RIS322865 Bijlage Vastgoedmonitor 2024

Vastgoedmonitor 2024

Jan van Goyen, Gezicht op 's-Gravenhage vanuit het Zuid Oosten, 1650 In bruikleen in Stadhuis (atrium) in kader van de verbouwing van Haags Historisch museum

Vastgoedmonitor 2024

1

Samenvatting De Vastgoedmonitor 2024 geeft een overzicht van de ontwikkelingen in de gemeentelijke vastgoedportefeuille van Den Haag in 2024. Het bevat een terugblik op het jaar en de situatie per eind 2024. Nieuwe ontwikkelingen worden behandeld in de monitor van 2025. Vastgoedportefeuille De gemeente stelt de kaders, maar het is de vastgoedmarkt die ontwikkelt. Daardoor is het niet vanzelfsprekend dat gewenste ontwikkelingen en voorzieningen in de stad worden gerealiseerd. Gelukkig heeft de gemeente Den Haag zelf een aanzienlijke hoeveelheid vastgoed in haar bezit, zowel panden als stukken grond. Doel van het in bezit hebben, krijgen en houden van vastgoed is om beleidsdoelen te realiseren, om maatschappelijke voorzieningen tot stand te laten komen en om ongewenste ontwikkelingen te voorkomen. De gemeente zorgt daarom ook voor goed beheer en ontwikkeling van het eigen vastgoed. Op 31 december 2024 bestond de vastgoedportefeuille van de gemeente Den Haag uit 1.261 objecten: 771 panden en 490 percelen grond. Van de panden zijn 674 in eigendom van de gemeente en 97 panden zijn gehuurd door de gemeente of in bruikleen. Van de gronden zijn 488 percelen in eigendom van de gemeente en 2 percelen door de gemeente gehuurd. Ten opzichte van 31 december 2023 is het aantal panden dat in eigendom van de gemeente Den Haag is en wordt gehuurd, met 4 toegenomen.

Veranderingen in 2024 In 2024 zijn geen panden verkocht. Wel zijn er 2 stukken snippergroen verkocht. Het ging hierom grond aan de Seinpoststraat en de Herschelstraat. Er hebben wel twee aankopen plaatsgevonden. Ten eerste is het Haga complex, het oude ziekenhuis aan de Sportlaan aangekocht. Daarnaast is een botenloods aan de Cruquiuskade aangekocht. Het transport van beide objecten heeft plaats gevonden op 31 januari 2024. Bruto Vloeroppervlakte De bruto vloeroppervlakte (bvo) van alle panden in eigendom en gehuurd per 31 december 2024 bedraagt 1.044.897 m². Hiervan was 58.210 m² niet verhuurd, wat neer komt op een leegstandspercentage van 5,57%. Dit is een daling ten opzichte van 6,29 % in 2023. Het aantal niet verhuurde vierkante meters daalde van 62.240 m² in 2023 naar 58.210 m² in 2024. Het aantal niet verhuurde eenheden steeg echter van 106 naar 141. Duurzaamheid blijft een speerpunt voor de gemeente Den Haag, met focus op verduurzaming van gemeentelijk vastgoed. De gemeente streeft naar "Paris proof" gebouwen volgens het klimaatakkoord en wil in 2030 klimaatneutraal zijn. De portefeuilleroutekaart voor verduurzaming, afgerond eind 2024, geeft routes aan om CO2-reductiedoelen te bereiken. In 2025 worden deze routes verder uitgewerkt voor het Uitvoeringsplan 2030, met een definitieve selectie van gebouwen en concrete projecten.

Vastgoedmonitor 2024

2

Inhoudsopgave Samenvatting........................................................................................................................................... 2 1. Inleiding ........................................................................................................................................... 5 2. Kerncijfers Vastgoedportefeuille ......................................................................................................... 6 2.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 6 2.2 Samenstelling vastgoedportefeuille .............................................................................................. 6 2.3 Vastgoedportefeuille per beleidsprogramma ............................................................................... 7 2.4 Feitelijk gebruik ............................................................................................................................. 8 2.5 Verkopen/Leveringen .................................................................................................................. 10 2.6 Aankopen.....................................................................................................................................

10 2.7 Verhuur........................................................................................................................................ 11 2.8 Leegstand Panden ....................................................................................................................... 11 2.9 Niet verhuurde percelen grond ................................................................................................... 12 2.10 Weilanden ................................................................................................................................. 12 2.11 Onderhoud ................................................................................................................................ 13 2.13 Verduurzaming .......................................................................................................................... 14 2.14 Aanbestedingen......................................................................................................................... 14 3. Ontwikkelingen per Programma ....................................................................................................... 17 3.1 Inleiding .......................................................................................................................................

17 3.2 Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie (Programma 3) ........................................................ 17 3.3 Cultuur en Bibliotheek (Programma 5) ....................................................................................... 17 3.4 Onderwijs (programma 6) ........................................................................................................... 19 3.5 Werk en inkomen (programma 7) ............................................................................................... 24 3.6 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid (Programma 8)............................................................ 24 3.7 Ontwikkeling buitenruimte (Programma 9) ................................................................................ 25 3.8 Sport (Programma 10) ................................................................................................................. 26 3.9 Economie (Programma 11) .......................................................................................................... 28 3.10 Mobiliteit (Programma 12) ........................................................................................................ 28 3.11 Stadsontwikkeling en Wonen (Programma 13).........................................................................

28 3.12 Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening (Programma 14) ..................................................... 30 3.13 Financiën (Programma 15) ........................................................................................................ 30 3.14 Overhead (Programma 16) ........................................................................................................ 30

Vastgoedmonitor 2024

3

Verbouwing kindcentrum Toermalijn Beeklaan 184

Vastgoedmonitor 2024

4

1. Inleiding De Vastgoedmonitor 2024 geeft een overzicht van de ontwikkelingen in de gemeentelijke vastgoedportefeuille van Den Haag gedurende 2024. De monitor eindigt dus op 31 december 2024, beschrijft de ontwikkelingen over 2024 tenzij expliciet is aangegeven dat dit anders is. De gemeente stelt de kaders, maar het is de vastgoedmarkt zelf die ontwikkelt. Daardoor is het niet vanzelfsprekend dat gewenste ontwikkelingen en voorzieningen overal in de stad worden gerealiseerd. De gemeente beschikt daarom over een uitgebreide vastgoedportefeuille voor realisatie van haar verschillende beleidsdoelstellingen. Zo is het ontwikkelen en in bezit hebben van vastgoed is voor de gemeente geen doel op zich. Om de gemeentelijke vastgoedportefeuille doelmatig en efficiënt in te zetten, maken we voortdurend een integrale afweging tussen belangen en doelstellingen op maatschappelijk, financieel, juridisch, economisch, vastgoed technisch en bestuurlijk vlak. Uniforme uitvoeringskaders met betrekking tot verhuur, leegstand, aankoop, verkoop, ontwikkeling, onderhoud en verduurzaming zijn van belang om te komen tot een efficiënte en effectieve gemeentelijke vastgoedportefeuille. Duurzaamheid is een belangrijke gemeentelijke beleidsdoelstelling.

Voor het vastgoed dat bij de gemeente in eigendom is, betekent dit dat we actief onderzoeken hoe aan de verduurzamingsdoelstellingen gevolg kan worden gegeven. Deze gemeentelijke portefeuille omvat kantoren zoals het Stadhuis aan het Spui en het stadsdeelkantoor aan de Leyweg, maar ook kinderdagverblijven, sporthallen en buurtcentra. Daarnaast bezit de gemeente panden en gronden voor stedelijke ontwikkeling, zoals percelen in Madestein (Vroondaal) en de Binckhorst. Ook heeft de gemeente diverse historische objecten, zoals kerktorens, molens, panden in Clingendael en andere monumenten. Wat valt buiten de monitor? De Vastgoedmonitor behandelt niet al het gemeentelijk onroerend goed. Het gaat niet in op: • • •

Onroerend goed dat direct gerelateerd is aan de openbare ruimte (wegen, parken, etc.); Gronden die regulier in erfpacht zijn uitgegeven; Panden waarop de gemeente een economisch claimrecht heeft (zoals schoolgebouwen).

Het economisch claimrecht betreft voornamelijk onderwijsgebouwen. Volgens de onderwijswetgeving zijn schoolbesturen juridisch eigenaar van les- en gymnastiekgebouwen. Als een schoolgebouw niet meer wordt gebruikt, gaat het juridisch eigendom kosteloos terug naar de gemeente. Hoofdstuk 2 bespreekt de belangrijkste interne en externe ontwikkelingen binnen de portefeuille. Dit omvat zowel kwantitatieve veranderingen als interne verbeteringen in vastgoedbeheer en externe juridische ontwikkelingen die het beheer beïnvloeden. Hoofdstuk 3 gaat in op de ontwikkelingen binnen de verschillende vastgoedprogramma’s. Er wordt gerapporteerd over de omvang, samenstelling, bezetting, ontwikkelingen en lopende of afgeronde projecten per programma.

Vastgoedmonitor 2024

5

2. Kerncijfers Vastgoedportefeuille 2.1 Inleiding Op 31 december 2024 bestond de vastgoedportefeuille van de gemeente Den Haag uit 1.261 hoofdobjecten en zelfstandige objecten. Een hoofdobject is een pand of perceel grond dat is onderverdeeld in meerdere verhuurbare eenheden. Een zelfstandig object bestaat uit één verhuurbare eenheid. De vastgoedportefeuille omvat zowel eigendom als gehuurde panden en gronden.

2.2 Samenstelling vastgoedportefeuille Per eind 2024 bestaat de vastgoedportefeuille uit 490 percelen grond en 771 panden. Van de panden zijn er 674 eigendom van de gemeente en 97 gehuurd of in bruikleen gegeven. Bij de gronden zijn er 488 eigendom en 2 gehuurd of in bruikleen. Het aantal verhuurbare eenheden bestaat uit 1.519 voor panden en 681 voor gronden. De bruto vloeroppervlakte van het gemeentelijk vastgoed bedraagt op 31 december 2024 1.044.897 m².

Figuur 1: Samenstelling vastgoedportefeuille

Vastgoedmonitor 2024

6

Eigendom Het transport van het Haga complex, het oude ziekenhuis aan de Sportlaan 598 – 600 heeft plaatsgevonden op 31 januari 2024 (RIS317173). Met de aankoop van het oude leegstaande ziekenhuis (ca. 40.000 m²) - waar het recht van erfpacht zou expireren op 31 december 2027 ontstaat de gelegenheid het pand de komende jaren naar eigen inzichten te gaan benutten. In eerste instantie zal dat zijn door middel van tijdelijke huisvesting en opvang waarna op de langere termijn herontwikkeling plaats kan vinden. De locatie leent zich uitstekend voor herontwikkeling gelet op de omvang van het perceel en de positie in de stad. Het aantal percelen grond in eigendom is gedaald van 500 naar 488. De daling van het aantal percelen wordt voornamelijk veroorzaakt doordat in de Binckhorst, Scheveningen en Laakkwartier restkavels van bouwontwikkelingen zijn omgelabeld naar openbare ruimte. Huur Per 31 december 2024 heeft de gemeente in totaal 97 panden gehuurd van externe partijen, wat een daling van één pand betekent ten opzichte van het vorige jaar. In 2024 zijn tien huurovereenkomsten beëindigd en negen nieuwe afgesloten. Sommige wijzigingen zijn administratief van aard. Zo is de Sportlaan 600 aangekocht in 2024, terwijl het pand in 2023 werd aangehuurd voor drie verschillende doelgroepen. Feitelijk zijn in 2024 vijf huurovereenkomsten daadwerkelijk beëindigd.

• Aan de Oude Middenweg is een bedrijfsruimte afgestoten gebruikt door Den Haag Werkt. • Aan de Madepolderweg stond een tijdelijk gebouw ten behoeve van een kinderdagverblijf waarvoor in 2024 een permanente locatie is opgeleverd. • Aan de Beukenlaan in Delft is de huur van een ruimte ten behoeve van de GGD opgezegd • Twee huurovereenkomsten voor de opvang van Oekraïense ontheemden geëindigd. Hier tegenover staat, naast een aantal administratieve wijzigingen, de aanhuur van zeven objecten: • Aan de Columbusstraat is een pand gehuurd voor de opvang van statushouders. • Aan de Reykjavikweg is een “Huis van de Wijk” geopend. • In de Harnaschpolder is een bedrijfsruimte gehuurd voor een ambulancepost van de veiligheidsregio Haaglanden. • Voor het nieuw opgerichte Aida College is een voormalig schoolgebouw aan de Potchefstraat, vlakbij het Veluweplein, gehuurd. • Voor het Jongerenpunt 070 is een nieuw pand aan de Leyweg gehuurd ter vervanging van een te klein geworden pand aan dezelfde straat. Na de verbouwing van het nieuwe pand zal de huurovereenkomst voor het oude pand worden beëindigd. • Ten behoeve van maatschappelijke opvang is een pand aan de Hongarenburg in Mariahoeve gehuurd. Voor de opvang van Oekraïense ontheemden zijn per 1 januari 2024 twee huurcontracten beëindigd. Er zijn geen nieuwe aanhuringen, maar enkele bestaande locaties zijn uitgebreid met meer vierkante meters.

2.3 Vastgoedportefeuille per beleidsprogramma Figuur 2 toont het aantal panden en gronden die eigendom zijn van de gemeente, evenals de panden en gronden die door de gemeente worden gehuurd, per beleidsprogramma. Het gemeentelijk vastgoedbeleid ondersteunt de beleidskaders en doelstellingen die door gemeente zijn vastgesteld. Het ontwikkelen, aankopen, huren en in bezit hebben van vastgoed is voor de

Vastgoedmonitor 2024

7

gemeente Den Haag geen doel op zich. Het inzetten van Vastgoed is een middel/methode om beleid te realiseren.

Programmalabel 03 - Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie 05 - Cultuur en Bibliotheek 06 - Onderwijs 07 - Werk en Inkomen 08 - Zorg, Welzijn jeugd en volksgezondheid 09 - Buitenruimte 10 - Sport 11 - Economie 12 - Mobiliteit 13 - Stadsontwikkeling en Wonen 14 - Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening 15 - Financiën 16 - Overhead Totaal Figuur 2: Objecten per beleidsprogramma

Panden Gronden 8 1 81 2 110 6 18 1 84 15 83 225 40 74 7 0 111 6 120 154 33 3 23 3 53 0 771 490

Totaal 9 83 116 19 99 308 114 7 117 274 36 26 53 1261

In hoofdstuk 3 wordt dieper ingegaan op de belangrijkste ontwikkelingen in 2024 per portefeuille.

2.4 Feitelijk gebruik De meest voorkomende functies (feitelijk gebruik) van het gemeentelijk vastgoed in eigendom en gehuurd, is in figuur 3 op een rij gezet. Het meest voorkomende gebruik in aantallen panden binnen het gemeentelijke vastgoed betreft functies van wonen en parkeren. De gemeente beheert in totaal 112 wooncomplexen of woningen. Dit zijn bijvoorbeeld wooncomplexen die volledig verhuurd worden aan instanties zoals de Kessler Stichting of Anton Constandse en de opvang van Oekraïense ontheemden Daarnaast verhuurt de gemeente ook rechtstreeks reguliere (sociale) woningen en woningen aan specifieke doelgroepen, zoals statushouders (bijvoorbeeld aan de Scheveningseweg) of mensen uit de maatschappelijke opvang (Henri Faasdreef). In totaal gaat het om 173 individuele woningen, die soms deel uitmaken van wooncomplexen (50 woningen/complexen). De gemeente is eigenaar van 100 parkeergarages, voornamelijk stallingsgarages. Deze garages bevinden zich meestal onder sociale woningbouwcomplexen van woningcorporaties en maken deel uit van VvE’s bestaande uit sociale huurwoningen en een parkeergarage. De parkeerplaatsen worden over het algemeen verhuurd aan de bewoners van de bovengelegen woningen. In 2024 is de gemeente administratief eigenaar geworden van één nieuwe parkeergarage.

De gemeente heeft een appartementsrecht betreffende een parkeergarage in een nog te bouwen appartementencomplex op de Binckhorst verworven. De bouw van de parkeergarage zal in de loop van 2026 starten. Het is de bedoeling dat de gemeente deze parkeergarage enkele jaren zal gaan exploiteren (RIS311081). Wat betreft de kantoorgebouwen, gaat het in bijna alle gevallen om kantoren die door de gemeente worden gebruikt voor ambtelijke huisvesting. Dit omvat niet alleen de kantoren aan het Spui of de Leyweg, maar ook stadsdeelkantoren, Centra voor Jeugd en Gezin, het marktkantoor op de Haagse markt en het Pandjeshuis aan de Korte Lombardstraat. Vastgoedmonitor 2024

8

Feitelijk gebruik Woning Parkeren Kantoor Kinderdagverblijf/ Buitenschoolse opvang/ Peuterspeelzaal Wijk/ buurtcentrum/ clubhuis Loods/ keet/ romney/ opslag/ berging Sporthal/ gymzaal/ sportschool/ zwembad Bedrijfsruimte/ werkplaats/ showroom Onderwijspand Atelier/ cultuurverzamelpand/ expositieruimte Theater/ concertzaal/ schouwburg/ muziekcentrum/ congrescentrum Kiosk Fietsenstalling Bibliotheek Kinderboerderij/ Milieu Educatieve Centra Musea/ Molens Overig Totaal Figuur 3: Feitelijk gebruik panden

Aantal 112 100 80 76 60 53 39 35 34 35 23 19 18 17 15 10 45 771

De gronden worden het meest gebruikt voor kiosken. In 2024 is het aantal gronden voor kiosken nagenoeg gelijk gebleven. In 2024 is de grondverhuring voor één kiosk beëindigd omdat de verhuurde grond nodig was in verband met de aanleg van Warmtelinq. Daarnaast is een grondverhuring op verzoek van de huurder beëindigd. Tenslotte hebben een aantal administratieve wijzigingen plaatsgevonden. De omzetting van standplaatsvergunningen naar grondverhuringen (RIS 295091) is in 2023 administratief afgewikkeld, waardoor er in dat kader in 2024 geen grondverhuringen ten behoeve van kiosken zijn bijgekomen. Verder beheert de gemeente een groot aantal bouwterreinen. Dit zijn voornamelijk ontwikkelingslocaties die op termijn gebruikt gaan worden voor herontwikkeling. Het aantal bouwterreinen is in 2024 gedaald van 95 percelen naar 93 percelen. In de afgelopen jaren is het aantal bouwterreinen fors gedaald doordat veel restpercelen administratief zijn omgezet naar openbare ruimte. In 2024 zijn verspreid over Den Haag weer een aantal percelen omgezet naar openbare ruimte. Daartegenover staan echter nieuwe percelen door sloop van de opstallen of administratieve wijzigingen. Ook de gemeentelijke woonwagenlocaties aan de Jan Hanlostraat, Henricuskade en Tom Mandersstraat vallen onder grondverhuringen. In totaal heeft de gemeente 106 woonwagenstandplaatsen op deze drie locaties.

Daarnaast zijn er nog individuele standplaatsen verspreid door de stad. De gemeente heeft ook vier woonwagens in bezit, die verhuurd worden. Er hebben zich verder geen bijzondere wijzigingen voorgedaan in het aantal gronden in beheer.

Vastgoedmonitor 2024

9

Feitelijk gebruik Kiosk Bouwterrein Sportveld/ sportcomplex/ tennispark Benzinetankstation Tuin/ erf Parkeren Volkstuin Telefooncentral/ dataverdeelstation Agrarisch Overig Totaal Figuur 4: Feitelijk gebruik gemeentelijke gronden

Aantal 145 93 67 29 25 25 20 14 8 64 490

2.5 Verkopen/Leveringen In 2024 heeft de gemeente 2 stukjes snippergroen (grond) verkocht.

Programma Adres Pand/Grond 09 - Buitenruimte Seinpoststraat Grond 09 - Buitenruimte Herschelstraat Grond Figuur 5: Overzicht verkochte panden en gronden 2024

Functie Snippergroen Snippergroen

2.6 Aankopen Het transport van het Haga-complex, het oude ziekenhuis aan de Sportlaan 598-600, vond plaats op 31 januari 2024 (RIS317173). Met de aankoop van dit leegstaande ziekenhuis (ca. 40.000 m²), waarvan het recht van erfpacht zou aflopen op 31 december 2027, krijgt de gemeente de mogelijkheid om het pand de komende jaren naar eigen inzicht te gebruiken. In eerste instantie zal het dienen als tijdelijke huisvesting, waarna op de lange termijn herontwikkeling kan plaatsvinden. De locatie is zeer geschikt voor herontwikkeling vanwege de omvang van het perceel en de gunstige ligging in de stad. Daarnaast heeft de gemeente de botenloods van HSRV Pelargos aan de Cruquiuskade, naast het hoofdgebouw van de Haagse Hogeschool aangekocht. Op termijn is het de bedoeling dat er op de Binckhorst samen met roeivereniging De Laak een nieuw roeicentrum gerealiseerd wordt. Om ook de komende jaren de huisvesting van HSRV Pelargos zeker te stellen is de gemeente overgegaan tot aankoop van de botenloods. Programma Adres Pand/Grond Functie 13 - Stadsontwikkeling en Wonen Sportlaan 598 - 660 Pand Wonen 10 - Sport Cruquiuskade Pand Botenloods Figuur 6: Overzicht aangekochte panden en gronden in 2024

Vastgoedmonitor 2024

10

2.7 Verhuur In 2024 heeft de gemeente Den Haag 95 huurovereenkomsten afgesloten voor verhuurbare eenheden, waaronder panden en gronden. Dit is een forse afname ten opzichte van 2023, toen er 129 huurcontracten werden afgesloten. Er was in 2024 met name een grote daling in het aantal nieuwe verhuringen bij de bedrijfsverzamelgebouwen “Caballero fabriek” en “Apollo”. De meeste verhuringen vonden plaats in de portefeuille Stadsontwikkeling en Wonen (41 verhuringen). Er zijn 33 huurovereenkomsten gesloten voor bedrijfsruimtes en parkeerplaatsen behorende tot de Caballerofabriek. Elk jaar vinden er ook relatief veel mutaties plaats in de HSD campus. In 2024 zijn 10 nieuwe huurovereenkomsten gesloten voor de HSD. Daarnaast zijn er 4 huurovereenkomsten gesloten met statushouders voor complexen aan de Scheveningseweg en de Waalsdorperweg. In Programma 9 Buitenruimte zijn 22 nieuwe grondhuurovereenkomsten gesloten voor kiosken. Dit betreft met name overnames van de kiosken waardoor nieuwe grondhuurovereenkomsten gesloten worden met de nieuwe exploitanten. In Programma 11 zijn uitsluitend huurovereenkomsten gesloten voor units in het bedrijfsverzamelgebouw Apollo 14 (zeven huurovereenkomsten).

Tenslotte worden jaarlijks ook veel ateliers opnieuw verhuurd (vijf huurovereenkomsten) die onder de OCW-portefeuille vallen (Programma 5 Cultuur en Bibliotheken), hoewel dat in 2024 wel aanzienlijk minder waren dan in de afgelopen jaren.

2.8 Leegstand Panden Op 31 december 2024 was 58.210 m² bruto vloeroppervlakte (BVO) van de gemeentelijke vastgoedportefeuille niet verhuurd. Wanneer commerciële verhuur niet haalbaar blijkt door incourantheid van de panden of onzekerheid over het toekomstperspectief (herontwikkelingsgebied), wordt gezocht naar een tijdelijke culturele of maatschappelijke invulling via een leegstandsbeheerorganisatie. Van de 58.210 m² die niet verhuurd was, is 31.878 m² in gebruik gegeven via een leegstandsbeheerorganisatie. Van de resterende 26.332 m² is een groot gedeelte in ontwikkeling, transformatie (bijvoorbeeld het Haags Historisch Museum) of tijdelijk niet te gebruiken, zoals de fietsenstalling onder het Koningin Julianaplein bij Centraal Station. Het leegstandspercentage (inclusief anti-kraak) was op 31 december 2024 5,57%. Dit is een afname ten opzichte van eind 2023, toen het leegstandspercentage 6,29% bedroeg. Ook in absolute zin is het aantal niet verhuurde vierkante meters afgenomen. Op 31 december 2023 was 62.240 m2 niet verhuurd. Op 31 december 2024 was 58.210 m² niet verhuurd, een afname van 4.030 m² BVO. Wel is het aantal verhuurbare eenheden dat per eind 2024 niet verhuurd was, gestegen ten opzichte van 31 december 2023. Op 31 december 2024 waren 141 verhuurbare eenheden niet verhuurd, tegen 106 verhuurbare eenheden op 31 december 2023.

Leegstand kan verschillende oorzaken hebben. Het kan gaan om frictieleegstand (kortstondige leegstand tussen twee verhuringen), of leegstand als gevolg van gemeentelijke beleidswijzigingen, renovatie, herontwikkeling, functiewijziging of verkoop.

Vastgoedmonitor 2024

11

Figuur 7: Leegstand in de gemeentelijke vastgoedportefeuille

2.9 Niet verhuurde percelen grond Op 31 december 2024 stonden 51 percelen grond, die in beheer zijn van de gemeente Den Haag, administratief op leegstand. Een aantal van deze gronden worden niet verhuurd vanwege geplande ontwikkelingen. Deze percelen dienen op termijn bouwrijp gemaakt te worden of zullen worden overgedragen aan ontwikkelaars. Daarnaast zijn er nog enkele kiosken waarvoor nog een grondhuurovereenkomst moet worden gesloten. In sommige gevallen is onduidelijkheid over het eigendom van de opstallen (kiosk) en in een aantal gevallen liggen de kiosken in gebieden waar aanpassingen in de openbare ruimte plaatsvinden of gepland zijn, waardoor de gronden administratief op leegstand staan. In de afgelopen jaren zijn veel percelen grond die in de administratie op leeg stonden, maar waarbij het feitelijk om openbare ruimte ging, administratief omgelabeld. Hierdoor is het aantal percelen dat leeg stond fors afgenomen.

2.10 Weilanden Naast de meest binnenstedelijk gelegen percelen grond die administratief op leeg staan, heeft de gemeente een aantal weilanden in eigendom met een totale oppervlakte van 46 hectare, onderverdeeld in 12 verschillende hoofdobjecten. Sommige weilanden bestaan uit meerdere kadastrale nummers. Het aantal weilanden dat de gemeente in eigendom heeft blijft al jaren gelijk. Acht weilanden zijn gelegen tussen de Westvlietweg en de A4 in het stadsdeel Leidschenveen, één weiland ligt aan de rand van Leidschenveen op de grens met de gemeente Leidschendam-Voorburg. Deze weilanden vallen allemaal onder programma 13 Stadsontwikkeling en Wonen. Voor de weilanden in de Vlietzone geldt dat hier op termijn ontwikkelingen zijn voorzien. Daarom is in 2011 een zogenaamde beheer verordening Vlietzone vastgesteld. In plaats van een bestemmingsplan is een beheer verordening vastgesteld waarin het beheer van de Vlietzone in overeenstemming met het bestaande feitelijke of planologisch toelaatbare gebruik wordt geregeld. Voor de gemeentelijke percelen grond in de Vlietzone betekent dit dat ze een agrarische functie of de functie “groen” hebben gekregen. Zolang er nog geen sprake is van een duidelijk kader (structuurvisie, masterplan of stedenbouwkundig ontwerp) is het niet wenselijk om nieuwe ontwikkelingen toe te staan.

Vastgoedmonitor 2024

12

Daarnaast is de gemeente nog eigenaar van de weilanden in Clingendael en in de Duivenvoordse en Veenzijdsepolder in de gemeente Wassenaar. Er zijn er plannen in de maak om de natuur te versterken op de weilanden rond Clingendael/ Reigersbergenweg naast de beoogde investeringen in het Vijfslagenlandschap. Tenslotte zijn de weilanden in de strook tussen de Bezuidenhoutseweg en de Benoordenhoutseweg ook eigendom van de gemeente Den Haag. Deze weilanden vallen onder programma Ontwikkeling Buitenruimte. Al deze weilanden hebben de bestemming “Natuur” of “Groen”, waarbij alleen agrarisch medegebruik is toegestaan. Voor deze percelen zijn dan ook geen toekomstige ontwikkelingen voorzien.

2.11 Onderhoud In het Burgerlijk Wetboek wordt onderscheid gemaakt tussen eigenaarsonderhoud en huurdersonderhoud. De gemeente is verantwoordelijk voor het uitvoeren en bekostigen van het eigenaarsonderhoud. Wanneer de gemeente zelf gebruiker is (zoals bij ambtelijke en bestuurlijke huisvesting), verzorgt de gemeente ook het gebruikersonderhoud. De gemeentelijke vastgoedportefeuille wordt onderhouden volgens de methodiek van conditie gestuurd onderhoud (NEN 2767). Hierbij wordt gekeken naar de staat van de afzonderlijke bouwelementen. Afhankelijk van de conditie krijgt elk element een kwaliteitsscore van 1 (uitstekend) tot 6 (zeer slecht). In de door de gemeenteraad vastgestelde “Nota vastgoed” (RIS 269126) is beschreven dat het streven is om de conditiescore van panden die structureel onderdeel uitmaken van de vastgoedportefeuille minimaal op niveau 3 (redelijk) te krijgen en/of te houden. Er wordt per bouwelement ingegrepen wanneer conditie 4 (matig) wordt geconstateerd. Voor alle objecten in gemeentelijk beheer met een verwachte beheertermijn van minimaal vijf jaar zijn meerjarige onderhoudsplanningen opgesteld. Deze planningen fluctueren jaarlijks en wijken daarom altijd af van het structurele onderhoudsbudget dat elk jaar gelijk is (afgezien van gebruikelijke indexering).

Figuur 8: Uitgaven per programma aan onderhoud (bedragen x € 1.000) Realisatie uitgaven Programma m.b.t. onderhoud 2024 03 - Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie 05 - Cultuur en Bibliotheek 06 - Onderwijs 07 - Werk en Inkomen 08 - Zorg, welzijn, jeugd en v olksgezondheid 09 - Buitenruimte 1 0 - Sport 1 1 - Economie 1 2 - Mobiliteit 1 3 - Stadsontwikkeling en Wonen 1 4 - Stadsdelen, Integratie en Dienstv erlening 1 5 - Financiën 1 6 - Ov erhead T otaal begroting uitgav en m .b.t. onderhoud

Vastgoedmonitor 2024

€ € € € € € € € € € € € €

17 8 7 .340 2.404 380 3.1 22 1 .1 97 2.936 625 331 3.01 9 638 1 42 4.27 9 26.589

13

2.13 Verduurzaming In 2024 is het gemeentelijk vastgoed verder verduurzaamd. Enkele grote projecten, die al lang in voorbereiding of uitvoering waren, zijn afgerond. Het jaar begon met de definitieve verwijdering van de gasaansluiting voor het verduurzaamde complex van Den Haag Werkt en de Dienst Bedrijfsvoering aan de Kerketuinenweg en de Zilverstraat. Ook zijn er verduurzamingsmaatregelen toegepast in het stadskantoor aan de Fruitweg 17. Dankzij een duurzame renovatie en een combinatie van zonneenergie en windturbines is dit het eerste energieneutrale gemeentelijke kantoorgebouw. Verder is sportcomplex de Blinkerd in Scheveningen van het gas af gebracht door gebruik te maken van de warmte uit het naastgelegen rioolgemaal. Tenslotte hebben de gemeentelijke beachcleaners een nieuw ‘Paris Proof’-onderkomen gekregen aan de Hoek van Hollandlaan, waarbij een deel van het terrein aan de duinen is teruggegeven. In totaal zijn in 2024 47 panden verduurzaamd.

Project verduurzaming Prinsegracht 62-64

Vastgoedmonitor 2024

14

Zonnepanelen In 2024 heeft de gemeente 2.395 zonnepanelen bijgeplaatst op eigen vastgoed. Sinds het raadsbesluit ‘Verduurzamen gemeentelijk vastgoed’ (RIS299200) zijn er door de gemeente 10.385 zonnepanelen geplaatst op gemeentelijk vastgoed. Naast de plaatsing door de gemeente, worden er ook zonnepanelen geplaatst door huurders, energieproducenten en buurtenergiecoöperaties. In 2024 zijn tien extra daken via een openbare procedure toegewezen aan buurtenergiecoöperaties. Twee daken waren al toegewezen en zijn momenteel in ontwikkeling. Portefeuilleroutekaart voor verduurzaming De gemeente moet voldoen aan de afspraken van het klimaatakkoord, ook voor het gemeentelijk vastgoed. De gemeente werkt aan plannen om in 2030 60% minder CO2-uitstoot te realiseren, in plaats van de 55% zoals opgenomen in het klimaatakkoord. Hiermee sluit de gemeente aan bij de doelstellingen van het Rijk, dat ook werkt aan een CO2-reductie van 60% in 2030 voor haar eigen vastgoed. Deze eerste mijlpaal moet dus al binnen vijf jaar bereikt zijn. Met de ‘portefeuilleroutekaart voor verduurzaming’ wordt bepaald hoe de gemeente deze ambitie wil bereiken. Deze routekaart is eind 2024 afgerond en geeft meerdere routes aan om de gemeentelijke doelstellingen op het gebied van CO2-reductie tot en met 2030 en daarna te bereiken.

In de komende maanden worden de mogelijke routes verder uitgewerkt, zodat er voor het Uitvoeringsplan 2030 een definitieve selectie van gebouwen en concrete projecten kan worden gepresenteerd aan de Raad.

2.14 Aanbestedingen Leegstandsbeheer In 2024 heeft de aanbesteding voor het leegstandsbeheer van gemeentelijke panden plaatsgevonden. Hieruit zijn 3 partijen geselecteerd. Door een bezwaar op de gunning is de definitieve gunning doorgeschoven naar 2025. Tot die tijd wordt gebruik gemaakt van de partijen waar al mee werd samengewerkt. Taxaties In 2024 is een aanbesteding gestart voor de taxatiediensten. Hierbij ging het om diensten als taxaties voor erfpachtsuppletie, (residuele) grondwaarde, grond en opstal en taxaties van de huurwaarde. Aan de hand van een fictieve casus is een vijftal makelaars is geselecteerd, die kunnen worden ingezet bij taxaties.

Vastgoedmonitor 2024

15

Verbouwing Haags historisch museum

Vastgoedmonitor 2024

16

3. Ontwikkelingen per Programma 3.1 Inleiding De gemeente zet zich actief in om het gemeentelijk vastgoed optimaal te gebruiken en het beheer en de samenstelling van de vastgoedportefeuille af te stemmen op de behoeften van de diensten en de huurders of gebruikers. Het gemeentelijk vastgoed heeft geen eigen vastgoedbegroting, maar valt onder dertien verschillende begrotingsprogramma’s. In de volgende paragrafen worden de belangrijkste ontwikkelingen en projecten per begrotingsprogramma besproken.

3.2 Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie (Programma 3) Er vallen 8 panden en 1 perceel grond onder het programma, zowel eigendom als huur. Zowel het aantal panden als het aantal gronden in Programma 3 is in 2024 gelijk gebleven ten opzichte van 2023. Onder programma 3 vallen onder andere de panden die door de gemeente zijn aangehuurd in het kader van de projecten “duurzaamheid bij wonen” en “hou van je huis”. Op deze locaties kunnen bewoner advies krijgen over duurzame oplossingen voor hun woning. Ook het Buitencentrum Wilhelminaoord in Drenthe, waar natuurwerkweken voor de hoogste groepen van de Haagse basisscholen worden georganiseerd, valt onder Programma 3. Verder valt ook de grondverhuring ten behoeve van zonneparken aan de Loolaan, tussen de spoorlijnen naar Leiden en Zoetermeer, onder dit programma.

3.3 Cultuur en Bibliotheek (Programma 5) Onder het Programma 5 vallen musea, theaters, ateliers en bibliotheken. Dit programma omvat ook een aantal monumentale gebouwen, zoals de Koninklijke Schouwburg, het Haags Historisch Museum, Theaters Diligentia en Pepijn, en Escher in het Paleis. Daarnaast zijn er ook veel gebouwen waarin ateliers zijn gevestigd. Het programma Cultuur en Bibliotheken omvat 84 objecten, waaronder 82 gebouwen en 2 percelen grond. De belangrijkste wijziging die zich in 2024 heeft voorgedaan in programma 5 is de omlabeling van de Beatrijsstraat 8– 12. Deze voormalige school is in 2024 omgebouwd tot bedrijfsverzamelgebouw en omgelabeld naar programma 11 Economie. Daarnaast is een bibliotheek aan de Weimarstraat en het toekomstige gemeentelijk archief aan de Schedeldoekshaven omgelabeld van programma 16 overhead naar programma 5. Naast 82 panden omvat Programma 5 twee gronden. Eén object betreft een perceel grond ten behoeve van parkeren en een ander object betreft een grondverhuring aan de Zuidlarenstraat. In totaal gaat het om 317 verhuurbare eenheden, een toename van zes eenheden. Dit betreft kleine wijzigingen waaronder bijvoorbeeld ook dakverhuringen ten behoeve van zonnepanelen. Verder zijn alle bibliotheken die geen deel uitmaken van een stadsdeelkantoor opgenomen onder Programma 5.

De bibliotheken die gehuisvest zijn in stadsdeelkantoren vallen onder “overhead”. In 2024 zijn binnen Programma 5 Cultuur en Bibliotheek vijf nieuwe huurovereenkomsten voor verhuurbare eenheden afgesloten. Dat is aanzienlijk minder dan voorgaande jaren. Verbouwing van de voormalige Rijksnoodzetel aan de Schedeldoekshaven Onder het voormalige ministerie van Justitie en Binnenlandse Zaken aan de Schedeldoekshaven is tijdens de bouw een atoomkelder gebouwd. Na de herontwikkeling van het ministerie tot dependance van de Universiteiten van Delft en Leiden met daarboven woningbouw is de bunker Vastgoedmonitor 2024

17

overgedragen aan de gemeente Den Haag. In 2024 is gestart met de verbouwing van de atoomkelder tot archiefruimte voor het gemeentelijk archief (laag -1) en muziekstudio’s op laag -2. De bouwlaag -2 is verhuurd aan de Stichting Subterra. Er zijn 14 muziekstudio’s, drie grote oefenruimtes en een presentatieruimte gerealiseerd. Beatrijsstraat 8 - 12 Op vrijdag 28 februari 2025 is het bedrijfsverzamelgebouw de Beatrijs geopend. Het pand is direct voor 100% verhuurd en in gebruik genomen door 31 (ambachtelijke) makers, creatieve huurders en ondernemende kunstenaars. Daarnaast zijn er drie flexibele ruimtes te huur voor wijkbewoners, bedrijven en andere organisaties. Het gebouw had oorspronkelijk een energielabel G, maar dankzij de uitgevoerde werkzaamheden heeft het pand nu een energielabel A+++. Daarmee is het pand “Paris proof” en voldoet het aan het (inter)nationale klimaatakkoord 2050.

Gerealiseerd Bedrijfsverzamelgebouw De Beatrijs – oude en nieuwe situatie. Vastgoedmonitor 2024

18

Uitbreiding en renovatie Haags Historisch Museum In 2024 heeft de gemeenteraad unaniem ingestemd met de uitbreiding en renovatie van het Haags Historisch Museum. De Europese aanbesteding voor de realisatie is gewonnen door aannemer Koninklijke Woudenberg Ameide (KWA). In december 2024 is de benodigde omgevingsvergunning verleend, waardoor de werkzaamheden aan het Rijksmonument aan de Korte Vijverberg begin 2025 zijn gestart. Het museum is eind 2024 al ontruimd en zal naar verwachting in 2027 weer openen. Onder leiding van architectuurstudio DP6 heeft een ontwerpteam, in nauwe samenwerking met het museum en de afdeling Monumentenzorg, een ontwerp gemaakt om het pand uit te breiden en toekomstbestendig te maken. Het ontwerp omvat de renovatie van het Rijksmonument en de toevoeging van nieuwbouw op het achterterrein. Daarnaast wordt het gebouw duurzaam gemaakt met zonnepanelen op het dak en een volledig gasloze installatie. Verduurzaming De Constant Rebecqueplein 20A-B Direct na de zomer van 2024 is gestart met groot onderhoudswerkzaamheden en verduurzaming van de culturele broedplaats DCR aan het De Constant Rebecqueplein 20A-B. Vanaf 2023 is uitgebreid overlegd met de huurder en onderhuurders van het pand over de uitvoering en planning van de werkzaamheden. Het pand, gebouwd in 1930, heeft een oppervlakte van 11.825 m² en beschikt over een energielabel G.

Na afrondin van de werkzaamheden zal het pand een energielabel A++ krijgen, waardoor het “Paris proof” is en voldoet aan het (inter)nationale klimaatakkoord 2050. Het verbruik van stadswarmte zal bijna 100% dalen. De werkzaamheden zijn direct na het zomerreces van 2024 gestart en verlopen volgens planning. De verwachting is dat de werkzaamheden medio september 2025 zijn afgerond.

3.4 Onderwijs (programma 6) Onder de portefeuille Onderwijs vallen kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en onderwijsgebouwen. Het aantal onderwijsgebouwen dat eigendom is van de gemeente is echter klein. Volgens de onderwijswetgeving is de gemeente verantwoordelijk voor de bekostiging van nieuwbouw en uitbreiding van schoolgebouwen, maar het juridische eigendom en daarmee het beheer en onderhoud van schoolgebouwen ligt bij de schoolbesturen. Dit eigendom wordt vastgelegd in het kadaster via een notariële akte. Wanneer een schoolbestuur besluit het onderwijs in een schoolgebouw te beëindigen, wordt het betreffende schoolgebouw weer 'om niet' terug overgedragen aan de gemeente (economisch claimrecht). De gemeente neemt het pand dan in beheer en zorgt voor een (tijdelijke) invulling in afwachting van herbestemming, sloop of verkoop. Daarnaast heeft de gemeente Den Haag een aantal onderwijsgebouwen in eigendom die worden gebruikt als zogenaamde “wissellocaties”. Deze wissellocaties worden ingezet voor de tijdelijke huisvesting van scholen die wachten op de oplevering van nieuwbouw of waarvan het schoolgebouw ingrijpend wordt gerenoveerd. Op 31 december 2024 bestond de onderwijsportefeuille uit 116 objecten die eigendom zijn van of gehuurd worden door de gemeente Den Haag. Van deze 116 objecten zijn 110 panden en 6 gronden.

Daarmee is het aantal objecten gelijk gebleven ten opzichte van ultimo 2023. Er hebben echter wel enige verschuivingen plaatsgevonden. Het aantal gronden is met één afgenomen. Door de oplevering van het Kindcentrum Madestein is de grondverhuring ten behoeve van de tijdelijke basisschool in Madestein beëindigd. Verder hebben een aantal verschuivingen tussen programma’s plaatsgevonden. Zo zijn schoolgebouwen aan de Haardstede en de Helena van Doeverenplantsoen overgegaan naar programma 8 en is de Roseboomstraat juist van programma 8 omgelabeld naar Programma 6. Het aangehuurde pand aan de Hennegras is afgestoten en ook de tijdelijke huisvesting Vastgoedmonitor 2024

19

voor een kinderopvanglocatie van Triodos aan de Madepolderweg is gesloten. Verder heeft de gemeente een schoolgebouw aangehuurd en verbouwd aan de Potchefstraat ten behoeve van het AIDA college. Aan de Kokosnootstraat zijn drie klaslokalen gerealiseerd ten behoeve van de Wonnebold. Tenslotte is aan de Amalia van Solmsstraat 5 een kinderdagverblijf gerealiseerd ten behoeve van DAK. Nagenoeg alle 116 objecten zijn eigendom van de gemeente Den Haag. Eén pand wordt gehuurd voor het AIDA College, één pand wordt gehuurd voor een schoolwissellocatie aan de Laurens Realstraat en één pand wordt gehuurd voor ISK onderwijs. In 70 van de 110 panden in beheer van de gemeente zijn kinderdagverblijven, peuterspeelzalen of buitenschoolse opvanglocaties gevestigd. In 2024 zijn drie huurovereenkomsten gesloten voor panden uit Programma 6. Dit betrof twee verhuringen voor de Alberdastraat 25 en één verhuring voor de Kokosnootstraat 84 waar drie nieuwe tijdelijke lokalen zijn gerealiseerd door de gemeente. Ten behoeve van de tijdelijke huisvesting van scholen, die wachten op nieuwbouw of waarvan de huisvesting ingrijpend gerenoveerd moet worden, beheert de gemeente Den Haag zogenaamde “schoolwissellocaties”. Afhankelijk van de vraag naar schoolgebouwen vinden er regelmatig mutaties plaats in de portefeuille van schoolwissellocaties.

De volgende locaties zijn per 31 december 2024 als schoolwissellocaties aangewezen:

Figuur 8: Schoolwissellocaties In het Programma Onderwijshuisvesting wordt bepaald welke scholen in aanmerking komen voor uitbreidingen of vervangende nieuwbouw. Alleen in uitzonderlijke gevallen voert de gemeente, in opdracht van de schoolbesturen, het bouwheerschap uit voor nieuwbouw. De gemeente speelt wel een actieve rol bij de nieuwbouw van kinderdagverblijven. Als bouwheer is de gemeente Den Haag betrokken bij de volgende projecten, die hieronder nader worden toegelicht.

Vastgoedmonitor 2024

20

Project Annie M.G. Schmidtschool en KDV 2Samen Onderwijscluster Donker Curtiusstraat Kindcentrum Bezuidenhout Montesorischool Houtwijk KC Wondersteboven KC Koos Meinderts KC J.F. Kennedyschool KC Liduina KC De Toermalijn met CJG KC De Wonnebald Voorzieningencluster Binckhorst

Adres Verwachte oplevering Jacob de Graefflaan 2023 Donker Curtiusstraat 2023 Rooseboomstraat 2024 Belagelaan 2024 Amalia van solmsstraat 2024 A. Kortekaasplantsoen 2025 Gradaland 5 2025 Amalia van Solmsstraat 2025 Beeklaan 2025 Mozartlaan 2026

Figuur 9: Lopende projecten uit het programma Onderwijs Kindcentrum Bezuidenhout De gemeente Den Haag en Stichting Lucas Onderwijs hebben besloten om Kindcentrum Bezuidenhout te realiseren op de locatie aan de Rooseboomstraat 10. Door de Nutsschool Bezuidenhout en kinderopvang DAK Kindercentra binnen één gebouw te huisvesten, willen de organisaties een verbinding creëren tussen school, thuis en de (leef)omgeving. Dit zal leerlingen helpen zich te ontwikkelen tot zelfbewuste, verantwoordelijke en kansrijke burgers. Het kindcentrum heeft een totale vloeroppervlakte van 3.435 m², waarvan 505 m² bestemd is voor de kinderopvang. Op dit moment zijn we bezig met sloopwerkzaamheden. De beoogde opleverdatum van het Kindcentrum is het 2e kwartaal van 2026. Montessorischool Houtwijk Het project van de Montessorischool Houtwijk is in 2024 stil komen te liggen. Ontwikkelingen en wijzigingen in het schoolbestuur lijken te leiden tot wijzigingen in het ontwerp, waardoor sommige werkzaamheden helaas opnieuw moeten worden uitgevoerd. Kindcentrum Wondersteboven In samenwerking met Stichting Christelijk Onderwijs Haaglanden (SCOH) heeft CVDH de realisatie van een nieuw schoolgebouw met gymzaal in combinatie met ruimte voor kinderopvang aan de Amalia van Solmsstraat 5, voor huisvesting van de P.C. basisschool Dr. M.M. den Hertogschool en kinderopvangorganisatie 2Samen afgerond.

De totale vloeroppervlakte van het kindcentrum is 2.460 m². Het aandeel van de kinderopvang is 230 m². De oplevering heeft in september 2024 plaatsgevonden.

Vastgoedmonitor 2024

21

Realisatie kindcentrum Wondersteboven Kindcentrum Koos Meindert Samen met Lucas Onderwijs werkt de gemeente aan de nieuwbouw van de Koos Meindertsschool en Kinderopvangorganisatie 2Samen in de wijk Houtrust. De nieuwbouw wordt gerealiseerd op de huidige locatie aan het A. Kortekaasplantsoen. Het programma van de nieuwbouw omvat 2.475 m² voor de Koos Meindertschool, 504 m² voor de kinderopvang “De jonge bevers”, een gymzaal van 455 m² en in het hart van het gebouw een multifunctionele ruimte van 230 m² die beschikbaar is voor alle gebruikers. Het streven is om de nieuwe huisvesting in het vierder kwartaal van 2025 in gebruik te nemen. Kindcentrum J.F. Kennedyschool Op de locatie Gradaland 5 wordt door Lucas Onderwijs en de gemeente Den Haag vervangende nieuwbouw ontwikkeld voor de John F. Kennedyschool. In de nieuwbouw komt een Montessori kindcentrum bestaande uit de J.F. Kennedyschool en kinderopvang voor DAK. De kinderopvanglocatie krijgt een oppervlakte van circa 620 m². De realisatie van het kindcentrum is in volle gang en de oplevering staat gepland voor 3e kwartaal 2025.

Vastgoedmonitor 2024

22

Realisatie kindcentrum J.F. Kennedyschool Renovatie en nieuwbouw Liduina basisschool en kinderopvang Aan de Amalia van Solmstraat 155 en 157 wordt vernieuwbouw met een uitbreiding voor Liduina Basisschool ontwikkeld door Lucas Onderwijs en de Centrale Vastgoedorganisatie van de gemeente Den Haag. In het vernieuwde en uitgebreide gebouw wordt Liduina basisschool en een kinderopvanglocatie van 2Samen gehuisvest. Na de voorbereidende werkzaamheden is recent het ontwerpteam met de architect geselecteerd en wordt met het ontwerp voor de vernieuwbouw en uitbreiding aangevangen. In totaal wordt ongeveer 3.900 m² bruto vloeroppervlakte gerealiseerd, waarvan ongeveer 500 m² voor de kinderopvanglocatie van 2Samen Nieuwbouw KC De Wonnebald, school en KDV voor Olleshuis In 2019 heeft het schoolbestuur het bouwheerschap voor de nieuwbouw van Vrije School de Wonnebald en kinderdagverblijf Olleshuis aan de Mozartlaan 189 overgedragen aan de gemeente Den Haag. De gemeente realiseert een nieuwbouwcomplex van circa 2.400 m² bruto vloeroppervlakte, waarvan ongeveer 390 m² voor het kinderdagverblijf Olleshuis. Het ontwerp is duurzaam en maakt gebruik van warmte- en koudeopslag, wat recht geeft op ‘Groene Leges korting’. Om de sloop- en nieuwbouwwerkzaamheden te kunnen uitvoeren, zijn alle schoolkinderen tijdelijk elders in de gemeente gehuisvest.

De onderbouw en het kinderdagverblijf zijn gehuisvest op de Kokosnootstraat, en de bovenbouw op het Marie Andriessenerf. In september 2024 zijn de benodigde asbest- en chroom-6-saneringen uitgevoerd, waarna de sloop van het oude schoolgebouw is gestart. Het perceel is bouwrijp gemaakt en de bouwkundig aannemer is na het kerstreces begonnen met de funderingswerkzaamheden. Het ontwerp omvat een compact schoolgebouw met een moderne gymzaal. Een uniek aspect van het project is de integratie van bestaande groenstructuren rond het perceel. Deze worden versterkt Vastgoedmonitor 2024

23

door ‘natuurinclusief bouwen’ en doorgetrokken tot op het schoolplein, waardoor een natuurlijke verbinding ontstaat tussen de nieuwbouw, het schoolplein en de omliggende groene omgeving. De oplevering is gepland voor medio Q1 2026. Nieuwbouw school, kinderdagverblijf en buitenschoolse opvang Binckhorst Totdat de nieuwbouw op de Binckhorst is gerealiseerd, worden drie locaties in de Binckhorst tijdelijk getransformeerd tot onderwijslocaties. Dit betreft de volgende projecten: • De Sint Barbaraweg 4 (972 m²) is getransformeerd tot onderwijslocatie voor Kindcentrum “De Binck” en vanaf 2022 al in gebruik. • De Wegastraat 15 is in de loop van 2024 verbouwd tot een sporthal met de mogelijkheid tot het gelijktijdige gebruikmaken van 2 gymnastiekzalen voor het primair en voortgezet onderwijs. De sporthal wordt begin 2025 in gebruik genomen. Ook de buurt kan gebruik maken van deze tijdelijke sporthal. • De Mercuriusweg 1 en 1a is voor circa 800 m² herontwikkeld tot een onderwijslocatie voor het John Dewey College. 2025 komt er een uitbreiding van 600m2 in de vorm van tijdelijke units. In de zomer van 2026 komt hier nog eens 1.000m2

3.5 Werk en inkomen (programma 7) Onder het programma Werk en Inkomen vallen hoofdzakelijk de kantoren en bedrijfsruimtes van “Den Haag Werkt”. De belangrijkste panden zijn het kantoorpand en de bedrijfsruimtes aan de Kerketuinenweg en de bedrijfsruimte aan de Zilverstraat. Daarnaast vallen het inburgeringspunt aan de ’s-Gravenzandelaan en de Speelzijde 8 onder dit programma. Per 31 december 2024 bestond het programma uit 19 objecten: 18 panden en één perceel grond. De gemeente heeft in 2024 de huur opgezegd van een bedrijfspand aan de Oude Middenweg waardoor het aantal panden dat valt onder programma 7 met één is afgenomen. Van de 18 panden zijn 17 in eigendom van de gemeente en wordt nog één pand (aan de Reigersbergenweg) door de gemeente gehuurd.

3.6 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid (Programma 8) Onder het begrotingsprogramma Zorg, Welzijn, Jeugd en Volksgezondheid vallen 85 panden en 15 percelen grond. De invulling van deze panden is zeer divers en omvat onder andere centra voor verslavingszorg, dagbesteding, begeleid wonen en diverse wijk- en buurtcentra. Sinds 2022 vallen ook opvanglocaties voor nieuwkomers onder dit programma. Het aantal panden in dit programma is in 2024 per saldo met twee panden toegenomen. Binnen de vastgoedportefeuille van Programma 8 hebben zich echter meer wijzigingen voorgedaan. In 2024 heeft de gemeente een bedrijfspand aangehuurd aan de Vrij Harnasch op het industrieterrein “De Harnaschpolder. Het bedrijfspand (met grote buitenruimte) is in 2024 verbouwd tot opkomstlocatie voor de ambulancezorg GGD Haaglanden. De GGD Haaglanden heeft daarmee een tweede opkomstlocatie gekregen, naast de reeds bestaande locatie aan de Waldorpstraat. Op 4 september 2025 is de locatie feestelijk geopend door Wethouder Mariëlle Vavier. In 2024 is verder de voormalige schoolwissellocatie aan de Haardstede ingericht als zogeheten winterkoudeopvang locatie. Opvang Oekraïense ontheemden Vanaf het begin van de oorlog in Oekraïne in februari 2022 tot eind 2024 heeft de gemeente Den Haag ongeveer 1.580 Oekraïense ontheemden opgevangen. In 2024 had het college de ambitie om Vastgoedmonitor 2024

24

1.250 opvangplekken voor Oekraïense ontheemden te realiseren, maar door de uitstroom vanuit particuliere opvang (POO) en gezinshereniging waren er circa 1.700 opvangplekken nodig. Hiervoor wordt tijdelijk leegstaand vastgoed ingezet, zowel gemeentelijk bezit als eigendom van derden. Ongeveer 2.000 Oekraïners vonden opvang in de particuliere markt. Eind 2024 had de gemeente circa 15 verschillende opvanglocaties verspreid over de stad. In 2024 is de locatie aan de Treublaan (particulier eigendom) gesloten, enkele locaties zijn uitgebreid, aanhuurcontracten zijn verlengd en er wordt actief gezocht naar nieuwe locaties. Locaties die in 2024 zijn gerealiseerd of uitgebreid zijn onder andere Arendsdorp aan de Wassenaarseweg 76, de ANWBlocatie aan de Wassenaarseweg 220 en het voormalige HCO aan de Zandvoortselaan 146. Daarnaast wordt de uitbreiding voorbereid van de opvang in het voormalig Gulden Huis van Florence aan de Steenhouwersgaarde 1. Met enkele locaties worden gesprekken gevoerd voor mogelijke uitbreiding. Opvang van asielzoekers Naast de opvang van Oekraïense ontheemden zoekt de gemeente, in samenwerking met het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), naar opvangplekken voor asielzoekers. Hiervoor zal tijdelijk het voormalige Haga Ziekenhuis aan de Sportlaan 600 worden ingezet.

In het vierde kwartaal van 2024 is de locatie aan de Maanweg geopend voor circa 90 asielzoekers. Eind 2024 voorziet de gemeente, samen met het COA, in circa 8 locaties met in totaal ongeveer 1.125 opvangplekken. Eind 2024 is het verdeelbesluit over de opvang van asielzoekers genomen, waardoor de taakstelling voor de gemeente daalt van 2.513 naar 2.189 opvangplekken. Financiering De bekostigingsregeling van het Rijk voor de opvang van Oekraïners en asielzoekers vormt de basis voor de financiering van de opvang. De transitiekosten (investeringen) worden gefinancierd door het ministerie van A&M. De beheerskosten, inclusief apparaat, technisch en sociaal beheer, en leefgeld, worden ook door dit ministerie betaald (normbedrag per persoon).

3.7 Ontwikkeling buitenruimte (Programma 9) Het programma Ontwikkeling Buitenruimte omvat voornamelijk grondverhuringen, zoals voor kiosken, benzinestations en volkstuinverenigingen. Daarnaast vallen er ook panden onder dit programma, zoals stadsboerderijen, groenposten van de Dienst Stadsbeheer en kiosken aan de Strandweg in Scheveningen. Op 31 december 2024 bestond het programma uit 308 objecten: 83 panden en 225 percelen grond. Dit is een toename van 1 object ten opzichte van eind 2023 en heeft te maken met een administratieve aanpassing. De administratieve omzetting van standplaatsvergunningen voor kiosken naar grondhuurovereenkomsten, volgens de Verordening Straathandel Den Haag (RIS 295091) is in 2023 afgrond. Daardoor zijn het aantal grondverhuringen in 2024 gelijk gebleven. Daarnaast heeft de gemeentegronden verhuurd voor antennezendmasten en kleinere objecten zoals elektriciteitskasten of trafostations. Alle gronden in dit programma zijn eigendom van de gemeente Den Haag. In 2024 heeft de gemeente Den Haag wel nieuwe afspraken gemaakt met Stedin voor de plaatsing van trafostations op gemeentegrond. De verwachting is dat Stedin de komende 10 jaar elk jaar ongeveer 50 nieuwe trafostations gaat realiseren. Een gedeelte van deze trafo’s zal ook op gemeentegrond komen te staan. Tot en met 2024 verhuurde de gemeente Den Haag de grond waarop de trafo’s stonden aan Stedin.

Vanaf 2024 zullen de gronden aan Stedin en de gemeente Den Haag zelfstandige rechten van opstal afsluiten voor de nieuwe kiosken. In plaats van een jaarlijks huurbedrag zal de gemeente een eenmalige retributie ontvangen. De locaties waar de nieuwe trafo’s worden geplaatst worden wel geregistreerd, maar zullen niet apart vermeld worden in de Vastgoedmonitor 2024

25

vastgoedmonitor, net zoals dat in het verleden ook niet gedaan is bij de grondverhuringen aan Stedin. In 2024 zijn 24 huurovereenkomsten afgesloten voor objecten in Programma 9. Het betrof 2 verhuringen van panden en 22 verhuringen voor gronden. Bij de gronden ging het met name om verhuringen ten behoeve van kiosken en het ging daarbij uitsluitend om overnames van bestaande grondverhuringen. Daarnaast heeft een wijziging tenaamstelling plaatsgevonden die betrekking had op de grondverhuur van drie tankstations. Tenslotte is in 2024 de Hoek van Hollandlaan 15 opgeleverd (zie hierna). Een gedeelte van het pand wordt gehuurd door de Veiligheidsregio Haaglanden ten behoeve van de reddingsbrigade. De huurovereenkomst voor het pand plus buitenruimte is in 2024 ingegaan. De gronden voor volkstuinverenigingen (18) worden verhuurd aan de Haagse Bond voor Volkstuinverenigingen, die de gronden op haar beurt onderverhuurt aan haar leden. De huidige huurovereenkomst loopt tot 31 december 2025. De gesprekken over een nieuw huurovereenkomst zijn in 2025 afgerond en ondertekening van de nieuwe huurovereenkomst met de Haagse Bond zal medio 2025 plaatsvinden. Hoek van Hollandlaan 15 Op 31 december 2021 heeft de gemeente Den Haag de Hoek van Hollandlaan 15 gekocht van het Hoogheemraadschap van Delfland.

De locatie wordt gebruikt door de Dienst Stadsbeheer en de Veiligheidsregio Haaglanden (VRH) als opkomstlocatie voor medewerkers van de gemeentelijke strandreiniging en de reddingsbrigade, voor de opleiding van VRH-medewerkers en voor de stalling van gemeentelijke “beachcleaners” en materieel van de VRH. Het kantoorpand en de opslagloods hebben een oppervlakte van 750 m² bruto vloeroppervlak en staan op een terrein van circa 7.000 m² in de duinen, omringd door het Natura 2000-gebied “Solleveld en Kapittelduinen”. Het pand is ruim voor het strandseizoen 2025 opgeleverd, zodat de Haagse stranden tijdig schoon en veilig zijn voor strandliefhebbers. Het pand is direct in gebruik genomen en het terrein wordt gebruikt voor de stalling van beachcleaners en materieel van de reddingsbrigade. Het gebouw had oorspronkelijk een energielabel G, maar dankzij de transformatiewerkzaamheden heeft het nu een energielabel A+++, waardoor het “Paris proof” is en voldoet aan het (inter)nationale klimaatakkoord 2050. Daarnaast maakt de locatie Hoek van Hollandlaan 15 deel uit van de gebieden waarin de gemeente Den Haag terrein terug wil geven aan de natuur in het kader van haar stikstofaanpak. Een strook asfalt van circa 875 m² is verwijderd en teruggegeven aan de Haagse duinen en de omliggende natuur.

Veegpost Vissershavenstraat De gemeente werkt sinds begin 2024 aan het opknappen en vernieuwen van de gebouwen van het Haags Veegbedrijf (HVB) aan de Vissershavenstraat in Scheveningen. De historische veegpost wordt opgeknapt, vernieuwd en groener gemaakt. Het project bestaat uit twee delen, de renovatie van het historische bouwdeel met de rode pannen en nieuwbouw voor het stallen van veegvoertuigen en opslagruimtes voor gereedschap en materialen. De oplevering zal ook in twee fases plaatsvinden. Het kantoorgedeelte zal na de zomer van 2025 opgeleverd worden waarna het kantoorgedeelte ingericht zal gaan worden. De oplevering van de stallingsruimtes en opslagruimtes zal eind 2025/begin 2026 plaatsvinden.

3.8 Sport (Programma 10)

Vastgoedmonitor 2024

26

Onder dit begrotingsprogramma vallen alle sportaccommodaties in Den Haag, zoals sporthallen, zwembaden en sportvelden. Het programma bestaat uit 114 objecten, waarvan 40 panden en 74 gronden/sportterreinen. Het aantal panden in beheer is daarmee met één object toegenomen ten opzichte van ultimo 2023. Op 31 december 2024 is de gemeente Den Haag eigenaar geworden van de botenloods van de studentenroeivereniging HSRV Perlargos aan de Cruquiuskade (naast de Haagse Hogeschool) (RIS320462). Per 1 januari 2025 heeft de gemeente de loods verhuurd aan HSRV Perlargos. Er heeft één nieuwe verhuring plaatsgevonden in Programma 10. Dit betreft een dakverhuring ten behoeve van een energie coöperatie. Herstel dak ADO-stadion Tijdens een heftige storm in februari 2022 is een aantal dakplaten en zonnepanelen van het dak van het ADO-stadion gewaaid. In eerste instantie heeft de gemeente in 2022 herstelwerkzaamheden uit laten voeren die in november 2022 zijn afgerond (fase 1). Omdat uit nader onderzoek bleek, dat het dak op onderdelen niet voldeed aan de bouwkundige vereisten, is besloten het hele dak te verstevigen (fase 2). In augustus 2024 is daarmee gestart en uiteindelijk zijn in juni 2025 de werkzaamheden aan het dak afgerond. In de zomer van 2025 zullen de zonnepanelen teruggeplaatst worden en weer aangesloten worden op het elektriciteitsnetwerk.

Voor de herstelwerkzaamheden is in totaal een voorziening opgenomen van € 4,0 mln. Uiteindelijk is het volledige bedrag gebruikt voor de herstelwerkzaamheden. Nieuwe Sporthal Loosduinen Ter vervanging van de verouderde sporthal uit 1990 gaat de gemeente aan de Groen van Prinsterenlaan een sporthal realiseren die twee keer zo groot is als het huidige complex. Voor de nieuwe Sporthal Loosduinen is in 2024 de omgevingsvergunning aangevraagd. In mei 2025 is de aanbesteding gestart en het bestek gemaakt. De nieuwe sporthal krijgt twee verdiepingen en omvat bijna 6.000 m² bruto vloeroppervlak. Naast twee grote hallen komt er een multifunctionele ruimte voor bijvoorbeeld yoga en judo. Daarnaast komen er 600 tribuneplaatsen. De start bouw is voorzien voor eind 2025. De bouwtijd bedraagt naar verwachting circa 20 maanden waardoor de oplevering naar verwachting eind 2027 is.