RIS322469 Bijlage 1 Omgevingsvisie Den Haag 2050 def

52

Omgevingsvisie Den Haag

De opgave

Werken aan transities in een tempo dat de stad aankan en nodig is

DEEL A Analyse

Door de ligging aan zee is de stijging van de zeespiegel een reëel gevaar. Om de stad en het achterland te beschermen tegen overstromingen en verzilting moet de kust worden versterkt. De klimaatopgave draait daarnaast vooral om de realisatie van water- en groenstructuren om wateroverlast, hittestress en biodiversiteitsverlies tegen te gaan, en de beschikbaarheid van voldoende schoon (drink)water te garanderen.

Hiervoor zijn veranderingen nodig in onze leefomgeving en gebouwen. De tweede stap betreft verzwaring van het elektriciteitsnet, zodat de gewonnen zonne- en windenergie gedistribueerd kan worden. De derde stap is de aanleg van energie- en warmtebronnen en collectieve warmtenetten. Daarmee kan warmte uit duurzame bronnen zoals geothermie, warmte-koudeopslag en industriële restwarmte over de stad verspreid worden.

De energietransitie, onder andere bedoeld om de uitstoot van CO2 terug te dringen, is drieledig. De eerste stap is besparing op het energieverbruik.

De beschikbaarheid van grondstoffen staat onder druk en de winning ervan brengt het milieu grote schade toe. De omschakeling naar een circulaire economie maakt hier een einde aan.

Dit betekent voor Den Haag dat we anders moeten produceren en consumeren, zodat schaarse grondstoffen en materialen hergebruikt worden en een tweede leven krijgen. Hierdoor is het gebruik van nieuwe grondstoffen en materialen amper nog nodig. De mobiliteitsopgave is om de bereikbaarheid voor iedereen te verhogen en het mobiliteitssysteem zelf schoner en veiliger te maken. Dat kan door te zorgen voor nabijheid van functies en door in te zetten op lopen, fietsen, deelvervoer en betaalbaar openbaar vervoer.

53

B 54

DEEL B – VISIE DEEL B Visie

Visie 55

5.

Thuis in een groene metropool aan zee

Vijf bewegingen naar 2050

Den Haag groeit uit tot een groene metropool aan zee waar mensen zich thuis voelen. Daarbij bouwen we voort op de Haagse ontstaansgeschiedenis en de kenmerkende kwaliteiten. We introduceren vijf bewegingen, die richting geven aan deze ontwikkeling. De bewegingen zijn bedoeld om onze koers aan te scherpen. Door eerder gemaakte keuzes stevig neer te zetten of op sommige punten bij te sturen. En door voor de groei van Den Haag en enkele transities – energie, klimaat, mobiliteit, grondstoffen – het juiste tempo te bepalen.

56

Omgevingsvisie Den Haag

De Haagse kustlijn vanuit de lucht. Veel inwoners genieten van het strand en de duinen in alle seizoenen. Net als van het vele groen in de stad. Of het nu gaat om het Haagse Bos of een stadsmoestuin. Den Haag werkt met regionale partners aan het beschermen en versterken van dit groen. Daarom: Groene metropool aan zee.

5.1 Thuis in een groene metropool aan zee – verbinding van twee werelden Deze omgevingsvisie brengt twee werelden bij elkaar. De wereld van de stad zoals die ervaren wordt door bewoners, en de ‘geplande’ wereld van de stad en de regio, oftewel de metropool. Hoe bewoners en bezoekers de stad beleven en gebruiken staat centraal. We willen dat Den Haag een stad blijft waar iedereen zich kan ontplooien en thuis kan voelen. Tegelijkertijd vormt Den Haag met buurgemeenten een samenhangende stedelijke regio, een metropool, die ertoe doet in de wereld. Vanwege de internationale instellingen, de positie als regeringscentrum, de spraakmakende onderwijs- en onderzoeksinstituten en het sterke economisch profiel. Daarom gebruiken we het begrip metropool.

DEEL B Visie

Maar de regio Den Haag is wel een bijzondere metropool. Dat heeft alles te maken met de ontstaansgeschiedenis en de ligging aan de Noordzee. De regio kent levendige stedelijke plekken, maar ook veel natuur, landschappelijke structuren en groene woonwijken, die samenhangen met die ligging aan zee. De typisch Haagse kwaliteiten van groene lanen, parken en de diversiteit aan wijken dragen daar in belangrijke mate aan bij. In onze visie richting 2050 ontwikkelt de Haagse regio zich verder als groene metropool aan zee. Redenerend vanuit lokale kwaliteiten en de leefwereld van haar inwoners, met de inzet om bij te dragen aan een sterker Nederland en een betere wereld.

57

5.2 Geen eindbeeld, maar vijf bewegingen We hebben zes ambities voor 2050. Den Haag wil dan rechtvaardig en inclusief, gezond en veilig, economisch vitaal, klimaatbestendig, klimaatneutraal en natuurinclusief en duurzaam bereikbaar zijn. En dit alles met een betaalbare, toegankelijke en toekomstbestendige woningvoorraad. Deze ambities geven richting, maar tussen sommigen bestaan ook spanningen. Je kunt niet op elke ambitie een tien scoren. Bijkomende moeilijkheid: 2050 is nog ver weg en we weten niet precies hoe de wereld er dan uitziet. Thuis in een groene metropool aan zee hebben we daarom bewust niet gevat in een eindbeeld. We weten wel waar we vandaan komen, aan welke opgaven we moeten werken en welke karakteristieken en kwaliteiten Den Haag echt Den Haag maken. Daarom introduceren we vijf bewegingen. Deze vijf bewegingen hangen met elkaar samen. Ze geven geen eindbeeld, maar geven duidelijkheid over de koers die we als gemeente willen varen en welke strategische keuzes we maken. Daarbij geven we aan welk beleid we voortzetten (koers houden), waar we de koers willen aanpassen (bijsturen) en voor welke ontwikkelingen een ander tempo nodig is (tempo aanpassen). De eerste beweging – ‘Thuis in een divers Den Haag’ stelt de ervaringen van bewoners en de sociale opgaven centraal. Thema’s als gezondheid, cultuur en leefbaarheid komen in deze beweging samen.

Het gaat over de condities die nodig zijn voor huidige en toekomstige inwoners om zich in Den Haag thuis te kunnen voelen. De sociale opgaven en ontwikkelkansen voor inwoners vragen om keuzes waar woningen toegevoegd worden, waar ruimte is voor werkgelegenheid en maatschappelijke voorzieningen en hoe die goed bereikbaar blijven. Die keuzes krijgen hun uitwerking in de beweging ‘Verstedelijking en bereikbaarheid in samenhang’. De

In de beweging ‘Ruimte voor groen en water’ laten we zien wat nodig is om verstedelijking en vergroening samen te laten gaan en wat nodig is om in te spelen op klimaatverandering. In de beweging ‘Ruimte voor kennis en kunde’ staat hoe de Haagse metropool economisch vitaal blijft en voldoende werkgelegenheidskansen biedt. De beweging ‘Basissystemen op orde’ is voorwaardelijk voor het functioneren van de stad. Het gaat hierbij om een betrouwbaar en duurzaam energiesysteem, een robuuste drinkwatervoorziening en betrouwbare kustverdediging. De Omgevingsvisiekaart toont op hoofdlijnen waar we welke kwaliteiten beschermen en waar we welke ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk willen maken. Het is een kaderstellende kaart. De facetkaarten bij de vijf bewegingen tonen de ruimtelijke vertaling van de strategische keuzes. Niet alle strategische keuzes en uitgangspunten van de bewegingen zijn direct te vertalen op de kaart. Zoals plekken voor ontmoeting, inrichting van de openbare ruimte of ingrepen die de segregatie tegengaan. De facetkaarten zijn input voor uitwerking van de omgevingsvisie in gebiedsvisies, in thematische programma’s en in gebiedsprogramma’s.

1.

2.

3.

4.

5.

Beweging 1

Beweging 2

Beweging 3

Beweging 4

Beweging 5

Thuis in een divers Den Haag

58

vraag waar verstedelijking in de stad en de regio kan plaatsvinden, is gekoppeld aan een bereikbaarheidsaanpak die voorrang geeft aan voetgangers, openbaar vervoer en fietsers.

Ruimte voor groen en water

Verstedelijking en bereikbaarheid in samenhang

Ruimte voor kennis en kunde

Basissystemen op orde

Omgevingsvisie Den Haag

Op het Koningin Julianaplein naast Den Haag Centraal komen twee woontorens. Tussen de torens komen groene daktuinen, een gemeenschappelijk terras, cafés, winkels en een horecapaviljoen. Aan de stationszijde komt een nieuwe stadshal. Deze verbouwing is in 2027 klaar.

De bewegingen zijn bedoeld om het beeld van de groene metropool aan zee stap voor stap dichterbij te brengen. Niet door maakbare en vastgestelde plannen voor te schrijven, maar door zaken die al in gang zijn gezet voort te zetten en met nieuw beleid ontwikkelingen te stimuleren die passen bij de richting die de gemeente op wil. DEEL B Visie

59

60

Omgevingsvisie Den Haag

Omgevingsvisiekaart Den Haag 2050 Ondergrond

Stedelijke ontwikkeling

Groengebieden en ecologische verbin-

Hoogstedelijke ontwikkeling

dingszones (onderdeel van SGH)

Gemengd stedelijke ontwikkeling

Weide

Gebiedsgerichte ontwikkeling en

Landgoederenlandschap

wijkvernieuwing

Strand / Duin

Integrale wijkverbetering

Noordzee

Stationskwartier

Hoofd oppervlaktewater

Bedrijventerrein

Klimaatadaptatie, biodivers en klimaatneutraal

Internationale Zone Duurzaam werk- en recreatielandschap Circulaire (materialen)hub

Waarborgen en versterken van

Vitale wijken en buurten

de kustveiligheid

Wijk toekomstbestendig maken

Landelijke natuurontwikkeling (waarvan Natura 2000 onderdeel van SGH)

Huidige infrastructuur

Structuurdrager groen ‘Groene Ruit’ Aanpak hittestress, verdroging en

Spoorweg

wateroverlast

Treinstation intercity (met

Drinkwatervoorziening

mobiliteitshub)

Ruimte voor waterretentie

Treinstation sprinter / metro (met

Boezemgemaal

mobiliteitshub)

Uitbreiden boezemsysteem / afvoer van

Autosnelweg

overtollig water

Autoweg

Bron voor geothermie Warmteoverdrachtstation Hoofdverdeelstation T

Bron voor aquathermie Warmtenetwerk Leefmilieus Hoogstedelijk Centrumstedelijk Gemengd stedelijk Stedelijk

Netwerk en plekken van stedelijke betekenis Lange Lijnen (deels onderdeel van SGH) Slechten van barrières Schaalsprong (H)OV Regionale mobiliteitshub (P+R en tophaltes) Cultuurcluster Kenniscluster Sportcluster

In de regio Bebouwing Bedrijventerreinen Historische kernen Verdichtingslocaties Glastuinbouw

DEEL B Visie

Zie toelichting op legenda op volgende pagina’s

Disclaimer: De in deze kaart weergegeven ontwikkelingen buiten de gemeentegrenzen van Den Haag zijn indicatief en bedoeld om de samenhang van ruimtelijke ontwikkelingen in de regio in beeld te brengen. Zij hebben geen status. Binnen de gemeentegrenzen is het een schets voor de stad in 2050 op hoofdlijnen.

61

Toelichting legenda op omgevingsvisiekaart Basis Noordzee: Bron van economische kansen, omgaan met zeespiegelstijging Primaire waterkering: Beschermende dijk langs de kust. Kustverdediging: Versteviging van het kustgebied om waterveiligheid van het achterland te garanderen. Betreft ook de duinen en de haven. Hier ligt een kans voor toerisme, natuurontwikkeling, ecologie en economie in de haven. Duin(beheer): behoud en/of ontwikkeling van duinruggen en duinpannen ten behoeve van de daar aanwezige specifieke waardevolle flora, fauna en landelijke natuurdoelen. Strand: Balans tussen benutten kansen voor recreatie en beschermen stiltegebieden en natuur. Groengebieden en ecologische verbindingszones (onderdeel van SGH): Versterken, behouden en ontwikkelen van parken en bossen als samenbindend en dragend element. Met ruimte voor recreatie, ontmoeting en ontspanning met wandel-, ruiter-, kano-, en fietsroutes, spelen, sporten, rustgebieden. Dit is onderdeel van de Stedelijke Groene Hoofdstructuur (SGH). Groenblauwe lcoonprojecten: Een icoonproject is een cruciale plek met kansen waarbij het versterken en verbeteren van de groenblauwe structuur prioriteit heeft. Cultuurhistorisch landschap (weide, landgoederenlandschap): Behoud en versterking van kenmerkende cultuurhistorische landschapstypen en -structuren rond de stad.

Verbindingen Groene Ruit: Versterken, behouden en ontwikkelen van ecologische verbindingszones, zowel op stedelijk als op regionaal niveau. Gezonde leefomgeving met kwaliteitsimpuls voor klimaatadaptatieve stadsnatuur met recreatief medegebruik. Lange Lijnen (deels onderdeel van SGH): Ontwikkelen en versterken van de karakteristieke Haagse lanen met robuuste hoofdboomstructuur (onderdeel van SGH), zowel parallel als haaks op de kust, voor een toekomstbestendig en kwalitatief hoogwaardig grid. Een ruimtelijke (her) balans in modaliteiten en verbeter de samenhang tussen onder- en bovengrond. Integreer klimaatadaptieve maatregelen, creëer nieuwe ontmoetingsplekken en

versterk verbindingen met de zee, de landgoederenzone en publiektrekkers. Activeer plinten, verbeter het vestigingsmilieu, doorbreek barrières en zorg voor een evenwicht tussen vergroening en verdichting. Hoofd oppervlaktewater: Primair (boezem) waternetwerk en kenmerkende Haagse waterwegen behouden, versterken en ontwikkelen. Met kansen voor ecologie, drinkwatervoorziening en vervoer over water. Uitbreiding boezemsysteem: Voor een betere doorstroming en afvoer van overtollig water, onder andere in het centrum van Den Haag. Hoofdfietsnetwerk: Verbetering en uitbreiding van (ster)fietsnetwerk en Velostrada. Treinstation intercity (met mobiliteitshub). Station sprinter/metro (met mobiliteitshub). Spoorweg: Metrolijn E, Randstadrail, Oude lijn. Versterking Oude Lijn: frequentieverhoging van regionaal vervoer. Schaalsprong (H)OV: Snelle verbondenheid, multimodale knopen met mobiliteitshubs in de stad als ontwikkelopgave langs de (H) OV-lijnen voor optimale bereikbaarheid tussen (werk)gebieden binnen de stad en regio. Gepland: Koningscorridor (Vlietlijn), tophaltes OV, tangentverbindingen Te onderzoeken: Koningscorridor richting zee en een aantal tophaltes en ZuidWestlandCorridor (ZWLC). Regionale mobiliteitshubs (P+R en tophaltes): Ontwikkellocaties aan de rand van de stad die de overstap van regionaal autoverkeer naar openbaar vervoer, fiets of deelmobiliteit faciliteren.

Slechten van barrières: Onderzoek naar slechten barrièrewerking van grote infrastructuur en de daaraan gekoppelde mogelijkheden voor gebiedsontwikkeling. Autosnelweg: Onderzoek naar verduurzaming langs de A4 en A12 middels inpassing van zonnepanelen en/of windenergie. Leefmilieus Hoogstedelijke leefmilieus Centrumstedelijke leefmilieus

Hoogstedelijke ontwikkeling: CID, Binckhorst. (Door)ontwikkeling van wijken met een hoogstedelijke dichtheid met een mix van wonen, werken en kennisontwikkeling. Onderdeel van de ontwikkelingsopgave is de ruimtelijke balans tussen maatschappelijke voorzieningen, ruimte voor nutsvoorzieningen, klimaatadaptief en natuurinclusief groen en passende sportvoorzieningen. Gemengd stedelijke ontwikkeling: Zuidwest. Ontwikkeling van woonbuurten met een stedelijke dichtheid en een groot aandeel niet-woonfuncties. Klimaatadaptief en natuurinclusief groen en sportvoorzieningen zijn onderdeel van de ontwikkelingsopgave. Gebiedsgerichte ontwikkeling en wijkvernieuwing: Mariahoeve, Scheveningen, Loosduinen. Zonder (ingrijpende) veranderingen op structuurniveau versterking van bestaande buurten door nieuwe verbindingen, verduurzaming, toevoegen van woningen en/of ruimte voor bedrijvigheid. Ontwikkeling Stationskwartier: zoekgebied voor stedelijke ontwikkeling in hoge dichtheid rondom de stations van Den Haag Centraal, Den Haag HS, Den Haag NOI, Den Haag Moerwijk, Den Haag Mariahoeve en Den Haag Ypenburg Nadruk ligt op het mengen van functies in hoge dichtheid met kwalitatief openbare ruimte en groen met ruimte voor voetgangers en fietsers. Herstructurering recreatie- en werklandschap: A4/Vlietzone. Herstructurering naar een robuuste landschappelijke stadsrandzone.

Ruimte voor economische functies, sport en recreatie met een nieuwe verkeersontsluitingsstructuur. Verbeteren verbindingen vanuit Leidscheveen-Ypenburg met de rest van de stad (OV, fiets). Integrale wijkverbetering: Schilderswijk, Laak, Rustenburg en Oostenbroek, Transvaal, Moerwijk. Vernieuwing van bestaand wijk inclusief bestaande woningvoorraad. Aandacht voor kwaliteit en ontmoeting in de openbare ruimte die klimaatadaptief, groen die natuurinclusief is ingericht. Toekomstbestendigheid: Wijk toekomstbestendig maken voor klimaatverandering, energietransitie, en het behouden en/ of realiseren van een woningvoorraad en voorzieningen passend bij demografische ontwikkelingen.

Gemengde stedelijke leefmilieus Stedelijke leefmilieus Zie bladzijde 102 – 103 voor een verdere beschrijving van de leefmilieus.

62

Stedelijke ontwikkeling

Omgevingsvisie Den Haag

Circulaire hub: Potentiële locaties voor grootschalige materialen- en grondstoffenhub.

Toekomstbestendige Haven: Versterking van de kust bij de haven in verband met de zeespiegelstijging. Dit biedt kansen voor meer (innovatieve) economie en toerisme.

Veerkrachtige ondergrond, groen en water

Economie en voorzieningen

Ruimte voor waterretentie en -infiltratie: In gebieden met veel verharding ruimte maken voor waterretentie en klimaatadaptie. Maatregelen toepassen in gebieden waar waterinfiltratie mogelijk is.

Vitale wijken en buurten: Het behouden, versterken en uitbreiden van buurten wijkcentra met lokale economie, gepaste verdichting, maatschappelijke voorzieningen en ruimte voor ontmoeting in het groen in de wijk. Optimale bereikbaarheid via aantrekkelijke routes voor lopen en fietsen.

Aanpak hittestress, verdroging en wateroverlast: Focusgebied om koelere plekken te maken, onder andere door ontharding en meer groen voor extra schaduwwerking.

Kenniscluster: Universiteitscampussen in de stad als innovatieomgevingen en ontmoetingsplekken.

Het Nationaal Park Hollandse Duinen (NHPD): waar natuur stad en zee verbindt. SGH wordt onderdeel van het NPHD en integraal onderdeel van het NNN. Drinkwatervoorziening: Beschermen en vergroten van de zoetwaterbuffering in de natuurgebieden onder andere voor de drinkwatervoorziening. Ook nieuw te ontwikkelen innamelocaties voor drinkwater.

Cultuurcluster: Behoud en versterking van (boven)lokaal cultuuraanbod in Den Haag, plek voor ontmoeting en versterking van de identiteit. Sportcluster: Gegroepeerde sportlocaties met verschillende sporten versterken, verduurzamen en vergroenen en waar mogelijk uitbreiden ten behoeve van verblijven, ontmoeten en gezondheid bevorderen.

Boezemgemaal: Zorg voor een betere doorstroming en afvoer van overtollig water bij de installatie die het uitmalen van het water uit de boezem verzorgt. Energie- en basissystemen

Internationale Zone: Verder ontwikkelen en versterken van het vestigingsklimaat voor internationale organisaties met oog op verblijfsklimaat, beveiliging en samenhang binnen het gebied.

Warmtenetwerk: Warmtenetwerk in de stad. Aanleg met aandacht voor balans onder- en bovengrond, en klimaatadaptatie. 150 kV elektriciteit: Zoekgebied en inpassingsvraagstuk ondergronds tracé 150 kV.

Regeringscentrum: behoud en versterken van regeringscentrum.

Warmteoverdrachtstation: (Indicatieve) hoofdlocaties voor warmteoverdracht. Nu kent Den Haag één station, straks meer.

Bedrijventerrein: Behouden, ontwikkelen en intensiveren van (circulaire, groene en klimaatadaptieve) duurzame bedrijventerreinen. Doorontwikkelen van werklocaties met ruimte voor stadsvoorzienende bedrijvigheid in relatie tot omliggende wijken.

DEEL B Visie

Windenergie op zee: Energieopwekking op zee.

Landelijke natuurontwikkeling: Natuurbeheer en natuurontwikkeling in Natura 2000-gebieden (onderdeel van SGH) en het Natuurnetwerk Nederland (NNN).

Toeristische hotspots: Beschermen, doorontwikkelen en verrijken van de toeristische trekkers zoals de kustzone, badplaats Scheveningen en Kijkduin en het Centrum van Den Haag. Verbindingen met de omgeving verbeteren.

Proeftuin op zee: Campus@Sea, innovatie voor duurzaam, meervoudig ruimtegebruik van de Noordzee.

Warmtenetbuurten: Buurten met een warmtenet of buurten waar dit de komende jaren wordt uitgebreid.

Aanpak droogte: Vergroot de sponswerking van de stad met droogtebestendig groen en bodembuffers om water vast te houden in droogtegevoelige gebieden.

Clustervorming rond onderwijs: Locaties met menging van scholen en werkgevers, versterking van campusomgevingen van Den Haag met een sterke (groene) openbare ruimte om aantrekkelijkheid en leefbaarheid te versterken.

Duurzaam werk- en recreatielandschap: A4/Vlietzone. Transformatie van een stadsrandzone naar een duurzaam werken recreatielandschap met ruimte voor recreatie, natuur, sport en economische functies en verbeterde bereikbaarheid.

Hoofdverdeelstation: Zoeklocaties nieuwe hoofdverdeelstation met koppelkansen voor een duurzame inpassing en meervoudig ruimtegebruik voor economie en mobiliteit.

Bron voor geothermie: Kansrijke (indicatieve) locaties voor geothermie door meervoudig grondgebruik. T

Bron voor aquathermie: Kansrijke indicatieve locaties voor warmteterugwinning uit (riool)water, in samenwerking met watervoorzieningsbedrijven. Energiehub: Zoeklocaties (grootschalige) energiehubs in verband met toenemende energievraag.

63

5.3 Beweging 1

Thuis in een divers Den Haag Een dak boven ieders hoofd is een basisrecht. Het bouwen van geschikte woningen en de zorg voor voldoende voorzieningen heeft prioriteit. Maar stenen alleen zorgen niet voor een thuisgevoel. We versterken de eigenheid van buurten, maken ruimte voor ontmoeting en culturele uitingen, beschermen het cultureel erfgoed en sturen op architectonische kwaliteit en stedenbouwkundige samenhang. Een openbare ruimte die verbindt is een voorwaarde om tot een stad te komen waar iedereen zich thuis voelt.

Strategische keuzes Bijsturen Bouwen voor de buurt

Om sociale netwerken te behouden en buurtgevoel te stimuleren, is het van belang dat woningzoekenden in hun eigen wijk kunnen blijven wonen. Daarom gaan we meer bouwen voor de buurt. Dit betekent dat we in buurten betaalbare en goede woningen toevoegen door de huidige voorraad beter te benutten door o.a. transformatie, optoppen en splitsen en op kleine schaal nieuwbouw toe te voegen. Tegelijkertijd is verdichting een instrument om wijken toekomstbestendiger te maken.

Tegengaan van segregatie

We hanteren het principe ‘ongelijk investeren voor gelijke kansen’ om bij te dragen aan kansengelijkheid. Dat betekent dat we extra investeren in aandachtswijken om de bestaanszekerheid, kansen voor ontplooiing en een gezonde levensstijl te vergroten. 64

Tegelijkertijd zorgen we voor een betere spreiding over de stad van groepen in een kwetsbare situatie. Zo gaan we de stapeling van problemen in aandachtswijken tegen.

Koers houden Maatschappelijke voorzieningen groeien mee

Veilige en gezonde openbare ruimtes die verbinden

De groei van het aantal inwoners vraagt om een passend voorzieningenniveau. We zorgen voor een goede verdeling van scholen, sportmogelijkheden, ruimte voor cultuur, zorg- en welzijnsinstellingen, winkels en ontmoetingsplekken over de stad. Dagelijkse voorzieningen moeten voor alle inwoners snel en makkelijk bereikbaar zijn. Zo geven we invulling aan de 15-minutenstad.

Naar een stillere en schonere stad

Beschermen, benutten en toekomstbestendig maken van cultureel erfgoed

Ontmoeting, verblijven, beweging en sport staan centraal bij de inrichting van straten en pleinen. We maken openbare ruimtes aantrekkelijk, veilig en gezond. Dat betekent minder ruimte voor de auto, meer 30km/u straten en alternatieven voor autobezit en -gebruik.

We beperken de negatieve effecten van verstedelijking en maken de lucht en de bodem schoner. We verbeteren de leefomgevingskwaliteit op het gebied van geur, geluid, trilling, luchtkwaliteit, hitte en lichtvervuiling, zeker in gebieden met gezondheidsachterstanden.

Door renovatie en herbestemming krijgt (verouderd) erfgoed een tweede leven en voorkomen we de sloop van historisch waardevolle gebouwen. Kleinschalige verdichting moet recht doen aan de erfgoedwaarde van de stedenbouwkundige structuur.

Omgevingsvisie Den Haag

Bouwen aan vitale wijken

Thuis voelen begint met een fijne, comfortabele en betaalbare woning. Het is een eerste levensbehoefte en zorgt voor een solide basis. Daarom zijn het verbeteren, verduurzamen en betaalbaar houden van de bestaande woningvoorraad speerpunten richting 2050. In 2050 voldoen alle woningen aan de ‘Haagse basiskwaliteit’, oftewel: alle woningen zijn dan veilig, gezond en duurzaam. Thuis voelen gaat ook over gemeenschapszin en buurtgevoel. Het is belangrijk dat te behouden, en soms te versterken. Door te bouwen voor de buurt vergroten we de kansen voor woningzoekenden om in de buurt te blijven wonen of door te stromen. We voegen daarom in de komende decennia overal in de stad nieuwe woningen toe door op een kleinschalige en compacte wijze te verdichten. Door nieuwbouw, maar ook door het optimaal benutten van de mogelijkheden die de bestaande gebouwen ons bieden. Denk aan het toevoegen van een extra woonlaag (optoppen), splitsen van woningen en het transformeren van gebouwen. Door het diverse aanbod qua koop-huur, woningtypen, prijsklasse, geven we woningzoekenden de mogelijkheid om in de eigen wijk een passend huis te vinden. Ook als ze ouder worden of de samenstelling van hun huishouden verandert. Er is aandacht voor nieuwe woonvormen en geschikte huisvesting voor met name ouderen en zorgbehoevenden. Denk aan collectieve en innovatieve woon-zorgconcepten.

Of de bouw van appartementencomplexen zodat ouders waarvan de kinderen het huis uit zijn binnen de eigen buurt kunnen

DEEL B Visie

verhuizen. Hun eengezinswoningen komen dan vrij voor gezinnen of starters. Ook hebben we aandacht voor de huisvesting van vitale beroepsgroepen, zoals benoemd in de Woonvisie 2040. We willen dat deze beroepsgroepen in de stad kunnen wonen, ondanks de krapte op de woningmarkt. We onderzoeken maatregelen die daarbij ondersteunend zijn. Het op kleinschalige wijze verdichten van buurten en wijken heeft bijkomende voordelen. Het vergroot het draagvlak voor winkels en maatschappelijke voorzieningen en leidt tot investeringen in de kwaliteit van de openbare ruimte. Toegankelijkheid van die openbare ruimte is belangrijk. Alle inwoners, met of zonder beperking, moeten gelijkwaardig gebruik kunnen maken van de openbare ruimte, van openbare gebouwen en van openbaar vervoer. Bij het verbeteren van buurten spelen de omgevings­ kwaliteiten en de eigenheid van een wijk een sleutelrol. Want veel inwoners hechten aan historie en herkenbaarheid. Dan gaat het om onder andere architectuur, monumenten, erfgoed en groen. Maar ook om leefstijl, groepsgevoel en gebruikswaarde. Den Haag beschikt in 2050, net als nu, over een verscheidenheid aan woonmilieus waar mensen van verschillende achtergronden zich thuis voelen.

Meerkernige ontwikkeling

We sturen op het zoveel mogelijk clusteren en combineren van voorzieningen. Zo ontstaan binnen de Haagse wijken centrale plekken voor ontmoeting en uitwisseling. Door te zorgen voor een aantrekkelijke

Deze omgevingsvisie draagt bij aan het thuisgevoel van mensen. Bij ijssalon Florencia komen Hagenaars elkaar al bijna 100 jaar tegen en voelen zich op hun gemak. Een gezin met bakfiets zit hier naast een jongen met een skateboard onder zijn arm. Tieners met een fatbike zitten naast oude Hagenezen die hier al ruim 50 jaar komen om de dag door te nemen.

65

De vitale wijk, 15-minuten stad Het idee van vitale wijken is gebaseerd op het concept van de 15-minutenstad: alle dagelijkse behoeften zijn binnen een kwartier lopend of fietsend te bereiken. Denk aan scholen, werk, apotheken, huisartsen, winkels, openbaar vervoer, sporten, spelen, natuur en cultuur. Dit concept draagt bij aan het behalen van maatschappelijke opgaven: bereikbaarheid, leefbaarheid, sociale cohesie en verduurzaming.

mix van functies in combinatie met (kleinschalige) verdichting houden we deze centrale plekken vitaal. In de komende jaren verwachten we van meerdere wijkcentra in de stad dat deze belangrijker worden. Zoals Scheveningen, Ypenburg, de Leyweg, Loosduinse Hoofdstraat, Haagse Markt en het Hobbemaplein. Dit is een goede ontwikkeling. Hiermee voorkomen we dat er op den duur te veel druk op het centrum van de stad ontstaat. De ontwikkeling van deze wijkcentra draagt bij aan de 15-minutenstad door de nabijheid van wonen, werken en voorzieningen. Zo brengen we het aantal verplaatsingen terug van de wijken naar het centrum en andersom.

mate van segregatie, waarbij mensen van een bepaalde groep bij elkaar wonen, is bevorderlijk voor het buurten thuisgevoel. Maar de verschillen tussen buurten en wijken mogen niet te groot worden. Daarom investeren we richting 2050 vooral in wijken waar problemen als armoede, onderwijsachterstanden, gezondheidsklachten en onveiligheid zich opstapelen. Bij het huisvesten van kwetsbare groepen zorgen we voor een evenredige verdeling over de hele stad. Zo voorkomen we dat de huisvesting van kwetsbare groepen zich concentreert in wijken waar de achterstanden en sociale problemen al groot zijn. We zetten daarom in op het principe van ongelijk investeren voor gelijke kansen.

De bereikbaarheid van voorzieningenclusters en stedelijke voorzieningen speelt ook op regionaal niveau. Het uitgangspunt hierbij is om de mobiliteitsverplaatsingen zo duurzaam mogelijk te laten plaatsvinden. De (grootschalige) perifere detailhandel vraagt specifieke aandacht. De traditionele woonboulevard, op autobereikbaarheid ingericht, past daarbij niet langer in Den Haag. Maar een concentratie van woonwinkels, automotive of tuin- en bouwhandels blijft voor de stad gewenst. Zeker (of mogelijk) in combinatie met circulaire opgaven. In dat kader voeren we een verkenning uit naar de behoefte aan m2 voor deze vorm van (grootschalige) detailhandel. Hierin zal worden bepaald hoe we daar binnen Den Haag (en regio) op een passende manier invulling aan willen geven.

De gevolgen van migratie worden wisselend ervaren. Voor sommigen roept het komen en gaan van arbeidsmigranten, expats en asielzoekers een gevoel van vrijheid op. Anderen ervaren weinig sociale cohesie. Een zorgvuldig vormgegeven openbare ruimte en (maatschappelijke) voorzieningen in de nabijheid bieden kansen om anderen te ontmoeten en stimuleren gemeenschapszin en buurtgevoel. Om migranten een thuis te bieden, werken we aan de begeleiding van nieuwkomers die niet zelfstandig een plek kunnen vinden in de samenleving.

Tegengaan segregatie

Ruimtelijk beleid kan segregatie tegengaan. Toegang tot goede huisvesting, het spreiden van kwetsbare groepen, een goed voorzieningenaanbod en de zorg voor aangename straten en pleinen, waar mensen elkaar ontmoeten en omkijken naar elkaar, dragen hier aan bij. In sommige buurten zijn de onderlinge banden sterk en is de gemeenschapszin groot. Dit komt omdat mensen hun religie, afkomst of leefstijl delen. Een bepaalde

66

Het tegengaan van segregatie betekent ook dat alle waardevolle plekken van Den Haag voor iedereen bereikbaar zijn en dat iedereen zich op die plekken welkom voelt. Een van die plekken is de Binnenstad. De komende jaren werken we daarom aan de binnenstad als groene huiskamer voor iedereen. Waar wordt gestudeerd, gewoond, gewinkeld, gewerkt en gerecreëerd. Het is een gebied waar mensen met verschillende achtergronden elkaar ontmoeten en waar iedereen kan genieten van de vele bezienswaardigheden, winkels, horecagelegenheden en culturele voorzieningen, zoals musea en historische gebouwen. Hetzelfde geldt voor de prachtige landschappen

Omgevingsvisie Den Haag

Beschermde stadsgezichten en gebieden

Rijksbeschermd stadsgezicht Gemeentelijk beschermd stadsgezicht Te onderzoeken: toekomstig gemeentelijk beschermd stadsgezicht Landgoederenbiotoop Molenbiotoop

en groengebieden in en om de stad. Het strand, de vele parken en landgoederen bieden bewoners de mogelijkheid om te ontsnappen aan de hectiek van de stad. We investeren dan ook in aantrekkelijke wandel- en fietspaden, het wegnemen van barrières en in het toegankelijker en beter bereikbaar maken van deze gebieden. Daarnaast houden we grip op de mate van recreatief gebruik. Functies en gebruiksdoelen moeten passen bij de verschillende typen groengebieden in en om de stad.

Maatschappelijke voorzieningen groeien mee met de bevolking

Het uitgangspunt is dat het voorzieningenaanbod gelijke tred houdt met de demografische ontwikkeling van de Haagse regio. Dit is een voorwaarde voor nieuwe ontwikkelingen in Den Haag. Door voorzieningen te clusteren en te combineren, ontstaan in wijken centrale plekken voor samenkomst en kruisbestuiving. Zorgen welzijnsorganisaties werken bijvoorbeeld op deze plekken samen met verenigingen en bewonersinitiatieven. We monitoren het aanbod van maatschappelijke voorzieningen en sturen er actief op dat het aanbod meegroeit met de bevolking. We maken hierbij onderscheid tussen stedelijke voorzieningen en dagelijkse voorzieningen. De mate van stedelijkheid bepaalt welk maatschappelijk programma past of wenselijk is. Buurtoverstijgende voorzieningen, zoals sportparken, middelbare scholen, musea, theaters en ziekenhuizen moeten goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer. Door deze voorzieningen zoveel mogelijk aan te sluiten op wandel- en fietspaden, zijn ze voor iedereen gemakkelijk te bereiken. Multifunctionaliteit is een sleutelwoord. Kindcentra, scholen en bibliotheken zijn een ontmoetingsplek en kunnen onderdak bieden aan andere functies en voorzieningen. Bestaande locaties worden beter en intensiever benut. Door nieuwbouw flexibel te ontwerpen, kunnen

DEEL B Visie

gebouwen op termijn een andere functie krijgen omdat bijvoorbeeld de bevolkingssamenstelling verandert. Maar niet alles hoeft in Den Haag. We willen waardevolle plekken en stedelijke voorzieningen op het schaalniveau van de Haagse metropool zo optimaal mogelijk benutten. Dit betekent dat bijvoorbeeld de sport- en leisurevoorzieningen in Zoetermeer, de campus in Delft, het Biosciencepark in Leiden en de Mall of The Netherlands in Leidschendam goed en snel bereikbaar zijn. Sport- en spelvoorzieningen zijn, samen met natuur, water en gezond voedsel, belangrijk voor een gezonde leefstijl. Versteende wijken krijgen een groenere inrichting met voldoende ruimte voor sport en spel (zoals een trimparcours of hardlooproute). We koesteren bestaande sportvelden en zetten in op meervoudig (ruimte)gebruik van deze voorzieningen. Bijvoorbeeld door ze langer open te stellen of te gebruiken voor waterberging. We onderzoeken de kansen van het overkluizen van snelwegen en de mogelijkheden om zo’n overkluizing te benutten voor sportvelden en andere vormen van recreatie. Begraafplaatsen behoren ook tot maatschappelijke voorzieningen. Er ligt een opgave om te zorgen dat we mensen de kans geven om uitvaarten naar eigen inzichten vorm te geven – uiteraard binnen de wettelijke mogelijkheden.

Gezonde, aantrekkelijke en veilige openbare ruimtes die verbinden

Je ergens thuis voelen is voor een groot deel afhankelijk van de kwaliteit van de openbare ruimte. Daarom versterken we de Haagse lanen, straten, pleinen en paden. Van verkeersruimtes veranderen ze in aangename en veilige plekken voor ontspanning en interactie. Zowel voor mens als dier. Er ontstaat meer ruimte voor verblijven en ontmoeten, voor sporten en bewegen. We

67

blijven ons inzetten om sport aantrekkelijk, toegankelijk en bereikbaar voor zoveel mogelijk Hagenaars te maken. Om te bereiken dat dagelijks bewegen vanzelfsprekend wordt, is het belangrijk aan te sluiten bij de wensen, behoeften en mogelijkheden van alle inwoners. Drempels die sommige groepen ervaren om te sporten, nemen we weg. Dit doen we door de openbare ruimten beweegvriendelijk in te richten en sportvoorzieningen zo efficiënt mogelijk te gebruiken. Ook maken we meer ruimte voor natuur en andere functies, zoals buurtevenementen en educatie. We stimuleren het actief en samen verbouwen van voedsel in moestuinen en hoven. Tuinieren, wekelijkse eetmomenten en een markt zorgen voor betrokkenheid, gezonde leefstijlen en gemeenschapszin. We bevorderen het gezonde voedselaanbod in buurten, met extra aandacht voor dit thema rond scholen. En we beperken ongezonde invloeden van bijvoorbeeld (reclames voor) fastfood, gokken en tabak in de openbare ruimte. Op de fiets en te voet bieden deze nieuwe openbare ruimtes in 2050 snelle verbindingen met andere wijken, de kust, de binnenstad, stations en waardevolle bestemmingen in de regio. Om dit voor elkaar te krijgen gaat het verkeerssysteem op de schop – zie hiervoor beweging 3. Sommige stukken worden autoluw, en in veel straten geldt straks een maximumsnelheid van 30 kilometer per uur. Door het

68

parkeren op straat te verminderen, neemt de druk op de openbare ruimte af en ontstaat er ruimte voor andere functies. Door de maximumsnelheid te verlagen, verbetert ook de luchtkwaliteit.

Schonere en stillere stad

In een steeds drukkere stad zal er meer behoefte zijn aan rustige plekken en een groene, schone leefomgeving. Een leefomgeving die bovendien beschermd wordt tegen negatieve gezondheidseffecten. We beperken de negatieve effecten van verstedelijking en verbeteren de leefomgevingskwaliteit. Vooral in gebieden met gezondheidsachterstanden. We gaan daarvoor actief sturen om de gezondheidsverschillen tussen de wijken significant te verkleinen. We werken samen met inwoners en (regionale) partners aan een structurele verbetering van de luchtkwaliteit. Dat doen we door brongerichte maatregelen te nemen, in ieder geval voor de grootste lokale bronnen van luchtverontreiniging: verkeer, houtstook en mobiele werktuigen. We houden de WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit aan en verminderen de blootstelling van met name kwetsbare groepen aan luchtverontreiniging door het vergroten van de afstand tussen verkeerswegen en scholen en woningen. Een tweede aandachtspunt is (ernstige) geluidhinder en slaapverstoring. Lokaal beleid is nodig om geluidshinder

Omgevingsvisie Den Haag

echt terug te dringen. Enerzijds door aanpak aan de bron en anderzijds door te regelen dat iedere woning tenminste één aangename, geluidsluwe gevel heeft. Bij gebiedsontwikkelingen houden we bovendien rekening met trillinghinder, windhinder en schaduwwerking.

Bescherming cultureel erfgoed, versterken stedenbouwkundige samenhang

Het culturele erfgoed van de stad en de regio draagt bij aan de aantrekkingskracht van wijken en de kwaliteit van de leefomgeving. Het gaat om monumenten en historische structuren, zoals beschermde stadsgezichten, landgoed- en molenbiotopen, archeologische monumenten, archieven, immaterieel erfgoed en collecties. Deze sporen van het verleden willen we bewaren en herkenbaar houden. We inventariseren en beschermen daarom het cultureel erfgoed dat daarvoor in aanmerking komt, in de hele stad. Daaronder vallen ook cultuurhistorische waardevolle structuren, waterlopen, landgoederen, landgoedbiotopen en molenbiotopen. We willen stimuleren dat monumenten en beschermde stadsgezichten ‘in gebruik’ blijven. Goed onderhoud en verduurzaming is noodzakelijk, maar vraagt om maatwerk. Ingrepen mogen immers geen schade toebrengen. Uitgangspunt is dat duurzaamheidsmaatregelen altijd mogelijk zijn. Om het erfgoed toekomstbestendig te maken, is het zaak om aanpassingen en toevoegingen zo te ontwerpen dat ze passen bij de

DEEL B Visie

historische gelaagdheid van het bouwwerk of de plek. Dit gebeurt proportioneel: in de afweging bij een besluit op een vergunningaanvraag wordt de maatschappelijke bijdrage aan de energietransitie meegenomen. Voor zover het beleid nog niet voorziet in innovatieve duurzame oplossingen, zullen we het beleid daarop aanpassen. Met het renoveren en herbestemmen van monumentale gebouwen leveren we een bijdrage aan de klimaatopgave. Omdat daarmee sloop en nieuwbouw achterwege blijven, ontstaat er minder bouwafval en wordt minder CO2 uitgestoten. In beschermde stadsgezichten moet kleinschalige verdichting rechtdoen aan kenmerkende stedenbouwkundige structuren. Nieuwe toevoegingen, zoals dakopbouwen, zijn beperkt mogelijk. Deze moeten worden ingepast in bestaande structuren en aansluiten bij de erfgoedwaarde. Ook in wijken zonder beschermde erfgoedstatus is het belangrijk dat elke nieuwe ingreep rekening houdt met de bestaande situatie en de architectonische en stedenbouwkundige kwaliteiten. Ook bij nieuwe gebiedsontwikkelingen houden we rekening met de in het gebied aanwezige erfgoedwaarden. We zorgen dat monumenten goed worden ingepast binnen de nieuwe ontwikkelingen. Tot slot heeft Den Haag een rijk bodemarchief waarop we trots en zuinig zijn. De gemeente Den Haag beschermd, onderzoekt, bewaart en presenteert deze resten.

69

70

Omgevingsvisie Den Haag

Beweging 1

Thuis in een divers Den Haag Beweging Cultuurclusters Toeristische hotspots Sportclusters Vitale wijken en buurten * Toekomstbestendige Vinex-wijken Integrale wijkverbetering Lange Lijnen (deels onderdeel van SGH) Hoofdfietsnetwerk Uitbreiding fietsnetwerk Slechten van barrières (indicatief) Netwerk Spoorweg Treinstation intercity Treinstation sprinter / metro Autosnelweg Autoweg Ondergrond Noordzee Hoofd oppervlaktewater Strand / Duin Groengebieden (onderdeel van SGH)

Zie toelichting op legenda op pagina’s 62-63

*) De hartjes staan voor vitale wijken en buurten. Ze zijn geplaatst op de huidige voorzieningecentra. De vitaliteit van deze voorzieningencentra is van belang vanuit het idee van de 15 minuten stad. Met deze legendaeenheid worden ook opgaven voor de omliggende buurten geagendeerd. Disclaimer: De programmatische opgave op de kaart en in de legenda is agenderend en indicatief en vormen een basis voor de doorwerkingen. Stadsbrede bewegingen staan op de visiekaart; deze facetkaart kan meer details en aanvullende onderwerpen tonen ten opzichte van de totale stadsbrede visiekaart. Niet alle sociale opgaven kunnen worden getoond op de kaart.

DEEL B Visie

71

5.4 Beweging 2

Ruimte voor groen en water

Groen en water zijn randvoorwaardelijk voor het functioneren als groene metropool aan zee. Den Haag heeft een rijke en sterke groenstructuur die al eeuwenlang de identiteit van de stad bepaalt. Die beeldbepalende groenstructuur wordt richting 2050 uitgebouwd tot een robuuste en ‘groenblauwe’ structuur voor mens, plant en dier. Deze zogenoemde Stedelijke Groene Hoofdstructuur (SGH) is nodig om het woon- en investeringsklimaat op peil te houden en om verder te bouwen aan een toekomstbestendige stad met een gezonde leefomgeving.

Strategische keuzes Bijsturen Vergroening tot op straat- en pleinniveau

Naast de strategische groenprojecten vergroenen we de ‘lange lijnen’ en andere wegen. De meest versteende wijken krijgen een groene inrichting en we nemen bij ruimtelijke ontwikkelingen een groenblauwe inrichting als uitgangspunt.

Duinen groeien mee met de zee

We verkennen de uitbreiding van het gehele stranden duingebied. Door het instuiven van zand te bevorderen ontstaat meer ruimte voor natuur en groeien de duinen mee met de stijgende zeespiegel.

72

Meer aandacht voor water- en bodemkwaliteit

Bij ruimtelijke ingrepen nemen we het natuurlijke water- en bodemsysteem als basis. We verminderen de afhankelijkheid van complexe technische wateroplossingen en zetten in op een grotere sponswerking van de bodem.

Focus op strategische groenprojecten

Op kwetsbare plekken in de stad investeren we in strategische groenprojecten, om zo het stedelijke netwerk van groen en water te versterken.

Koers houden Versterken, beschermen en uitbreiden van de Stedelijke Groene Hoofdstructuur De Stedelijke Groene Hoofdstructuur is van essentieel belang voor klimaatadaptatie en de stedelijke biodiversiteit. Het draagt bij aan een aangenaam en gezond woon- en vestigingsklimaat. Versterking en uitbreiding van dit netwerk is de sleutel voor een vitale stad waar mens en natuur goed gedijen.

Samen aan de slag met groen

Ruimte maken voor groen en water is een gedeelde verantwoordelijkheid van de gemeente, inwoners en bedrijven. We gaan vernieuwende privaat- publieke samenwerkingen aan om hier invulling aan te geven.

Omgevingsvisie Den Haag

Ruimte voor groen en water draagt bij aan een gunstig woon-, vestigings- en investeringsklimaat voor inwoners en bedrijven. Het is van essentieel belang voor de vitaliteit van de stedelijke biodiversiteit. De groenstructuur van Den Haag, sinds de 19e eeuw bepalend voor de identiteit van Den Haag, komt door verdichting van de stad steeds meer onder druk te staan. Het veranderende klimaat zorgt daarnaast voor weersextremen zoals hitte, droogte of juist veel regen en de stedelijke biodiversiteit neemt verder af. We moeten daarom onze groenstructuur verder versterken. Dit doen we op alle schaalniveaus: regionaal, op het niveau van de stad – met een Stedelijke Groene Hoofdstructuur (SGH) – en op wijkniveau.

Beschermen, versterken en uitbreiden van de SGH

De Stedelijke Groene Hoofdstructuur (SGH) bestaat uit duinen, bossen, de parken en de hoofdboomstructuur. Kenmerkend voor Den Haag zijn de lange lijnen (of lanen), die net als de buitenplaatsen, gebaseerd zijn op de kenmerken van het onderliggende kustlandschap. De SGH heeft een belangrijke functie voor natuur en bestaat uit kerngebieden en ecologische verbindingszones. Daarnaast hebben bijna alle gebieden voorzieningen ten behoeve van stedelijke recreatie. Vanwege de hoge woningdichtheid van Den Haag zijn ook de omliggende regionale landschappen van groot belang voor Den Haag. De variatie aan landschappen (kust, landgoederen, veenweiden/polders) is van grote waarde voor het thuis kunnen voelen in Den Haag.

DEEL B Visie

In deze omgevingsvisie zetten we in op het beschermen, versterken en uitbreiden van de Stedelijke Groene Hoofdstructuur, de Regionale Groenstructuur en de samenhang daartussen. We versterken het karakteristieke netwerk van lange lijnen en breiden de hoofdboomstructuur haaks op de kust uit. Deze structuur haaks op de kust draagt vervolgens ook bij aan gezonde mobiliteit (fietsers en voetgangers). We versterken de biodiversiteit door op diverse locaties de koppeling tussen voor natuur belangrijke groengebieden tot stand te brengen en door beheermethoden te verbeteren. Het zorgen voor een soepele verbinding voor mens en dier vanuit de stad naar buiten staat centraal, naast het investeren in de toekomstwaarde van het regionale landschap’. Daarom wordt de structuur van de ‘Groene Ruit’ (zie kaart blz. 75 en 77) versterkt. Ook de zonering van groengebieden (rust en reuring) wordt doorgevoerd. Wettelijk beschermd zijn de Natura 2000-gebieden (Europees) en de gebieden van Natuur Netwerk Nederland. De opgave voor onze Natura 2000-gebieden is niet alleen om deze te beschermen, maar ook om de natuur te herstellen. In de uitwerking van de omgevingsvisie in gebiedsvisies en gebiedsprogramma’s laten we zien in welke mate drukfactoren optreden als gevolg van wonen, werken, recreatie en mobiliteit.

Vervolgens geven we aan welke maatregelen we inzetten om de drukfactoren op de natuur te verminderen. Met onze regionale partners, zoals Nationaal Park

Wijkpark Cromvliet is klimaatbestendig park met een waterbuffer waar bewoners van de Molenwijk elkaar wandelen, spelen of elkaar ontmoeten. Ook scholen en verenigingen organiseren er activiteiten. Het park is zo ingericht dat het bezoekers in de zomer beschermt tegen hittestress.

73

Regionale context De uitbreiding van de Stedelijke Groene Hoofdstructuur versterkt de identiteit van Den Haag als parkenstad. Het verbindt de stad met Nationaal Park Hollandse Duinen (NPHD) en Landschapspark Zuidvleugel. Cruciaal hierbij is de verbetering van ecologische verbindingen en de kustversterking rond Scheveningen om de zeespiegelstijging op te vangen. Duingebied (Natura 2000) Kustversterking Open landschap Kroonjuweel Recreatiegebied Glastuinbouw Hoofdwaterroute Toevoegen nieuwe waterverbinding Groene verbinding tussen stad en land Stedelijk groen Bebouwd gebied Disclaimer: De in deze kaart weergegeven ontwikkelingen buiten de gemeentegrenzen van Den Haag zijn indicatief en bedoeld om de samenhang van ruimtelijke ontwikkelingen in de regio in beeld te brengen. Zij hebben geen status.

Hollandse Duinen en de landschapstafel Duin, Horst en Weide, werken we aan het beschermen, versterken en (waar mogelijk) uitbreiden van de regionale groenstructuur. Het zorgen voor een soepele verbinding voor mens en dier vanuit de stad naar buiten staat centraal, naast het investeren in de toekomstwaarde van het regionale landschap. De komende decennia zullen stedelijke verdichting en vergroening nog steviger hand in hand moeten blijven gaan. De uitgangspunten uit het puntensysteem Natuurinclusief en Klimaatadaptief Bouwen helpen om genoeg groen op en rondom de bouwlocatie te kunnen realiseren. Daarnaast is het belangrijk om steeds te monitoren of verdichting en vergroening op stedelijk niveau in evenwicht zijn. Ook om te bepalen welke hoeveelheid en kwaliteit groen nodig is voor toekomstig gebruik. Daarom wordt een analyse uitgevoerd naar de behoefte aan grote groengebieden in het licht van de verstedelijkingsopgave.

Vergroenen tot op straat en pleinniveau

In een dichtbevolkte stad is een groene openbare ruimte letterlijk van levensbelang: voor de kwaliteit van leven, maar ook voor de klimaatbestendigheid. Bijvoorbeeld om hittestress te verminderen. We werken de komende decennia aan een stad die zichtbaar groener wordt, tot op straat- en pleinniveau. Tegelijkertijd ontstaat er op plekken in de stad discussie over ruimte voor groen in relatie tot bijvoorbeeld verdichting en de ruimte voor energietransitie. Dit is zowel een kwantitatieve als kwalitatieve opgave, waarin ruimte voor groen en water vanuit verschillende doeleinden wordt gecombineerd. Soms moet er groen elders worden gecompenseerd. We gaan de komende jaren aan de slag met de vergroeningsopgave in de vele stenige en dichtbebouwde wijken, met name in het centrum en de 19e-eeuwse wijken daaromheen. Daarvoor moeten we wel ruimte maken. De mobiliteitstransitie is daarvoor randvoorwaardelijk. Door meer in te zetten op lopen, fietsen en openbaar vervoer kan het aantal (geparkeerde) auto’s op straat afnemen. Door te vergroenen op straat- en pleinniveau dragen we bij aan het versterken van

74

het totale netwerk van groen en water. Het netwerk op stedelijk niveau sluit vervolgens weer aan bij de verbindingen met de regio. Kwantitatief én kwalitatief vergroenen op alle schaalniveaus geeft concreet invulling aan de groene metropool aan zee.

Meer aandacht voor water en bodemkwaliteit

Bij ruimtelijke ingrepen wordt het natuurlijke water- en bodemsysteem als basis genomen. We verminderen de afhankelijkheid van complexe technische (water) oplossingen, zoals ingewikkelde constructies voor waterafvoer, en zetten in op een grotere sponswerking van de bodem. Aan de kust nemen we maatregelen tegen de stijgende zeespiegel en benutten we de weidegebieden voor piek- en seizoensberging van regenwater. Door samen te zorgen voor schoon en genoeg, maar niet te veel water in de stad ontstaat een goede basis om de SGH te versterken en uit te breiden. Bij het terugbrengen van de groene lange lijnen in de stad kijken we tegelijkertijd naar (mogelijk) herstel of toevoegen van waterverbindingen. Dit is cruciaal voor versterking van de SGH en de natuur in de stad. Daarnaast zetten we in op een goede water- en bodemkwaliteit met een gezonde water- en bodemecologie. Specifiek bij de inrichting en beheer van de openbare ruimte is aandacht voor het verkleinen van de kans op het ontstaan, overbrengen en verspreiden van infectieziekten.

Duinen groeien mee met de zee

Van de elf kilometer Haagse kust is acht kilometer beschermd door duinen en drie kilometer door een harde waterkering. Deze bescherming moet meegroeien met de stijgende zeespiegel. De duinen kunnen dat door zandsuppletie en instuiving. Hierdoor worden de duinen breder en hoger. Dit biedt ruimte aan extra natuur en een grotere zoetwatervoorraad onder de duinen. Ophogen van de kering in het verharde deel van de kust is ruimtelijk een zeer complexe puzzel. Dit vraagt om een langetermijnstrategie richting 2100 en verder (zie beweging 5 de basis op orde). Daarbij horen investeringen die helpen om een veilige waterkering ook op lange termijn betaalbaar te houden.

Omgevingsvisie Den Haag

Vergroenen op alle schaalniveaus 1

Vergroening tot op buurt-, straat- en pleinniveau.

2

Verbeteren netwerk van lange lijnen (hoofdboomstructuur) parallel en haaks aan de kust om het DNA van Den Haag te versterken.

3

De Stedelijke Groene Hoofdstructuur vormt een groenblauw netwerk in en om de stad. Grote delen van de SGH zijn belangrijke ecologische zones, die onder andere samen met elkaar worden verbonden in de zogenoemde Groene Ruit. Deze ecologische zones koppelen de SGH met omliggende natuurgebieden en vormen samen het Nationaal Park Hollandse Duinen.

4

Een groen en landschappelijk netwerk, waarmee regionale en stedelijke groenzones ecologisch en recreatief met elkaar zijn verbonden. Versterking van het kustgebied, kansen voor natuurontwikkeling.

Focus op strategische groenprojecten

Op een aantal plekken in de stad versterken we de hoeveelheid groen en water voor mens en natuur. Dit is geanalyseerd aan de hand van normen en vuistregels, zoals het principe van 3-30-300 (iedereen zicht op 3 bomen; 30% kroonoppervlak; iedereen op maximaal 300 meter van een groenvoorziening) en de afstandsnorm van 750 meter naar de groengebieden van de SGH. Het netwerk voor groen en water is daar kwetsbaar en vraagt bij verdere verdichting om versterking. Rondom het centrum gaat het om het CID en de Binckhorst. Extra verdichting in Zuidwest zorgt voor toenemende druk op natuur en water in de wijk, maar ook in de groene zones aan de randen en achter de duinen waar de druk op het grondwater toeneemt. Op kwetsbare plekken in de stad wordt ingezet op strategische groenprojecten, zowel op SGH-niveau als op wijk- en buurtniveau. We maken hierbij een onderscheid tussen groenprojecten die hoofdzakelijk gericht zijn op het verbeteren van de leefkwaliteit voor de mens en groenprojecten die gericht zijn op het versterken van de biodiversiteit. Bij die eerste categorie gaat het om het vergroenen van het Schenkviaduct, waterfrontpark Binckhorst, een dakpark boven de Utrechtsebaan en het Laakhavenpark. De tweede categorie bestaat uit de projecten het Verversingskanaal, de versterking van het Groene Assenkruis Zuidwest en Haagse Beekzone en het vijfslagenlandschap in de Vlietzone.

Het project Van Zee tot Zweth

DEEL B Visie

draagt zowel bij aan het verbeteren van de leefbaarheid voor onze inwoners, als het versterken van de biodiversiteit.

1

2

Samen aan de slag

De gemeente bezit circa 40% van de stad. De overige 60% is in eigendom van inwoners, bedrijven en instellingen. Met elkaar moeten we zorgen voor een toekomstbestendige en leefbare stad. Dat betekent bijvoorbeeld dat we de leefkwaliteit verbeteren door in te zetten op klimaatdadaptatie en vitale stadsnatuur. De gemeente legt met het versterken van de SGH en het vergroenen tot op straat- en pleinniveau een stevige basis. Maar daar bovenop zijn aanvullende maatregelen op particulier terrein, zoals (binnen)tuinen nodig. In Den Haag is er bijvoorbeeld 17 vierkante kilometer aan lege daken. Natuurlijk is niet elk dak geschikt, maar er is meer mogelijk dan ze alleen te bedekken met zonnepanelen. Hier liggen kansen om meer te doen met sporten, spelen, recreëren en natuur. De particuliere inzet is ook nodig bij het beheer van al het groen en water. Publiek-private samenwerkingen spelen daarin een belangrijke rol. Deze samenwerkingen hebben als doel om gezamenlijk de kwaliteit van het groen in de stad te versterken en de ecosysteemdiensten (de baten die de natuur de mens biedt) van groen en water te optimaliseren.

3

4

75

76

Omgevingsvisie Den Haag

Beweging 2

Ruimte voor groen en water Beweging Waarborgen en versterken van de kustveiligheid Primaire waterkering Aanpak hittestress, verdroging en wateroverlast Aanpak droogte Ruimte voor waterretentie / infiltratie Drinkwatervoorziening Boezemgemaal Uitbreiden boezemsysteem / afvoer van overtollig water Lange Lijnen (deels onderdeel van SGH) Slechten / overkluizen van barrières Structuurdrager groen ‘Groene Ruit’ Strategische groenprojecten Landelijke natuurontwikkeling (incl. Natura 2000, onderdeel van SGH) Duurzaam werk- en recreatielandschap Netwerk Spoorweg Treinstation intercity Treinstation sprinter / metro Autosnelweg Autoweg Ondergrond Groengebieden en ecologische verbindingszones (onderdeel van SGH), incl. groengebied buurgemeente Weide Landgoederenlandschap Strand / Duin Glastuinbouw Noordzee Hoofd oppervlaktewater Zie toelichting op legenda op pagina’s 62-63 Disclaimer: De programmatische opgave op de kaart en in de legenda is agenderend en indicatief en vormen een basis voor de doorwerkingen. Stadsbrede bewegingen staan op de visiekaart; deze facetkaart kan meer details en aanvullende onderwerpen tonen ten opzichte van de totale stadsbrede visiekaart. Niet alle sociale opgaven kunnen worden getoond op de kaart.

DEEL B Visie

77

5.5 Beweging 3

Verstedelijking en bereikbaarheid in samenhang Door verstedelijking en bereikbaarheid nog meer in samenhang te brengen, benutten we de schaarse ruimte zo optimaal mogelijk. Verstedelijking vindt plaats op bestaande en nieuwe openbaar vervoer knooppunten, om zo de nabijheid van functies te vergroten. Lopen, fietsen en openbaar vervoer groeien uit tot de meest gebruikte manieren van vervoer. Het biedt kansen om het ruimtebeslag van rijdende en stilstaande auto’s in de openbare ruimte terug te dringen en zo plaats te bieden aan vergroening, ontmoeting en ontspanning.

Strategische keuzes Bijsturen Een bouwtempo dat past bij de Haagse metropool

We zetten in op een gematigde groei van de Haagse bevolking richting 2050. Dat doen we door samen met Rijk en regio te sturen op arbeidsmigratie en op het benutten van verstedelijkingskansen in de hele metropool. We houden vast aan de gemaakte woningbouwafspraken. We verwachten dat een verlenging van deze afspraken nodig is tot 2035. Na 2035 houden we rekening met een bouwtempo van ongeveer 2.000 woningen per jaar.

Bouwen en verbouwen in de hele stad

In de grootschalige gebiedsontwikkelingen CID, de Binckhorst en Zuidwest vindt de komende decennia het grootste deel van de bouwopgave plaats. Naast deze gebieden voegen we in de hele stad op kleinschalige wijze woningen toe.

78

Door nieuwbouw en door het beter benutten van de bestaande woning- en gebouwenvoorraad. Zo draagt de hele stad bij aan het terugdringen van het woningtekort en het kwalitatief op peil houden van bestaande wijken.

Tempo aanpassen Versnellen mobiliteitstransitie op stedelijk en regionaal niveau

We zetten in op een duurzaam mobiliteitssysteem dat veilig, ruimte-efficiënt, schoon en betaalbaar is. Op plekken waar het kan, en in afstemming met nood- en hulpdiensten, verlagen we de maximale snelheid naar 30 kilometer per uur We stimuleren lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit. Richting 2050 zal er minder ruimte in de stad zijn voor de (privé) auto. Om de bereikbaarheid van de Haagse metropool te garanderen, doen we

investeringen in de Oude Lijn (spoorlijn Leiden-Dordrecht), de Koningscorridor en de Zuidwestlandcorridor (ov-lijnen). Ook zoeken we naar alternatieve routes voor reizigers buiten het centrum om.

Versnellen omslag naar duurzame stedelijke logistiek Bevoorrading, (pakket)bezorging en afvalverzameling wordt geconcentreerd bij overslagpunten. Deze organiseren we op stedelijk en regionale schaal. Zo verminderen we de hoeveelheid (zwaar) vrachtverkeer dat door de wijken rijdt.

Koers houden Verstedelijking rond ov-knooppunten

De focus voor verdichting ligt op en nabij openbaar vervoerknooppunten. Zo zorgen we voor nabijheid van functies en verbindingen tussen stad en regio.

Omgevingsvisie Den Haag

Een bouwtempo dat past bij de Haagse metropool

Met een flexibele verstedelijkings- en mobiliteitsstrategie leiden we de verwachte demografische groei en de bijbehorende veranderingen in bevolkingssamenstelling in goede banen. Het aantal inwoners neemt de komende jaren toe. Al is de verwachting dat na 2030 de bevolkingsgroei afvlakt. Het tempo waarin na 2030 nieuwe woningen moeten worden bijgebouwd, valt dan ook lastig te voorspellen. Dat is afhankelijk van hoe de demografie zich daadwerkelijk ontwikkelt, de dan geldende woonwensen, economische trends, en de hoeveelheid geschikte locaties en inpassingsmogelijkheden. Voor de periode 2035-2050 houden we voor nu rekening met een bouwtempo van zo’n 2.000 woningen per jaar. De inschatting dat we naar een lager groeitempo gaan, hangt samen met een verschuiving van het accent van de verstedelijking in de stad. Tot 2035 combineren we de focus op het CID, de Binckhorst en Zuidwest, waar de grootste bouwproductie plaats vindt, met kleinschalige verdichting in de bestaande stad. Daarna neemt de groeipotentie van de grote ontwikkelgebieden af en verschuift het accent naar locaties verspreid over de hele stad (zie ook blz. 84). Voor de komende jaren is de woningbouwopgave helder. In de Haagse regio zijn tussen 2022 en 2030 ongeveer 75.000 woningen gepland. In lijn met de afspraken uit de Woondeal Haaglanden neemt Den Haag daarvan 30.000 woningen voor haar rekening.