van de stad. De verbondenheid van Den Haag met water en groen vinden wij terug in het historisch document de Akte van Redemptie uit 1576. Hét decreet dat het Haagse Bos, Malieveld en Koekamp beschermde tegen verkoop en kap, is één van de eerste tekenen van waardering voor de Haagse groengebieden. In de latere uitbreidingen van de stad zijn landgoederen, parken, bossen, duinen, waterlopen en lanen als belangrijke structurerende elementen in de stadsplattegrond opgenomen en onderdeel van de uitstraling van de stad geworden.

Den Haag kan trots zijn op een rijke en sterke groene waterstructuur die al eeuwenlang de identiteit van de stad bepaalt. Tegelijkertijd staat Den Haag voor de uitdaging om de leefkwaliteit en biodiversiteit van de stad te verbeteren in combinatie met opgaven zoals verstedelijking, klimaatverandering en de energie-, en mobiliteitstransities. Verbeteringen voor groen en water

zijn niet alleen wenselijk, maar ook noodzakelijk, zowel om de stad economisch aantrekkelijk te houden als om tegemoet te komen aan wettelijke verplichtingen, waaronder de EU-Natuurherstelwet en de Kaderrichtlijn water. In en om een groeiende en verdichtende stad bieden groene en blauwe structuren een scala aan voordelen die de biodiversiteit en ecologische veerkracht bevorderen en de gezondheid en het welzijn van bewoners verbeteren. Het integreren van natuur in de stad helpt bij het omgaan met uitdagingen zoals luchtvervuiling, eenzaamheid, biodiversiteitsverlies, hittestress en wateroverlast. Daarnaast ontstaan er plekken van ontspanning, beweging, recreatie, bezinning en sociale interactie. De groene en blauwe structuren hebben baten voor mens en dier; van vogels en insecten die floreren in groene gebieden tot bewoners die genieten van de rust en natuurlijke omgeving. Bovendien dragen groen en water bij aan de economische waarde van de stad door de aantrekkelijkheid voor bezoekers, bedrijven en werknemers te vergroten, vastgoedprijzen te stimuleren en nieuwe zakelijke kansen te creëren. De afgelopen jaren is het aantal inwoners sterk gegroeid. En deze groei zet de komende jaren door. Naast de groei zijn er ook andere ontwikkelingen die vragen om aanpassingen in de stad.

Denk aan de vergrijzing van de bevolking, de verandering van het klimaat en de overgang naar duurzame energie. Door al deze ontwikkelingen neemt de druk, inclusief op de groenblauwe gebieden, in de stad toe. Om het DNA van de stad te behouden en te versterken zullen er groenblauwe ingrepen nodig zijn zodat de stad aantrekkelijk en weerbaar blijft.

EU-Natuurherstel verordening (NHV): De EU-Natuurherstelverordening (NHV) is een belangrijke stap in het herstel van ecosystemen binnen de Europese Unie. De verordening, die op 18 augustus 2024 in werking is getreden, stelt juridisch bindende doelen voornatuurherstel en vereist dat lidstaten maatregelen nemen om tegen 2030 minstens 20% van de land- en zeegebieden te herstellen en 30% van de aangetaste habitats, met als uiteindelijk doel om tegen 2050 alle aangetaste ecosystemen voor minstens 90% te herstellen. Ook moeten lidstaten ervoor zorgen dat er tot 2030 geen nettoverlies is in de totale nationale oppervlakte van stedelijke groene ruimte en stedelijke boomkroonbedekking binnen stedelijke ecosystemen. Dit betekent dat gebieden met minder dan 45% stedelijke groene ruimte en minder dan 10% boomkroonbedekking beschermd moeten worden tegen verdere achteruitgang. Vanaf 2031 moeten landen elke zes jaar meten hoe deze stedelijke ecosystemen zich ontwikkelen, en gebieden met minder dan 10% boomkroonbedekking moeten een positieve trend laten zien. Dit betekent voor Den Haag investeren in het herstel van groengebieden, met specifieke aandacht voor Natura2000-gebieden, inzet op stikstof reductie en de waterkwaliteit verbeteren. Ook dienen de eisen vanuit het groenblauw beleid concreter worden opgesteld en de resultaten worden gemonitord.

7

Kaderrichtlijn Water (KRW) & Vigerende Wateragenda (WA) De Kaderrichtlijn Water (KRW) is een Europese richtlijn die sinds 22 december 2000 van kracht is. Het doel van de KRW is om de waterkwaliteit van oppervlaktewater en grondwater in Europa te verbeteren en te behouden. Alle EU-lidstaten hebben afgesproken dat uiterlijk in 2027 een goede ecologische en chemische toestand van water bereikt moet zijn. Lidstaten moeten zorgen voor schoon en gezond water, zowel ecologisch als chemisch. In Nederland wordt de KRW uitgevoerd door Rijkswaterstaat, provincies, gemeenten en waterschappen. Voor wat betreft waterkwaliteit is het doel om te voldoen aan de normen die zijn gesteld in de KRW. Dit betekent dat het Haagse watersysteem waar mogelijk en uiterlijk in 2027 (doeljaar voor de KRW), chemisch schoon, gezond én ecologisch robuust is ingericht. De KRW stelt niet alleen eisen aan de fysisch-chemische waterkwaliteit, maar vereist ook een verbetering van de ecologie. Dit vraagt om aanvullende maatregelen. Den Haag en Delfland richten een deel van de watergangen en oevers ecologisch in, door aanleg van natuurvriendelijke oevers en vispaaiplaatsen. Uitgangspunten binnen het stedelijk gebied zijn hierbij de versterking van de ecologische hoofdstructuur en het de stad in trekken van het netwerk natte ecologische zones vanuit Delfland. Waar mogelijk verbinden we beide met elkaar.

8

Maar er zijn ook andere transities in de stad die kansen bieden voor groen en blauw. Zo zet de mobiliteitstransitie in op minder afhankelijkheid van de auto en wordt wandelen, fietsen en ov-gebruik gestimuleerd. Door de maximumsnelheid op veel wegen te verlagen naar 30 km/u wordt de ruimte voor water en groen in de stad in potentie drieënhalf keer zo groot als nu. De openbare ruimte krijgt een kwaliteitsimpuls door de verschuiving van het gebruik van vervoermiddelen die veel ruimte innemen naar vervoermiddelen die ruimte besparen. De plekken die zo ontstaan kunnen gebruikt worden voor ontmoeting, spelen en groen. Door de energietransitie zullen straten worden opengebroken, wat een kans biedt om groen en water beter in te passen in het straatbeeld. Tegelijkertijd vraagt dit om een slimme aanpak van de drukte in de ondergrond, waar energie-infrastructuur, groen, wateropvang en mobiliteitsvoorzieningen samenkomen. Hierdoor wordt de stad niet alleen aantrekkelijker bovengronds, maar ook duurzamer en robuuster in haar ondergrondse structuur. Om op een verantwoorde en toekomstbestendige manier de stad te ontwikkelen, zullen groen- en watervoorzieningen gelijke pas moeten houden met de ontwikkeling van nieuwe ruimteclaims. Hiermee wordt groen en water een integraal en één van de richtinggevende onderdelen van het stedelijke programmeren.

De bebouwde en onbebouwde ruimte wordt in evenwicht en gezamenlijkheid ontwikkeld; meer mensen betekent ook meer ruimte voor groen en water. Hierbij moet expliciet oog zijn voor ‘ongelijk investeren in gelijke kansen’ zoals benoemd in de Omgevingsvisie Den Haag 2050. Dit vraagt ook om keuzes, ruimtelijk-functionele afwegingen én een integrale aanpak.

Foto "De Haagse meeuw" - afbeelding Minou Spliet

1.2 De Omgevingsvisie 2050 als kompas voor stedelijke ontwikkeling Den Haag heeft de Omgevingsvisie Den Haag 2050 ‘Thuis in een groene metropool aan zee’ vastgesteld. De titel van dit document geeft met haar woordkeuze ‘thuis’, ‘groen’, ‘metropool’ en ‘zee’ al direct aan dat ingezet wordt op stedelijke en regionale ontwikkeling waar de kwaliteit van leefomgeving, het belang van natuurwaarden en een goed evenwicht tussen de verschillende gebruikers van de stad voorop staan. In de Omgevingsvisie wordt de toekomstvisie voor de verdere ontwikkeling van onze stad gepresenteerd op basis van vijf bewegingen: ‘Thuis in een divers Den Haag‘, ‘Ruimte voor groen en water‘, ‘Verstedelijking en bereikbaarheid in samenhang‘, ‘Ruimte voor kennis en kunde‘ en ‘Basissystemen op orde‘. De Omgevingsvisie vormt de leidraad voor de toekomstige ontwikkeling van de stad. Met het opstellen van ‘Ruimte voor groen en water, de Haagse groenblauwe transitie’ wordt de eerste concretisering aan beweging 2 ‘Ruimte voor groen en water’ van deze Omgevingsvisie gegeven. De Omgevingsvisie geeft voor ‘Ruimte voor groen en water’ aan dat, om de leefkwaliteit van onze stad te waarborgen, het essentieel is dat wij verder gaan dan alleen het uitvoeren van groene en waterprojecten en het volgen van bestaand beleid.

Ook stelt Den Haag in deze beweging vast zich in te zetten voor een met de regio verbonden robuust groenblauw raamwerk, gekenmerkt door voldoende oppervlakte, sterke verbondenheid en hoogwaardige inrichting ten behoeve van mens, plant en dier dat randvoorwaardelijk is voor alle ontwikkelingen en ingrepen in de stad. Om dit in gang te brengen, stelt Den Haag in de Omgevingsvisie zes ambities voor deze groeiende opgave:

1. Stedelijke Groene Hoofstructuur: De Stedelijke Groene Hoofdstructuur is van essentieel belang voor klimaatadaptatie en de stedelijke biodiversiteit en draagt bij aan een aangenaam en gezond woon- en vestigingsklimaat. Versterking en uitbreiding van dit netwerk is de sleutel voor een vitale stad waar mens en natuur goed gedijen. 2. Vergroenen tot op straat- en pleinniveau: Naast enkele strategische groenprojecten, vergroenen we de ‘lange lijnen’ en andere wegen, krijgen de meest versteende wijken een groene inrichting en nemen we bij ruimtelijke ontwikkelingen een groenblauwe inrichting als uitgangspunt. 3. Meer aandacht voor water en bodemkwaliteit: Bij ruimtelijke ingrepen wordt ontworpen met het natuurlijke water en bodemsysteem als basis. Wij verminderen de afhankelijkheid van complexe technische wateroplossingen en zetten in op een hogere sponswerking van de bodem;

4. Duinen groeien mee met de zee: Wij verkennen de mogelijke uitbreiding van het gehele strand- en duingebied. Door het instuiven van zand te bevorderen, ontstaat meer ruimte voor natuur en groeien de duinen mee met de stijgende zeespiegel; 5. Focus op strategische groenprojecten: Op kwetsbare plekken in de stad investeren we in strategische groenprojecten, om zo het stedelijke netwerk van groen en water te versterken. 6. Samen aan de slag met groen: Ruimte maken voor groen en water is een gedeelde verantwoordelijkheid van de gemeente, inwoners en bedrijven. We gaan vernieuwende privaat-publieke samenwerkingen aan om hier invulling aan te geven.

9

1.3 De waarden en baten van groen en water; zowel noodzaak als gewin Net zoals goede voorzieningen, sociale cohesie, veiligheid en een gezonde omgeving is groen en water een onmiskenbaar onderdeel van een leefbare stad voor mens en dier. Er zijn meerdere noodzaken waarom we moeten investeren in groen en water. Zo is er een noodzaak en dwingen drukfactoren zoals klimaatverandering de stad om snel en doeltreffend te handelen. Uitdagingen zoals toenemende weersextremen met als gevolg hittegolven en wateroverlast en verlies van biodiversiteit, vragen om innovatieve oplossingen en een proactieve aanpak. Deze factoren noemen we de ´veranderversnellers´, omdat ze de noodzaak en urgentie van de groenblauwe transitie benadrukken en versnellen. Maar ook de aankomende natuurherstelwet en kaderrichtlijn water met juridisch bindende doelen voor natuurherstel en vereist het nemen van maatregelen. Zo is het belangrijk dat bij elke nieuwe ontwikkeling in de stad dat voldoende aandacht wordt besteed aan het toevoegen van groen en water. Slimmer gebruik maken van de bestaande kwaliteiten van de stad is hierbij essentieel, zowel in de openbare ruimte als ook op private percelen. Denk aan groene daken, regenwateropvangsystemen zoals wadi's, vergroenen van straten en tuinen en het integreren van parken en tuinen in stedelijke gebieden.

Daarnaast is er ook gewin: Investeren in groen en water loont! In de afgelopen jaren hebben steeds meer onderzoeken aangetoond dat groen en water geen kostenpost zijn maar waarde vertegenwoordigen, zowel in materiele als in immateriële zin. Daarnaast zijn er voorinvesteringen nodig om kosten in de toekomst te voorkomen.

Om de kwaliteit van leven in brede zin, de leefbaarheid in Den Haag, te versterken heeft het dan ook grote voordelen om te investeren in groen en water. Het gaat dan bijvoorbeeld om aspecten als gezondheid en welzijn, sociale cohesie, klimaatregulatie, biodiversiteit, waterbeheer en vastgoedwaarde. Door deze waarden monetair te maken en in breder perspectief naar de baten te kijken, ontstaat ruimte voor nieuwe samenwerkingen en ontwikkeling van nieuwe vormen van bekostiging.

GEZONDHEID

+10%

7200 gezondere inwoners

Toename groenareaal

minder 4300 patiënten & 2900 zieke werknemers

Waarvan toegevoegde waarde door grootste stadsparken

€ 1.930 mln.

Clingendael

=

LEEFKLIMAAT

Toegangelijk groen

00 mete 0-5 r

Lokaal Regionaal

€

€

€

Aantrekken & vasthouden inwoners, werknemers, toerisme

+2%

123 000 bestaande straatbomen

+5%

kilomete 2-3 r

Nationaal

Madestein & Ockenburg

Zuiderpark

=

€

=

+10%

€ 395 mln. WATERBERGING

23 mln. / jaar

37 Ha

5%

+ Wijk-& buurtgroen

10

Haagse Bos

De Uithof

Waardestijging op verschillende schalen

WAARDE VAN BOMEN

€ 22 mln. / jaar

=

gezondere samenleving

VASTGOEDWAARDE

Kostenbesparing

= € 7 mln.

waarde voor waterberging

Waterberging

Diagram ter inspiratie Waarde van groen (bron Fabrications)

Baten van groen en water Sociale Voordelen Sociale interactie en integratie zijn essentieel voor een sterke economie. Groene en blauwe structuren stimuleren gemeenschapsvorming en biedt kansen voor samen stad maken, wat sociale cohesie versterkt. Het creëren van groene ruimtes in wijken met beperkte toegang draagt bij aan kansengelijkheid en vergroot het gevoel van verbondenheid. Dit versterkt niet alleen de leefbaarheid en veiligheid, maar stimuleert ook de lokale economie doordat bewoners zich meer betrokken voelen en eerder lokaal investeren en consumeren. Gezondheidsvoordelen Groene en blauwe structuren stimuleren (sportieve) beweging, verminderen stress, verhogen de concentratie en dragen bij aan fysieke zowel als mentale gezondheid. In het bijzonder helpen ze bij het voorkomen van aandoeningen zoals overgewicht, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten, wat resulteert in minder ziekteverzuim. Daarnaast bevorderen groen en water een betere nachtrust, geheugen en leerprestaties, vooral bij kinderen. Dit leidt tot een gezondere bevolking, minder druk op de gezondheidszorg en uiteindelijk economische voordelen. Geluid heeft een grote impact op de gezondheid van dier en mens, waarbij wegverkeer de grootste bron van overlast is, waarbij 1/6 van de inwoners hinder en negatieve gezondheidseffecten ervaart.

Groengebieden bieden een oplossing door geluid te verzachten en ruimtes voor rust en ontmoeting te creëren. Het

ontwerp-actieplan geluid 2025-2029 (RIS 321412) benadrukt de kansen die ontstaan door geluidsreductie slim te koppelen aan groenvoorzieningen en stedenbouw. Brede welvaart Groene en blauwe structuren verbeteren de levenskwaliteit van stadsbewoners door recreatiemogelijkheden en toegang tot natuur te bieden. Ze bevorderen fysieke activiteit en dragen bij aan de brede welvaart van inwoners. Door bij stedelijke planning en ontwikkeling het welzijn van inwoners centraal te stellen, wordt de positieve impact van groen en water verder versterkt. Dit maakt steden aantrekkelijker voor bewoners en bedrijven, wat kan leiden tot een hogere vastgoedwaarde en meer investeringen.

Stikstof De Haagse bouwopgaven kunnen ook in relatie gebracht worden met de stikstofproblematiek in en rondom de stad waardoor bouwprojecten de kans lopen om vertraagd te worden. Verbeteren van groenvoorzieningen kan een positieve rol gaan spelen bij de aanpak van deze stikstofproblematiek. Het versterken van stadsparken en groene zones, natuurherstelprojecten en de aanplant van extra bomen maar ook de aanleg van groene daken en gevels op particulier terrein draagt bij om de concentratie van schadelijke stoffen te verminderen

Biodiversiteitsherstel Biodiversiteit is essentieel voor mens en dier, maar staat onder druk door intensieve landbouw en verstedelijking. Steden spelen een sleutelrol in natuurherstel door groene leefgebieden te bieden. Den Haag bevordert biodiversiteit met maatregelen zoals ecologisch beheer en vergroening, in lijn met de EU-Natuurherstelwet. De ligging nabij Nationaal Park Hollandse Duinen biedt extra kansen, mits het evenwicht tussen natuur en recreatie goed wordt bewaakt. Dit alles resulteert in een duidelijke, brede opgave waarmee Den Haag aan het herstel en het bevorderen van de biodiversiteit werkt en tegelijkertijd het stedelijk groen beschermt en uitbreidt.

11

De economische waarde Groen en water in de stad dragen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Ze verhogen de aantrekkingskracht van een gebied, wat resulteert in hogere vastgoedprijzen, meer toerisme en grotere werkgelegenheid. In 2017 toonde het onderzoek van Buck Consultants International aan dat bestaand groen in Den Haag de vastgoedwaarde van woningen met ongeveer 4% verhoogt en bijdraagt aan gezondheid, sociale cohesie, waterhuishouding en het vestigingsklimaat. Hierbij telt Den Haag ook nog ruim 123.000 geregistreerde stadsbomen die samen een jaarlijkse maatschappelijke waarde van mogelijk 23 miljoen vertegenwoordigen (zie inspiratie onderzoek fabrications p.10). En dit is nog exclusief de waarde van circa 600.000 andere bomen in de stad (bossen, parken en landgoederen). De totale toegevoegde waarde van groen in Den Haag loopt in de honderden miljoenen, voornamelijk door de stijging van vastgoedwaarden. Vooral rond ontwikkellocaties verdient het toevoegen van groen zichzelf dus ruimschoots terug.

12

Nu investeren om kosten te vermijden De Wateragenda 2022-2025 benadrukt de waarde van een robuust watersysteem in Den Haag onder de noemers ‘Veerkrachtig water’, ‘Duurzaam schoon en gezond water’ en ‘Aantrekkelijk water’. Dit omvat bergingscapaciteit tegen wateroverlast, duurzame energie, waterkwaliteit en beleving. Groen versterkt deze functies door schade te voorkomen, de sponswerking van de bodem te verbeteren en gezondheid te bevorderen. Het versterken van groen en water in de stad is daarom een strategische investering in een duurzaam, gezond en veerkrachtige Den Haag. Groene infrastructuur vermindert hitte-eilanden met 2-4°C en verkleint de kans op overstromingen met 10-15%. Duingebieden zoals Oostduin- en Westduinpark bieden cruciale bescherming tegen hoogwater. Door vergroening van straten, daken en gevels en de aanleg van buffers en waterpartijen kan Den Haag zich beter aanpassen aan klimaatverandering, zoals zeespiegelstijging, extreme hitte en hevige regenval met ernstig wateroverlast zoals overstromingen en ondergelopen kelders en kruipruimtes, met risico voor de volksgezondheid en schade aan de openbare ruimte, woningen en infrastructuur ten gevolg.

Groen in de stad voorkomt ook schade, zoals waterschade door vergrootte sponswerking van bodem en gezondheidsschade. De waarde van het groenblauw raamwerk biedt kansen. Om deze te grijpen, dient de Haagse groenblauwe transitie duidelijkheid te maken waar welke opgaven liggen en waar keuzes in prioriteiten, ruimtegebrek en de afstemming in projecten gemaakt moet worden.

Inspiratie: Maatschappelijk investeringsmodel voor brede financiering Investeringen sluiten niet altijd één-op-één aan bij de directe baathebbers. Echter, inzicht in de brede baten opent mogelijkheden om bredere financiering te verkennen en zo projecten tot stand te brengen. Dit geldt zeker voor groenblauwe projecten, waar een bredere blik op financieringsmogelijkheden waardevol kan zijn. Eén van de hiervoor ontwikkelde methodes is het integrale spinnenwebmodel. Dit model maakt relevante aspecten meetbaar en brengt in kaart met welke partijen samengewerkt kan worden om brede financiering te realiseren. Het integrale spinnenwebmodel brengt alle relevante factoren in kaart en maakt zoveel mogelijk kwantificeerbaar. Hierbij wordt het verschil tussen de huidige ‘0-situatie’ en de mogelijke opbrengsten van het project inzichtelijk gemaakt. Denk bijvoorbeeld aan waardestijging van vastgoed, productiviteitsgroei, gezondheidsverbeteringen, CO2-reductie en verminderde windsnelheden. De volgende stap na het spinnenwebmodel is het identificeren van de verschillende baathebbers. Vervolgens worden kosten, opbrengsten en baten breed in perspectief geplaatst en eerlijk verdeeld onder alle betrokkenen. Het doel hiervan is een maatschappelijk investeringsmodel te creëren, waarbij meerdere baathebbers gezamenlijk bijdragen aan de financiering.

In het thematische omgevingsprogramma worden kansen voor brede financiering verder onderzocht.

Diagram: overzicht van brede baten door groen blauw

13

1.4 Verandering in denken en doen Ruimte voor groen en water is niet slechts een kwestie van voldoen aan bepaalde normen, maar is een fundamentele verschuiving in onze manier van denken en handelen. Wij nemen actief het voortouw in deze transitie en zetten concrete stappen om groen en water structureel te verankeren in stedelijke ontwikkeling. Samen met de samenleving en als gemeentelijke organisatie realiseren wij een toekomstbestendige stad waarin groen en water een prominente rol spelen. Dit vereist niet alleen een sterke visie, maar ook bewuste keuzes, innovatie, duidelijke regelgeving, adequate financiering en voortdurende monitoring. Dit betekent een fundamentele verandering in hoe wij stedelijke ontwikkeling benaderen. Zoals in lijn met de Omgevingswet, is de kern van het omdenken dat de groeiende opgave voor groen en water aan de voorkant van een proces in beeld komt en integraal meegenomen wordt bij alle afweging van ruimteclaims in het fysieke domein. Het is van belang dat de ambities die bij deze opgave horen gedurende het hele proces voortdurend bewaakt blijven. Hiermee wordt groen en water een integraal en één van de richtinggevende onderdelen van het stedelijke programmeren. Transitie is noodzakelijk om de complexe uitdagingen van de moderne samenleving het hoofd te bieden.

Daarom kiezen wij bewust voor actie: experimenteren, leren en samenwerken met verschillende actoren om deze transitie te versnellen en richting te geven aan een duurzame toekomst. Dit is precies wat wij willen realiseren met 'Ruimte voor groen en water, de Haagse groenblauwe transitie'.

14

1.5 Ruimte voor groen en water, de Haagse groenblauwe transitie Het integreren van groen en water in elke ingreep en elk project, van gebiedsplan tot bouwplan en van rioleringtot straatrenovatie, van grote groene structuren tot straten, gebouwen en tuinen, vereist een aanzienlijke inspanning en cultuurverandering. Om dit te regisseren is Ruimte voor groen en water, de Haagse groenblauwe transitie opgesteld. Dit document kent meerdere doelen: •

Dit document geeft invulling aan beweging 2 'Ruimte voor groen en water' van de Omgevingsvisie Den Haag 2050, thuis in een groene metropool aan zee. Dit document is een opmaat naar het Thematisch Omgevingsprogramma Groen & Water. Dit omgevingsprogramma zal, conform de Omgevingswet, ook een participatietraject doorlopen. De dekking van de groenblauwe opgave wordt in het thematisch omgevingsprogramma verder uitgewerkt. Hiermee zorgt het omgevingsprogramma voor de regie op groen en water in en om de stad, voor uitwerking van de benodigde instrumenten en voor financiering en programmering van de projecten.

•

'Ruimte voor groen en water' heeft daarnaast als doel om alle inspanningen op gebied van groene en blauwe structuren samen te brengen. Hoewel de gemeente Den Haag al diverse specifieke groenbeleidsdocumenten heeft en er veel initiatieven bestaan op het gebied van groen en water, ontbreekt een beleidsdocument dat alle inspanningen verbindt en versterkt om snel en doortastend te handelen bij initiatieven en nieuwe

kansen. Hiermee wordt het groenblauw netwerk een essentieel onderdeel voor het behouden van een gezonde, veerkrachtige en economisch aantrekkelijke stad en regio voor de huidige en de toekomstige generaties. •

Wij werken actief samen met onze partners om een robuust groenblauw netwerk te realiseren. Het realiseren van een robuust groenblauw netwerk is een regionale opgave die gemeenten alleen samen kunnen aanpakken. Denk aan het groen dat vaak ligt op grensgebieden tussen gemeenten, Natura2000-gebieden en grote landschappen met groot belang voor de stad zoals Midden-Delfland en Duin-Horst-Weide. We zien dat de versterking van de groenblauwe hoofdstructuur op de agenda van diverse overheidslagen staat en aan de orde komt in meerdere regionale overlegverbanden. Den Haag neemt hierin een actieve rol en zorgt ervoor dat onze opgave voor groen en water helder in beeld blijft, zodat samenwerking en financiële ondersteuning optimaal kunnen worden benut. Dit document biedt hiervoor een handreiking om deze opgave op regio-, provinciaal- en rijks- en Europees niveau te agenderen. Wij benutten deze mogelijkheden om Den Haag sterker te positioneren in regionale samenwerkingsverbanden en in gesprekken met het rijk, binnen onder andere Samenwerking Haagse Regio en NOVEX Zuidelijke Randstad. Dit vergroot de kans op bijdragen van andere overheden aan de groenblauwe transitie.

" Ve r s c h i l l e n d e s t u d i e s g e v e n aan dat groene ruimtes de tevredenheid over het wonen in een stad met 30% kunnen verhogen en tonen aan dat deze stress verlagen, concentratie verbeteren en de fysieke en mentale gezondheid bevorderen."

15

Den Haag wordt gekenmerkt door haar rijke groenstructuren en strategische ligging tussen kust en polder. Dit natuurlijke netwerk van groen en water is niet alleen een grote ruimtelijke kwaliteit, maar vormt ook de basis voor een toekomstbestendige stad. Dit document richt zich op het behoud, de versterking en de uitbreiding van deze groene en blauwe structuren, zodat ze meegroeien met de stedelijke ontwikkelingen en bijdragen aan een duurzame en leefbare stad.

16

02

Om 'Ruimte voor groen en water' te realiseren wordt er gestuurd op vier schaalniveaus: landschappen rond de stad, groengebieden en lange lijnen, wijk- en buurtniveau en straat en privaat. Deze vier schaalniveaus vullen elkaar aan, vloeien over in elkaar en vormen samen een groenblauwnetwerk. Dit vormt de kern van de strategie en sluit aan bij de Omgevingsvisie Den Haag 2050, waarin de ruimtelijke ontwikkeling wordt vormgegeven op basis van vier schaalniveaus.

Visie, strategie en beleid

2.1 Visie: Beschermen, versterken en uitbreiden Den Haag wordt van oudsher gekenmerkt door haar uitgebreide groenstructuren en lange lijnen. Gelegen in een regio met grote groene landschappen. Vanuit het Centraal Station kan het buitengebied bereikt worden, vrijwel zonder grootschalige groengebieden te verlaten, en wandelt of fietst de bezoeker via bos, landgoederen, polder en duinen zo naar het strand. Het bestaande groen en water in stad en regio is een enorme kwaliteit en vormt de basis voor ons denken en handelen.

groene structuren zijn belangrijk voor natuurbehoud en leefbaarheid en bevorderen zowel biodiversiteit als gezonde mobiliteit. Water biedt een belangrijke bijdrage aan de belevingswaarde van de stad; van de statige grachten met klassieke kademuren in het centrum, het grootschalige, ooit industriële karakter van het Laakkanaal en de bijbehorende haven tot aan de meanderende Haagse Beek en dromerige vijverpartijen zoals in het Westbroekpark.

We volgen daarbij 3 sporen; we beschermen wat we hebben, we versterken wat we hebben zodat het groenblauwe netwerk robuust en toekomstbestendig blijft én we breiden het groen en water uit zodat onze groene en blauwe gebieden meegaan in de groei van de stad. Dit vormt de basis voor onze strategie.

Den Haag is op veel fronten afhankelijk van een goed watersysteem; of het nu gaat om de afwatering van stedelijk gebied, de sponswerking van de bodem of de effecten die zeespiegelstijging heeft op mens en natuur. De basis moet op orde zijn en, waar dit nog niet voldoende is, op orde gebracht worden. De samenwerkingsverbanden met de waterschappen en regionale en rijksoverheden zijn hierbij essentieel, evenals een Haagse agenda om ons watersysteem robuust en toekomstgericht te maken.

1. Betere bescherming van groen en water Beschermen van het bestaande is een manier om evenwicht en een leefbare stad te behouden. Het grootste deel van bestaande groen in de stad is beschermd, als onderdeel van de Stedelijke Groene Hoofdstructuur (SGH), als Natura2000-gebied of als onderdeel van Natuurnetwerk Nederland (NNN). Een deel van het groen heeft zelfs een monumentale waarde als onderdeel van een (rijks)beschermd stads- of dorpsgezicht. Het netwerk van ‘lange lijnen’ vormt sinds tijden de historische ruggengraat van de stad welke verschillende delen van de stad met elkaar verbindt en doorloopt naar omliggende natuurgebieden, zoals de kust en groengebieden rondom de stad. Deze

De beïnvloeding op handhaving waterkwaliteit ligt voor het grootste deel buiten de gemeentelijke grenzen en hierin is Den Haag dan ook hoofdzakelijk afhankelijk van de regio. Het op peil houden van de basiskwaliteit is een opgave die op regionaal niveau opgepakt moet worden. Den Haag en het Hoogheemraadschap van Delfland richten een deel van de watergangen en oevers ecologisch in, door aanleg van natuurvriendelijke oevers en vispaaiplaatsen. Uitgangspunt binnen het stedelijk gebied zijn hierbij de versterking van de ecologische hoofdstructuur en het wensbeeld voor het netwerk natte ecologische zones vanuit Delfland. Waar mogelijk verbinden we beide met elkaar.

De waternatuur, inclusief de flora en fauna aan en in het water en de ecosystemen die afhankelijk zijn van water, is van cruciaal belang voor een stad als Den Haag, gelegen tussen kust en polder. Deze natuurlijke waterrijke omgeving speelt een essentiële rol in het versterken van de biodiversiteit en onze drinkwatervoorziening. Echter, de waterkwaliteit— zowel chemisch als biologisch—is kwetsbaar en vereist dringend verbetering, zoals duidelijk blijkt uit de Waterkwaliteitsrapportage 2023.

Foto Westduinpark Jurriaan Brobbel 17

2. Versterken van het netwerk De bescherming, en ook waardering, van het groenblauwe netwerk biedt echter onvoldoende handreikingen om te komen tot een samenhangend en biodivers geheel, met voldoende maat en kwaliteit voor alle bewoners in de stad. Er ontstaan in de dynamiek van de hedendaagse stad steeds nieuwe ontwikkelingen, initiatieven en ruimteclaims die de ruimte voor groen en water beïnvloeden. Op structuurniveau is het groennetwerk nog niet continu en overal verbonden. Niet alleen qua groenvoorzieningen, maar ook in de hoofdboomstructuur (de lange lijnen van Den Haag) zijn er ontbrekende schakels. Deze ambities zijn deels opgenomen in allerlei visies en beleidsdocumenten, maar de implementatie kent nog veel uitdagingen. Het is essentieel om te komen tot een aantrekkelijk robuuste, aaneengesloten structuur met in elkaar overlopende gebieden, zowel voor de verspreiding en migratie van dieren en planten als voor de recreatieve mogelijkheden en de beweging van mensen. Ook de recent toegevoegde richtinggevende norm van 750 meter, die geldt voor de afstand van een woning tot aan een van de grote groengebieden, stelt de stad voor een opgave. Veel buurten voldoen hieraan; deze hebben grote groengebieden in de directe nabijheid van hun woningen en profiteren van de kwaliteiten in hun leefomgeving.

Andere delen van de stad kennen een grotere afstand tot de groengebieden en kunnen deze niet tot hun directe woonomgeving rekenen. Denk bijvoorbeeld aan Leidschenveen-Ypenburg of het centrum.

Daarnaast blijft de component water vaak onderbelicht, ook al is deze onderdeel van de SGH. De waarde van water wordt meestal bekeken vanuit het perspectief van gebruikswaarde, technische waterhuishouding en ruimtelijke beleving. Juist in de relatie tussen water en groen en de meerwaarde die dit oplevert voor de biodiversiteit en de recreatie kan een grote slag worden gemaakt. Waterlopen zijn doorgaande structuren en vaak de drager van de groene hoofdstructuur. Aandacht voor deze raakvlakken van groen en water zoals natuurlijkvriendelijke oevers maar ook groen op en in het water draagt bij aan versterking van het stedelijk groenblauwe netwerk verspreid door de hele stad. 3. Uitbreiden van groenblauwe gebieden Den Haag is in de basis een stad met waardevol groen en water. Het is een groene stad aan zee maar het groen is niet goed verdeeld over de stad. Er zijn nog veel versteende wijken waar het ontbreekt aan voldoende groen en water. Voor deze wijken is het essentieel om extra groenblauwe oppervlakte te realiseren om de leefkwaliteit, de gezondheid en de verbinding met de groen- en waterstructuren te verbeteren.

komen. Hieraan gekoppeld is ook het handelen tegen zeespiegelstijging. Er wordt gewerkt aan een lange termijn toekomstperspectief voor de Haagse kust waarin onderzocht wordt hoe een uitbreiding van robuuste duingebieden ruimtelijk ingepast zou kunnen worden. Zo'n duingebied kan Den Haag beschermen tegen overstromingen en tegelijk meer kansen voor groen in Scheveningen brengen en de recreatieve waarde van de kust vergroten. Door te blijven investeren in het bestaande en tegelijk in te zetten op uitbreiding van groen en water realiseren wij aantrekkelijke verbindingen voor dieren en mensen, maken wij de groenblauwe structuren robuuster en verbeteren wij de klimaatbestendigheid van de stad.

Uitbreiding van de hoeveel oppervlaktewater is een belangrijk thema wanneer het gaat over klimaatadaptatie, waterretentie en waterberging. Daarin zit tevens een spanningsveld ten opzichte van groen want uitbreiding van water is ook een concurrerende ruimteclaim voor uitbreiding van het groenareaal. Door vooraan in het proces van planvorming alle ruimteclaims in beeld te brengen zal een afgewogen beslissing genomen moeten worden om tot een toekomstbestendige ontwikkeling te

Kaart Stedelijke Groene Hoofdstructuur (SGH) 18

19

2.2 Strategie: sturen op vier schaalniveaus De vier schaalniveaus De Omgevingsvisie Den Haag 2050 vormt de kapstok waaraan bestaand beleid wordt opgehangen. Dit document heeft de huidige inspanningen op gebied van groene en blauwe structuren samengebracht. Maar om een toekomstbestendige stad te blijven met sterke en robuuste groene en blauwe verbindingen, is een nieuw ruimtelijk perspectief nodig waarbij er vanuit vier ruimtelijke schaalniveaus wordt gewerkt: 1. Landschappen rond de stad (SGH) Het rijke en hoogst beschermde omringende landschap van Den Haag is uniek en het is cruciaal voor de groenblauwe transitie, omdat het bijdraagt aan ecologische waarde, stedelijke verbindingen en leefkwaliteit. Het vereist strategische visie en regionale samenwerking om toegankelijkheid te verbeteren en druk op het landschap te beheersen. 2. Groengebieden en lange lijnen (SGH) Op stedelijk niveau vormt het groenblauw netwerk van groengebieden, hoofdboomstructuren, ecologische- en biodiverse verbindingszones en vaarten de ecologische aders van Den Haag. Zij verbinden de stad met het omliggende landschap en de regio en dragen bij aan recreatie, leefbaarheid en ecologische waarde.

3. Wijk- en buurtniveau Wijk- en buurtgroen spelen een cruciale rol in het verbeteren van de leefbaarheid en gezondheid van bewoners. Groene ruimtes verminderen stress, bevorderen sociale interactie en stimuleren fysieke activiteit. 4. Straat en privaat De gemeente legt een stevige basis door de SGH te versterken en te vergroenen tot op straat- en pleinniveau, maar aanvullende maatregelen op privaat terrein zijn nodig. Hiervoor is stimuleren van samenwerking met private partijen zoals bewoners en ondernemers essentieel. Deze vier schaalniveaus vullen elkaar aan, vloeien over in elkaar en vormen samen een groenblauw netwerk dat de gehele stad bedient. Bij ieder schaalniveau passen verschillende projecten die samen voor een groen en blauw Den Haag zorgen. De vier schaalniveaus bieden ook houvast om bestaande beleidsstukken te ordenen en van context te voorzien in aanloop naar de opmaak van het omgevingsprogramma Groen & Water. Daarnaast is er ook samenhang tussen de ingrepen op de verschillende schaalniveaus en ontstaat er continuïteit in het Haagse groenblauw systeem voor zowel bewoners, dieren en planten. Door te sturen op deze vier schaalniveaus wordt voorzien in een samenhangende groenblauwe transitie van de voordeur tot aan het buitengebied en ontstaat de mogelijkheid allerlei losse initiatieven en beleid onder één noemer te scharen.

Dit vindt haar toepassing en uitwerking in het op te stellen Omgevingsprogramma.

Schaalniveau

Landschappen rond de stad (SGH)

Groengebieden en lange lijnen (SGH)

Wijk- en buurtniveau

Straat en privaat 20

Prioritaire d

Straat en privaat

Wijk- en buurtniveau

Landschappen rond de stad

Groengebieden en lange lijnen

Diagram schaalniveaus met elkaar verbonden. 21

2.3 Samenhangend toekomstperspectief Door deze vier schalen te integreren, ontstaat een samenhangend groenblauw netwerk dat Den Haag veerkrachtig maakt tegen klimaatverandering, de biodiversiteit versterkt en de leefkwaliteit van bewoners verbetert. Dit netwerk verbindt buiten en binnen en laat groen en water vanuit het buitengebied doorlopen tot in de haarvaten van de stad – een essentiële stap naar een duurzame toekomst. Dit samenhangend toekomstperspectief is verbeeld op kaart en bundelt verhaallijnen, zoals benoemd in de Omgevingsvisie, die helpen om projecten en inspanningen voor groen en water te definiëren, prioriteren, verbinden en op elkaar af te stemmen. Verhaallijn 1: Groene Ruit Rondom het stedelijk gebied worden de groene gebieden en structuren op kwalitatieve en aantrekkelijke manier met elkaar verbonden. Hiermee ontstaat de Haagse Groene Ruit, zowel op stedelijk als op regionaal niveau. Dit systeem van groenvoorzieningen, deels onderdeel van de Stedelijke Groene Hoofdstructuur, deels ecologische zones wordt samengebracht tot één ervaarbare groene ader. De Groene Ruit zorgt als structuurdrager voor een gezonde leefomgeving met kwaliteitsimpuls voor klimaatadaptieve stadsnatuur. De aaneenschakeling van groene gebieden zal opgepakt worden in verschillende projecten.

Soms kan dit bereikt worden door de realisatie van extra groen, soms door versterking van een groene, functionele en fysieke verbinding. De Groene Ruit voorziet Den Haag van een kwalitatief structurerend element dat de identiteit van de stad versterkt, visueel en functioneel op stadsniveau herkenbaarheid en structuur biedt en 22

een vanzelfsprekende ecologische verbinding vormt voor mens en dier tussen stadsgroen en omliggende natuurgebieden. Verhaallijn 2: Haagse Lange Lanen Het concept Haagse Lange Lanen zet in op een verdere vergroening van deze, vaak historische, lijnen die zo kenmerkend en structurerend voor de stad zijn. De Haagse Lange Lanen liggen zowel parallel als haaks op de kust en voorzien in een stadsbreed netwerk van verbindingen met groene allure. Door slimmer om te gaan met de beschikbare ruimte en aan te sluiten bij ingrepen van de mobiliteits- en energietransitie ontstaan er kansen voor een andere inrichting. Hiermee krijgen de lanen nog sterker hun groene allure, wordt bewegen voor voetgangers en fietsers door de stad prettiger en worden ecologische verbindingen tussen wijken en groengebieden onderling versterkt. De Haagse Lange Lanen doen recht aan hun functie als 'levensaders' van de stad. Verhaallijn 3: Grijze vlekken Iedere bewoner moet kunnen genieten van een kwalitatieve, groene leefomgeving en moet kunnen verblijven in de nabijheid van grote groengebieden. De norm van 750 meter richt zich op de toegankelijkheid van één van de grote groengebieden binnen het SGH vanuit iedere woning. Door deze afstand op een kaart inzichtelijk te maken, ontstaat ook een beeld van de leefgebieden die niet profiteren van de nabijheid van grote groengebieden: de 'grijze vlekken'.

Deze grijze vlekken verdienen, zoals delen van het Centrum, Laak, Segbroek, Escamp, aandacht en moeten met gerichte ingrepen en projecten worden verbeterd. Naast fysieke toevoegingen van groen en water in deze gebieden

wordt er ook ingezet op hoogwaardige en comfortabele verbindingen naar de omliggende grote groengebieden, zodat de nabijheid wordt vergroot. De combinatie van deze maatregelen geeft de grijze vlekken letterlijk en figuurlijk meer kleur. Verhaallijn 4: Haags Water Met het concept Haags Water wordt ingezet op de visuele, functionele versterking en zichtbaar maken van karakteristieke waterlopen die bepalend zijn geweest voor het stadsbeeld van Den Haag. Een belangrijk aanleiding is hiervoor het versterken van de waternatuur en de doelstellingen voor een klimaatadaptieve stad. Bijvoorbeeld het watersysteem in LeidschenveenYpenburg is als geheel versnipperd en vraagt om aanpassing, ook om ontwatering en inklinking van de bodem in de toekomst te voorkomen. Ander voorbeeld is de Haagse beek, Hofvijver, het Spui en de Trekvliet. Door het meer zichtbaar maken van deze wateren kan het verhaal van het ontstaan van onze stad worden verteld. De grachtenring rondom de Binnenstad biedt aanleiding om zowel de waarde van water in ecologische, cultureel als ook economisch aspect te tonen. Door krachtige keuzes in zonering in de stad kunnen groenere, ecologisch sterkere en beter bruikbare kades gecreëerd worden, waardoor deze hoogwaardige plekken weer beschikbaar worden gesteld aan bewoners, bezoekers en dieren.

Groene Ruit Haagse Lange Lanen Grijze vlekken Haags Water

Kaart Samenhangend toekomstperspectief

23

2.4 Overzicht groenblauw beleid Voor Ruimte voor groen en water is in kaart gebracht welk vastgesteld groenblauw beleid er vanuit de gemeente Den Haag is ontwikkeld en op welk schaalniveau dit beleid stuurt. Hierbij is ook gekeken of het beleid een verplichting of ambitie geeft aan de werkwijze van de gemeente of aan derden. Hierbij is een onderscheid gemaakt tussen beleid voor de openbare ruimte en private ontwikkelingen. Verplichting: Een verplichting vanuit beleid is een regel of richtlijn die door een organisatie, overheid of instelling wordt vastgesteld en waar mensen of bedrijven zich aan moeten houden. Dit kan gaan om wetten, voorschriften of andere bindende bepalingen. Ambities: Hier zijn alle beleidsdoelen, ontwerpprincipes, steef – en richtinggevende normen bij elkaar gebracht. De ambities in ons beleid zijn geen vrijblijvende idealen, maar concrete doelstellingen met duidelijke verantwoordelijkheden en meetbare resultaten. Overkoepelend: Omgevingsvisie Den Haag 2050 ‘Thuis in een groene metropool aan zee’ is het nieuwe kader. Zoals onder de paragraaf 1.2 al aangegeven wordt, is de Omgevingsvisie Thuis in een groene metropool aan zee het nieuwe kader waarin de hoofdzaken van het te voeren integrale beleid voor de fysieke leefomgeving zijn opgenomen.

In de Omgevingsvisie is groen en water opgenomen als randvoorwaardelijk voor het functioneren van een stad die zich in 2050 presenteert als groene metropool aan zee. De Omgevingsvisie is niet alleen een visie op de stad, met bijbehorende strategische keuzes, maar brengt ook al het strategische omgevingsbeleid met

elkaar in samenhang. De beleidsmatige uitwerking is tweeledig; aan de ene kant wordt aangegeven welk beleid betrekking heeft op de Omgevingsvisie en aan de andere kant welk beleid op termijn wordt vervangen, bijgestuurd of ingetrokken. Deze lijn is overgenomen voor welke beleidsdocumenten zijn opgenomen in het overzicht van ons groenblauw beleid. Ook overkoepelend beleid is de Kaderrichtlijn Water (KRW) een belangrijke Europese richtlijn die sinds 22 december 2000 van kracht is en op het waarborgen van de waterkwaliteit en het duurzaam beheer van waterbronnen in de Europese Unie gericht is.

Per schaalniveau zijn de belangrijkste Schaalniveau documenten kort opgesomd:

Priorit

Landschappen rond de stad Landschappen

stad (SGH) Dit document is een handreiking vanrond dede Haagse regio aan de provincie (en het Rijk) en is bedoeld om de juiste gesprekken te openen in het proces van de ruimtelijke puzzel (en de totstandkoming van de nieuwe Nota Ruimte in 2024). We vragen daarbij extra aandacht voor specifieke onderwerpen, waaronder voor de Groengebieden en lange lijnen (SGH) groenblauwe opgaven.

In de Legger Delfland geeft het Hoogheemraadschap van Delfland voor elk waterstaatswerk (dijken, vaarten, sloten, bergingsgebieden, natte ecologische zones, Schaalniveau Wijk- en gemalen en stuwen) aan waar het ligt en waaraan het buurtniveau moet voldoen. Maar ook wie welk soort onderhoud doet en wat dit onderhoud inhoudt. Samen met de Waterschapsverordening Delfland en de beleidsregels Straat en privaat geeft de legger waar welke regels gelden (op welke plekken iets niet mag, of wel, maar alleen onder bepaalde voorwaarden). Zo moet zowel de openbare Landschappen rond de stad (SGH) ruimte als de private ontwikkelingen voldoen aan het behouden van oppervlaktewater en doorstroming. Groengebieden en lange lijnen Groengebieden en Een belangrijke verplichting op dit schaalniveau lange lijnen (SGH) is de Bescherming van de Stedelijke Groene Hoofdstructuur (RIS300506) van Den Haag en waar mogelijk versterken. In de Agenda Groen voor de stad (RIS294705) is onderscheid gemaakt tussen drie groepen ecosysteemdiensten: economische waarden, Wijk- en maatschappelijke waarden en ecologische waarden. buurtniveau

24 Straat en privaat

Prior

Schaalniveau

Prioritaire diensten

-

Overig

-

Per schaalniveau worden prioriteiten gesteld tussen deze waarden. Ook wordt beschreven welke afstandsof oppervlaktenormen als richtinggevend gelden per schaalniveau. Landschappen

rond de stad (SGH) (RIS311901) Zowel in de Wateragenda Den Haag 2021-2025 als in het Integraal Gemeentelijk Rioleringsplan 20212025 (RIS306620) en Nota Binnenwater en verordening op de Binnenwateren (RIS246361) worden ambities aan de openbare ruimte en aan de private ontwikkelingen gegeven. Deze hebben betrekking op o.a. het behouden en versterken van een Klimaatbestendig en veerkrachtig en van watersysteem, het versterkenGroengebieden van de beleving lange lijnen (SGH) Haagse grachten en het streven naar een duurzaam schoon en gezond water.

Wijk- en buurtgroen Wijk- en Het Haags akkoord 2023-2026 (RIS316672) stelt dat een buurtniveau leefbare stad een groene stad is. Daarom is voor de gemeente de ‘3-30-300-regel’ een nieuw streven. Die regel houdt in: Drie staat voor zicht op 3 grote bomen vanuit huis, 30 voor 30% kroonoppervlak in de buurt of Straatvanaf en privaat wijk en 300 staat voor de afstand een woning tot een groene verblijfsplek. De 750 meter is een aanvulling en geldt voor de afstand vanaf een woning naar een groot groengebied (onderdeel van de SGH). De 3-30-300750 regel is gericht om te zorgen dat voor elke inwoner nabijheid groenvoorziening te vinden is.

Doel: bereikbaar bin Natuur en gebruik accentverschillen Bij ecologische zone

- Aanzienlijk aandeel Natura2000 gebieden De Nota Haagse richtinggevende normen (RIS317835) Conclusie verkenning beleid - Er wordt evenwicht gezocht tussen natuurwaarden, waterveiligheid en voegt kwantitatieve en kwalitatieve uitgangspunten bij Op verschillende thema’s binnen groenblauw is verantwoorde manieren van recreatie

de groennorm. Het college stelt voor om, aanvullend aan beleid ontwikkeld, zoals rondom waterkwaliteit en Groengebieden en de oppervlaktenorm, bijlange visies voor ontwikkelgebieden waterkwantiteit, klimaatadaptatie, ecologie en de lijnen (SGH) rekening te houden met een richtafstand van 300 invulling van groengebieden. Deze thema’s zijn verdeeld meter tot een groene ontmoetingsplek. Hiermee wordt over de verschillende schaalniveaus. Uit deze verkenning (gedeeltelijk) uitvoering gegeven aan een ambitie uit kwam naar voren dat veel van het beleid gericht is - Doel: groene plek va het coalitieakkoord 2023-2026. Daarnaast is het streven op ambities, er zijn slechts enkele verplichtingen van - Doel: bereikbaar binnen 750 meter bereikbaar binnen Natuurwoningen en gebruik binnen zijn in evenwicht, met dat een groot deel van de- nieuwe kracht. De tegenstrijdigheid binnen het groenblauw 30% bladerdek accentverschillen 750 meter van de Stedelijke Hoofdstructuur beleid niet ligt inhoudelijk bij doelstellingen zelf, op gezondhe - Focus - Groene Bij ecologische zones heeft natuur prioriteit - kan veel diensten leveren (RIS300506) ligt. De natuur maar voornamelijk in de wijze waarop het beleid aan de stad. Maar, niet alles kan overal of tegelijkertijd. wordt geïnterpreteerd.

Niet alle beleidsdoelstellingen WijkDoor per schaalniveau te bepalen waten prioriteit heeft zijn voldoende geconcretiseerd, met als gevolg dat buurtniveau kunnen in vervolgfases sneller en scherper keuzes ze op verschillende manieren interpretabel zijn. Voor gemaakt worden. . sommigen geldt het als een verplichting, terwijl anderen - Doel: groene plek van meer dan 0,5ha het beschouwen als een vrijblijvende suggestie om bij te bereikbaar binnen 300 meter Straat en Privaat dragen aan de gestelde ambitie. Door de uiteenlopende - 30% bladerdek - Doel: 3 bomen zicht - Focus op gezondheid, educatie en ontmoeten interpretaties van het beleid is het niet altijd helder - Afhankelijk van loc hoe de sturing, uitvoering en dekking georganiseerd In de stedelijke beleidsvisie Toekomstbestendig bouwen per nieuwbouwwo Straat privaat moeten worden. In de vervolgfase, het thematisch - Gezondheid, educa (RIS 321843) legt de ambities enen eisen voor het bouwen samenwerking en p omgevingsprogramma, moet daarom duidelijker in Den Haag vast. Hierbij is de verplichting aan private Natuurinclusief bo worden hoe de doelen zijn vormgegeven, zodat er een ontwikkelingen vastgesteld: Het Puntensysteem gevels goed uitvoeringskader kan worden opgesteld. Dit is Natuurinclusief en Klimaatadaptief Bouwen.

- Doel: 3 bomen zichtbaar vanuit iedere woning - Afhankelijk van locatie, 8, 16 of 24m2 openbaar essentieel om de behaalde resultaten te monitoren en Economische waarden per nieuwbouwwoning de doelen waar nodig bij te sturen. - Gezondheid, educatie en ontmoeten, -

samenwerking en participatie Natuurinclusief bouwen met groene daken en gevels

Maatschappelijke waarden Ecologische waarden

25

Wijk- en buurtniveau Wijk- en buurtniveau

Straat en privaat Straat en privaat

-

Straat en privaat

Wijk- en buurtniveau

Straat en privaat

- Doel: bereikbaar binnen 750 meter -Nota Natuur gebruik zijn in evenwicht, Haagsen Hoogbouw: Eyeline & Skyline met accentverschillen Nota Haagse Hoogbouw (RIS322705) (RIS298448) --In de Bij ecologische zones heeft natuur Doel: bereikbaar binnen 750 meterprioriteit nota wordt ingezet dat klimaat-adaptief en -- BijNatuur enwordt gebruik zijn inblijft evenwicht, met hoogbouwontwikkeling groenelke integraal meegenomen inde devoorwaarde: accentverschillen verdichten gaat alleen samen met vergroenen en ontwerpopgave. - verduurzamen. Bij ecologische zones heeft natuur prioriteit - Minimaal 40% van minimaal 100% van de footprint komt

Wijk- en buurtniveau

Landschappen

Groengebieden en lange lijnen (SGH)

Groengebieden en Lange lijnen Groengebieden en Lange lijnen

Groengebieden en lange lijnen (SGH)

-

-

Doel: 3 bo Afhankeli per nieu Gezondhe samenwe Natuurin gevels -

-

-

-

Overig Handreiking ruimtelijke puzzel Haagse regio (RIS316081) - Handreiking Aanzienlijk aandeel Natura2000 gebieden ruimtelijke puzzel regio (RIS316081) 1. Zeespiegelstijging vraag om een Haagse lange termijn - 1. Zeespiegelstijging Er wordt gezocht tussen vraag om een lange termijn perspectief voorevenwicht deze kustregio natuurwaarden, waterveiligheid en voor deze 2.perspectief Meebewegen met hetkustregio water verantwoorde manieren van recreatie Aanzienlijk aandeel Natura2000 gebieden Meebewegen met het waterberging water 3.-2.Meer ruimte nodig voor Er wordt evenwicht gezocht tussen Meer ruimte nodig voor waterberging 4.-3.Bodem sturend natuurwaarden, Bodem 5.4.De relatiesturend stad—land waterveiligheid en verantwoorde manieren van recreatie De relatie stad—land 6.5.Opgewaardeerd groen 6. Opgewaardeerd groen Groengebieden en lange lijnen (SGH)

Prioritaire diensten

rond de stad (SGH) Landschappen rond de Landschappen rond de stad (SGH) stad (SGH)

Schaalniveau Schaalniveau

Overig

Groengebieden en lange lijnen (SGH)

Waterschap: Waterlegger Hoogheemraadschap-delfland

Nationale Omgevingsvisie (Novi)

Prioritaire diensten

Landschappen rond de stad (SGH)

Provincie: Omgevingsvisie Provincie Zuid-Holland

Kader richtlijn water

Schaalniveau

Landschappen rond de stad (SGH)

Schaalniveau

-

-

Rijk: Wet Natuurbescherming

Landschappen rond de stad (SGH)

26

Doel: 3 bomen zichtbaar vanuit iedere woning - openbaar Doel: groe Afhankelijk van locatie, 8, 16 of 24m2 bereikbaa per nieuwbouwwoning - 30% blad Gezondheid, educatie en ontmoeten, - Focus op samenwerking en participatie Natuurinclusief bouwen met groene daken en gevels

Doel: groene plek van meer dan 0,5ha - Doel: bere bereikbaar binnen 300 meter - Natuur e 30% bladerdek accentver Focus op gezondheid, educatie en -ontmoeten Bij ecolog -

-

Doel: bereikbaar binnen 750 meter- Aanzienlij Natuur en gebruik zijn in evenwicht, - met Er wordt accentverschillen natuurw Bij ecologische zones heeft natuur prioriteit verantwo -

Overig Prioritaire diensten

Aanzienlijk aandeel Natura2000 gebieden Er wordt evenwicht gezocht tussen natuurwaarden, waterveiligheid en verantwoorde manieren van recreatie -

Overig Prioritaire diensten

EU: EU natura 2000 & Natuurherstelwet (in voorbereiding)

terug als horizontale buitenruimte, waarvan minimaal 40% ingericht als groen dat bijdraagt aan en biodiversiteit obv Het Puntensysteem groennatuurinclusief puntensysteem (let op vervalt met vaststelling nieuwe bouwen wordt toegepast puntensysteem)

Doel: groene plek van meer dan 0,5ha bereikbaar binnen 300 meter - 30% bladerdek Nota Stadsnatuur (RIS305825) -- Focus op gezondheid, ontmoeten Doel: groene plek van educatie meer danen 0,5ha Nota Stadsnatuur (RIS305825) De Nota is een lokale uitwerking een Europese bereikbaar binnen 300 van meter De Nota ismet eenambities lokale uitwerking van een wetgeving, o.a. op behoud enEuropese - 30% bladerdek metgezondheid, ambities o.a. op behoud en en ontmoeten versterking zones, natuurvriendelijk -wetgeving, Focusecologische op educatie

versterking ecologische zones, natuurvriendelijk beheer, waternatuur versterken. beheer, waternatuur versterken.

1. Natuurkansenscan verplicht bij herinrichting 1. Natuurkansenscan verplicht bij herinrichting openbare ruimte. Kademuren: bij renovatie van kademuren, -2.openbare Doel: 3ruimte. bomen zichtbaar vanuit kademuren iedere woning 2.hoger Kademuren: renovatie van kademuren, kademuren zijn danbij 70van cm muurplantvriendelijk in te openbaar -die Afhankelijk locatie, 8, 16 of 24m2 die hoger zijn dan 70 cm muurplantvriendelijk in te richten; per nieuwbouwwoning richten;

-- Gezondheid, educatie en vanuit ontmoeten, Doel: 3 bomen zichtbaar iedere woning participatie - samenwerking Afhankelijk vanen locatie, 8, 16 of 24m2 openbaar - Natuurinclusief bouwen met groene daken en per nieuwbouwwoning Nota Binnenwater en verordening op de gevels Binnenwater en verordening op de -Nota Gezondheid, educatie en ontmoeten, Binnenwateren (RIS246361) (RIS246361) samenwerking en participatie 1.Binnenwateren Versterken van de beleving van Haagse grachten Natuurinclusief bouwen groene daken en Versterken van beleving vanmet Haagse grachten 2.-1.Opwaarderen vande kades en oevers gevels van recreatief Opwaarderen van kadesgebruik en oevers 3.2.Stimuleren van water