RIS322668 Notulen van de raad van 12 juni 2025

De motie roept op tot een lobby met de VNG, maar de VNG zegt op haar eigen website dat de VNG in februari 2025 een campagne is gestart om de financiële situatie van gemeenten onder de aandacht te brengen. Elke week staat een ander thema centraal, met de gemeentefinanciën als rode draad. De woordvoerders van de Kamerfracties en kabinetsleden worden daarvoor uitgenodigd. U wordt dan toch op uw wenken bediend, omdat die lobby al gestart is? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ook richting meneer Smit: lees mijn motie goed, want die lobby is niet gestart, omdat het kabinet toen nog niet was gevallen. Omdat het kabinet gevallen is, moeten alle landelijke politieke partijen, ook de uwe, een nieuw verkiezingsprogramma maken, zodat de kiezer weet waar ze voor kiezen en waar ze niet voor kiezen. Uw partij maakt hopelijk ook een mooi verkiezingsprogramma. Laat ze daar dan een keer de financiële problemen van de gemeente in opnemen, laat ze de aanpak van die problemen prioriteren en laat ze in hun financiële paragraaf ook laten zien hoe ze dat gaan dekken. Dat is het verzoek en daar is de VNG dus niet mee begonnen, want het kabinet is pas vorige week gevallen. Robin Smit (PvdD). Ik lees de motie gewoon heel goed, hoor; ik hoef gelukkig niet op leesles bij de heer Guernaoui.

De motie roept alle landelijke partijen gewoon op tot het starten van een VNG-lobby vanwege die financiële problemen bij de gemeenten, maar die financiële problemen bij de gemeenten zijn niet nieuw. Die zijn niet ontstaan sinds de val van het kabinet. Was het maar zo'n feest, want dan was het misschien eerder aan het licht gebracht. Nogmaals, die lobby is al gestart. De woordvoerders van die politieke partijen zijn hier al op geattendeerd. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Meneer Smit, ik begrijp het niet. Elke keer dat ik iets vraag, beweert u dat ik allemaal dingen heb gezegd die ik niet heb gezegd. Ik vind dat echt heel verwarrend. Laten we nou gewoon eens samen met elkaar optrekken. Mijn dictum zegt: 'op te lossen in hun verkiezingsprogramma's'. Die verkiezingsprogramma zijn er nog niet, want het kabinet is pas vorige week gevallen. Alle landelijke politieke partijen zijn nu bezig met de voorbereiding van hun verkiezingsprogramma's; dat weet ik, want ik heb jaren bij een landelijke politieke partij gezeten. Als we het daarin opnemen, weet de kiezer waar hij aan toe is. Als de partijen die geroepen zijn om het land te besturen, dit dan meenemen in het regeerakkoord, hebben we het opgelost. Natuurlijk wordt er nu gelobbyd naar het kabinet, de regering en de Tweede Kamer, maar er komt een nieuwe Tweede Kamer en er komt een nieuwe regering.

De basis voor die nieuwe regering en het nieuwe regeerakkoord wordt gevormd uit de verkiezingsprogramma's van de partijen die straks de nieuwe regering gaan vormen.

16

Robin Smit (PvdD). De reden waarom ik er zo op reageer, is dat ik het vrij moeilijk vind, omdat de VNG al een lobby is gestart en allerlei activiteiten heeft opgestart; zij is daar ook nog mee bezig. Dan komt dit erbij. Met deze motie lijkt het net alsof de heer Guernaoui doet alsof de VNG dit niet in het vizier heeft of dat de VNG hier niet mee bezig is. Ik vind het gewoon spijtig dat dit zo kan overkomen. De vraag of iets wel of niet terugkomt in een verkiezingsprogramma, is toch aan de landelijke politieke partijen zelf? Dat is toch aan de leden van een politieke partij zelf? Dat kunnen wij toch niet opleggen? Wat er nu al wordt gedaan, is toch al het inventariseren van die knelpunten? Dan zijn de leden van de politieke partijen toch aan zet om dit terug te laten komen in het verkiezingsprogramma? Daarmee is het totale waanzin om in deze motie daartoe op te roepen. Dit gaat toch niets oplossen, meneer Guernaoui? De voorzitter. De laatste reactie, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Natuurlijk zijn die leden straks ook aan het woord. Hier zitten een hoop leden van landelijke partijen. Dat is hartstikke goed. Die lobby is dus ook gericht op de leden, op de leden die het verkiezingsprogramma schrijven, want ook bij uw partij worden verkiezingsprogramma's geschreven. Dat gebeurt door de leden. Deze lobby is dus nieuw. Die oude lobby waardeer ik zeer.

Die heeft iets opgeleverd, maar nog niet voldoende. Deze lobby moeten we starten omdat het kabinet is gevallen. Kavish Partiman (CDA). De Vereniging van Nederlandse Gemeenten is een van de vele verenigingen in dit land die opkomen voor bepaalde belangen die spelen. Je hebt de VNG, maar je hebt ook het IPO en al dat soort andere organisaties, zoals brancheorganisaties en noem maar op. Een van de kerntaken van deze verenigingen is om in de aanloop naar verkiezingen bijvoorbeeld positionpapers op te stellen om op die manier te proberen een lobby te voeren richting alle politieke partijen in dit land om hun programma's te beïnvloeden. Heeft de heer Guernaoui een reden om te geloven dat de VNG dit in het verleden niet heeft gedaan en ook niet van plan is om dat deze keer te doen? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). De VNG mag dat effectiever doen. Dat staat in deze motie. De VNG moet dat dus vooral gaan doen. Deze motie helpt daarbij, samen met het college, door dit op te laten nemen in die verkiezingsprogramma's en hierover ook tussentijds te laten rapporteren, zodat we het effect kunnen zien. Kavish Partiman (CDA). Als ik even terugkijk in de stukken van de VNG zelf, zie ik wel vaker dit soort positionpapers terugkomen bij alle eerdere verkiezingen die er zijn geweest. Ze halen al die thema's aan die ook zo belangrijk zijn voor Hart voor Den Haag.

Ze proberen dat ook op een goede manier te communiceren richting alle verschillende commissies van de verschillende politieke partijen in dit land. Dit gebeurt dus al. Ik snap de ambitie en ik vind het ook gewoon goed dat dit gebeurt, maar laten we niet doen alsof het niet gebeurt en alsof wij ineens de wereld gaan veranderen door hierover in deze gemeenteraad een motie aan te nemen. Dit is zó'n gratuite motie over iets wat eigenlijk al sinds de oprichting van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten gebeurt. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Die structurele financiële problemen die door het Rijk worden veroorzaakt, zijn nog steeds niet opgelost. Die bestaan ook al meerdere jaren. Dus laten we nou op een gestructureerde manier richting die partijen een krachtige lobby voeren, zodat het straks voor iedereen die gaat stemmen duidelijk is. Ik moet ook stemmen. De partij die dit goed in haar programma heeft staan, kan misschien op mijn stem rekenen. Laten we dit dus doen. We hopen dat we die landelijke problemen dan gaan oplossen. De voorzitter. Dit is een zwevende kiezer. Kavish Partiman (CDA). Ik ben het er helemaal mee eens dat we al die problemen opgelost moeten krijgen. Ik hoop ook van harte dat die oplossingen er komen, maar deze motie roept de VNG op tot iets wat een van haar kerntaken is en wat ze volgens mij allang doet. Het gaat dus over de inhoud van 17

de motie. Dit is echt het schoonste voorbeeld van een volstrekt overbodige motie dat ik me maar kan bedenken. De voorzitter. Dat was de laatste keer van meneer Partiman. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik hoor nu eerder een landelijke politieke partij die zegt: dat wil ik helemaal niet, want ik vind andere dingen belangrijker. Ook het CDA, een belangrijke partij, die heel hoge ogen kan gooien en die zomaar in het nieuwe kabinet kan komen, moet dit met prioriteit opnemen. Ik hoop dat meneer Partiman, die daar lid van is, daar gewoon voor gaat zorgen. Deze motie helpt daarbij. Ik hoop ook op uw steun. Als u deze motie niet steunt, weet Den Haag ook waar u staat. Dit was mijn betoog. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door de heer De Mos, wordt de volgende motie (F.1 HvDH) ingediend:

Motie F.1 HvDH Start lobby naar alle landelijke politieke partijen om de financiële problemen van de gemeenten te prioriteren en op te lossen in hun verkiezingsprogramma’s De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025, ter bespreking van de voorjaarsnota 2025, Constaterende dat, • de grootste financiële risico’s voor de gemeente Den Haag, maar eigenlijk voor alle gemeenten, o.a. zitten bij de Jeugdzorg, WMO, herverdeling Gemeentefonds en korting SPUCS; • deze risico’s worden veroorzaakt door de Rijksoverheid en niet gemeentelijk kunnen worden opgelost; • het kabinet is gevallen en er nieuwe verkiezingen voor de Tweede Kamer plaatsvinden op 29 oktober 2025; • alle politieke partijen, die mee gaan doen aan de deze verkiezingen, een verkiezingsprogramma gaan schrijven dat de (financiële) basis is voor hun (mogelijke) regeringsdeelname. Van mening dat, • de nieuwe verkiezingen voor de Tweede Kamer het ideale moment is voor alle landelijke politieke partijen om de financiële knelpunten, die door landelijk beleid zijn ontstaan, te prioriteren en op te lossen in hun verkiezingsprogramma’s; • zonder landelijke oplossing gemeenten gedwongen worden om te bezuinigen op gemeentelijke voorzieningen (o.a. zwembaden, sportvelden, bibliotheken, huisvesting scholen, openbaar vervoer, etc.).

Verzoekt het college, • om, samen met de VNG, een lobby te starten naar alle landelijke politieke partijen om de financiële problemen van de gemeenten te prioriteren en op te lossen in hun verkiezingsprogramma’s; • om voorafgaande aan 29 oktober 2025 regelmatig te communiceren naar de gemeenteraad over de acties en resultaten van deze lobby. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. Hierachter wordt intussen mijn kapsel besproken. De voorzitter. Daar kan ik me iets bij voorstellen. 18

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Toch hebben we dezelfde kapper! De voorzitter. U had ook tegenwind. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Wie niet? Tot zover de ervaringen van mijn haren. Voorzitter. We gaan het over iets veel leukers hebben, namelijk de Voorjaarsnota. Laat ik beginnen met het nogmaals uitspreken van waardering voor het college, in het bijzonder voor wethouder Bruines maar ook voor de ambtenaren voor het sturen van de Voorjaarsnota als raadsvoorstel. Dat klinkt heel technisch, maar er zit wel degelijk ook de wens achter om de raad beter in positie te brengen wat het begrotingsrecht betreft. Dat leefde bij vele mensen in de raad, maar ook bij de wethouder. Het is een goed voorbeeld van hoe we als raad en college proberen het budgetrecht, het begrotingsrecht, in te vullen. Dit geeft ons inzicht in knelpunten, prognoses en op hoofdlijnen het beschikbare budget voor de jaren 2026-2029. Onze fractie heeft even gesproken over hoe we hiermee omgaan. Wij trekken hier twee consequenties uit. We dienen nu bij de Voorjaarsnota geen moties in over zaken die we terug willen zien in de begroting. Waarom niet? Eén: we hebben onze inhoudelijke punten genoemd in de commissie, net zoals de heer Guernaoui dat heeft gedaan.

Voor ons zijn dat de opvang van dak- en thuisloze gezinnen, queer vluchtelingen - daarover later meer in deze raadsvergadering, als we daaraan toekomen, want dankzij de heer Dubbelaar hebben we veel spreektijd - en de aanpak van schimmelwoningen en het verlengen van de pilot voor gratis ov voor Haagse kinderen tot eind 2027, zodat de volgende coalitie de tijd heeft om te besluiten over verlenging of stopzetting. Daar dienen we dus geen aparte moties over in, maar net als de heer Guernaoui herhaal ik onze punten hier. Twee: we hebben de begroting nog niet in detail. Die komt in het najaar. We kunnen nu dus niet inschatten wat de effecten zijn van moties met financiële claims. Dat leidt meteen wel tot een andere consequentie. De volgende stap in het weer sterker uitoefenen van het begrotingsrecht door de raad komt dus bij die begroting. Dat betekent dat, als we dat hele overzicht hebben, we ons als GroenLinks ook zullen beraden op amendementen, mochten die nodig zijn om onze wensen te borgen in deze begroting. Dat is een soort belofte én waarschuwing ineen. Ik sluit me niet helemaal aan bij de heer Guernaoui, maar we constateerden allebei - dat heb ik in de commissie ook al opgemerkt - dat een constante factor is dat opeenvolgende kabinetten de gemeenten afknijpen. Het beste voorbeeld is het ravijnjaar 2026; dat hebben we aangepakt als Den Haag.

Maar ook de jeugdzorg en de Wmo zijn voorbeelden van decentralisatie van taken door het Rijk, waar wij vervolgens niet de daarbij behorende middelen bij krijgen; zo zijn er meer voorbeelden. Ik formuleer het als vraag aan het college, voordat ik allerlei lobbymoties ga steunen of indienen: wat ziet het college als risico van de val van het kabinet voor de knelpunten die wij als gemeente hebben, omdat we te weinig rijksmiddelen krijgen? Ik vraag dat ook hierom: er wordt hier door de heer Guernaoui gesproken over een beleidsarme begroting, maar dat zal een demissionair kabinet ook doen. Dat zou weleens slecht kunnen uitpakken. Ik heb het met de voorzitter van deze raad in een andere hoedanigheid gehad over de BDU en de rampzalige bezuiniging die ons daarbij boven het hoofd hangt. Dat was mijn vraag. GroenLinks zal verder voor de Voorjaarsnota stemmen, maar gelukkig is er een interruptie. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Is de val van het kabinet niet ook een kans, bijvoorbeeld op het punt van die financiële knelpunten van de gemeentes? Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ja, op langere termijn, maar niet op korte termijn, want de begroting wordt opgesteld op Prinsjesdag, dat voor de verkiezingen valt. Om de steun van de Tweede Kamer te krijgen, zal dat dus een zeer beleidsarme begroting zijn. Ik vrees dus enorm voor het ravijnjaar 2026. Dat gaat echt niet opgelost worden.

De jeugdzorg is van de Voorjaarsnota, waarin een hele hoop besluiten niet zijn genomen door het kabinet dat net gevallen is, doorgeschoven naar de begroting. Daar komt nu dus geen beslissing over. Dus nee, ik vrees dat wij het bij de begroting die wij moeten opstellen en die sluitend moet zijn omdat we anders de provincie aan onze broek hebben hangen, met dit kader moeten doen. Daar zie ik dus geen kansen; daarover ben ik niet zo optimistisch als de heer Guernaoui. 19

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ja, misschien is meneer Guernaoui iets optimistischer, maar voor de jaren daarna? Voor dit jaar is uw verhaal zeer reëel. Ik denk ook dat u daar gelijk in heeft; ik ben het met u eens, maar is de val van het kabinet voor de jaren daarna geen kans? Maarten De Vuyst (GroenLinks). Jazeker, dat zei ik dus ook: dat zou goed kunnen, maar dan moeten er wel andere keuzes worden gemaakt. Ik denk dat de vier partijen die nu in de coalitie zaten, gezamenlijk niet hebben besloten om dat te doen. Ik verwacht dat er vandaag goed nieuws komt over de verloving van GroenLinks en de PvdA. Ik kan me goed voorstellen dat een sterk landelijk GroenLinks-PvdA een mooie brug zou zijn om een aantal van deze punten op te lossen. Dus ik hengel naar uw stem, meneer Guernaoui. De voorzitter. De laatste keer, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Je weet maar nooit, maar gaat uw partij de financiële problemen die de gemeentes door landelijk beleid hebben, goed in haar programma opnemen, zodat ze worden opgelost door een toekomstige regering waar uw partij deel van uitmaakt? Maarten De Vuyst (GroenLinks). Daar heb ik veel vertrouwen in. Kavish Partiman (CDA). Voorzitter. Deze Voorjaarsnota geeft een reëel beeld van de financiële situatie van onze stad. Op papier is het beeld op korte termijn gunstig: een overschot van bijna € 40 mln.

in 2025 en structureel ongeveer € 16 mln. vanaf 2029, maar als je verder kijkt, zie je dat het beeld kwetsbaar is. De risico's en de opgaven stapelen zich op. Neem de jeugdzorg: voor 2025 wordt een tekort geraamd van € 32 mln. Een deel daarvan wordt gecompenseerd door het Rijk, maar dat is verre van voldoende. Tegelijkertijd zien we een structureel probleem zonder zicht op een houdbare nationale hervorming. Ook bij de gezinsopvang lopen de kosten scherp op: van € 2,1 mln. in 2023 naar € 12 mln. volgend jaar, terwijl de krapte op de woningmarkt doorstroom in de weg zit. Daarnaast zien we de druk op andere onderdelen van de bedrijfsvoering. De met 13% tot soms 40% stijgende kosten van ICT-licenties zijn niet te negeren. Die prijsontwikkelingen raken de hele organisatie en zetten de reguliere ruimte in onze begroting verder onder druk. Ook de daling van de bouwleges, mede door de effecten van de Omgevingswet, leidt tot teruglopende inkomsten bij oplopende taken. Deze signalen onderstrepen één ding: het wordt een uitdaging voor het college om bij de komende begroting alle ambities en verplichtingen op een verantwoorde manier te dekken. Juist daarom wil mijn fractie vandaag het belang van financiële degelijkheid onderstrepen. Het CDA vindt dat structurele problemen structureel opgelost moeten worden. In het verleden hebben we veel gedaan om onze financiële basis te versterken.

Dat fundament mogen we niet opnieuw ondergraven door incidenteel te dekken wat eigenlijk structureel problematisch is. Het risico daarvan is dat toekomstige colleges of inwoners opdraaien voor de rekeningen die wij nu niet durven te incasseren. Mijn fractie zal er bij de komende begroting dan ook scherp op toezien dat deze lijn wordt vastgehouden. We begrijpen dat keuzes nodig zijn, maar we verwachten dat het college in de aanloop naar de begroting ook helder maakt waar de echte financiële knelpunten zitten en in hoeverre deze nu al zichtbaar zijn in het budgettair kader. Alleen met een realistisch financieel beeld kunnen we geloofwaardige keuzes maken. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Wat zijn de plannen van het CDA om die landelijke tekorten op te lossen? Kavish Partiman (CDA). Ik ben zelf ook in afwachting van het verkiezingsprogramma van het CDA. Ik ben heel benieuwd wat het daarin opneemt. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Zegt u dus dat dit goed moet worden beschreven in het CDA-verkiezingsprogramma, zodat in ieder geval uw partij daarin haar verantwoordelijkheid neemt?

20

Kavish Partiman (CDA). Ik ben ervan overtuigd dat het CDA met een prachtig verkiezingsprogramma zal komen dat alle problemen in dit land zal adresseren. De voorzitter. De laatste keer voor meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dus ook dit punt? Kavish Partiman (CDA). Ja, de gemeentefinanciën zijn altijd een belangrijk punt voor het CDA geweest. Dat hebben we ook keer op keer in ons verkiezingsprogramma opgenomen. Ik ga er dus van uit dat dit deze keer net zoveel aandacht zal krijgen als alle vorige keren. De voorzitter. Na mevrouw Holman zal ik twee minuten schorsen. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. Ik hou het relatief kort, want we hebben hier in de commissie uitgebreid bij stilgestaan. Eigenlijk was iedereen, ook wij als PvdA, heel blij met de stappen die we zetten in de richting van de Voorjaarsnota nieuwe stijl, waarmee we als raad meer inzicht hebben in de financiële opgaven en knelpunten. Dus dank daarvoor aan het college en de ambtenaren. In onze Voorjaarsnota zien we wel vanaf 2028 de eigen bijdrage in de jeugdzorg terug, die het toen nog niet demissionaire kabinet van plan was in te voeren. De PvdA vindt de invoering van die eigen bijdrage onacceptabel. Juist voor hulp en zorg voor kwetsbare kinderen en jongeren mag er geen financiële drempel zijn.

Dit gaat in tegen het Internationaal Verdrag inzake de rechten van het kind, waarin staat dat kinderen nooit noodzakelijke zorg mag worden onthouden omdat ouders die niet kunnen betalen. Vanuit ons Den Haag moeten we wat ons betreft dus alles op alles zetten om de eigen bijdrage van tafel te krijgen in het andere Den Haag. Daarom heb ik de motie Nee tegen de eigen bijdrage in de jeugdzorg, met als dictum: de raad spreekt uit dat het invoeren van een eigen bijdrage in de jeugdzorg onacceptabel is en verzoekt het college een lobby te starten richting het Rijk om af te zien van een eigen bijdrage in de jeugdzorg en hierin de samenwerking op te zoeken met de G4 en de VNG. De motie wordt mede ingediend namens Maarten De Vuyst van GroenLinks, Adeel Mahmood van DENK en Robin Smit van de Partij voor de Dieren. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Die lobby is richting het Rijk, maar die zijn nu bijna allemaal demissionair. Hoe ziet u dat voor zich? Want die kunnen hier volgens mij geen besluit over nemen, maar die landelijke partijen wel. Janneke Holman (PvdA). De maatregel van de eigen bijdrage stond natuurlijk nog wel in de Voorjaarsnota van het kabinet dat op dat moment nog niet demissionair was. Afgelopen dinsdag zijn er in de Tweede Kamer volgens mij een aantal moties aangenomen die zeggen dat de bezuinigingen op de jeugdzorg en de Wmo breed van tafel moeten worden gehaald.

Daarvan had het demissionaire kabinet al gezegd dat dat lastig zou worden - dat is een samenvatting - maar dat betekent niet dat een lobby de komende maanden en ook zeker na 29 oktober niet nuttig is. We moeten ons echt aan alle kanten verzetten tegen die eigen bijdrage. Dat moet zeker ook het college doen op de wegen die het daarvoor heeft. De voorzitter. Door mevrouw Holman wordt de volgende motie (F.2 PvdA) ingediend:

Motie F.2 PvdA Nee tegen eigen bijdrage in de jeugdzorg De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025, ter bespreking van Voorjaarsnota 2025. Constaterende, dat: ▪ de door het kabinet voorgenomen eigen bijdrage voor de jeugdzorg vanaf 2028 is opgenomen in de Haagse Voorjaarsnota 2025.

21

Overwegende, dat: ▪ het vragen van een eigen bijdrage voor jeugdzorg in strijd is met het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind, waarin staat dat kinderen nooit noodzakelijke zorg mag worden onthouden omdat ouders die niet kunnen betalen; ▪ financiële drempels hulp uitstellen, preventie ondermijnen en leiden tot zwaardere en duurdere zorg op de lange termijn; ▪ het vragen van een eigen bijdrage de jeugdzorg ontoegankelijk maakt voor kinderen uit kwetsbare gezinnen en hiermee de kansenongelijkheid tussen kinderen vergroot; ▪ eerdere invoering van de eigen bijdrage in de jeugd-ggz desastreus uitpakte, zorgde voor administratieve rompslomp bij gemeenten en is teruggedraaid; ▪ Maatschappelijke (belangen)organisaties als Ieder(in), Jeugdzorg Nederland, De Nederlandse GGZ en FNV zich verzetten tegen de invoering van de eigen bijdrage. Spreekt uit, dat: ▪ het invoeren van een eigen bijdrage in de jeugdzorg onacceptabel is. Verzoekt het college: ▪ een lobby te starten richting het Rijk om af te zien van een eigen bijdrage in de jeugdzorg; ▪ hierin de samenwerking op te zoeken met de G4 en de VNG. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Ik schors de vergadering voor twee minuten. De vergadering wordt van 14.54 uur tot 14.56 uur geschorst. Robin Smit (PvdD). Voorzitter.

We maken met deze Voorjaarsnota de financiële balans op. Financiële knelpunten komen ter sprake en het is een start om als gemeenteraad financiële keuzes mee te geven voor de aanstaande begroting. De Partij voor de Dieren pleit voor een ecologische balans nu de wereld in de fik staat. Waar sociale rechtvaardigheid, queerrechten, dierenrechten en natuurrechten onder druk staan, moeten we daarvoor blijven opkomen. We moeten blijven strijden voor acceptatie en tolerantie voor queerpersonen, voor dieren en voor de natuur. In de commissie benoemde onze fractie het al: investeer in de natuur en in de openbare ruimte. Als knelpunt staat in de Voorjaarsnota dat er structureel een financieel tekort is voor het dagelijks beheer van de openbare ruimte. In de commissie heeft niet alleen onze fractie daar haar zorgen over geuit. De fractie van D66 vroeg bijvoorbeeld wanneer we de update van de Staat van de Buitenruimte kunnen verwachten. We horen ook hier in de raad graag van de wethouder wanneer we die update kunnen verwachten, want ik denk dat daar een hoop duidelijkheid uit zal komen voor toekomstige keuzes. Alles komt samen in die openbare ruimte. Een prettig verblijf in de openbare ruimte stimuleert het welbevinden van de mens, maar zeker ook van de dieren. Een klimaatadaptieve stad vermindert hittestress.

Uit vele onderzoeken blijkt ook dat dit de maatschappelijke kosten vermindert, zoals de stijgende zorgkosten. Dat zou dus aantrekkelijk moeten klinken. Daarom ziet de Partij voor de Dieren in de nieuwe begroting ook graag terug dat we extra geld inzetten om dat financiële knelpunt uit de Voorjaarsnota aan te pakken en om te investeren om onze openbare ruimte op orde te houden en natuurlijk eigenlijk ook te verbeteren, zeker ook omdat die druk op de openbare ruimte alsmaar toeneemt. Kan de wethouder Financiën toezeggen dat deze opgave terugkomt in de begroting, met daarin ook hoe dit financiële knelpunt wordt opgelost en aangepakt? Ik ben natuurlijk niet de rottigste. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Het door de heer Smit gesignaleerde structurele tekort herken ik heel sterk, maar dat structurele tekort bestaat natuurlijk al jaren. Tien jaar geleden was dat structurele tekort er ook. Er is af en toe wat bij gegaan, maar de kosten zijn ook gestegen. Mijn vraag

22

aan de heer Smit is dus of hij wil dat in deze laatste begroting van dit college dat hele structurele tekort nu ineens wordt opgelost. Robin Smit (PvdD). Daarom zei ik net dat ik de rottigste niet ben. De zin die daaruit zou voortvloeien, zou zijn dat de Partij voor de Dieren snapt dat de achterstand niet in één keer kan worden ingelopen, maar dat onze fractie het essentieel vindt dat we er wel aan werken om die structurele stap te gaan maken. Uiteindelijk middel je het dus misschien ergens. Wij hopen dat dat aan de bovenkant van het gemiddelde gebeurt; ik probeer toch een beetje vooruitstrevend te zijn. Maar ik zal daarbij ook heel realistisch zijn: dat zal niet lukken. Maar zoals u ook aangeeft, speelt dit al veel langer. Uit de laatste Staat van de Buitenruimte blijkt dat er een structureel tekort is van € 18 mln. Ik ben heel benieuwd wat er in deze Staat van de Buitenruimte staat, maar ik denk dat daar nog een leuke opgave voor ons als stad ligt en dat we dit als gemeenteraad prima kunnen oplossen met elkaar. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Als dit soort keuzes moeten worden gemaakt, zou dat dan niet aan een nieuwe coalitie moeten zijn? Er komen immers verkiezingen aan, zoals meneer Guernaoui heel terecht signaleerde.

In de vraag hoeveel extra je er dan aan doet en hoeveel extra je gaat doen om dat tekort in te lopen, zit een belangenafweging, omdat er ook andere opgaven liggen. Elke keuze die daarbij in deze begroting wordt gemaakt, haalt ruimte weg voor de nieuwe coalitie, die vanaf maart 2026 een nieuw college moet gaan vormen. Ik deel de ambitie van meneer Smit heel sterk en ik ben op zich dus blij met wat hij zegt, maar is meneer Smit het ermee eens dat we dat eigenlijk in onze verkiezingsprogramma's moeten opnemen en dat we de kiezer moeten laten zeggen hoeveel er dan extra bij moet? Robin Smit (PvdD). Ik snap het punt van mevrouw Van Basten Batenburg, maar er kwamen ook dingen naar voren uit mijn interruptiedebatje met de heer Guernaoui. Ik noemde de scheefliggende stoeptegel, maar ik denk dat er echt een hele grote opgave ligt waar we aan moeten werken. Ik zou ervoor willen waken dat dit tot stilstand leidt. Ik snap dat er ergens een balans in gezocht moet worden, maar ik zou er wel voor willen pleiten dat we niet voor stilstand moeten kiezen. Ik denk dat de gemeenteraad daar op zich ook toe bereid is. Uiteindelijk gaan we daar als raad bij de begroting natuurlijk nog over in conclaaf met elkaar, maar ik denk dat het goed is dat we hier als gemeenteraad wel ons signaal afgeven waarom we dit knelpunt willen aanpakken. Dat is in ieder geval wat ik hier probeer te doen.

Ik was eigenlijk al bijna bij het eind. Het moge duidelijk zijn dat de Partij voor de Dieren ervoor blijft pleiten dat we moeten blijven investeren in een groene stad. De klimaatcrisis is nu en vraagt om een stevige aanpak, waarin we dan ook moeten blijven investeren. Dit zal ook zeker terugkomen in ons verkiezingsprogramma; die belofte doe ik nu alvast. Ik denk dat onze landelijke programmacommissie de heer Guernaoui goed heeft gehoord en dat al die gemeentelijke knelpunten ook landelijk moeten worden aangepakt. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Dit is de eerste keer dat we als raad op deze manier de Voorjaarsnota behandelen. In de commissie gaf de wethouder Financiën aan het ook een beetje spannend te vinden, want gaat de raad straks een hele kerstboom optuigen in de aanloop naar de begrotingsbehandeling? Mijn fractie was niet van plan om de hele voorraad ballen en slingers van stal te halen voor dit debat en beperkt zich tot twee belangrijke aandachtspunten. Allereerst maakt de SP zich zorgen over de aangekondigde pogingen om de kosten van de gezinsopvang beheersbaar te maken.

Wij kunnen het college er helemaal in volgen dat wij als lokale overheid niet onnodig hoge bedragen willen betalen voor opvang in hotels en dat wij zelf betaalbare opvangplekken moeten realiseren, maar in de Voorjaarsnota wordt ook het intakegesprek als middel benoemd om de kosten te drukken, terwijl wat de SP betreft de zorgvraag en het belang van het kind altijd centraal moeten staan in dat gesprek. Daarom dien ik een amendement in met als voorgesteld besluit om dictumpunt I als volgt te wijzigen: I. Het budgettair kader 2025-2029 vast te stellen en kennis te nemen van de financiële opgaven en knelpunten en van de prognose van 2025, met dien verstande dat de passage 'het zoeken naar alternatieven met het gezin tijdens de intakegesprekken' op pagina 9 van de Voorjaarsnota wordt geschrapt. Dit voorstel wordt mede ingediend door de ChristenUnie/SGP.

23

Daarnaast is het woonwagenbeleid niet als financieel knelpunt benoemd, terwijl we weten dat het vonnis van de rechter ons als gemeente verplicht om extra standplaatsen te realiseren. Omdat de gemeente de afgelopen decennia vooral ervaring heeft opgedaan met het schrappen van standplaatsen in plaats van met het aanleggen ervan, krijgen we nu pas een scherper beeld van de kosten en de uitdagingen die hiermee gemoeid zijn. Wat de SP betreft kan het niet zo zijn dat de gemeente Den Haag uiteindelijk niet aan het vonnis van de rechtbank voldoet omdat hier onvoldoende middelen voor zijn gereserveerd. Daarom dien ik een motie in die het college verzoekt met ingang van de Programmabegroting 2026 een financiële reserve in het leven te roepen die het doel heeft om de realisatie van extra standplaatsen voor woonwagens mogelijk te maken. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door mevrouw Klokkenburg, wordt het volgende amendement (F.A SP) voorgesteld:

Amendement F.A SP Geen bezuinigingen op gezinsopvang via intakegesprekken De raad van de gemeente Den Haag in vergadering bijeen op 12 juni, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Voorstel van het college inzake Voorjaarsnota 2025 (RIS322212). Besluit om dictumpunt I als volgt te wijzigen: I.

Het budgettair kader 2025-2029 vast te stellen en kennis te nemen van de financiële opgaven en knelpunten en van de prognose van 2025, met dien verstande dat de passage ‘het zoeken naar alternatieven met het gezin tijdens de intakegesprekken’ op pagina 9 van de Voorjaarsnota wordt geschrapt.

Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door mevrouw Arp wordt de volgende motie (F.3 SP) ingediend:

Motie F.3 SP Financiële reserve voor woonwagenstandplaatsen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025 ter bespreking van Voorstel van het college inzake Voorjaarsnota 2025 (RIS322212). Constaterende, dat: • bij recente pogingen om meer standplaatsen voor woonwagens te realiseren, zoals aan de Henri Faasdreef, is gebleken dat de kosten hoger kunnen uitpakken dan waar vooraf rekening mee is gehouden; • de rechtbank Den Haag de gemeente Den Haag in april 2024 heeft verplicht om binnen vijf jaar voldoende standplaatsen te realiseren; • de resultaten van het nieuwe woonbehoefteonderzoek waaruit blijkt hoeveel standplaatsen voor woonwagens nodig zijn later dit jaar bekend zullen worden. Overwegende, dat: • het college de financiering van standplaatsen niet specifiek als knelpunt benoemt in de Voorjaarsnota 2025; • de verwachting is dat uit het nieuwe woonbehoefteonderzoek zal blijken dat de behoefte aan standplaatsen hoger is dan eerder werd geschat; • het opvolgen van de rechterlijke uitspraak niet in het geding mag komen doordat hiertoe ontoereikende financiële middelen beschikbaar zijn gesteld.

24

Verzoekt het college: • met ingang van de Programmabegroting 2026 een financiële reserve in het leven te roepen die het doel heeft om de realisatie van extra standplaatsen voor woonwagens mogelijk te maken. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Massimo Etalle (FVD). Voorzitter. De Voorjaarsnota wekt weinig vreugde. Ik lees dat er te weinig geld van het Rijk naar de gemeente gaat. Dit kan als een uitdaging gezien worden, als een uitgelezen kans om te snoeien in een woekerend gemeenteapparaat. Helaas zie ik daarvan niets terug. Het begrotingstekort wordt zo doorgefactureerd naar de burger met een hogere onroerendezaakbelasting, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Maar waarom is de gemeente eigenlijk zo duur? Voor de gemeente Den Haag werken 9.113 fte's. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Toch even een feitelijke vraag: waar in de Voorjaarsnota leest de heer Etalle over de hogere ozb en de andere door hem genoemde stijgingen? Massimo Etalle (FVD). Er is sprake van stijgingen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Maar heeft u dat ook in de Voorjaarsnota gelezen? Want er is mij niet méér bekend dan dat 'trend met trend' stijgt. Met andere woorden: de ozb wordt niet verhoogd. Massimo Etalle (FVD).

Misschien nu niet de ozb, maar er is duidelijk wel een begrotingstekort en er is een heel ander probleem in Den Haag: er wordt veel te veel uitgegeven. De voorzitter. Meneer De Vuyst, de laatste keer. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Dus ontkent Forum dat er vanuit het Rijk te weinig geld wordt gegeven voor taken die gedecentraliseerd zijn, zoals de jeugdzorg en de Wmo. Massimo Etalle (FVD). Ik versta het niet. De voorzitter. Wilt u het nog één keer zeggen, meneer De Vuyst? Meneer Etalle heeft net ook al gevraagd om het iets duidelijker te zeggen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik zal recht in de microfoon spreken en goed articuleren. Dus ontkent Forum voor Democratie dat het Rijk te weinig middelen geeft voor gedecentraliseerde taken, zoals de jeugdzorg en de Wmo? Massimo Etalle (FVD). Dat ontken ik niet. Ik denk alleen dat de gemeente te veel uitgeeft aan andere taken. De voorzitter. Dat was al de derde keer, meneer De Vuyst. Meneer Etalle, zet uw betoog voort. Massimo Etalle (FVD). Voor de gemeente Den Haag werken 9.113 fte. Dat zijn 16 ambtenaren per 1.000 inwoners. Dit ambtenarenapparaat kost Den Haag in € 813.721.000 in 2025. De gemeente Eindhoven heeft minder dan 11 ambtenaren per 11.000 inwoners. Als wij hetzelfde ambtenarengehalte zouden hebben als Eindhoven, zou dat ons € 264 mln. schelen. Dat is heel veel geld.

Het project voor overheidsefficiency van Elon Musk ontsloeg in enkele maanden een op de tien ambtenaren. Dat zou Den Haag ruim € 80 mln. opleveren. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik kan het niet laten: zou meneer Etalle dan in Eindhoven willen wonen?

25

De voorzitter. Dat is de stad van de landskampioen, maar dat moet ik niet zeggen tegen mevrouw Van Basten Batenburg. Massimo Etalle (FVD). Ik denk niet dat het aantal ambtenaren in een stad bepaalt of het prettig is om er te wonen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Wie maakt onze straten schoon? Dat zijn de ambtenaren. Hoe meer mensen je hebt en hoe meer straten je hebt, hoe meer ambtenaren je nodig hebt. Of pleit Forum voor minder ambtenaren en viezere straten? Dat is ook wat nieuws. Massimo Etalle (FVD). Als deze 9.113 mensen allemaal bezig waren met straten schoon maken, dan was dat één ding, maar een op de drie ambtenaren werkt in overhead. Het project voor overheidsefficiency van Elon Musk ontsloeg in enkele maanden een op de tien ambtenaren. Dat zou Den Haag ruim € 80 mln. opleveren. Ik begrijp dat het verstikkende arbeidsrecht van Nederland dit soort maatregelen hier niet mogelijk maakt, maar ook natuurlijke processen zoals uitstroom door pensioen of banen elders bieden kansen om het ambtenarenapparaat te doen krimpen. Hoe groot is deze jaarlijkse uitstroom en om hoeveel miljoenen aan salariskosten gaat dit, vraag ik aan de wethouder. Een kleiner ambtenarenapparaat kan gewoon. Zinloze banen kunnen worden afgeschaft en nuttige banen kunnen deels worden vervangen door technologische ontwikkelingen.

Terwijl grotere bedrijven delen van hun personeelsbestand vervangen met AI, sukkelt de zwetende en proestende Haagse papiermachine door. Enkele voorbeelden: Klarna heeft het afgelopen jaar 700 klantenservicemedewerkers vervangen met AI, Bird heeft 90 medewerkers vervangen met AI en IBM heeft honderden hr-medewerkers vervangen met AI. Hoeveel communicatiemedewerkers, tolken en data-analisten zou de gemeente met AI kunnen vervangen? Dat betekent niet dat één persoon door één chip vervangen wordt, maar dat één persoon met AI-ondersteuning het werk kan doen dat vroeger door drie ambtenaren gedaan werd. Dit zijn geen wereldvreemde ambities, maar het noodzakelijke dieet van een obees Haags overheidsapparaat. Robin Smit (PvdD). Ik ben de rottigste niet en ik heb het verkiezingsprogramma van Forum voor Democratie eens bestudeerd; ik dacht: dat is ook eens goed. Daarin staat: 'We vinden het belangrijk dat de toegankelijkheid van de voorzieningen en de ambtelijke diensten gegarandeerd blijven.' Dan zou je toch juist moeten zeggen dat je ook zou moeten investeren in de ambtenarij om die dienstverlening en die nabije overheid te stimuleren? Massimo Etalle (FVD). Natuurlijk moet de gemeente goed bereikbaar zijn, maar als er manieren zijn om de gemeente efficiënter te maken, moeten die met beide handen aangegrepen worden.

Als dat betekent dat één klantenservicemedewerker het werk van vier medewerkers kan doen, bijvoorbeeld door mails vooraf te laten schrijven - dan moet er natuurlijk wel iemand met een verantwoordelijkheid zitten die het antwoord terugleest en beoordeelt voordat het verstuurd wordt - zou dat de overheid efficiënter maken. Dat zou maken dat de klantenservice efficiënter wordt. Ik zie niet hoe dat in strijd is met ons verkiezingsprogramma; integendeel juist. Robin Smit (PvdD). Ik hoor Forum voor Democratie eigenlijk zeggen dat er vooral moet worden geïnvesteerd in die dienstverlening, want Forum voor Democratie zegt ook dat een fysieke afspraak bij de diensten altijd mogelijk moet zijn. Dat betekent eigenlijk dat je nog meer moet investeren in het ambtelijk apparaat. Zo lees ik uw verkiezingsprogramma. U zou dan dus juist nog meer moeten investeren in de gemeentelijke overheid. Massimo Etalle (FVD). Een afspraak moet zeker een mogelijkheid blijven, maar als iets online snel en efficiënt geregeld kan worden, maakt het me echt niet uit of ik met een computer praat of met een persoon als die computer mij sneller helpt en als ik niet in de rij hoef te staan voordat iemand de telefoon opneemt. De voorzitter. Meneer Smit, de laatste keer. 26

Robin Smit (PvdD). Daarmee staat de toegankelijkheid toch onder druk? Want als iemand geen digitaal apparaat tot zijn beschikking heeft en een afspraak met de gemeente wil maken, ga je dat dan toch allemaal niet oplossen? Massimo Etalle (FVD). Zeker niet. De toegankelijkheid staat niet onder druk voor iemand die inderdaad nog naar de gemeente zal komen, maar het merendeel van de mensen is wel digitaal verbonden, heeft wel een telefoon en weet wel hoe hij daarmee om kan gaan. Die kan gewoon bellen met een veel efficiëntere klantenservice. Verwacht de wethouder dat deze technologische ontwikkelingen de personeelskosten van de gemeente kunnen drukken? Overheidsapparaten hebben geen commerciële prikkel en zijn dus van nature geneigd om uit te dijen. Er is immers niets zo makkelijk als het uitgeven van andermans geld. Forum voor Democratie vindt het daarom van groot belang dat deze neiging actief wordt bestreden. We pleiten voor een gezond gemeentelijk apparaat, een kleinere overheid en lagere kosten, zonder dat de dienstverlening daaronder lijdt, Robin Smit, dus voor efficiëntie. Dat kan ook als dit college de uitdaging aan durft te gaan. De wethouder en de gemeente hoeven alleen ja te zeggen tegen de toekomst en de nieuwe technologieën die voor ons liggen.

Dan kunnen veel meer mensen een andere, betere, prettigere baan zoeken, niet in dit verschrikkelijk grote en lelijke gemeentehuis. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik vind dit een prachtig gebouw. Maar los daarvan: heeft u voorbeelden van functies binnen de gemeente die we door AI kunnen laten vervangen? Hebben andere gemeentes dat al gedaan? Hebben andere overheden dat ook gedaan? Hebben andere landen dat al gedaan? En kunnen we daarvan leren? Massimo Etalle (FVD). Den Haag kan daar natuurlijk het voortouw in nemen, maar we hebben het over communicatieadviseurs: moet een brief per se door iemand geschreven worden? Nee, niet per se. Je kunt iets door AI laten schrijven en dan nakijken. Zo kun je meerdere communicatieadviseurs vervangen door één iemand die brieven nakijkt en bewerkt, zodat je eigenlijk alleen nog een redacteur hebt en niet meer een schrijver. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Heeft u dat al geprobeerd bij uw eigen adviseurs en beleidsmedewerkers? Gaan die allemaal de deur uit? Want ik ga ervan uit dat u daar dan eerst mee begint bij uw eigen organisatie. Massimo Etalle (FVD). Ja, een groot deel van het onderzoek en het ondersteunende werk laat ik over aan AI. Dat lees ik allemaal na en dat onderzoek ik allemaal zelf nog, maar als ik een brede hoeveelheid informatie wil, vraag ik aan AI om die informatie te sturen. Dat werkt heel goed. De voorzitter.

De laatste keer, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dan begrijp ik ook meer van uw inbreng van zojuist. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik sta met mijn oren te klapperen: de inbreng is gebaseerd op AI. Daar moet ik even van bijkomen. Is dat echt zo? Massimo Etalle (FVD). Mijn inbreng is niet geschreven door AI, want het probleem van moderne AI is dat die over het algemeen nog vrij links is, maar als ik vraag om een overzicht van de twintig grootste gemeenten en het aantal ambtenaren per 1.000 inwoners, dan krijg ik dat. Dat check ik dan natuurlijk, maar dat soort mogelijkheden zijn er en die maken het werk een stuk makkelijker. Dat betekent dat ik niet bij alle twintig grootste gemeenten op de gemeentesite moet gaan zoeken, want ik krijg daar gewoon een bron bij, die verwijst naar de gemeente Eindhoven of naar de gemeente Leidschendam-Voorburg. Die mogelijkheden zijn er dus gewoon.

27

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik ben benieuwd: maakt u gebruik van Nederlandse AI of van buitenlandse AI? En wat betekent wat u daarmee doet voor de veiligheid van de gegevens die u daar opvraagt? De voorzitter. Daarna gaan we beiden weer terug naar de Voorjaarsnota. Massimo Etalle (FVD). Ik gebruik over het algemeen ChatGPT en soms uiteraard Grok, maar ik stuur niet per se gevoelige gegevens. Ik zal niet een bloedonderzoek opsturen naar die AI, maar als ik een korte mail wil schrijven of als ik dit soort informatie wil, kan ik die gewoon opvragen zonder dat mijn privacy daarbij in het geding is. De voorzitter. De laatste keer, meneer De Vuyst. Maarten De Vuyst (GroenLinks). In de afgelopen jaren is er werkelijk één punt geweest waar Forum en GroenLinks altijd hetzelfde over dachten. Dat was de privacy, de rol die algoritmes daarbij spelen en ook de vrees om al te veel algoritmes te benutten, want AI bestaat natuurlijk ook uit algoritmes. Ik schrik er een beetje van dat u daar volledig afstand van doet en nu op AI gaat vertrouwen in plaats van op datgene waarvan ik hoop dat het ambtelijk beleid erop gebaseerd is, namelijk mensen die afwegingen maken en daarmee tot verstandige besluiten komen. Massimo Etalle (FVD). Ik klaagde er al over dat het merendeel van zoiets als ChatGPT over het algemeen vrij links is, maar dit geldt natuurlijk ook voor het ambtenarenapparaat.

Het is dus een afweging die je maakt. Dan kun je voor sommige dingen net zo goed ChatGPT gebruiken. Voor privacygevoelige dingen is het uiteraard ook mogelijk om speciale AI te ontwikkelen die daarvoor waarborgen biedt, die niet per se aan het internet verbonden is en die gegevens niet gebruikt voor andere dingen. Daar zijn dus middelen voor. Heel veel grote bedrijven waarin met vertrouwelijke informatie omgegaan wordt, gebruiken dit. De voorzitter. Meneer Guernaoui, u heeft iets heel nieuws, hè? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Op zich vind ik dit wel een interessante bijdrage van Forum voor Democratie om te kijken of we AI kunnen gebruiken om de overheid efficiënter te maken en om te kijken naar benchmarks met andere gemeentes. Als u daar een mooie motie over indient, kunnen we die misschien steunen, want er is misschien wel een meerderheid voor de gedachte om gebruik te maken van moderne technologie om de overheid beter en efficiënter te maken. Massimo Etalle (FVD). Ik zal de volgende keer met een motie komen. Dan reken ik uiteraard op steun van Hart voor Den Haag. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Ook van mij dank aan het college en de wethouder voor deze Voorjaarsnota in de vorm van een raadsvoorstel.

De ChristenUnie/SGP waardeert deze nieuwe opzet met gepresenteerde knelpunten en de mogelijkheid voor de raad om middels moties richting mee te geven voor de retraite en de komende begroting. We hebben daar vorig jaar bij de behandeling van de Voorjaarsnota om gevraagd. Bij de begroting hebben we dit herhaald, omdat elke keer blijkt dat een conceptbegroting moeilijk te wijzigen is, hoewel we inmiddels hebben geleerd dat dat niet onmogelijk is. Vandaag willen we dus middels moties richting meegeven voor de begroting. Ik begin met het belang van veiligheid. In 2023 vroeg de ChristenUnie/SGP aandacht voor de aflopende veiligheidsbudgetten op meerdere aanpakken, zoals jeugdcriminaliteit, ondermijning en radicalisering. Stuk voor stuk zijn dat preventieve aanpakken die werken. Of het Rijk nou over de brug gaat komen of niet, het is van belang dat deze aanpakken worden voortgezet, al dan tot de nieuwe rijksfinanciering. Daarom een motie met collega Van Basten Batenburg, waarvan het dictum luidt: verzoekt het college de aflopende middelen op de aanpak ondermijning, aanpak radicalisering, aanpak jeugdcriminaliteit, aanpak high impact crimes en digitale veiligheid in de programmabegroting 20262029 aan te vullen, zodat de aanpakken onverkort kunnen worden voortgezet. 28

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Een mooie motie, maar gaat u tegen de begroting stemmen als de motie niet wordt uitgevoerd door het college? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dat zou enorm vooruitlopen op het feit dat de motie nog aangenomen moet gaan worden en dan uitgevoerd moet gaan worden. Als de motie niet wordt uitgevoerd, zullen we bij de begroting waarschijnlijk met een amendement komen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik ben het inhoudelijk met u eens, maar ook daarvoor geldt: als het college, dat geen meerderheid heeft en afhankelijk is van andere partijen, daar dan niet voor zorgt, gaat u dan tegen die begroting stemmen? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik vind het erg voorbarig om daarop vooruit te lopen. Ik heb de motie zojuist ingediend. We moeten er nog over gaan stemmen. Dan moet het college dat al dan niet meenemen en dan pas krijgen we een conceptbegroting. Dan gaan we het daar opnieuw over hebben. Dan gaan we zien wat er uiteindelijk in komt, al dan niet geamendeerd. De voorzitter. De laatste keer, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). U dient de motie nu in. Vandaar dat ik daar nu vragen over stel. Het doel van de motie is helder: extra geld voor veiligheid. Dat vind ik ook nodig, net als de VVD.

Daar kunnen we elkaar in vinden, maar die motie heeft wel een duidelijk doel, namelijk dat er in de komende begroting meer geld moet zitten. Vandaar mijn vraag. Dat is niet alleen belangrijk voor mijn partij om een afweging te maken over de motie, maar ook voor het college en de andere partijen om daar een afweging over te maken. Als dit niet in de volgende begroting zit, gaat u die begroting dan steunen, ja of nee? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik blijf toch bij hetzelfde antwoord: dat vind ik echt veel te voorbarig, want als er een begroting ligt die op allerlei vlakken helemaal fantastisch is maar waarin ik alleen € 1 mln. op veiligheid mis, moeten we dan die afweging maken. En andersom hebben we ook weer een ander verhaal als het geld voor veiligheid er wel is, maar de begroting voor de rest slecht is; laat ik dat woord gebruiken. Ik vind het dus veel te voorbarig om daar nu iets over te zeggen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Rekent mevrouw Klokkenburg net als de VVD erop dat het college moties die door de raad worden aangenomen, daadwerkelijk uitvoert? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Daar reken ik zeker op. We hebben dit vorig jaar bij de Voorjaarsnota ook gedaan. We hebben toen een motie ingediend die werd aangenomen en die niet werd uitgevoerd. Daar zijn we behoorlijk boos over geweest bij de begroting.

Uiteindelijk heeft dat wel geresulteerd in een gewijzigde begroting. Ik ga er dus van uit dat het college ook daarvan heeft geleerd en nu deze moties meeneemt en uitvoert. Een tweede aandachtspunt op het gebied van veiligheid betreft de kosten die gemaakt worden voor onder meer Haagse Hosts rondom opvanglocaties, zoals de PWO en de WKR. Die worden momenteel volledig gedekt uit de activiteit maatschappelijke opvang binnen programma 8. Dat is zorggeld dat dan niet ten goede komt van zorg en opvang, maar van de openbare orde. Wat de ChristenUnie/SGP betreft is het simpel: kosten die we maken voor veiligheid rondom opvanglocaties, moeten niet gefinancierd worden uit middelen die bedoeld zijn voor zorg. Daarom een motie om dat programma aan te vullen voor de Haagse Hosts, met als dictum: verzoekt het college in de programmabegroting 2026-2029 met een voorstel te komen om de inzet van Haagse Hosts rondom opvanglocaties structureel te financieren en hiertoe programma 8 aan te vullen. Ten derde vraagt de ChristenUnie/SGP hier aandacht voor het Haags Noodfonds Vluchtelingen. Deze subsidieregeling wordt ingezet voor ondersteuning en begeleiding van asielzoekers in schrijnende situaties. Omdat de regeling succesvol is maar elk jaar al in het derde kwartaal is uitgeput, ziet de ChristenUnie/SGP graag dat zij bij de komende begroting aangevuld wordt.

Daarom een motie, met als verzoek om bij de programmabegroting 2026-2029 met een voorstel 29

te komen om het voor het Haags Noodfonds Vluchtelingen beschikbaar gestelde bedrag structureel op te hogen naar € 0,5 mln. Afrondend: de ChristenUnie/SGP ziet uit naar de begroting 2026-2029 en hoopt dat het college bij het opstellen van die begroting het oog nadrukkelijk gericht houdt op het minder verdeeld maken van de stad en op het belang van veiligheid en dat het college uiteraard de begrotingsregels naleeft. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg worden de volgende moties (F.4 CU/SGP, F.5 CU/SGP en F.6 CU/SGP) ingediend:

Motie F.4 CU/SGP Geen aannames met veiligheid deel 3 De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Voorjaarsnota 2025 (RIS322212), constaterende, dat: ▪ uit de afdoening van de eerdere motie ‘geen aannames met veiligheid’ (RIS317606) en de update (RIS320309) duidelijk is dat zowel Rijks- als incidentele gemeentelijke middelen op meerdere veiligheidsaanpakken in 2025 en 2026 aflopen; overwegende, dat: ▪ deze aflopende veiligheidsaanpakken als knelpunt weergegeven zijn bij de Voorjaarsnota 2025; verzoekt het college: ▪ de aflopende middelen op de aanpak ondermijning, aanpak radicalisering, aanpak jeugdcriminaliteit, aanpak High Impact Crimes en digitale veiligheid in de programmabegroting 2026-2029 aan te vullen, zodat de aanpakken onverkort kunnen worden voortgezet, en gaat over tot de orde van de dag.

Motie F.5 CU/SGP structurele financiering voor Haagse hosts De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Voorjaarsnota 2025 (RIS322212), constaterende, dat: ▪ de kosten voor beveiligingsmaatregelen van opvanglocaties, waaronder de Haagse Hosts rondom de opvanglocaties, gefinancierd worden vanuit programma 8: activiteit maatschappelijke opvang; overwegende, dat: ▪ de inzet van Haagse Hosts veiligheid op straat brengen, rust in de buurt en daarmee structureel ingezet zouden moeten worden; ▪ bij de pwo en de wkr afgelopen winter 400.000 euro besteed is aan Haagse Hosts; ▪ daarnaast ook op andere plekken Haagse Hosts worden ingezet rondom opvanglocaties; ▪ daarmee middelen aangewend worden voor veiligheidsmaatregelen ten behoeve van de openbare orde, die feitelijk bedoeld zijn voor zorg en opvang; verzoekt het college: ▪ in de programmabegroting 2026-2029 met een voorstel te komen om de inzet van Haagse Hosts rondom opvanglocaties structureel te financieren en hiertoe programma 8 aan te vullen, 30

en gaat over tot de orde van de dag.

Motie F.6 CU/SGP Vul het Haags Noodfonds Vluchtelingen aan De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Voorjaarsnota 2025 (RIS322212), constaterende, dat: ▪ de subsidieregeling Haags Noodfonds Vluchtelingen (à € 0,4 miljoen) ingezet wordt voor begeleiding en ondersteuning (bijvoorbeeld door leefgeld of onderdak) van asielzoekers die door het ontbreken van een verblijfsvergunning in zeer dringende nood verkeren; ▪ de middelen uit het Haags Noodfonds Vluchtelingen ieder jaar al in het derde kwartaal op zijn (https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/15634967/1?connection_type=17&connection_i d=11953066); overwegende, dat: ▪ middels deze subsidieregeling de meest schrijnende situaties voorkomen of verholpen worden met name bij gezinnen met minderjarige kinderen, minderjarige kinderen zonder ouders of personen met ernstige medische en/of psychische problemen; ▪ om schrijnende situaties blijvend te voorkomen een aanvulling nodig is; verzoekt het college: ▪ om bij de programmabegroting 2026-2029 met een voorstel te komen om het voor het Haags Noodfonds Vluchtelingen beschikbaar gestelde bedrag structureel op te hogen naar € 0,5 miljoen, en gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Yousef Assad (D66). Voorzitter.

Waar een Voorjaarsnota voorheen enkel ter kennisname werd aangeboden, is er nu sprake van een voorstel aan de raad. Dat is een duidelijke verandering die wat D66 betreft zeer te waarderen is. De cijfers liegen er niet om. De Voorjaarsnota maakt duidelijk dat onze ambities en opgaven groter zijn dan het beschikbare budget. Dat vraagt om scherpe keuzes. D66 kiest dan ook bewust voor vrijheid en veiligheid, voor investeren in onderwijs en gelijke kansen en voor de toekomst van Den Haag. Een van de urgentste zorgen betreft de jeugdzorg. We zitten al jaren vast in een systeem dat piept en kraakt. De tekorten nemen toe en structurele oplossingen vanuit het Rijk blijven uit. Ondertussen wordt de gemeente geacht de gaten te blijven dichten van een landelijk ontworpen systeem dat lokaal niet werkt. Ja, we krijgen er geld bij, maar dat is nog lang niet genoeg. Waar jeugdzorg het vangnet is, biedt goed onderwijs het perspectief. Juist daarom baart het ons zorgen dat het inmiddels demissionaire kabinet de bijl zet in de regeling voor onderwijskansen. Die regeling is onmisbaar voor kinderen die thuis minder steun krijgen. D66 maakt zich ernstige zorgen over de gevolgen voor onze leerlingen: voor hun taalvaardigheid, hun zelfbeeld en hun kansen op onderwijs en een plek in onze samenleving.

We vragen het college om bij de begroting in beeld te brengen wat de impact is en hoe we als gemeente kunnen bijspringen. Als we praten over kansen, moeten we ook spreken over veiligheid, want opgroeien in onveilige buurten betekent een valse start. D66 ziet dat belangrijke veiligheidsprogramma's draaien op tijdelijke financiering. Die middelen lopen af, maar de problemen verdwijnen niet. Daarom roepen wij het college op om met voorstellen te komen in de begroting, zodat we kunnen blijven investeren in een veilige stad. Tot slot onze stad zelf. Bruggen, straten, pleinen en groen vormen het decor van ons dagelijks bestaan, maar dat decor staat onder druk. Grote projecten kampen met oplopende tekorten en 31

vertragingen. De stikstofproblematiek maakt het er niet eenvoudiger op. Tegelijkertijd zien we dat het reguliere onderhoud steeds vaker in de knel komt. D66 wil niet dat de groei van Den Haag gepaard gaat met een verlies van kwaliteit in de openbare ruimte. Toch zien we dat de leefbaarheid in het gedrang komt als het beheer van de openbare ruimte telkens het sluitstuk blijft. We vragen het college om na te denken over hoe het anders kan. Moeten we bijvoorbeeld herprioriteren of juist realistischer begroten bij nieuwe ontwikkelingen? We zien het graag bij de begroting. We kijken uit naar de toegezegde update van de Staat van de Buitenruimte. We hopen daarin ook onze antwoorden te vinden. Voor D66 draait het uiteindelijk om een stad waarin iedereen gelijke kansen krijgt, zich veilig voelt en woont in een omgeving die uitnodigt tot ontmoeting en meedoen, met sterke wijken, goede voorzieningen en een buitenruimte die het leven aangenamer maakt, niet alleen vandaag maar ook voor de generaties na ons. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Wat gaat D66 Den Haag doen om de landelijke financiële problemen die we hebben, op te lossen? Yousef Assad (D66). De heer Guernaoui stelt de vraag aan de verkeerde persoon, want dit is bij uitstek de verantwoordelijkheid van het Rijk, niet van de gemeente of van lokale partijen.

De heer Guernaoui kan mij en collega's die vraag stellen, maar daar hebben we geen antwoord op. Wij zitten in de lokale politiek. Wij zijn een lokale overheid. Dit zijn taken en verantwoordelijkheden van het Rijk en daar hoort het geld vandaan te komen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Maar in tegenstelling tot Hart voor Den Haag bent u onderdeel van een landelijke partij en daar bent u trots op. Uw landelijke partij is bezig met een verkiezingsprogramma, dat misschien gaat bepalen hoe het nieuwe regeerakkoord eruitziet. Daar moeten deze problemen toch in worden opgenomen? Ik ga ervan uit dat D66 Den Haag zich daarvoor inzet, want anders is D66 Den Haag straks medeverantwoordelijk voor de financiële tekorten die we hebben. Yousef Assad (D66). Uiteraard zullen D66 en ook andere partijen aandacht besteden aan deze onderwerpen, zoals we hebben gezien in onze voorgaande verkiezingsprogramma's. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Dank aan de wethouder voor dit raadsvoorstel; mijn collega's zeiden daar al het een en ander over. We hebben in de commissie een goed debat gevoerd. Ik wil vandaag nog vijf punten aanstippen. Ten eerste: geef de nieuwe coalitie alstublieft de ruimte. Dat vraag ik aan het college. Wij zien de komende tijd serieuze financiële risico's op ons afkomen.

De nieuwe coalitie zal moeilijke keuzes moeten maken, zeker als ze ook nog wil investeren in de stad; ik zeg met een knipoog naar meneer Smit: dat is ook hard nodig. Aan het einde dien ik hierover een motie voor de komende begroting. Die motie zal geen wensenlijstje bevatten. Ten tweede: de knelpunten moeten worden opgelost. De wethouder en ik hebben daar in de commissie het een en ander over gewisseld. De VVD heeft hier begrijp voor en vindt dit zelfs belangrijk. Wij hebben liever geen lijken in, op of uit de kast. De vraag aan de wethouder is dus om hierin strikt te zijn en om in de retraite geen nieuwe beleidswensen tussen die knelpunten te laten sluipen. Graag een reactie daarop, ook van de wethouder Financiën. Ten derde: structureel beleid moet structureel worden gefinancierd. Er zijn door de toenmalige coalitie belangrijke verbeteringen ingezet in 2022. Dat was pijnlijk, maar de VVD is er trots op dat na deze vier jaar de begroting echt beter in elkaar zit en beter op orde is dan voordat we aan deze periode begonnen. De wethouder Financiën heeft deze lijn de afgelopen jaren doorgezet, ook nadat de VVD uit de coalitie was. Daar zijn we haar erkentelijk voor. Ik zou zeggen: ga zo door in de komende begroting, want een nieuwe coalitie heeft niets aan een gatenkaasbegroting.