RIS322598 Bijlage 2025-2028 Ontwikkelstrategie

ONTWIKKELSTRATEGIE

2025 tot en met 2028

Eén coalitie tegen ondermijning

VOORWOORD VOORWOORD VOORWOORD VOORWOORD Voor u ligt de nieuwe Ontwikkelstrategie van het

“Als ik terugkijk op de afgelopen jaren, zie ik hoe de RIEC-samenwerking in de regio Den Haag enorm is gegroeid.” We hebben nieuwe partners verwelkomd, innovatieve initiatieven opgezet in kwetsbare sectoren en gebieden, en onze kennis en inzichten over ondermijnende criminaliteit aanzienlijk vergroot door middel van onderzoeken en gebiedsscans. Deze nieuwe Ontwikkelstrategie voor 2025-2028 sluit naadloos aan op de structuur, activiteiten en kennis die we al hebben opgebouwd. We versterken de samenwerking en blijven activiteiten voortzetten, terwijl we ze waar nodig verder uitbreiden. Ik wens ons allen toe dat we samen verder bouwen, nieuwe successen behalen en deze ook samen vieren. Han Weber Regionaal Portefeuillehouder Ondermijning

RIEC Den Haag, waarin we onze ambities voor de integrale aanpak van ondermijning in de komende vier jaren hebben vastgelegd.

Ons doel is onveranderd en helder: het bestrijden van ondermijnende drugscriminaliteit en mensenhandel. Actuele ondermijningsbeelden en sessies met partners in het afgelopen jaar hebben namelijk aangetoond dat deze vormen van ondermijnende criminaliteit helaas nog altijd de meest voorkomende zijn in onze regio. Samen met de partners hebben we afgesproken dat we, om de afname van drugscriminaliteit en mensenhandel te bereiken, vier belangrijke maatschappelijke effecten nastreven. Dit zijn: het voorkomen van jonge aanwas, verstoren van criminele geldstromen, vergroten van de weerbaarheid van kwetsbare sectoren en versterken van bewustwording bij burgers. Hiermee

pakken we niet alleen de criminaliteit zelf aan, maar ook de voedingsbodem en het verdienmodel ervan. Ik ben er trots op dat deze Ontwikkelstrategie samen met alle partners in de regio Den Haag tot stand is gekomen, met als resultaat een ambitieus maar realistisch en gedragen plan. Ik wil dan ook graag mijn dank uitspreken aan allen die hieraan hebben bijgedragen. Dit plan vormt de basis om de gezamenlijke bestrijding tegen ondermijnende criminaliteit voort te zetten en te zorgen voor verbetering van de leefbaarheid, veiligheid en rechtvaardigheid in de regio Den Haag. Jan van Zanen, Voorzitter Stuurgroep RIEC Den Haag

MISSIE Verbetering van de leefbaarheid, veiligheid en rechtvaardigheid in de regio Den Haag door de integrale aanpak van drugscriminaliteit en mensen­handel; terugdringing van deze vormen van ondermijnende criminaliteit en hiermee herwinnen van het vertrouwen van de burger in de overheid. Ontwikkelstrategie RIEC Den Haag 2025-2028.

2

3

INHOUD

05 10

05  Hoofdstuk 1

Aanleiding en aanpak

10  Hoofdstuk 2

RIEC-samenwerking in de regio Den Haag

16  Hoofdstuk 3

Ondermijningsproblematiek in de regio Den Haag 16

24  Hoofdstuk 4

Maatschappelijk effect: het doel van de integrale aanpak

28  Hoofdstuk 5

HOOFDSTUK 1 Aanleiding en aanpak

Integrale aanpak

48  Hoofdstuk 6 Governance

24

51  Hoofdstuk 7

RIEC-bureau

In deze Ontwikkelstrategie 2025-2028 voor het RIEC Den Haag staan de ambities

Ons doel is onveranderd:

en de aanpak van de RIEC-samenwerking

“samen met de partners

op ondermijnende drugscriminaliteit en

54  Hoofdstuk 8

mensenhandel. We bouwen hiermee

Begroting

verder op de ingezette koers uit de

slimmer tegen ondermijnende criminaliteit.”

‘Ontwikkelstrategie 2023 en verder’.

28

48

F1

F3

G2

F2

F4 F6 G1

F5

D3 B3

D2 B1

A1 B4

A3 A2 C3

E2

G3

C4

B2 C2

D1

C1

E1

G4

51

54 Aanleiding Aanleiding voor dit plan is de brief van de minister van Justitie & Veiligheid van 9 februari 2024, waarin de randvoorwaarden voor financiering vanuit het Rijk zijn opgenomen. Vanaf 2025 werkt het ministerie van JenV met een structurele bijdrage voor alle RIEC’s. Voor de periode

2025-2028 is een bedrag van maximaal € 23.064.0001 (€ 5.766.000 per jaar) beschikbaar voor het RIEC Den Haag. Een belangrijke voorwaarde voor het verkrijgen van die bijdrage is dat RIEC Den Haag een meerjarenbeleidsplan en meerjarenbegroting opstelt voor diezelfde periode. De meerjarenbegroting van het RIEC Den Haag is opgenomen in het laatste hoofdstuk van dit plan.

D4

E3

5 G5

JANUARI 2024

23 JANUARI 2024

7 MAART 2024

8 APRIL 2024

Werkwijze voor breed draagvlak In de regio Den Haag zijn RIEC-partners intensief betrokken in het proces om deze nieuwe Ontwikkelstrategie op te stellen. Dat bood ons de kans om samen de kaders van de RIEC-samenwerking te herijken en vast te leggen. De Ontwikkelstrategie is van en voor de partners in de regio Den Haag: een plan dat voor alle partners herkenbaar en uitvoerbaar is. De stappen die we hebben gezet om dit plan tot stand te brengen zijn: Maatschappelijk effect: afname van drugscriminaliteit en mensenhandel De afgelopen jaren focusten wij ons op de aanpak van drugscriminaliteit en mensenhandel, ingegeven door het ondermijningsbeeld van de regio. Actuele ondermijningsbeelden en sessies met partners bevestigen het belang om deze focus vast te houden, maar nu steviger gekoppeld aan de afname van drugscriminaliteit en mensenhandel als te bereiken maatschappelijk effect. De focus ligt hierbinnen op de volgende vier maatschappelijke sub-effecten: - Het voorkomen van jonge aanwas - Het verstoren van criminele geldstromen - Het verhogen van de weerbaarheid van overheden, kwetsbare branches en logistieke knelpunten.

6

Brede enquête onder partners Voor het ophalen van prioriteiten bij de regionale aanpak van ondermijning

Heisessie Kernteam RIEC Voor vaststelling van prioriteiten, bekrachtigd door de Stuurgroep RIEC.

Inspiratiesessie met brede vertegenwoordiging van partners Voor formuleren van gewenste maatschappelijke effecten

Workshops met (uitvoerende) experts van diverse partners Ter bespreking hoe we de effecten met een integrale aanpak kunnen bereiken.

- Het vergroten van bewustzijn van de gevolgen van drugscriminaliteit en mensenhandel, bij ondernemers en burgers Nieuwe accenten en initiatieven De Ontwikkelstrategie 2023, die zich richtte op drugscriminaliteit en mensenhandel, wordt voortgezet in de Ontwikkelstrategie voor 2025-2028. De nieuwe ontwikkelstrategie kent een aantal belangrijke accenten en aanvullingen, waaronder: • Meer impact door focus op maatschappelijke effecten De strategie wordt doorontwikkeld, getoetst en verantwoord (zie: ‘opgavegericht verantwoorden’) op basis van de eerdergenoemde gewenste maatschappelijke effecten. Met als doel meer impact te maken die zichtbaar en voelbaar is en ons als partners motiveert. •  Criminele en seksuele uitbuiting  De aanpak van mensenhandel richtte zich tot nu toe voornamelijk op arbeidsuitbuiting, met o.a. de Nederlandse Arbeidsinspectie als belangrijke partner. Deze aanpak wordt uitgebreid met criminele uitbuiting en seksuele uitbuiting, waar met name kwetsbare burgers het slachtoffer van zijn.

MEI EN JUNI 2024

ZOMER 2024

SEPTEMBER EN OKTOBER 2024

1 NOVEMBER 2024

• Aanpak transportsector  We zien de afgelopen jaren kwetsbaarheden in de transportsector. Voor deze kwetsbare branche wordt een nieuwe aanpak ontwikkeld en uitgevoerd. • Evaluatie en ruimte voor doorontwikkeling  Mochten zich in de periode 2025-2028 onderwerpen aandienen die een integrale aanpak in de RIEC-samenwerking rechtvaardigen, dan wordt onderzocht of en hoe dat meegenomen kan worden in jaarplannen. Bovendien wordt dit plan na twee jaar geëvalueerd en waar nodig en mogelijk bijgesteld op basis van nieuwe ontwikkelingen. Onze regionale ambities en uitgangspunten sluiten aan bij de uitgangspunten zoals opgenomen in het werkprogramma voor de kabinetsaanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit van de Ministeriële Commissie Aanpak Ondermijning.

Consultatie op hoofdlijnen In het Kernteam op 16 mei en de Stuurgroep RIEC op 6 juni 2024.

Rondgang langs ondermijningstafels en het Kernteam Finetunen van het plan in alle ondermijningstafels en in het Kernteam.

Toetsing en vaststelling Door het Kernteam op 17 september, de Stuurgroep RIEC op 10 oktober 2024 en het Regionaal Bestuurlijk Overleg op 24 oktober 2024.

Aanbieding aan de Minister Aanbieding van dit Meerjarenbeleidsplan aan de Minister van Justitie & Veiligheid.

MISSIE Verbetering van de leefbaarheid, veiligheid en rechtvaardigheid in de regio Den Haag door de integrale aanpak van drugscriminaliteit en mensenhandel; terugdringing van deze vormen van ondermijnende criminaliteit en hiermee herwinnen van het vertrouwen van de burger in de overheid.

Opgavegericht werken en verantwoorden Dit plan is ‘opgavegericht’ tot stand gekomen. Dit betekent dat is gestart met het beschrijven van de problematiek (de ‘opgave’), met welke inzet deze wordt aangepakt en welke maatschappelijke effecten hiermee bereikt moeten worden.

7

Hoewel de meetbaarheid van de aanpak van ondermijning in het algemeen weerbarstig is, is het wel mogelijk om de effectiviteit te toetsen van bepaalde interventies en activiteiten. Zo vinden er bijvoorbeeld campagnes plaats die burgers en bedrijven bewust maken van ondermijning en de risico’s als je met criminelen in zee gaat. De effecten van dergelijke campagnes worden gemeten en samen met partners geëvalueerd.

In de komende jaren zullen we vaker effecten meten en ook gebruikmaken van de expertise van (gedrags-) wetenschappers om de effectiviteit van interventies te meten. Daarnaast bieden de methodiek ‘Rijker Verantwoorden’ en cijfers uit o.a. het RIEC Dashboard de mogelijkheid om periodiek de voortgang van de aanpak te verantwoorden en de gewenste maatschappelijke effecten te monitoren.

JAARLIJKSE CONCRETISERING IN UITVOERINGSAGENDA

Tussentijdse evaluatie o.b.v. treands en ontwikkeling

Ontwikkelstrategie 2025-2028

Uitvoerings­ agenda 2025

Uitvoerings­ agenda 2026

Uitvoerings­ agenda 2027

Uitvoerings­ agenda 2028

Jaarverslag 2025

Jaarverslag 2026

Jaarverslag 2027

De minister van JenV heeft voor een vierjaren financiering als voorwaarde gesteld dat de meerjarenbeleidsplannen van de RIEC’s een periode van vier jaar beslaan. Deze Ontwikkelstrategie 2025-2028 voldoet aan deze eis. Daarnaast vertalen wij, zoals gebruikelijk, elk jaar onze strategie naar een concrete Uitvoeringsagenda, met daarin de acties waar de RIEC-partners zich voor het komende jaar aan committeren. De resultaten worden o.a. teruggekoppeld in jaarverslagen.

8

Halverwege de periode 2025-2028 vindt een tussentijdse evaluatie plaats. Criminelen zitten immers niet stil en verschijningsvormen van ondermijning kunnen veranderen. Waar nodig en mogelijk wordt de Ontwikkelstrategie dan aangescherpt en gedeeld met partners en het Ministerie van JenV.

9

HOOFDSTUK 2

REGIONALE PARTNERS

RIEC-samenwerking in de regio Den Haag Partners in een integraal samenwerkingsverband Het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) Den Haag is een netwerkorganisatie en platform voor het uitwisselen van kennis en informatie, in de strijd tegen ondermijnende criminaliteit in de regio Den Haag.

LANDELIJKE PARTNERS

10

11

Het RIEC-bureau Het RIEC-bureau ondersteunt de partners bij hun aanpak. Door inzicht te krijgen in de activiteiten van de ondermijnende criminaliteit, het versterken van het (lokale) bewustzijn, en door te ondersteunen en aan te jagen. Verder stimuleert het RIEC-bureau de ontwikkeling van gezamenlijk regionaal beleid tegen ondermijnende criminaliteit.

RIEC Den Haag Het RIEC Den Haag bestaat uit 27 gemeenten, de provincie Zuid-Holland, de politie-eenheid Den Haag, het Arrondissementsparket Den Haag, de Belastingdienst, de Douane, de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst, de Nederlandse Arbeids­­inspectie, de Koninklijke Marechaussee, de Immigratie- en Naturalisatiedienst, het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Samen werken we aan de integrale aanpak en het voorkomen van ondermijnende criminaliteit, waarbij het RIEC-bureau een coördinerende en faciliterende rol heeft.

Veiligheidscoalitie Den Haag Het RIEC is een van de netwerkorganisaties die zich richt op de integrale aanpak van veiligheidsvraagstukken binnen de veiligheidscoalitie voor de regio Den Haag. Samen met andere netwerkorganisaties vormen wij de Veiligheidscoalitie. Sinds eind 2023 is er een gezamenlijke website van deze Veiligheidscoalitie, hierbij zijn aangesloten: het platform Veilig onder­ nemen (PVO), het Haags Economisch Interventieteam (HEIT) en het Regionaal Samenwerkingsverband Integrale Veiligheid (RSIV). De website biedt o.a. actualiteiten, een nieuwsbrief voor partners, trainingen en een uitgebreide kennisbank.

De regio De regio Den Haag ligt midden in de Randstad met steden als Den Haag, Leiden, Zoetermeer, Delft, Gouda en Alphen aan den Rijn, met een inwonertal van bijna 2 miljoen (CBS 2023) inwoners. Daarnaast kent de regio een groot buitengebied met kleinere gemeenten, waarin veel land- en tuinbouw plaatsvindt. Tenslotte heeft de regio directe toegang tot de Noordzee, o.a. bij Scheveningen-Haven. Bovendien is Den Haag gunstig gelegen ten opzichte van twee belangrijke logistieke knooppunten in Nederland: de luchthaven Schiphol en de haven van Rotterdam. Al deze kenmerken maken de regio aantrekkelijk voor inwoners en ondernemers, maar ook voor criminelen die evengoed gebruik kunnen maken van al deze faciliteiten.

12

13

RSIV Het Regionaal Samenwerkingsverband Integrale Veiligheid (RSIV) is een netwerkorganisatie van 27 gemeenten in de eenheid Den Haag, het Openbaar Ministerie en de Politie en richt zich op openbare orde en veiligheid. Het richt zich met name op de thema’s maatschappelijk ongenoegen, cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit en zorg en veiligheid. Het RSIV organiseert bijvoorbeeld kennis- en netwerkbijeenkomsten en ontwikkelt beleidsinstrumenten voor gemeenten. Daarnaast biedt het RISV een platform voor het delen van kennis over openbare orde en veiligheid. Het RSIV heeft bovendien een ketenregisseur mensenhandel en werkt nauw samen met andere organisaties, zoals het RIEC, het PVO en de Zorg- en Veiligheidshuizen Haaglanden en Hollands Midden. PVO Het Platform Veilig Ondernemen (PVO) is eveneens werkzaam binnen regio Den Haag en werkt samen met politie, gemeenten, brancheorganisaties en onder­nemers op regionaal niveau. De missie van het PVO is om ondernemers in de regio weerbaarder te maken tegen de risico’s van criminaliteit. Doel hierbij is dat ondernemers signalen van criminaliteit weten te herkennen, weten wat ze moeten doen om dit te voorkomen en wat ze moeten als ze hiermee te maken krijgen. De focus ligt hierbij op de thema’s uit het Actieprogramma Veilig Ondernemen van het Nationaal Platform Criminaliteitsbeheersing.

Voor 2023 t/m 2026 zijn dit cybercriminaliteit, ondermijnende criminaliteit en gebiedsgerichte aanpak van (vermogens)criminaliteit.

14

HEIT In het Haags Economisch Interventie Team (HEIT) werken gemeenten, politie, Belastingdienst, Douane, de Nederlandse Arbeidsinspectie, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), het UWV en drie omgevingsdiensten (Haaglanden (ODH), Midden-Holland (ODMH) en West Holland (ODWH) met elkaar samen. Het team valt onder de bestuurlijke verantwoordelijkheid van de burgemeester van Den Haag, maar is in de hele regio Den Haag werkzaam. Het HEIT is in 2007 opgericht en bestaat uit twee teams: Team Ondermijning en Team Prostitutie. Het HEIT voert bestuurlijke controles uit bij ondernemingen, waarvan wordt vermoed dat zij producten of diensten te leveren waarbij de wet wordt overtreden. Bijvoorbeeld zwart geld witwassen of het mogelijk maken van illegale arbeid.

15

HOOFDSTUK 3 Ondermijningsproblematiek in de regio Den Haag

Aard en omvang van drugscriminaliteit en mensenhandel in de regio Den Haag In de ondermijningsbeelden die zijn opgesteld voor alle gemeenten en in de RIEC-casuïstiek van de afgelopen 4 jaar zien we duidelijk dat drugscriminaliteit, witwassen, mensenhandel met in het bijzonder arbeidsuitbuiting en malafide bedrijvigheid alom aanwezig zijn in de regio. De afgelopen jaren is geïnvesteerd in het vergroten van het zicht op de ondermijningsproblematiek in de regio Den Haag. Drugscriminaliteit en mensenhandel omvangrijk In de afgelopen periode zijn er verschillende integrale fenomeenonderzoeken gedaan en daarnaast hebben partners ook individueel meer inzicht gecreëerd. Zo heeft de politie een regionaal drugs- en geweldsbeeld opgesteld, dat veel inzicht geeft in de drugscriminaliteit. Dit beeld is gemaakt op regionaal niveau en vervolgens verfijnd naar districtelijk niveau. Om voor deze Ontwikkelstrategie tot een integraal regionaal ondermijningsbeeld te komen is deze informatie aangevuld met informatie uit landelijke onderzoeken en is een zeer brede uitvraag bij alle RIEC-partners gedaan. Het hieruit verkregen beeld toont aan dat drugscriminaliteit en mensenhandel een omvangrijk en breed probleem vormen in de regio Den Haag. Deze thema’s zijn dan ook in de jaren 2025-2028 wederom geprioriteerd.

Drugscriminaliteit Uit het drugs- en geweldsbeeld van de politie blijkt dat binnen de eenheid Den Haag alle soorten drugscriminaliteit voorkomen. We zien productie van- en internationale handel in cocaïne, synthetische drugs, hennep en heroïne. Waarbij die laatste markt wel in

een fors kleinere omvang in vergelijking met de andere 3 markten. Rondom hennep is er een dalende trend in het aantal aangetroffen kwekerijen. Deze daling is deels te verklaren doordat er meer aandacht uit gaat naar het opsporen van handel en fabricage van zwaardere drugs. Zoals zichtbaar in onderstaande lokale krantenkoppen gaat de drugscriminaliteit gepaard met o.a. intimidatie, criminelen op zoek naar ruimtes om hun werk onopvallend te doen, explosies, dumpingen van drugsafval en geweld. De verschillende drugsnetwerken op alle drugsmarkten in de Eenheid Den Haag bestaan uit zo’n 4.000 subjecten, waarbinnen samenwerkingen vaak cultureel georiënteerd zijn of familie en/of vriendenrelaties betreffen. Een aantal zeer grote criminele samenwerkingsverbanden zijn geworteld in deze regio. Er bestaat verder binnen de regio een uitgebreid dealernetwerk. Daarbij zien we ook zorgelijk veel jonge dealers.

Ondermijning: vermenging van bovenwereld en onderwereld

Ondermijning als som van schadelijke maatschappelijke effecten Ondermijning is het schadelijke maatschappelijke effect van georganiseerde misdaad. Dit tast de beoogde en legale werking van de maatschappij aan. Dat is niet altijd de bedoeling van criminelen, maar wel een effect van hun handelen. Georganiseerde misdaad onttrekt zich aan regels en normen die in de reguliere maatschappij gelden. Ze oefent aantrekkingskracht uit via de (valse of onrealistische) belofte van geld en status, en gebuikt de reguliere maatschappij voor haar activiteiten.

16

Ondermijning, over de praktische betekenis van een analytisch begrip; Pieter Tops en Edward van der Torre, 2024

Ondermijning vraagt om integrale aanpak Ondermijnende criminaliteit gaat over zware, georganiseerde criminaliteit, waarbij de onder- en bovenwereld vermengd raken. Dit richt maatschappelijke schade aan: sociaal, economisch en politiek/bestuurlijk. Dit vormt een serieuze bedreiging voor de samenleving en het vertrouwen in de rechtsstaat. De mate waarin de overheid actief optreedt en de mate waarin ondermijnende criminaliteit voorkomt zijn omgekeerd evenredig. Daar waar de overheid naïef, afwezig of niet daadkrachtig is, ontstaat ruimte voor criminele activiteiten. Om ondermijning tegen te gaan is het van belang dat landelijk, regionaal en lokaal beleid en aanpak elkaar versterken. Vanzelfsprekend wordt een aanpak succesvoller als partners integraal samenwerken, met een mix is van strafrechtelijke, fiscale en/of bestuurlijke interventies.” Coalitie tegen ondermijning, 2020

Wat beleidsmakers zeggen over ondermijnende criminaliteit “Het ondermijnt vertrouwen in ons als overheid” “Het trekt burgers mee de criminaliteit in. Kwetsbare mensen worden verleid met een valse belofte om snel geld en status te verdienen” “Onze maatschappij en faciliteiten die voor goedwillende burgers zijn bedoeld worden misbruikt.Daar moeten en kunnen wij doortastend tegen optreden” “Het vereist een integrale aanpak. Via hulp en voorlichting, toezicht, handhaving en bestuurlijke fiscale en strafrechtelijke interventies.”

17

er meer productielocaties gevonden. Dit doet vermoeden dat de omvang en groei van de synthetische drugsproblematiek groter is dan drugsafval doet vermoeden. Mogelijk komt dit doordat er nieuwe creatieve manieren ontstaan om drugsafval ongezien ‘op te ruimen’. Zo zijn er gevallen bekend waarbij drugsafval aan mestverwerkers wordt verkocht om te verwerken in de mest, waardoor dit op een onopvallende manier kan worden gedumpt.

Vooral de cocaïnemarkt gaat gepaard met veel geweld. Helaas zien we ook in onze regio een toename van geweldsdelicten gerelateerd aan drugscriminaliteit. Uit het beeld van de politie komt naar voren dat steeds vaker jongeren worden ingezet voor bedreigingen en ook om explosieven tot ontploffing te brengen. De uitvoerders van deze geweldsincidenten zijn jonge jongens die vaak door persoonlijke en sociaaleconomische redenen in een kwetsbare situatie verkeren en hierdoor gemakkelijk te beïnvloeden zijn. Zowel in de stad als in het buitengebied zijn productielocaties en opslaglocaties van drugs aangetroffen met alle risico’s van dien, zoals ontploffing van een synthetisch drugslab of het ontstaan van brand door hennepteelt. Er zijn verschillende synthetische labs gevonden, waaronder ook een toenemend aantal crystal meth labs. Sommige van deze labs werden bovendien gebruikt als cocaïnewasserij. De politie trof bij productielabs regelmatig een combinatie van verschillende soorten drugs en productiemethoden aan. Diverse politieonderzoeken laten zien dat kwetsbare goederen, zoals fruit en sierteelt, als deklading worden gebruikt om drugs te vervoeren.

De regio Den Haag is vanwege de (glas)tuinbouw met de aanwezigheid van het knooppunt in de sierteeltsector, een grote transportsector en gunstige ligging tussen de haven van Rotterdam en Schiphol Airport, kwetsbaar voor deze drugstransporten. Uit onderzoek door het RIEC in 2022 naar ondermijning in het buitengebied en onderzoek door LTO-Noord is gebleken dat in het buitengebied ongeveer 1 op de 7 ondernemers wel eens is benaderd door een ‘verdachte huurder’ die (tegen forse vergoeding) een ruimte wil huren. Vanuit de professionals komen daarnaast signalen dat criminelen steeds meer gebruik lijken te maken van binnenhavens of overslaglocaties aan doorgaande vaarwegen. De laatste jaren schommelt het aantal meldingen van drugsafval, met een lichte toename in 2023, maar zijn 18

Tot slot constateert de Rijksrecherche landelijk een toename van corruptie, zowel bij opsporingsdiensten als ook bij gemeentelijke diensten. Onderzoek van de Rijksrecherche bevestigt dat er een duidelijke relatie is tussen gelekte informatie en excessief geweld in het criminele milieu, het lekken van eenvoudige gegevens zoals kentekens of adressen kan al leiden tot gevaarlijke situaties. In de regio Den Haag zijn de afgelopen periode verschillende gevallen geweest waar bleek dat medewerkers van gemeenten diensten hebben verleend aan grote criminele organisaties, bijvoorbeeld door het leveren van paspoorten met valse identiteiten. Jonge aanwas In de regio Den Haag maken de partners zich zorgen over de betrokkenheid van jongeren bij drugscriminaliteit. Hoewel uit landelijke cijfers blijkt dat de jeugdcriminaliteit op nationaal niveau daalt, blijkt dat het aandeel jongeren in de drugscriminaliteit in de regio Den Haag de afgelopen jaren is gestegen. Deze toename baart de partners in de RIEC-samenwerking zorgen. Onderzoek van bureau Beke, uitgevoerd in 2020 in opdracht van RIEC Den Haag, heeft inzicht gegeven in de risicopopulaties van jonge aanwas in georganiseerde drugscrimi-

suïstiek zien we steeds vaker relaties tussen georganiseerde (drugs)criminaliteit, geldstromen en vastgoed. Daarnaast geven verschillende partners uit de regio aan dat zij bezorgd zijn over het witwassen van drugsgelden via zorgbureaus die in relatie staan met georganiseerde criminaliteit.

naliteit in de regio Den Haag. Het onderzoek laat zien dat het aandeel subjecten jonger dan 21 jaar betrokken bij drugsdelicten in 2020 19% was, versus 16% in 2017. Volgens cijfers van Zicht op Ondermijning is het percentage risico-jongeren voor aanwas in de drugscriminaliteit in 5 van de 27 gemeenten in de regio Den Haag hoger dan het landelijke gemiddelde van 5%. Het gaat hier om Zoetermeer (7.2%), Den Haag (6.4%), Gouda (5.8%), Rijswijk (5.7%) en Leidschendam-Voorburg (5.5%). Het aantal incidenten van straathandel van drugs is licht afgenomen, hetgeen deels te verklaren is door de digitalisering van deze handel en afzetmarkt naar sociale media en kanalen zoals Telegram. Daarnaast worden er regelmatig jongeren vanuit de regio Den Haag aangetroffen als zg. ‘uithaler’ in de Rotterdamse Haven.

Criminele geldstromen De opsporingsdiensten hebben door het ontsleutelen van de cryptocommunicatie steeds meer zicht gekregen op de manier van verplaatsen van crimineel geld. Hierbij worden bijvoorbeeld de moneytransfer agentschappen benoemd en het ondergronds bankieren. In de RIEC-ca-

De partners in de RIEC-samenwerking geven aan het belangrijk te vinden dat de integrale aanpak van georganiseerde criminaliteit zich richt op de facilitators en hun geldstromen, om uiteindelijk het witwassen van crimineel verkregen vermogen terug te dringen. Hierbij is in het bijzonder aangegeven dat men alert dient te zijn op criminele inmenging in de vastgoedmarkt. Door de krapte op de woningmarkt staan lokale overheden er sneller voor open dat panden die nog niet geschikt zijn voor bewoning worden getransformeerd1 tot panden in de vastgoedportefeuille van criminelen. Voor eventuele nieuwbouw of verbeteringen worden ook relaties aangegaan met projectontwikkelaars, waardoor het risico toeneemt dat een gemeente en/of bonafide ondernemers onbewust samenwerken met niet-integere personen. De komst van de nieuwe Omgevingswet betekent voor gemeenten dat zij organisatorische aanpassingen moeten verrichten, in o.a. het vergunningenstelsel. Dit kan tijdelijk leiden tot kwetsbaarheden door meer focus op de interne organisatie en minder op signalen van mogelijk criminele activiteiten. 1

Dit is de aankoop van panden met een bijzondere twist: doordat criminelen met een goed plan komen qua vastgoedontwikkeling wat nodig is in het kader van de krapte, zijn gemeenten kwetsbaarder om met een dergelijke ontwikkeling mee te gaan.

19

Het intensiveren van de aanpak van de vastgoedmarkt vraagt om meer samenwerking met bedrijven in de private sector, zoals notarissen en banken. Zij hebben een poortwachtersrol en zouden meer signalen van vastgoedfraude kunnen opvangen.

Als gemeenten vervolgens controles uitvoerden op basis van deze analyses, bleek er vaak aanleiding te zijn voor de inzet van bestuursrechtelijke, fiscale en/of strafrechtelijke maatregelen. De ervaring en verwachting is dat de branches waarin malafide bedrijvigheid plaatsvindt continu blijven veranderen. Criminelen zoeken continu nieuwe wegen om uit het zicht te blijven met o.a. (drugs)smokkel of witwassen van crimineel verkregen vermogen. Verder is gesignaleerd dat drugscriminaliteit ook voorkomt bij de (kleinere) havens. Scheveningen- Haven is zo’n kwetsbare locatie; dit blijkt de afgelopen jaren uit signalen van drugssmokkel over zee.

Publiek-private samenwerkingen bieden daarnaast mogelijkheden om samen onderzoek te doen en effectieve aanpakken te bedenken. Daarbij kan ook gekeken worden naar de rol van vrije beroepen zoals makelaars en (register) taxateurs. Deze beroepen kennen geen beëdiging meer, waardoor het toezicht op o.a. integriteit zich beperkt tot diegenen die zich hebben aangesloten bij een brancheorganisatie.

Het is inmiddels algemeen bekend dat virtuele (crypto)valuta, zoals bitcoins, vaak een criminele herkomst hebben. Het eenvoudige en relatief anonieme gebruik hiervan maakt het een ideaal middel voor het criminele circuit om gemakkelijk (drugs)gelden wit te wassen. Deze problematiek wordt groter en urgenter indien dergelijke betaalmiddelen in de toekomst een meer gangbare betaalvorm worden in de gehele maatschappij. Kwetsbare locaties en -branches In de regio Den Haag heeft RIEC Den Haag diverse analyses gedaan over bedrijventerreinen. Deze analyses bieden gemeenten inzicht waar zich clusters van panden bevinden die hoog scoren op indicatoren die wijzen op een mogelijke kwetsbaarheid voor ondermijnende criminaliteit. 20

Een aantal mogelijk kwetsbare branches voor malafide bedrijvigheid, die ook door andere organisaties en RIEC-partners zijn genoemd, zijn: juweliers, met in het bijzonder de handel in goud, koeriersbedrijven voor drugstransport en zogenaamde ‘pawnshops’. Ondanks de extra aandacht en handhaving door partners is de verwachting dat dit soort branches altijd interesse van criminelen blijft behouden. Wel kan bijvoorbeeld de locatie veranderen, naar kleinere en/of meer afgelegen locaties, al dan niet in het buitengebied. Mensenhandel Mensenhandel is een ernstige schending van de mensenrechten en een zware vorm van criminaliteit. De kern van mensenhandel is dat er altijd sprake is van uitbuiting. Er wordt misbruik gemaakt van een on-

gelijke verhouding en iemands kwetsbare positie, bijvoorbeeld mentale problemen of (verstandelijke) beperkingen, financiële problemen of de verblijfsstatus. Deze uitbuiting kan verschillende vormen hebben: arbeidsuitbuiting, seksuele uitbuiting en criminele uitbuiting. De dader gebruikt dwang met het doel om het slachtoffer uit te buiten. Topje van de ijsberg Het lastige aan de cijfers over mensenhandel is dat slachtoffers niet vaak aangifte doen. Het slachtoffer is veelal afhankelijk: van inkomen, onderdak en vaak ook nog een verblijfsvergunning. Bovendien zien slachtoffers van mensenhandel zichzelf eerder als dader dan als slachtoffer in het geval van gedwongen betrokkenheid bij een strafbaar feit. Om deze redenen kan worden aangenomen dat de cijfers slechts het topje van de ijsberg zijn. Binnen deze context moet dan ook naar de volgende aantallen worden gekeken. Zo registreerde de politie in de Eenheid Den Haag 120 keer het strafbare feit mensenhandel. Hiervan vormt seksuele uitbuiting het grootste aandeel, gevolgd door criminele uitbuiting. Naast de politie zijn er ook andere organisaties waar signalen binnenkomen. Zo waren er in de regio Den Haag 89 slachtoffers in beeld bij het Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel (CoMensHa) en SHOP. SHOP is het kennis- en expertisecentrum over sekswerk en mensenhandel.

Zij geven informatie, advies, psychosociale en praktische hulp en bieden opvang. Ten slotte blijkt uit het Jaarverslag 2023 van de Nederlandse Arbeidsinspectie dat er in dat jaar 48 intakes zijn gedaan over arbeidsuitbuiting. In het kader van RIEC – casuïstiek hebben in 2024 bovendien diverse integrale controles met de arbeidsinspectie en andere partners bij bedrijven plaatsgevonden waarbij arbeidsuitbuiting en/of ernstige benadeling is geconstateerd.

ting. Deze laten zien dat er regelmatig sprake is van arbeidsmigranten die een meervoudige afhankelijkheid hebben van uitzendbureaus. Wanneer arbeidsmigranten door één werkgever geworven, gehuisvest én tewerkgesteld worden, bevinden zij zich in een bovenmatig afhankelijke positie waardoor zij kwetsbaar worden voor uitbuiting. In de districtelijke onderzoeken zijn verschillende gemeenten in de regio Den Haag geïdentificeerd met verhoogd risico op aanwezigheid van arbeidsuitbuiting. Een van de indicaties hierbij is het verschil in de hoeveelheid arbeidsmigranten die er werken, ten opzichte van de in die gemeente aanwezige gecertificeerde bedden. Verder is het zicht op arbeidsmigranten uit derdelanden2 beperkt en beschikken gemeenten over minimale handhavingsmogelijkheden op het gebied van huisvesting, het vergunningenstelsel is beperkt. Daarnaast komt binnen gemeenten veel (administratieve) leegstand voor die ruimte biedt voor huisvesting van arbeidsmigranten in slechte omstandigheden, zonder dat hier zicht op is. 2

Persoon met een andere nationaliteit dan die van één van de lidstaten van de Europese Unie, Noorwegen, IJsland, Liechtenstein of Zwitserland.

Kwetsbare branches en/of locaties Uit de fenomeenanalyse van het RIEC Den Haag blijkt dat de regio Den Haag zeer kwetsbaar is voor arbeidsuitbuiting. In de regio vestigen zich veel arbeidsmigranten, in het bijzonder voor werkzaamheden in de (glas)tuinbouw, de bouw, horeca en distributiecentra. Het gaat hierbij vaak om laagbetaalde arbeid, met een risico op arbeidsuitbuiting. Enkele nieuwsberichten over arbeidsuitbuiting in de regio Den Haag Na de fenomeenanalyse zijn in districten verdiepende onderzoeken gedaan naar de risico’s op arbeidsuitbui-

21

Jonge aanwas Op basis van cijfers van de National Rapporteur Mensenhandel uit 2022 blijkt al dat er sprake is van een toename van het aantal jongeren in een uitbuitingssituatie voor criminaliteit. Recente onderzoeken en mediaberichten bevestigen het beeld dat jongeren geronseld worden voor criminele activiteiten.

Ontwikkelingen met verwachte impact op de aard en omvang van de ondermijningsproblematiek in de regio Den Haag • De uitkomsten uit het onderzoek dat in de eerste helft van 2024 is verricht naar de meldingsbereidheid in de regio Den Haag, laten zien dat deze relatief laag is. In de komende jaren wordt hier aandacht aan besteed dmv gerichte campagnes, die een toename van de meldingsbereidheid als beoogd effect hebben. Indien hiermee het aantal meldingen stijgt, zal hiermee de geregistreerde ondermijningsproblematiek mogelijk oplopen. • Het onderzoek naar de aard en omvang van synthetische drugsproblematiek in de regio dat gepland stond in 2024, wordt naar verwachting in de loop van 2025 gestart. De uitkomsten hiervan zullen mogelijk invloed hebben op een toename van het aantal onderzoeken rondom deze drugsproblematiek.

Die activiteiten gaan in de eenheid Den Haag veelal over verdovende middelen, het plegen van diefstallen of vermogensdelicten (witwassen) en recentelijk ook signalen van het laten afgaan van explosieven bij woningen.

kunnen voortzetten. Mogelijk zal dit leiden tot meer verhullende constructies, door bijvoorbeeld de inzet van personen als zogenaamde ‘katvangers’. • De wijziging van art. 273f Wetboek van Strafrecht betekent dat ‘ernstige benadeling’ van werkenden aan het wetsartikel wordt toegevoegd. Dit betekent dat bij vermoedens van mensenhandel eerder tot opsporing overgegaan mag worden, in plaats van uitsluitend bestuursrechtelijke maatregelen te nemen. Dit zal van invloed zijn op de werkzaamheden van RIEC-partners als het Openbaar Ministerie

en de Nederlandse Arbeidsinspectie. • De Europese Raad heeft eind mei 2024 de Richtlijn aangenomen m.b.t. uitbuiting van draagmoederschap, gedwongen huwelijken en illegale adoptie. Lidstaten hebben twee jaar de tijd om deze vormen van mensenhandel te implementeren in hun nationale wetgeving.

Het gaat hierbij om personen tot en met 23 jaar, waarvan de helft minderjarig is. Juist deze groep is kwetsbaar, omdat zij zich mogelijk niet in de positie bevinden om weerstand te bieden tegen criminele invloeden en daarom de hulp van instanties hard nodig hebben. Zij zijn vaak dader en slachtoffer tegelijk.

• Een toename in de stroom vluchtelingen, die ook gespreid door Nederland gehuisvest worden, levert de komende jaren een toename van kwetsbare doelgroepen op. Verwacht wordt dat criminelen hieruit ‘werven’ om kwetsbare personen te onderwerpen aan arbeids-, seksuele- en/of criminele uitbuiting. • Het wetsvoorstel toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten, dat strengere eisen wil stellen aan uitzendbureaus zal waarschijnlijk effect hebben op arbeidsuitbuiting. Hoewel de wet bedoeld is bescherming te bieden aan alle uitzendkrachten, is de verwachting dat criminelen zich zodanig zullen aanpassen dat ze ondanks deze wet het verdienmodel van arbeidsuitbuiting 22

23

Maatschappelijk effect: Afname van drugscriminaliteit en mensenhandel

HOOFDSTUK 4

De in hoofdstuk 3 geschetste problematiek in de regio Den Haag vormt de opgave voor de RIEC samenwerking. Voor de regio Den Haag staat

het bereiken van maatschappelijk effect bij de integrale aanpak voorop. Op basis van de geschetste problematiek hebben de RIEC-partners vastgesteld welke maatschappelijke effecten de komende vier jaar leidend zijn in de regio Den Haag.

ONDERSTEUNEND EFFECT 4 24

Het criminele verdien­model bij drugscriminaliteit en mensenhandel is verstoord en verdere vermenging van crimineel met legaal vermogen is voorkomen door meer focus op criminele geldstromen

In de regio Den Haag zijn inwoners zich bewust van de gevolgen van drugscriminaliteit en mensenhandel

EFFECT 3

De aantrekkingskracht op jongeren in de drugs­criminaliteit is afgenomen en de weerbaarheid tegen drugscriminaliteit en mensenhandel is toegenomen

EFFECT 2

EFFECT 1 MAATSCHAPPELIJK EFFECT 1

MAATSCHAPPELIJK EFFECT 2

MAATSCHAPPELIJK EFFECT 3 Weerbaarheid tegen drugscriminaliteit en mensenhandel in de regio Den Haag is verhoogd: bij de partners en in de maatschappij, alsmede in kwetsbare branches en op kwetsbare locaties.

•Herken de signalen •Faciliteer criminelen niet •Meld verdachte situaties

ONDERSTEUNEND EFFECT 4

25

Maatschappelijk effect 1 - De aantrekkingskracht op jongeren in de drugscriminaliteit is afgenomen en de weerbaarheid tegen drugscriminaliteit en mensenhandel is toegenomen Criminaliteit begint meestal klein. En kleine criminelen worden later groot: de grens wordt steeds iets verlegd. Om criminaliteit te verminderen moet je investeren in het voorkomen dat mensen een criminele ‘loopbaan’ beginnen, waar ze later moeilijk uit komen. We focussen ons daarbij vooral op jongeren. Jongeren worden soms al op jonge leeftijd online, via vrienden of kennissen of op straat benaderd met de belofte dat ze snel veel geld kunnen verdienen. Zij zijn zich veelal onbewust van de risico’s. Wat begint met een relatief klein vergrijp als een pakketje wegbrengen of even op de uitkijk staan, kan uiteindelijk overgaan in gewelddadige delicten als overvallen plegen, het plaatsen van explosieven of zelfs liquidaties uitvoeren. Om de invloed van de onderwereld op onze maatschappij de kop in te drukken, is het van groot belang om te investeren in een integrale aanpak gericht op de jeugd, met aandacht voor zowel preventie als repressie. Hierin worden negatieve rolmodellen aangepakt en krijgen (kwetsbare) jongeren en hun ouders in een zo vroeg mogelijk stadium en op verschillende leefgebieden de kansen en ondersteuning die ze nodig hebben. Criminaliteit is daardoor niet langer de meest aantrekkelijke optie.

26

Maatschappelijk effect 2 - Het criminele verdienmodel bij drugscriminaliteit en mensenhandel is verstoord en verdere vermenging van crimineel met legaal vermogen is voorkomen door meer focus op criminele geldstromen

Maatschappelijk effect 3 - Weerbaarheid tegen drugscriminaliteit en mensenhandel in de regio Den Haag is verhoogd: bij de partners en in de maatschappij, alsmede in kwetsbare branches en op kwetsbare locaties.

Financieel gewin speelt een fundamentele rol bij verschillende vormen van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit. Het verdienen van veel geld is vaak de drijfveer, het motief en het primaire doel. Daarnaast is het (groeiende) financiële vermogen van criminelen hét middel dat hen in staat stelt om criminele activiteiten steeds beter en sneller uit te voeren of uit te breiden, hun status en machtspositie te versterken, externe invloed uit te oefenen, om te kopen en met illegaal verdiend geld bedrijven te starten in de legale economie.

Het verhogen van de weerbaarheid tegen ondermijnende criminaliteit is noodzakelijk ter bescherming van de democratische rechtsstaat, de leefbaarheid en een gezonde economie. a. De lokale aanpak versterkt: weerbare partners en maatschappij. Weerbaarheid en integriteit zijn randvoorwaarden voor overheidsorganisaties om te functioneren. b. Kwetsbare branches en locaties moeten worden beschermd tegen ondermijnende activiteiten om een gezonde economie en eerlijke concurrentie in stand te houden.

Om ervoor te zorgen dat georganiseerde misdaad op álle fronten niet loont, is het van belang om de aanpak van criminele geldstromen te verbreden en versterken. Dat begint bij het verkrijgen van meer inzicht in criminele geldstromen en daaraan gerelateerde cruciale facilitators en locaties. Een beter inzicht leidt tot een effectievere verstoring van criminele geldstromen en het afpakken van crimineel vermogen.

Ondersteunend effect 4 - In de regio Den Haag zijn inwoners zich bewust van de gevolgen van drugscriminaliteit en mensenhandel Als de maatschappij bepaalde vormen van georganiseerde criminaliteit accepteert, eraan gewend raakt, het gewoon gaat vinden, wegkijkt of zelfs faciliteert, is het voor de overheid zeer moeilijk om het aan te pakken. De overheid kan criminaliteit niet alleen bestrijden, het vraagt ook om bewustzijn, waakzaamheid en meldingsbereidheid bij burgers en bedrijven. Het is makkelijk om weg te kijken van ondermijnende criminaliteit; als je het niet wilt zien, dan is het er niet. Echter: de impact en de gevolgen van drugscriminaliteit en mensenhandel zijn voor betrokkenen extreem groot. De gevolgen van mensenhandel of drugscriminaliteit zijn voor slachtoffers en gezinnen veelal ontwrichtend en vaak hartverscheurend. Het is van belang dat we in de samenleving, in bepaalde groepen en subculturen, niet normaal gaan vinden wat niet normaal was. Maatschappelijk effect 4 is randvoorwaardelijk voor het bereiken van de eerste drie: zonder weerbare burgers en bedrijven heeft de integrale aanpak minder kans van slagen. Daarom zijn bewustwordingsstrategieën integraal onderdeel van de aanpak. In hoofdstuk 5 is dit nader geduid.

27

HOOFDSTUK 5 Integrale aanpak

en het veiligheidsdomein op elkaar zijn afgestemd en elkaar versterken. Dit kan door de aanpak van ondermijning domein overstijgend vorm te geven. • Er wordt geïnvesteerd in het vergroten van de bewustwording bij alle partners in de RIEC-samenwerking en dat hiernaar wordt gehandeld.

In dit hoofdstuk is opgenomen wat we binnen de regio Den Haag de

Deze integrale bestrijdingsstrategie werpt zijn vruchten af en wordt in de periode 2025-2028 als volgt voortgezet: • Betekenisvolle integrale casuïstiek en ruimte voor ‘buikpijn casuïstiek’

komende vier jaren gaan doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken. De aanpak is per maatschappelijk deeleffect beschreven.

DE INTEGRALE BESTRIJDINGSTRATEGIE

Zoals in hoofdstuk 1 beschreven, heeft met de totstandkoming van dit plan een herijking plaatsgevonden op de bestaande integrale aanpak zoals onder andere beschreven in de Ontwikkelstrategie 2023. Met deze herijking zijn accenten verlegd, maar wordt voortgebouwd op de verworvenheden uit het recente verleden. Dit betekent dat de bestaande integrale bestrijdinggsstrategie van de regio Den Haag in deze aanpak wordt meegenomen. Deze omvat de volgende uitgangspunten: • Voortzetten en verbreden van de coalitie tegen ondermijning: - Momenteel is er één overheidssamenwerking. We zijn er trots op dit bereikt te hebben. Deze samenwerking willen we echter uitbouwen naar een brede maatschappelijke samenwerking. 28

- Concreet gaat het hierbij om inzet van innovatieve interventies en het betrekken van nieuwe publieke en private partners, om met hen effectieve barrières op te werpen; • Als één overheid vaker zichtbaar acteren We zoeken naar manieren om de uitvoeringskracht slim te vergroten. Er wordt ingezet op een gezamenlijke communicatiestrategie; • Bij casuïstiek meer aandacht voor impact Prioriteit geven aan casussen die de grootste kans bieden om georganiseerde criminaliteit een slag toe te brengen; • Het goed verbinden van repressie en preventie Veiligheid, zorg en onderwijs zijn communicerende vaten. Op gemeentelijk niveau is het van belang dat het beleid en de activiteiten in het sociale domein

Om focus aan te brengen pakken we in RIEC-verband die casuïstiek op die aansluit bij de prioriteiten in de regio: drugscriminaliteit en mensenhandel. We willen laten zien dat er wordt opgetreden als één overheid die integraal optreedt. Dit gaat enerzijds om grotere ‘betekenisvolle casussen’ die bijvoorbeeld voortkomen uit het regionale/districtelijke drugs- en geweldsbeeld van de politie en anderzijds om casussen die voortkomen uit, vaak lokale, ondermijnende signalen (de zgn ‘buikpijn casuïstiek”). In de betekenisvolle casussen wordt zo veel mogelijk aangesloten bij opsporingsonderzoeken om opsporing als vliegwiel te gebruiken. Maar ‘betekenisvol’ gaat verder dan het succesvol aanhouden, vervolgen, nemen van bestuursrechtelijke maatregelen en/of het opleggen van fiscale maatregelen. Een casus is ook betekenisvol als er succesvol wordt samengewerkt als één overheid, als er wordt geleerd van elkaars ervaringen en/of er lessen worden geleerd voor de toekomst.

• Zichtbare interventies, meer inzet van communicatie in casuïstiek Om het vertrouwen in de overheid te vergroten en criminaliteit af te schrikken, is het van belang om ook voldoende kortlopende en zichtbare interventies te plegen. Bij die korte klap speelt de inzet van lokale bestuurlijke interventieteams en van het Haags Economisch Interventie Team (HEIT) een belangrijke rol. • Aanpak criminele geldstromen in alle casuïstiek Geld is niet alleen de drijfveer en het doel van de criminele activiteiten, het houdt ook de criminele bedrijfsmodellen in stand. Het is van belang dat we binnen alle casuïstiek: - Zicht proberen te krijgen op de criminele geldstromen - Het criminele bedrijfsmodel verstoren of te doen stoppen - Crimineel verkregen vermogen af te pakken. • Fenomeenaanpak In de toekomst wordt vaker gekozen voor de fenomeenaanpak: de casuïstiek wordt geanonimiseerd bestudeerd om parallellen te zien en inzicht te krijgen in een bepaald crimineel fenomeen. Van daaruit worden gerichte barrières ontwikkeld en geïmplementeerd die deze fenomenen verstoren. Deze aanpak zoekt binnen de juridische kaders en buiten de gebaande paden naar oplossingen, samen met publieke als private partners.

29

EFFECT 1

INTEGRALE AANPAK PER MAATSCHAPPELIJK EFFECT Maatschappelijk effect 1 In de regio Den Haag maken de partners zich zorgen over de betrokkenheid van jongeren bij drugs­ criminaliteit en de gevolgen hiervan, bijvoorbeeld in het gebruik van excessief geweld. De aanpak op het voorkomen en terugdringen van jonge aanwas wordt de komende jaren voortgezet. Het onderzoek naar jeugdcriminaliteit in de regio Den Haag dat in 2020 door bureau Beke is verricht zal in de komende jaren worden herhaald, om de ontwikkelingen te monitoren en het effect van de inzet te meten. Ambitie Het doel is dat in de periode 2025-2028 een regionaal dekkend netwerk ontstaat waarin alle 27 gemeente­n in de regio een bewezen aanpak hanteren op het voorkomen van jonge aanwas, met ruimte voor het toevoegen van lokale inkleuring. Jongeren houden zich immers niet aan de grenzen van hun gemeente; veel jongeren gaan in een andere gemeente naar school dan waar zij wonen. Bovendien is de online wereld steeds belangrijker voor jongeren geworden in de afgelopen jaren, waarmee ook criminaliteit zich heeft verplaatst. Verder is uit verschillende incidenten in de afgelopen tijd gebleken dat jongeren vatbaar zijn voor criminele uitbuiting, hetgeen betekent dat ze soms gedwongen worden strafbare feiten te plegen, zoals het plaatsen van explosieven.

Maatschappelijk effect 1 De aantrekkingskracht op jongeren in de drugscriminaliteit is afgenomen en hun weerbaarheid tegen drugscriminaliteit en mensenhandel is toegenomen

Aanpak De aanpak om de aantrekkingskracht van jongeren in de drugscriminaliteit te doen afnemen en de weerbaarheid van deze doelgroep te doen toenemen die de afgelopen jaren binnen het programma dealbreakers is ontwikkeld wordt voortgezet via de volgende uitgangspunten: • Het bevorderen van integrale samenwerking op lokaal niveau tussen het veiligheids-, onderwijs- en sociaal domein (waaronder gemeenten, jongerenwerk, scholen, politie en jeugdhulpverlening) • Het vergroten van bewustzijn op het onderwerp drugscriminaliteit, door o.a. communicatie en het geven van voorlichting aan professionals en ouders • Het bieden van een handelingsperspectief aan docenten, ouders en andere professionals • Het versterken van de weerbaarheid van jongeren en het bieden van positief perspectief

30

• Het delen van kennis en expertise in de regio Den Haag en initiëren van innovatieve en creatieve oplossingen • Het aan elkaar verbinden van de preventieve en repressieve aanpak • Aandacht voor het toegenomen drugsgebruik Doel is hierbij dat gemeenten steeds meer de regierol nemen bij de uitvoering van deze uitgangspunten. We gaan er daarom vanuit dat het aantal fte bij het RIEC binnen het programma dealbreakers ter ondersteuning van gemeenten in de komende 4 jaar kan worden teruggebracht. De medewerkers van het programma Dealbreakers (werkzaam vanuit het RIEC-bureau) hebben een aanjaagfunctie en samen met de partners ontwikkelen ze de aanpak door. Zij stimuleren dat gemeenten de aanpak adopteren en onderling verbinding zoeken en ervaringen uitwisselen. Hierbij is nauwe samenwerking met het netwerk van Preventie met Gezag (PmG), bijvoorbeeld via de ‘learning communities’ en door interventies van Dealbreakers te verbinden met de PmG-aanpak van de gemeente. Er wordt nauw samengewerkt met scholen, jongerenwerk, politie, justitie, hulpverlening en de twee Zorg- en Veiligheidshuizen, alsmede met het platform veilig ondernemen (PVO) in de regio. Het perspectief van (ervaringsdeskundige) jongeren en ouders heeft hierin een belangrijke plek.

Doorontwikkeling van de aanpak: • Onderzoek laat zien dat verbondenheid, competentie en autonomie belangrijke beschermende factoren zijn in het voorkomen van jeugdcriminaliteit, doordat jongeren hierdoor weerbaarder worden. Interventies die inzetten op die beschermende factoren en jongeren een positieve vrijetijdsbesteding en toekomstperspectief bieden, zijn daarom veelbelovend. Eén van die initiatieven is Skill School: een plek in Leiden en Den Haag waar jongeren uit de gehele regio die opgroeien in kwetsbare omstandigheden hun talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen en begeleid worden door jongerencoaches en positieve rolmodellen. • De aanpak die Dealbreakers heeft ontwikkeld richt zich primair op de doelgroep jongeren tot en met 23 jaar waarbij signalen en/of risicofactoren aanwezig zijn die hen kwetsbaar maken om af te glijden in de (drugs)criminaliteit. We zien een relatief hoog aandeel van jongeren met een lichtverstandelijke beperking (LVB) in deze categorie. Ze zijn vaak makkelijk beïnvloedbaar en kunnen de gevolgen van hun 31

handelen moeilijk overzien, wat hen een makkelijk doelwit maakt van drugscriminelen die hen – soms onder dwang - klusjes laten doen. De interventies die ontwikkeld zijn, zijn tot nu toe gericht geweest op jongeren in het algemeen en moeten nog geschikt gemaakt worden om deze LVB-doelgroep te bereiken en hen te behoeden voor (gedwongen) criminaliteit. De komende jaren zal er dan ook extra aandacht uitgaan naar het beter aan laten sluiten van de aanpak op jongeren met een lichtverstandelijke beperking. Daarnaast houden we oog voor andere doelgroepen die verhoogd risico lopen om in de criminaliteit terecht te komen. • We zetten in op een regionale aanpak met zoveel mogelijk impact. Om dat te bereiken, onderzoeken we het effect van het huidige interventieaanbod van Dealbreakers en nemen we hierin de inzichten en aanbevelingen uit het Kwaliteitskader Effectieve Interventies ter harte. Aan de hand van de uitkomsten scherpen we het aanbod van Dealbreakers aan en adviseren we gemeenten en andere samenwerkingspartners over de best passende interventies.

• De online wereld is steeds belangrijker voor jongeren en dat betekent dat hierin ook de straatcultuur doorsijpelt. Drugs en criminaliteit worden online verheerlijkt, bijvoorbeeld in de ‘drillrapscene’, jongeren kunnen steeds gemakkelijker in contact komen met drugsdealers en andere criminelen. Via het platform Dealbreakers.nl en sociale mediakanalen worden jongeren, ouders en professionals aangesproken op drugscriminaliteit en de gevolgen hiervan. • De RIEC-partners zetten de komende jaren steviger in op het verbinden van preventieve én repressieve maatregelen. Bijvoorbeeld door het aanpakken van criminele negatieve rolmodellen, het afpakken van crimineel vermogen en het zichtbaar maken van deze maatregelen. Zo versterken repressie en pre-

32

• Criminele uitbuiting is een vorm van mensenhandel waar met name kwetsbare jongeren slachtoffer van worden. In de komende periode gaan we meer inzetten op voorkomen van criminele uitbuiting onder jongeren. Dit doen we o.a. door: - Het trainen van professionals die met jongeren werken of jongeren tegenkomen, zoals jongerenwerkers en jeugdhulpverleners. Met als doel dat zij in hun werk signalen van criminele uitbuiting onder jongeren eerder herkennen en zich bewust zijn van dit thema. Het RIEC ontwikkelt een bewustwordingstraining voor professionals op het thema jonge aanwas in de (drugs)criminaliteit, waarin ook aandacht is voor criminele uitbuiting. Gemeenten die meedoen aan Dealbreakers kunnen deze training kosteloos afnemen. - We continueren de samenwerking met het Centrum Kinderhandel en Mensenhandel (CKM) rondom het hulpplatform Keerpunt, waar jongeren terechtkunnen die gedwongen worden om criminele feiten te plegen. - Verder zoeken we de samenwerking op met de Universiteit Leiden, waar onderzoek wordt gedaan naar dit onderwerp, alsmede met de ketenregisseur mensenhandel van het RSIV en met het OM. Kennis over dit onderwerp delen we met gemeenten en hun professionals die met jongeren te maken hebben zoals boa’s, jeugdconsulenten en docenten, bijvoorbeeld via bewustwordingstrainingen. Ook zal er aandacht zijn voor bewustwording bij ouders.

EFFECT 4

• Naast de thuisomgeving en de school speelt het sociale leven van jongeren zich veelal af bij (sport) clubs. Gemeenten gaan in de periode 2025-2028 hun verenigingen beter betrekken bij de jeugdaanpak, zodat ook signalen die gezien worden door bijvoorbeeld een trainer tijdig hun weg vinden naar de gemeente en/of de politie. TNO heeft samen met de gemeente Leiden en Dealbreakers interventies voor sportclubs ontwikkeld die gericht zijn op het versterken van de weerbaarheid van jongeren. Deze interventies worden in 2024 getest in een aantal gemeenten en worden verder aangescherpt, om ze vanaf 2025 op te nemen in het Dealbreakers aanbod.

ventie elkaar. Politie en OM hebben een leidende rol in de repressieve maatregelen. Naast het inzetten van het reguliere strafrecht kan gekeken worden naar meer creatieve mogelijkheden. Bijvoorbeeld het uitdelen van flyers in wijken over de gevolgen van het plegen van strafbare feiten, zoals afpakken van crimineel verkregen vermogen en de impact op je (school-)carrière en je omgeving.

Bewustwordingstrategie: - Gemeenten gaan de komende jaren meer aandacht besteden aan het problematische middelengebruik onder jongeren, door dit gebruik bespreekbaar te maken en bewustzijn te creëren over de schaduwkanten. Een goed voorbeeld hiervan is de campagne “Af en toe”, die in 2024 door het RIEC-bureau samen met de gemeente Den Haag is gestart. We gaan bezien of deze campagne ook voor andere gemeenten ingezet kan worden. - In de komende jaren wordt ingezet op voorlichting over de gevolgen van drugsgebruik aan jongeren en hun directe omgeving, zoals ouders, docenten, etc. - Daarnaast verstevigt Dealbreakers in de komende jaren de samenwerking met Brijder, Jellinek en de GGD. Bijvoorbeeld door de interventies van Dealbreakers gericht op drugscriminaliteit te koppelen aan een voorlichting van de GGD over drugsgebruik en bewustwordingstrainingen rondom middelengebruik en de gevolgen. Hierbij nemen we de richtlijnen en kennis over effectieve interventies van onder andere het Trimbos Instituut ter harte. - Via het platform Dealbreakers.nl en sociale mediakanalen worden jongeren, ouders en professionals

aangesproken op drugscriminaliteit en de gevolgen hiervan. Dit doen we in samenwerking met een gespecialiseerd communicatiebureau en de samenwerking met jongeren hierbij wordt in de komende jaren voortgezet. - Het ontwikkelen van nieuwe content die een diverse groep jongeren in de regio representeert: zowel jongeren die opgroeien in grotere steden als in de kleine plattelandsgemeenten, zowel jongens als meisjes en zowel jongeren met een Nederlandse als met een migratieachtergrond. - Reeds bestaande communicatiemiddelen, kennis en expertise worden gedeeld met partners en andere professionals. Denk hierbij aan trainingen en interventies rondom online straatcultuur en jeugdcriminaliteit. Daarbij verwachten we ook dat cybercrime een thema wordt dat meer aandacht zal krijgen in de aanpak. Ook zal hierbij aandacht worden besteed aan het feit dat we steeds vaker jongeren zien die betrokken zijn bij excessief geweld in de vorm van het veroorzaken van explosies in woonwijken of bij horeca.

33

EFFECT 2 34

MAATSCHAPPELIJK EFFECT 2 I Criminele geldstromen Het is criminele netwerken voornamelijk te doen om het financiële gewin. De criminele winsten zijn de basis om hun machtspositie in de bovenwereld te versterken. Tegelijkertijd wordt het crimineel vermogen alsmaar groter door de financiële winsten, waardoor criminelen steeds meer en beter in staat zijn om geld wit te wassen en onaantastbaar in de bovenwereld te opereren. Uiteindelijk kan het witgewassen vermogen ook een legaal vermogen verschaffen. De integrale aanpak op criminele geldstromen is complex en vraagt om het betrekken van professionals met specifieke expertise en ook nadrukkelijker in die expertise te investeren. Verbetering van kennis en expertise van dit thema is cruciaal. Dit geldt ook voor kennis over cryptocurrency. De techniek achter crypto’s maakt online betalingen mogelijk zonder tussenkomst van een bank of overheid. Vanwege de grote prijsschommelingen worden de meeste crypto’s niet gebruikt als betaalmiddel, maar als risicovolle belegging. De toegankelijkheid, anonimiteit en fictieve winsten maken crypto’s heel geschikt voor criminele transacties en witwassen. In de regio Den Haag sluiten we aan bij het landelijke RIEC/LIEC portefeuilleplan criminele geldstromen.

De doelstelling van dat plan is het verkrijgen van meer inzicht in criminele geldstromen, effectieve verstoring van het crimineel bedrijfsmodel en het integraal afpakken van crimineel vermogen.

Maatschappelijk effect 2 Door meer focus op criminele geldstromen wordt het criminele verdienmodel bij drugscriminaliteit en mensenhandel verstoord en wordt verdere vermenging van crimineel met legaal vermogen voorkomen

Ambitie De aanpak in 2025-2028 door de partners in de regio Den is zowel repressief als preventief: - Repressief: door crimineel vermogen af te nemen door middel van o.a. strafrechtelijke ontneming of fiscaalrechtelijke vorderingen; - Preventief: door het signaal af te geven dat misdaad niet loont door middel van een goed doordachte communicatiestrategie over afpaksuccessen in de (sociale)media; - Repressief en preventief: Binnen de integrale aanpak en in casuïstiek meer aandacht besteden aan en inzicht krijgen in criminele geldstromen, inclusief cryptocurrency. Met als doel de criminele verdienmodellen te doen stoppen en/of te verstoren. Aanpak De komende jaren investeren we in verdere uitbreiding van kennis en expertise op de aanpak van criminele geldstromen en cryptocurrency door het organiseren van trainingen en cursussen op basis van aantoonbare kennisbehoefte naar aanleiding van casuïstiek; - Blijvende inzet Alle partners blijven inzetten op het gebruiken van

hun integrale afpak- en verhaalsmogelijkheden in integrale casuïstiek. Hierbij gaan we ook onderzoeken of het mogelijk is te komen tot maatschappelijke herbestemming van afgepakte goederen en gelden. - Regionale expertgroep De FIOD, de Financial Intelligence Unit (FIU), de Belastingdienst, de gemeenten Leiden en Den Haag en diverse financiële expertise teams vanuit de politie zijn in 2023 gestart met een integrale regionale expertgroep. Deze wordt voortgezet. - Vergroten handelingsperspectief In de regionale expertgroep wordt concrete geanonimiseerde casuïstiek geanalyseerd, samen met geleerde lessen en andere bronnen van informatie, zoals afgeronde strafrechtelijke onderzoeken en afgeronde onderzoeken in het kader van de Wet Bibob. Met als doel om nieuwe kansrijke interventies te ontwikkelen die breed inzetbaar zijn. - Vergroten, borgen en ontsluiten van kennis Gemeenten en casusregisseurs met concrete financiële vraagstukken kunnen aanschuiven bij de regionale expertgroep, om te sparren over hun mogelijke aanpak. Doordat experts van de Belastingdienst en de afdeling Financiële opsporing van de politie hieraan deelnemen, ontstaat er centrale borging van kennis en inzichten over criminele geldstromen en een financieel naslagwerk voor casuïstiek. - Integraal fenomeenonderzoek Er wordt een integraal fenomeenonderzoek verricht naar financiële facilitators.