RIS322389 Bijlage Participatieverslag Havenvisie

Participatieverslag Havenvisie Scheveningen 2025-2050

Opdrachtgever: Gemeente Den Haag Dienst: Dienst Stedelijke Ontwikkeling Juni 2025

Participatieverslag

Inhoud 1.

2.

3.

4.

5.

Havenvisie Scheveningen 2025-2050

3

1.1.

Doel van de participatie

3

1.2.

Aandachtspunten

3

Participatietraject

4

2.1.

Participatievormen

4

2.2.

Participatiemomenten

5

Resultaten

6

3.1.

Deelnemers

6

3.2.

Inbreng

9

Conclusies

24

4.1.

Dit is meegenomen

25

4.2.

Dit is niet meegenomen

28

Ervaringen 5.1.

29

Vervolg

29

Bijlage A. Inbreng via Meelezen

30

A.1: Inbreng Meelezen Hoofdstukken 1 t/m 3

31

A.2: Inbreng Meelezen Hoofdstukken 1 t/m 4

43

A.3: Inbreng Meelezen Hoofdstukken 1 t/m 5

51

A.4: Inbreng Meelezen Hoofdstukken 1 t/m 7

52

2

Participatieverslag

1. Havenvisie Scheveningen 2025-2050 De gemeente Den Haag heeft een langetermijnvisie ontwikkeld voor de Scheveningse haven, die richting geeft aan de ontwikkeling van dit gebied tot 2050. Deze 'Havenvisie Scheveningen 2025-2050' is het resultaat van een intensief en inclusief participatieproces, waarin belanghebbenden uit diverse hoeken zijn betrokken. Dit participatieverslag documenteert het proces waarbij lokale kennis, ervaring en wensen zijn samengebracht om tot een breed gedragen visie te komen. Het beschrijft hoe participatiebijeenkomsten, expertsessies, individuele gesprekken en publieke informatieavonden hebben bijgedragen aan het verfijnen en verrijken van de Havenvisie. Daarnaast biedt het inzicht in hoe de inbreng van alle betrokken partijen is verwerkt in het uiteindelijke document.

1.1. Doel van de participatie Doel van het participatieproces was om ideeën, zorgen, wensen en ambities op te halen bij havenbedrijven, bewoners en omliggende ondernemers. Allereerst lag de focus bij ophalen van informatie over het huidige functioneren van de haven van Scheveningen, samen met havenbedrijven en bewoners. Daarna zijn de (toekomstige) trends en ontwikkelingen opgehaald in samenwerking met havenbedrijven, bewoners en experts van binnen en buiten Scheveningen Haven, zodat vooruit kon worden gekeken naar de toekomst. Afsluitend zijn de trends en ontwikkelingen gekoppeld aan kansen en ambities voor Scheveningen Haven, weer in samenwerking met havenbedrijven en bewoners. Het participatieproces had de volgende subdoelen: •

• • •

Zorgen dat havenbedrijven en bewoners goed op de hoogte zijn van het proces, wat de Havenvisie betekent voor de toekomst van Scheveningen Haven, en hoe dit document aansluit bij andere (ambtelijke) processen; Feitelijke kennis ophalen bij de havenbedrijven, ondernemers en bewoners; Ophalen wat leeft bij havenbedrijven en bewoners en ondernemers rondom de haven (wensen, ambities, obstakels) om passende ambities te kunnen formuleren; en Daarmee ook draagvlak creëren voor de ambities in de Havenvisie.

Het participatieproces is uitgevoerd van juli 2024 tot en met juni 2025.

1.2. Aandachtspunten Tijdens het participatieproces is uitgebreid samengewerkt met havenpartijen uit verschillende sectoren. Het streven was om zo breed mogelijk te participeren, dus om alle belanghebbenden actief bij het participatieproces te betrekken. Daarbij is hard gewerkt aan het opbouwen van vertrouwen tussen gemeente en partijen uit de haven. Ten behoeve daarvan zijn verschillende type bijeenkomsten gehouden, op meerdere momenten. Transparantie stond hoog in het vaandel. Daarom zijn de hoofdstukken in verschillende fasen letterlijk gedeeld met de havenpartijen, waarna iedereen de kans had om zorgvuldig feedback te geven op de hoofdstukken en opgestelde ambities. De Havenvisie is het resultaat van dit participatieproces met een zorgvuldige belangenafweging.

3

Participatieverslag

2. Participatietraject 2.1. Participatievormen In het participatietraject zijn de volgende vijf participatievormen te onderscheiden: 1. Stakeholderbijeenkomsten: De gemeente Den Haag heeft zes stakeholdersbijeenkomsten georganiseerd. Doelgroep waren organisaties en bedrijven uit de haven en bewoners uit het Havenkwartier en van het Norfolkterrein. Hier werd veel input opgehaald over de werking van de haven en wensen van gebruikers. Ook konden deelnemers input leveren op de ambities en op de uitvoeringsagenda. 2. Expertsessies: Vier expertsessies zijn georganiseerd over de thema’s: Voedseltransitie, Offshore energie, Veiligheid in de haven en Energietransitie in de Haven. Hier waren organisaties, experts uit de desbetreffende sectoren aanwezig, naast een selectie van havenbedrijven. Doel van de expertsessies was het ophalen van kennis van specialisten over thema’s die van toepassing zijn/worden op de haven, en die samen te brengen met kennis en ideeën van de havenbedrijven. 3. Meelezen: De hoofdstukken zijn in concept en in vertrouwen gedeeld met de genodigden. Genodigden konden meelezen en feedback geven op de gedeelde hoofdstukken. In totaal zijn 163 opmerkingen opgehaald, van 12 unieke personen. 4. Inloopavond: Een inloopavond is georganiseerd om bewoners en ondernemers die nog niet waren betrokken mee te nemen met de inhoud en het proces van opstellen van de Havenvisie. 5.

Roadshow: Aan het eind van het traject zijn de gesprekken met stakeholders geïntensiveerd; het projectteam is langs geweest bij verschillende bedrijven uit de haven om de ambities te bespreken, feedback op te halen, en zo de ambities aan te scherpen en er draagvlak voor te creëren.

4

Participatieverslag

2.2. Participatiemomenten Onderstaande tabel geeft een overzicht van alle participatiemomenten, inclusief datum. Participatiemoment 1e stakeholders-bijeenkomst 2e stakeholders-bijeenkomst Expertsessie Voedseltransitie 3e stakeholders-bijeenkomst Expertsessie Offshore Energie Expertsessie Veiligheid in Haven Meelezen (Hoofdstukken 1 t/m 3) 4e stakeholders-bijeenkomst Expertsessie Energietransitie in Haven 4e stakeholders-bijeenkomst Meelezen (Hoofdstukken 1 t/m 4) Inloopavond 5e stakeholders-bijeenkomst Roadshow Meelezen Toekomst (Hoofdstukken 1 t/m 5) 6e stakeholders-bijeenkomst Meelezen (Hoofdstukken 1 t/m 7) Roadshow 7e stakeholders-bijeenkomst

Datum 09-07-‘24 02-09-‘24 09-09-‘24 02-10-‘24 18-10-‘24 18-11-‘24 19-11-‘24 tot 02-12-‘24 22-11-‘24 27-11-‘24 22-11-‘24 15-01-’25 tot 02-02-‘25 23-01-‘25 20-02-‘25 10-02-’25 tot 26-02-‘25 20-03-’25 tot 03-04-‘25 26-03-‘25 30-05-‘25 tot 20-06-‘25 02-06-’25 tot 18-06-‘25 18-06-2025

Figuur 1. Tijdens de Tweede Stakeholdersbijeenkomst, bij de Jachtclub Scheveningen.

5

Participatieverslag

3. Resultaten In hoofdstuk 3 is eerst beschreven welke deelnemers zijn uitgenodigd voor de participatievormen zoals beschreven in hoofdstuk 2.1. Daarna is de belangrijkste inbreng van de deelnemers beschreven.

3.1. Deelnemers De uitgenodigde deelnemers voor de participatievormen is hieronder beschreven.

1. Stakeholderbijeenkomsten De volgende deelnemers waren uitgenodigd voor de stakeholdersbijeenkomsten, en wisselend aanwezig: 1. Vertegenwoordigers: Belangenvereniging Scheveningen Haven (BSH) en Bewonersorganisatie Havenkwartier (BOH), De Visfederatie; 2. Watersport en recreatie: Jachtclub Scheveningen (JCS), Zeehengelvereniging de Afrit, RIB Actie Scheveningen B.V., POWERBOAT Scheveningen, Zeezeilschool Scheveningen; 3. Visserijbedrijven: Cornelis Vrolijk B.V., Jaczon B.V., W. van der Zwan & Zn B.V., Dulk Haasnoot Seafood B.V., United Fish Auctions N.V. (UFA); 4. Offshore: Rederij Vrolijk B.V., Rederij Groen B.V., Dutch Tender Service B.V.; 5. Maritieme industrie: Boeg Nautic; 6. Energie: Shell Nederland B.V., Dutch Marine Energy Centre, Energy Guards B.V.; 7. Innovatie: Coöperatie Campus@Sea U.A., North Sea Farmers (Stichting Noordzeeboerderij), DEMCON unmanned systems B.V., SeaO2 B.V.; 8. Universiteiten: Wageningen Universiteit, Erasmus Universiteit, TNO, TU Delft; 9. Ontwikkelaars: MRP Development, VORM; 10. Bewoners: bewoners in het Havenkwartier.

2. Expertsessies In de expertsessies is verdiepend in gegaan op thema’s van belang voor de toekomst van Scheveningen Haven. Daarom zijn verschillende experts uitgenodigd voor de sessies, afhankelijk van hun expertise. Voedseltransitie 1. Vertegenwoordigers: Pelagische zeevissers 2. Havenbedrijven: United Fish Auctions N.V. (UFA), W. van der Zwan & Zn B.V., Cornelis Vrolijk B.V., Jaczon B.V., Dulk Haasnoot Seafood B.V., Jachtclub Scheveningen; 3. Innovatieve bedrijven: Ebbing Tides, North Sea Farmers (Stichting Noordzeeboerderij); 4. Kennisinstellingen: Wageningen Universiteit 5. Overheden: Ministerie van LVVN

Figuur 2. Tijdens de 5e stakeholders-

Offshore Energie: bijeenkomst over ambities, bij Campus@Sea. 1. Vertegenwoordigers: BSH, BOH; 2. Havenbedrijven: United Fish Auctions N.V. (UFA), W. van der Zwan & Zn B.V., Rederij Groen B.V.; 3. Kennisinstellingen: Deltares, Coöperatie Campus@Sea U.A., TU Delft;

6

Participatieverslag

4. Energiebedrijven: Total Energy B.V., Dutch Marine Energy Centre, Shell Nederland B.V., IRO (Vereniging Industriële Raad voor de Offshore Energie Industrie); 5. Overheden: Provincie Zuid-Holland, Gemeente Den Haag 6. Innovatieve bedrijven: InnovationQuarter, DEMCON unmanned systems B.V., North Sea Farmers (Stichting Noordzeeboerderij); Oceans of Energy B.V. Veiligheid in de Haven Voor deelname aan de expertsessie is gestreefd naar zo goed mogelijke representatie van de veiligheidsthema’s, door verschillende partijen. 1. Havenbedrijven: W. van der Zwan & Zn B.V., Cornelis Vrolijk B.V., Boeg B.V.; 2. Adviseur waterveiligheid van Hoogheemraadschap Delfland; 3. Veiligheidsregisseur, adviseur ondermijning, Havenmeester (nautische veiligheid), voorzitter Risico Management Team Haven Scheveningen (RMT) van Gemeente Den Haag; 4. Brandweer van Veiligheidsregio Haaglanden; 5. Wijkagent en Teammanager van Politie Scheveningen; 6. Adviseurs van Douane; 7. Adviseur energie bij NIPV. Energietransitie in de Haven 1. Vertegenwoordigers: BSH, BOH 2. Havenbedrijven: W. van der Zwan & Zn B.V., Cornelis Vrolijk B.V., Rederij Groen B.V., Den Heijer, United Fish Auctions N.V. (UFA), Plugge’s Puur, Inntell Hotels Den Haag Marina Beach, Het Watersportverbond, Simonis Scheveningen Holding, RIB Actie Scheveningen B.V., Dutch Tender Service B.V.; 3. Expert Scheepvaart en walstroom: Royal Roos B.V.; 4.

Expert Energiehubs en opwek: Emmett Green B.V., Kersten Techniek, Shell Nederland B.V., Energiedamwand Nederland B.V.; 5. Expert transport: RVO 6. Expert Vastgoed: Fakton Energy B.V., Energy Guards B.V.; 7. Overheden: Gemeente Den Haag, Provincie Zuid-Holland, Stedin, Omgevingsdienst Haaglanden;

3. Meelezen De partijen die konden mee lezen en feedback geven op de concept hoofdstukken zijn dezelfde partijen als die voor de stakeholdersbijeenkomsten zijn uitgenodigd. Op drie concepten die zijn gedeeld met de havenpartijen zijn de volgende reacties binnengekomen: • Hoofdstukken 1 t/m 3 (concept d.d. 19-11-2024): 89 opmerkingen van 12 personen / organisaties. • Hoofdstukken 1 t/m 4 (concept d.d. 15-01-2025): 71 opmerkingen van 4 unieke personen / organisaties. • Hoofdstukken 1 t/m 5 (concept d.d. 20-03-2025): 3 opmerkingen van 1 unieke persoon. • Hoofdstukken 1 t/m 7 (concept d.d. 30-05-2025): 24 opmerkingen van 5 unieke personen / organisaties.

4. Inloopavond Voor de inloopavond van 23 januari zijn ca. 2.000 uitnodigingen (zie afbeelding hieronder) verstuurd naar adressen in en rondom de haven. De Havenpartijen die al werden betrokken zijn per mail of telefonisch uitgenodigd, net zoals enkele ondernemers rondom de haven

7

Participatieverslag

waarmee de bedrijfscontactfunctionaris contact houdt. Tijdens de inloopavond waren zo’n 110 mensen aanwezig, wisselend van ondernemers tot bewoners. Het doel van de inloopavond was om mensen en organisaties te informeren over het proces van de Havenvisie, en waar de Gemeente Den Haag en betrokken partijen toen stonden. Bovendien konden aanwezigen er hun wensen en zorgen uiten, zodat die een plek kunnen krijgen in de Havenvisie. Daarnaast konden aanwezigen zich opgeven om in het vervolg mee te denken over de Havenvisie, en dus aan te sluiten bij vervolg stakeholdersbijeenkomsten.

5. Roadshow Het Havenvisie projectteam is in februari 2025 en in juni 2025 bij havenpartijen afzonderlijk op bezoek geweest om een eerste versie van de ambitiekaarten te presenteren en bespreken. Doel was om feedback op te halen en draagvlak te creëren. Gesprekken hebben plaats gevonden met onder andereonderstaande partijen: 1. W. van der Zwan & Zn B.V. 2. DEMCON unmanned systems B.V. 3. Jachtclub Scheveningen (JCS) 4. Dulk Haasnoot Seafood B.V. 5. Coöperatie Campus@Sea U.A. 6. United Fish Auctions N.V. (UFA) 7. Den Heijer 8. Cornelis Vrolijk B.V. 9. RIB Actie Scheveningen B.V. 10. Bewoner Dr. Lelykade Daarnaast hebben vanaf januari 2025 tweewekelijkse gesprekken plaatsgevonden met zowel de BSH als de BOH om de ambitiekaarten te bespreken.

8

Participatieverslag

3.2. Inbreng In deze sectie worden de belangrijkste resultaten van het participatietraject per participatievorm beschreven. 3.2.1. Stakeholderbijeenkomsten De gehouden stakeholdersbijeenkomsten zijn te verdelen in de drie fases: Verleden en Huidige situatie, Trends en transities en Toekomst (ambities). Per fase worden de belangrijkste resultaten van de stakeholdersbijeenkomsten beschreven. Verleden en Huidige situatie De tweede stakeholdersbijeenkomst stond in het teken van de SWOT-analyse. Verschillende partijen deelden wat wij als sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van Scheveningen Haven beschouwden. Veelbelovend en opvallend was de grote hoeveelheid “kansen”-geeltjes. Tijdens de derde stakeholdersbijeenkomst is de SWOT-analyse verdiept. En tijdens het eerste “meelees” participatiemoment van hoofdstukken 1 t/m 3 is de SWOT nogmaals verbeterd naar aanleiding van opmerkingen van havenpartijen. Mede hieruit blijkt dat het een lastige opgave is om de SWOT-kaarten te typeren, door de uiteenlopende perspectieven, belangen en onderwerpen. De uiteindelijke SWOT-kaart staat hieronder. Sterktes Sterktes • •

• •

Kansen • •

Positie van de Haven, specifiek bereikbaarheid vanaf zee Rondom de Eerste Haven: verschillende aspecten van het visserijcluster: efficiëntie, draaischijffunctie, visverwerking, de haven als uithangbord voor visserij en scheepvaart. Ook functies als offshore, techniek en onderwijs in de Eerste Haven. Rondom de Tweede Haven: de Jachthaven (en het zicht daar op, watersport, topsport en recreatie. Het Havenconvenant

• • • • • • • • • •

Zwaktes • • • • • •

•

Groot denken over Scheveningen Haven Aanleg van een Vierde Haven (voor industriële functies) Nabijheid van bestuurscentrum De betekenis van Scheveningen Haven te laten erkennen door de Provincie en het Rijk Optimalisatie-mogelijkheden door betere afstemming van het kadegebruik Werkgelegenheid en innovatie rondom de Visafslag en in Derde Haven Versterking visbeleving rondom de Visafslag Uitbreiding van de kade langs Visafslaggebouw Innovatie i.c.m testlocaties, en rol die Campus@Sea daarbij kan vervullen De Kom voor watersport en testopstellingen Behoud van Rijkswaterstaat Verduurzaming door inzet van duurzame brandstoffen en uitbreiding walstroom

Bedreigingen

Bereikbaarheid van haven over land Over praktisch functioneren van de Haven: beperkingen van bedrijfsvoering door beperkte (kade)ruimte en parkeermogelijkheden Functiemenging levert spanning op, bijv. tussen recreatieve functies en beroepsvaart Kadeonderhoud en gemeentereiniging Onbruikbare kade in Derde haven als gevolg van woningbouw Tekortkomingen van Gemeente Den Haag: o gebrek aan inzicht in bedrijfsprofielen, o ontbreken van visie voor de haven, o onvoldoende coördinatie over Derde Haven, o gemeentelijke diensten werken langs elkaar heen. Onduidelijkheid over zero-emissiezone voor ondernemers.

• • • • • • •

9

Milieuaspecten voor functioneren van de Haven (Onduidelijkheid over) Zero-emissiezone voor ondernemers Functiemenging en verdichting door woningen Bijkomende hotels, zoals het Inntell Hotel op Noordelijk Havenhoofd en Vastint ontwikkeling Geschiktheid van ruimte in de plinten in Derde Haven voor scale-ups Gebrek aan baggerbeield voor veilige slibway Zeespiegelstijging

Participatieverslag

Tijdens de stakeholdersbijeenkomsten is veel opgehaald over de werking van de haven met kaarten. Zie daarvoor figuur 1 en figuur 2 op deze pagina. De opgehaalde informatie is vervolgens beschreven in de concept Havenvisie (Hoofdstuk 3). Met participatiemoment Meelezen Verleden en huidige situatie konden de deelnemers nogmaals verifiëren of de huidige situatie goed is overgenomen in de Havenvisie. Zie Bijlage A, voor de inbreng en onze reactie daar op.

Figuur 3. Opgehaalde informatie over werking van Scheveningen Haven

Figuur 4. Opgehaalde informatie over werking van Scheveningen Haven

10

Participatieverslag

Trends en transities Tijdens de 4e stakeholdersbijeenkomst is de informatie die is opgehaald bij de expertsessies terug gekoppeld aan de deelnemers. Doel is om de opgehaalde informatie te verifiëren bij de deelnemers, en het gesprek daarover te voeren. Tijdens de bijeenkomst is per onderwerp het volgende besproken: • Voedseltransitie: o Scheveningen Haven is een goede locatie om marine eiwitten zoals vis en zeewier te etaleren en het imago van vis te verbeteren. o Zeewierteelt is veelbelovend (ook door positief effect op biodiversiteit), maar nog niet rendabel en vraagt innovatiekracht. • Veiligheid in de haven: o Deelnemers reageerden positief op bewustwording en training bij ondernemers / organisaties over cybersecurity en ondermijning. • Offshore energie: o Deelnemers zijn positief over de resultaten en de kansen die offshore energie biedt op het gebied van innovatie, onderwijs en operations & maintenance. o Het hebben van een visie is belangrijk, niches moeten daarin terug komen. o In veel Nederlandse havens heeft de kadecapaciteit kunnen groeien. In Scheveningen Haven niet, daar is juist een tekort aan kaderuimte. • Veiligheid op Zee: o Veiligheid wordt een steeds groter thema, daar zijn innovaties voor nodig. o SeaSEC kan fungeren als een vliegwiel voor innovatie.

o Kansen liggen op het gebied van innovatie en synergie met bestaande sectoren, monitoring en control van autonome vaartuigen, de aansluiting op het huidige ecosysteem (met o.a. Demcon, Fugro, TNO) en met onderwijs (MBO, HBO, WO). De opgehaalde informatie is vervolgens beschreven in de concept Havenvisie (Hoofdstukken 1 t/m 4). Met participatiemoment Meelezen Trends en transities konden de deelnemers nogmaals verifiëren of de opgehaalde informatie goed is overgenomen in de Havenvisie. Zie Bijlage A, voor de inbreng en onze reactie daar op. Toekomst (ambities) In Figuur 5 zijn de ambitiekaarten weergeven die zijn gepresenteerd tijdens de 5e stakeholdersbijeenkomst en de roadshow. Hieronder zijn de globale reacties beschreven van de deelnemers tijdens de 5e stakeholdersbijeenkomst. • Algemeen o Deelnemers missen kade- en bedrijfsruimte in Scheveningen Haven. Daarom vinden deelnemers het aanleggen van de Vierde Haven van belang, met een zeewaartse uitbreiding. De extra ruimte kan innovatie en economische ontwikkeling ten goede komen. • Ambitiekaart 1 Vis en voedsel uit de Noordzee o De UFA wil het visafslaggebouw uitbreiden op de Adriaan Maaskade. Daarmee komen traveeën vrij voor andere bedrijvigheid. Kadeverbreding is volgens de UFA nodig voor functioneler maken van de haven. o Voor de deelnemers is functioneel kadegebruik zeer belangrijk.

o Voor de deelnemers is het van belang dat schepen in de Eerste Haven kunnen blijven liggen, en daar ruimte blijft voor de draaicirkels. o Staand want vissers en dagvissers hebben betaalbare ruimtes nodig. Voorheen was het plan om staand want vissers en dagvissers te huisvesten

11

Participatieverslag

•

•

•

in de plint van Vastint-ontwikkeling. Echter zijn de huren van de plint daarvoor te hoog gebleken. o Enkele visserijbedrijven zijn blij met de opname van een short-sea terminal als actie in de ambitiekaart. Dat biedt kansen voor efficiëntie bedrijfsvoering, betere positionering van bedrijven, en ontlasten van het wegennet. Bedrijven hebben daar wel hulp bij nodig van de gemeente, voor vinden van ruimte en helpen bij financiering. Ambitiekaart 2 Maritieme en Offshore Innovatie en Ambitiekaart 3 Veiligheid op Zee en Haven o De grootste waarschuwing van Defensie is de weerbaarheid van de nationale elektriciteitsvoorziening, die kwetsbaar is geworden met de windparken en elektriciteitskabels in de Noordzee. Daar liggen kansen voor Scheveningen Haven. o Deelnemers maken zich zorgen over de ingetekende ISPS-kade bij de Vastint-ontwikkeling, en of de olieboot daar kan blijven als het een ISPS-kade wordt. o Deelnemers vinden dat de invulling op de landtong tussen de Eerste en Tweede Haven havengebonden moet blijven. Ambitiekaart 4 Watersporthotspot Scheveningen o Deelnemers gaven nadrukkelijk aan dat ze behoefte hebben om de Tweede Haven, waar sprake is van intensief en gemengd gebruik, voornamelijk gericht op sport en recreatie, zo efficiënt mogelijk in te richten door samen te werken.

o De Jachtclub wil graag ook tallships en grotere jachten (groter dan 20 meter) verwelkomen in Scheveningen Haven. o Deelnemers merkten op dat bij het organiseren van watersportgerelateerde evenementen en opleidingen ook doelgerichte marketing en branding hoort. De gemeente zou daar een rol in moeten spelen. o Deelnemers merkten op dat flexibiliteit in kaderuimte van belang is voor het organiseren van evenementen, ook voor het parkeren van auto’s, vrachtwagens en trailers ten behoeve van evenementen. o Deelnemers vinden dat de rollen van de Jachtclub en van het Topzeilcentrum beter kunnen worden neergezet bij de organisatie van watersportevenementen. Ambitiekaart 5 Klimaatadaptieve en leefbare haven o Enkele deelnemers dragen het afsluiten van de Pijp aan als oplossing voor wateroverlast op de Dr. Lelykade. Andere deelnemers zijn het daar niet mee eens. o Deelnemers vinden de actie van een duinlandschap aanbrengen aan de kust verrassend, aangezien het meer betrekking heeft op de kust dan op de haven. o Deelnemers maken zich zorgen over bereikbaarheid van de haven en de parkeermogelijkheden. o Deelnemers hebben zorgen over netcongestie en de impact daarvan op bedrijvigheid in de haven. Wel zijn de deelnemers blij met de acties ten aanzien van een duurzame energievoorziening. Deze zijn voort gekomen uit de expertsessie energietransitie in de haven.

o Deelnemers vragen extra aandacht voor de cultuurhistorie van de Haven en koestering daarvan. Als onderdeel daarvan draagt een deelnemer een idee voor vernieuwing van de cultuur historische wandelroute aan.

12

Participatieverslag

Figuur 5. Gepresenteerde ambitiekaarten tijdens de roadshow en de 5e stakeholdersbijeenkomst.

13

Participatieverslag

Afronding Voor de afrondende bijeenkomst is de versie van de Havenvisie die naar de Collegevergadering van 3 juni is gestuurd. Vervolgens is besloten om deze versie nog goed te bespreken met alle partijen uit de haven, in het kader van transparantie en om participatie goed af te ronden. Afronding vond plaats door drie participatiemomenten: • • •

Meelezen Roadshow 7e stakeholdersbijeenkomst

De havenpartijen hebben de versie van de Havenvisie ontvangen die na interne besluitvorming bij het college is aangekomen. We hebben de havenpartijen de tijd gegeven om deze tot hen te nemen, opmerkingen te geven, en daar over in gesprek te gaan. Dat is gebeurd met een 2e roadshow en een afrondende (7e) stakeholdersbijeenkomst. Zes dagen voor de 7e stakeholdersbijeenkomst hebben de havenpartijen hun opmerkingen gedeeld met de gemeente. Een dag voor de 7e stakeholdersbijeenkomst heeft gemeente haar reactie op de opmerkingen gedeeld, met een voorstel voor tekstaanpassing. Tijdens de 7e stakeholdersbijeenkomst (18 juni ’25) is met elkaar besproken hoe om te gaan met alle ontvangen opmerkingen. De ontvangen opmerkingen en overeengekomen aanpassing en reactie staat in Bijlage A.4. Naast dat overzicht is het volgende nog met elkaar besproken: •

• •

•

Parkeren is een groot knelpunt in Scheveningen Haven voor met name ondernemers. Dit zal snel moeten worden opgelost, en komt onvoldoende naar voren in de Havenvisie. Daar zal ook een oplossing moeten komen voor de opslagcontainers. Havenpartijen missen een kade- en ligplan. Daar is al om gevraagd maar komt nog onvoldoende terug in de Havenvisie. Zero-emissiezone voor de Kust en milieuzone voor Scheveningen Haven met één corridor blijft een grote zorg voor havenpartijen. Uitgangspunt zou moeten zijn dat Scheveningen Haven altijd bereikbaar is voor ondernemers. Programmabeheer is onduidelijk beschreven. Hoe werkt het met uitvoeringsprogramma, jaarplannen en uitvoeringsplan?

Op 19 juni ’25 is de nieuwste versie van de Havenvisie met alle havenpartijen gedeeld, waarin alle opmerkingen zijn verwerkt. De havenpartijen hebben aangegeven akkoord te zijn met deze versie. Figuur 7. Afbeelding van de afrondende (7e bijeenkomst)

Figuur 6. Afbeelding van de afrondende (7e bijeenkomst)

14

Participatieverslag

2. Expertsessies De samenvattingen van de opgehaalde informatie tijdens de expertsessies staan hieronder per gehouden expertsessie. Voedseltransitie De uitvoeringsagenda voor ‘de lange termijnvisie voor voedsel uit zee en grote wateren’ is nu in voorbereiding bij het ministerie van LVVN. De visserij werd door ministerie van LVVN geschetst als regionale, gezonde en duurzame optie voor voedselvoorziening, mits het gebeurt onder de juiste voorwaarden. Erg belangrijk is de notie dat de visserijsector grensoverschrijdende gevolgen heeft en visserijbeleid dan ook voor 90% Europees beleid is. Goede samenwerking met de EU is essentieel. Het ministerie stelt 2 uitgangspunten: 1) Voedsel uit zee is belangrijk vanwege de bijdrage aan een gezond dieet, de lokale waardeketen en de bescheiden CO2 voetafdruk. Dat is nieuw; eerder draaide het vooral om regulering van de vissector, nu beschouwt het Ministerie deze bron van eiwit uit zee als een asset. 2) Voedsel uit zee winnen we binnen de draagkracht van het ecosysteem. Voedselvoorziening uit zee gaat gepaard met verduurzamingsopgaven, zo moet er geminderd worden in brandstofverbruik, bodemberoering en bijvangst. Daarnaast moeten concrete natuurdoelen worden behaald. Daarbij zijn 3 prioriteiten vastgesteld: 1) Ruimte op zee. Het wordt steeds drukker op de Noordzee, voornamelijk vanwege windmolenparken.

Niet alleen de open ruimte op zee maar ook de windparken kunnen interessant zijn voor aquacultuur en visserij. 2) Vernieuwend ondernemerschap. De visserijsector heeft altijd meebewogen met veranderende omstandigheden. Ook nu weer is dat van belang; de ruimteclaims op zee (oa. door windmolenparken), duurzaamheidsdoelstellingen en klimaatverandering vragen innovatiekracht en flexibiliteit van de visserijsector. Het Visserij Innovatie Netwerk vervult hierin een rol. Niet alleen de visserijsector zelf is aan zet; wet- en regelgeving zal flexibeler moeten worden om innovaties te faciliteren. 3) Europese Partners tbv duurzame voedselwinning uit zee. Een goede samenwerking met de EU is nodig; het visserijbeleid is voor 90% Europees beleid (Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB)). Om het belang van voedsel uit zee binnen Europa te kunnen borgen is het belangrijk dat wordt samengewerkt met Europese partners en dat de Europese normen worden nageleefd. Het VOP heeft omvat 5 regionale plannen, en 2 landelijke plannen. Deze gaan bv over aanpassingen in bedrijfsvoering (import, export en verwerking) en de toekomst van de afslagen en coöperaties. Cultuurhistorie en onderwijs worden ook meegenomen. Tijdens de expertsessie Voedseltransitie zijn de volgende kansen benoemd: • De visserijsector blijft een belangrijke rol spelen voor de voedselzekerheid (niet alleen in Nederland maar wereldwijd).

• Het zou zonde zijn geen duaal gebruik van windparken mogelijk te maken – dat vraagt wel om innovatie. • Innovatiekracht en samenwerking in de sector zijn van groot belang en hebben een wisselwerking op elkaar. Een voorbeeld van mogelijkheden voor innovatie zijn proefboerderijen voor het haalbaar maken van nieuwe methodieken.

15

Participatieverslag

•

• •

• •

Nieuwe initiatieven zoals zeewier wordt al mee getest en kunnen bijdragen aan de eiwittransitie. Bovendien hebben zeewier en schaal- en schelpdieren een positief effect op het visbestand. 3D structuren kunnen daar een positieve rol in spelen. Scheveningen als platform voor innovatieve technieken Werken aan het imago van vis, door gemeente Den Haag, Provincie Zuid-Holland en de Rijksoverheid. Bijvoorbeeld kracht zetten op verhaal van marine eiwitten, bijvoorbeeld met de Fish-Experience. Scheveningen kan een uithangbord zijn voor de visserij. Inzetten van digitalisering Verduurzaming van de visserij biedt daarmee de beste kans voor duurzaam voedsel met een lage CO2 voetafdruk.

Offshore Energie Tijdens de sessie konden deelnemers input leveren op de drie thema’s Innovatie, Onderwijs en Operations & Maintenance. Over het algemeen werd duidelijk dat in Scheveningen Haven kansen liggen om mee te draaien met Offshore Energie. • Scheveningen kan zich positioneren als een nichehaven, gericht op kleinschalige en gespecialiseerde activiteiten die passen bij de fysieke ruimte en logistieke mogelijkheden van de haven. o Ten opzichte van andere havens kan Scheveningen Haven zich positioneren als een “proeftuin” voor innovaties die later in grotere havens als Rotterdam, IJmuiden of Den Helder kunnen worden opgeschaald. • Samenwerking met andere havens, zoals Rotterdam en Den Helder, is essentieel om waarde toe te voegen zonder directe concurrentie aan te gaan met grotere havens. • Bereikbaarheid wordt genoemd als een sterk punt ten opzichte van andere zeehavens, maar ook als een probleem. Door de ligging in de regeringsstad is Scheveningen Haven goed bereikbaar voor een gevarieerd arbeidspotentieel maar ook voor (inter)nationale instellingen. Echter vinden deelnemers de haven met het openbaar vervoer en voor vrachtverkeer niet goed bereikbaar. Scheveningen Haven wordt gezien als zeer geschikt voor innovatie. De Proeftuin op Zee en Offshore Test Site bieden mogelijkheden voor tests en trials op de Noordzee, zowel voor start-ups, scale-ups als MKB’s.

Daarnaast is de korte haven, met korte in- en uitvaar routes. Ook de nabijheid van kennisinstellingen als TU Delft, Haagse Hogeschool, Leiden Universiteit draagt daar aan bij. Om Scheveningen geschikter te maken voor innovatie is het volgende van belang: • Samenwerkingsverbanden tussen bedrijven (start-ups, scale-ups, MKB’s), kennisinstellingen, havenbedrijf en overheden. Dat kan synergie creëren en kansen vergroten. • Gebruik maken van bestaande offshore-infra zoals olie- en gasplatforms in de Noordzee bieden kansen om bestaande structuren een nieuwe functie te geven. • Flexibiliteit in de Haven om innovaties te ondersteunen die snel kunnen opschalen. Onder flexibiliteit valt flexibel kadegebruik, toegang tot veilige en lage kaderuimte, opslagplaatsen aan de kade voor bijvoorbeeld goederen. De directe toegang tot de zee wordt nu al als voordeel beschouwd door innovatieve bedrijven, daarmee onderscheidt Scheveningen zich ten opzichte van grotere havens. • Schaalbaarheid kunnen bieden aan start-ups en scale-ups, zodat deze binnen de haven kunnen opschalen. Anders bestaat het risico dat innovaties de haven verlaten.

16

Participatieverslag

Tijdens de sessie is geconstateerd dat er een tekort is aan offshore, maritiem personeel. Vaak worden daardoor buitenlandse werknemers ingezet. Onderwijs kan bijdragen aan banencreatie en verbetering van kwaliteit van personeel. • Het is cruciaal om jongeren warm te maken voor een carrière in de offshore sector. • De fysieke ruimte voor onderwijs is in Scheveningen beperkt voor onderwijs. De Visafslag biedt mogelijkheden voor stages en leerplekken. • Samenwerking tussen studies en bedrijven kan het onderwijs verrijken. Zo bieden parallelle stageplekken kansen om praktijkervaring te vergroten, en de kloof tussen onderwijs en industrie te overbruggen.

Figuur 8. Tijdens de expertsessie Energietransitie in de Haven.

Op het gebied van Operations & Maintenance liggen kansen voor kleinschalige onderhoudsactiviteiten en gespecialiseerde oplossingen in de offshore energie, zoals voor wind- en zonneparken en andere offshore installaties. Deelnemers vinden dat dat goed aansluit bij het kleinschalige karakter van de haven en kan Scheveningen onderscheiden van grotere havens als Rotterdam, IJmuiden en Den Helder. Bovendien is de directe en makkelijke toegang tot de zee een groot voordeel van Scheveningen. Voor grootschalig onderhoud is veel ruimte nodig op de kade en in de havenbekkens, maar ook goede toegankelijkheid vanaf land. Bovendien is het grootschalige onderhoud voor windparken al vergeven aan havens als IJmuiden en Rotterdam. Veiligheid in de Haven De expertsessie Veiligheid in de Haven was een rondetafelgesprek waarin elk veiligheidsthema aan bod kwam, en de deelnemers daarover op elkaar konden reageren. De trends op het gebied van veiligheid in havens zijn voortdurend in ontwikkeling, onder andere door technologische innovaties, veranderende regelgeving en zeespiegelstijging. Security. Over Security zijn trends op twee gebieden gesignaleerd: •

Cybersecurity. Het beveiligen van digitale systemen wordt steeds belangrijker voor mensen en organisaties. Criminelen en kwaadwillende statelijke actoren hebben

17

Participatieverslag

•

toenemende belangen bij het hacken van publieke organisaties (zoals de bediencentrale) en particuliere ondernemingen. De doelen om te hacken variëren van ideologische redenen tot financieel gewin. Ook kunnen vaartuigbewegingen worden gefraudeerd, waardoor schepen niet traceerbaar zijn. Ondermijning. De grotere Nederlandse zeehavens als Rotterdam en Amsterdam worden steeds beter beveiligd. Mede hierdoor verplaatsen ondermijnende activiteiten zich van de grote zeehavens naar de kleinere zeehavens. Hierdoor loopt Scheveningen haven een groter risico voor ondermijnende activiteiten. De haven ligt in een stedelijk gebied, met als voordeel veel mensen en ogen op straat, maar als nadeel dat daders snel kunnen opgaan in de massa. Zoals beschreven kunnen de vaarbewegingen goed worden gemonitord, echter is de vracht op de schepen veel moeilijker te controleren. Bovendien zijn de kades relatief laag, waardoor goederen gemakkelijk in- en uitgeladen kunnen worden. o De sociale controle in de haven is sterk. Dit komt onder andere door het hechte netwerk van de havenpartijen en de korte lijnen met de politie. o Daarnaast is het belangrijk de samenwerking tussen veiligheidsinstanties (koninklijke marechaussee, politie, douane) te versterken. Vlissingen is daarbij een interessant voorbeeld, omdat veiligheidsinstanties daar data uitwisselen en zo effectiever werken.

Ook betere samenwerking binnen gemeentelijke afdelingen (DSO, DSB, Havendienst) zal effectiviteit en efficiëntie bevorderen. o Vanwege de overzichtelijke ingang van de haven kunnen inkomende en uitvarende schepen goed gemonitord worden. Om ondermijning tegen te gaan kan de bewaking van de haven worden uitgebreid middels camera’s, AImogelijkheden (zie ook paragraaf X) en een drone-in-the-box-systeem. o Voor zowel ondermijning als cybersecurity geldt dat risico’s kunnen worden beperkt door bewustwording onder ondernemers, organisaties en bewoners. Dit kan door bijvoorbeeld trainingen te organiseren. Het aanwezige netwerk van de havenpartijen kan mogelijk effectiever worden ingericht en aangesloten op een centraal meldpunt.

Safety. Over Safety zijn trends op milieuveiligheid, waterveiligheid en nautische veiligheid gesignaleerd: •

•

Milieuveiligheid. In de scheepvaart worden fossiele brandstoffen op termijn vervangen door duurzame brandstoffen, zoals ammoniak, methanol of waterstof, en waarschijnlijk een combinatie daarvan. Bunkeren van deze brandstoffen brengt andere veiligheidsrisico’s en -cirkels met zich mee. Bovendien zal elektrisch varen en rijden een grotere rol gaan spelen, en moet rekening worden gehouden met vooral de brandgevoeligheid van de accu’s. De randvoorwaarden o Voor het organiseren van duurzame bunkerfaciliteiten moet rekening gehouden worden met de veiligheid. Dat is complex, omdat de ruimte in de haven schaars is en de veiligheidsmaatregelen en -cirkels nog onzeker of onbekend zijn. Daarom zal een onderzoek moeten plaatsvinden naar het ruimtebeslag en de nodige (veiligheids)maatregelen samen met de havenpartijen. De brandstofkeuzes die zij maken moeten worden afgestemd op o.a. de bunkermogelijkheden. Waterveiligheid. Dijkring 14 is de Westduinweg en de primaire waterkering. Ten westen van de Westduinweg is buitendijks gebied. Ook Scheveningen Haven is buitendijks. Bovendien voldoet de Westduinweg niet meer bij 1 meter

18

Participatieverslag

•

zeespiegelstijging. Oplossingen en ambities die zijn gesignaleerd om waterveiligheid te waarborgen: o Bewustwording onder bedrijven, maar ook bij Figuur 9 Transitie naar elektrisch binnenvaren overheden als Gemeente Den Haag, Hoogheemraadschap Delfland en Provincie Zuid-Holland. o Onderzoek doen naar maatregelen om beter te beschermen in de toekomst, zowel regionaal als nationaal. Maatregelen zijn bijvoorbeeld het versterken van de kering, een extra kering (kan mogelijk nadelige gevolgen hebben voor havenactiviteiten en veiligheid), het duinlandschap tussen zee en stad versterken en zeewaartse uitbreiding zoals een 4e haven. Nautische veiligheid. Maritieme innovatie, zoals onderwaterdrones en autonome vaartuigen, vraagt nieuwe toepassingen van verkeersbegeleiding op zee. Om daar goed mee om te gaan is het volgende nodig: o Goede monitoring van innovatieve vaarbewegingen is nodig. Daarom moet het havenbedrijf aangehaakt blijven bij de ontwikkelingen op gebied van monitoring middels bijvoorbeeld opleidingen.

Energietransitie in de Haven Doel van de expertsessie Energietransitie in de Haven is om de overgang naar schonere energiebronnen en een toekomstbestendige infrastructuur te verkennen voor 2025 voor Scheveningen Haven. Deelnemers leverden aan vier tafels input op de volgende vier thema’s: Scheepvaart en walstroom, Transport, Energiehubs en opwek en Vastgoed. Bij elke tafel leidde een expert op dat gebied het thema. Scheepvaart en walstroom. Aan de tafel Scheepvaart en walstroom is geconcludeerd dat in principe weinig technische belemmeringen zijn om schepen op walstroom aan te sluiten. Uitdagingen zijn met name maritieme regelgeving (waaronder EU ETS en FuelEU Maritime), netcongestie, kosten en financiering. In drie fasen kan de transitie naar elektrisch binnenvaren worden ingezet, zie Figuur 8. Bedrijven kunnen elkaar helpen en ondersteunen bij de transitie naar duurzame scheepvaart, zowel in kennis als middels gebruik maken van elkaars assets. Bijvoorbeeld, zodra een vrieshuis minder vermogen vraagt, dan kan dat worden gebruikt voor walstroom. De techniek is er, het knelpunt is regelgeving. Zoek daarom professionals die de regelgeving en techniek goed begrijpen. Transport. De ontwikkelingen in het wegvervoer gaan snel. (Industriële) laadinfrastructuur is steeds meer beschikbaar. Aanhangwagens kunnen nu al achter elektrische (bestel)wagens.

Marktpartijen sorteren momenteel voor op waterstofvoertuigen. • •

•

In Scheveningen Haven zijn niet overal mogelijkheden om (langere) bestelwagens op te laden. Een praktische oplossing daarvoor is het inrichten van een laadplein. Netcongestie is een obstakel voor realiseren van laadpalen en inrichten van een laadplein. Een praktische oplossing is om het bedrijfsprofiel inzichtelijk te maken, zodat duidelijk is welke activiteiten kunnen worden verduurzaamd. Hierdoor kan vermogen ontstaan dat voor andere bedrijfsactiviteiten, zoals elektrisch laden, kan worden ingezet. Een gelijkwaardig speelveld met ondernemers en gebieden in het land is belangrijk.

19

Participatieverslag

Energiehubs en opwek. In Scheveningen Haven is netcongestie afgegeven, dat betekent dat daar geen (nieuw) transportvermogen beschikbaar is voor (nieuwe) partijen. Netcongestie komt voort uit de toename van elektriciteitsvraag en de toename in duurzame opwek. Dat vraagt om slimmer inpassen op het elektriciteitsnet. Een voorbeeld daarvan is het Slim Strandnet op het Noordelijk Havenhoofd. Opslagtechnieken zoals batterijen en waterstof bieden mogelijk een oplossing. •

•

•

Huidige wet- en regelgeving faciliteert geen energiehubs, daar is alleen ruimte voor pilots in samenwerking met de provincie Zuid-Holland en Stedin. Het organiseren van een energiehub vraagt om inspanning. Laaghangend fruit is om energiegebruik te monitoren, en daarmee inzicht te krijgen in het bedrijfsprofiel. Met die kennis kan worden gestuurd op energiegebruik, en op efficiëntere (en verduurzamen van) bedrijfsactiviteiten. Kansen liggen bij warmte- en koudeoplossingen. Bijvoorbeeld, de warmte die vrij komt bij het koelen van vis kan worden ingezet om ruimtes te verwarmen of voor andere doeleinden. Hierdoor vermindert het gasverbruik. Ook kunnen WKO’s en energie damwanden een oplossing bieden om benodigd vermogen voor verwarmen van panden te verlagen.

Vastgoed. Anders invullen van het energiesysteem is nodig om te verduurzamen. We moeten minder afhankelijk zijn van het buitenland, en meer grip krijgen op onze energiekosten. Als gevolg daarvan ontstaat netcongestie. Dat raakt de ondernemers in Nederland. De nieuwe Energiewet geeft flexibiliteit bij verduurzamen, zo kan energie worden uitgewisseld en daardoor lokale kansen worden benut. •

• •

Netcongestie beperkt ondernemers bij het uitbreiden van hun activiteiten in Scheveningen Haven. Dat frustreert de ondernemers. Als voorbeeld wordt de ontwikkeling van Simonis op het Noordelijk Havenhoofd genoemd, die niet het benodigde transportvermogen krijgt. Een visie voor Scheveningen Haven is nodig, daarmee kunnen ondernemers investeringsbeslissingen maken. Samenwerken is belangrijk, bijvoorbeeld middels creëren van energiehubs.

3. Meelezen Het doel van deze participatievorm was dat partijen konden meelezen en verdiepend feedback geven op de concept hoofdstukken. De hoofdlijnen van de concept hoofdstukken werden ook tijdens de stakeholdersbijeenkomsten met elkaar besproken. De partijen konden meelezen en feedback geven op de concept hoofdstukken in drie rondes: • Hoofdstukken 1 t/m 3 (concept d.d. 19-11-2024): 89 opmerkingen van 12 unieke personen / organisaties. • Hoofdstukken 1 t/m 4 (concept d.d. 15-01-2025): 71 opmerkingen van 4 unieke personen / organisaties. • Hoofdstukken 1 t/m 5 (concept d.d. 20-03-2025): 3 opmerkingen van 1 unieke persoon / organisatie. Reden voor de minder opgehaalde feedback voor participatievorm Meelezen Hoofdstukken 1 t/m 5 is dat de deelnemers al op twee momenten hebben gereageerd op de inhoud van de hoofdstukken: 5e stakeholdersbijeenkomst en Roadshow. Deelnemers vonden niet de noodzaak nogmaals tekstueel te reageren op de hoofdstukken.

20

Participatieverslag

Op elke binnengekomen feedback heeft het projectteam een reactie gegeven, en teruggekoppeld, zie Bijlage A. Op de terugkoppeling zijn geen nieuwe reacties meer binnengekomen. De reactie van het projectteam is gecategoriseerd in drie “type reacties”: • Aangepast/Overgenomen in de Havenvisie • Is deels verwerkt in de Havenvisie • Niet verwerkt in de Havenvisie 4. Inloopavond Tijdens de inloopavond van 23 januari is de feedback van de deelnemers samen te vatten in onderstaande rode lijnen: • Aanwezigen gaven aan dat de focus van het verhaal ligt op innovatie, energie en veiligheid. Aanwezigen vinden dat visserij mist in het verhaal. Van oudsher is Scheveningen Haven een vissershaven, waar komt dat terug in de Havenvisie? • Ondernemers en bewoners hebben zorgen over de betaalbaarheid van bedrijfsruimtes in Scheveningen Haven, zijn die nog wel te betalen voor (kleine) ondernemers? • Deelnemers maken zich zorgen over de kades in Scheveningen Haven. De Haven wordt volgebouwd, waardoor beschikbare en flexibel in te zetten kaderuimte in het geding komt. • Ondernemers maken zich zorgen over de afgekondigde netcongestie door Stedin en Tennet, en de mogelijkheden voor uitbreiding van de bedrijfsactiviteiten. Ook maken ondernemers zich zorgen over de aangekondigde milieuzone voor Scheveningen Haven, en de impact die dat zal hebben op hun bedrijfsactiviteiten.

• Bewoners maken zich zorgen over wateroverlast bij hoogwater op de Dr. Lelykade. Bewoners dragen afsluiten van de Pijp aan als oplossing voor wateroverlast bij hoogwater. Andere bewoners en ondernemers zien afsluiten van de Pijp niet als oplossing voor hoogwater op de Dr. Lelykade. Bovendien zal afsluiten van de Pijp voor hen een bedreiging zijn voor hun bedrijfsactiviteiten. • Bewoners geven aan dat ze al de wens hebben om de Dr. Lelykade te vergroenen. Dit is ook een afspraak uit de Wijkagenda Havenkwartier.

Figuur 10. Tijdens de Inloopavond, bij Suzie Q.

21

Participatieverslag

5. Roadshow Tijdens de Roadshow is in het algemeen onderstaande inbreng opgehaald: • Ondernemers zien graag een duidelijk wervend ambitieus profiel voor Scheveningen Haven. Scheveningen Haven moet op de (inter)nationale agenda komen van landen, bedrijven en kennisinstellingen. Dat kan al op basis van drie zichtbare domeinen, centraal liggend aan de Noordzee en in de Randstad: o Visserij promotie en Noordzeevis o Zeilen met als kroon het Olympisch zeilcentrum o Offshore voor Noordzee services, waaronder het invullen van een (inter)nationale taak, onderzoek en ontwikkeling. • Scheveningen Haven moet meegaan met de tijd. In de Eerste Haven moet ook ruimte zijn voor ontwikkelingen en het benutten van economische kansen, als die maar havengebonden zijn. Eén van die kansen is voor Veiligheid op zee. • Een havenbedrijf met regie op de Haven, en het hebben van één aanspreekpunt is belangrijk. Dat zal de dagelijkse operaties en communicatie van verschillende bedrijven vergemakkelijken. • Het havenbedrijf zal ook een dominantere positie moeten innemen om de ambities en clustervorming (van bijvoorbeeld de visserijbedrijven en maritieme en offshore innovatie) op gang te helpen. Dat kan bijvoorbeeld ook met een programmamaker. • De kracht van de Haven kan liggen in het evenwicht tussen visserij, veiligheid en innovatie, wat elkaar versterkt en samen de maritieme sector vertegenwoordigt.

• Ondernemers hebben zorgen over de invoering van de milieuzone in Scheveningen Haven in 2026. De zorgen gaan met name over de impact van de milieuzone op de bedrijfsactiviteiten. Ondernemers menen dat er onvoldoende rekening wordt gehouden met de bedrijvigheid in de haven en wat de ondernemers nodig hebben. • Ondernemers hebben zorgen over de afgekondigde netcongestie door Stedin, waardoor ondernemers geen nieuwe of grotere elektriciteitsaansluiting krijgen. Bovendien maken ondernemers zich zorgen over de netcongestie in relatie tot de milieuzone; kunnen de benodigde (grotere) elektriciteitsaansluitingen voor benodigde laadpalen wel worden gerealiseerd als netcongestie is afgekondigd? Over ambitiekaart 1 Vis en voedsel uit de Noordzee is het volgende opgehaald: • Scheveningen Haven heeft de enige Visafslag en Visserijhaven in een stedelijke omgeving, en is daarmee zichtbaar. Daar liggen kansen voor sector- en publieksmarketing van vis, om de positie van Noordzeevis te versterken. • De werkkade aan de Visafslag moet van 2 kanten bereikbaar zijn voor de functionaliteit en veiligheid van nood- en hulpdiensten, en kan zo ook worden ingezet als ISPS-kade. • Het Visafslaggebouw kan als Rijksmonument beter worden benut als beeldbepalend aan de Visserijhaven.

• De vrijgekomen traveeën in het Visafslaggebouw en het Kopgebouw kunnen worden ingezet om de ambities voor een innovatiehub waar te maken. • Voor de visserijbedrijven is van belang dat het visserij-ecosysteem in de haven blijft. Dat betekent ook behoud van de visafslagfunctie. Het door-ontwikkelen van het ecosysteem is belangrijk, waarbij meer wordt ingezet op samenwerking en verbeteren van de ketenintegratie, met als voorbeeld van schip naar schap. De herontwikkeling van het Visafslaggebouw is daar een belangrijke factor in. • Een short-sea terminal kan interessant zijn op de ISPS-kade in de Eerste Haven om vis naar andere havens over water te vervoeren. De terminal kan de havens van

22

Participatieverslag

IJmuiden, Scheveningen en Rotterdam met elkaar verbinden. Voordelen zijn bijvoorbeeld voor verduurzaming en ontlasting van het wegennet. Over Ambitiekaarten 2 en 3 is het volgende opgehaald: • Om innovatieve bedrijven en start-ups aan te trekken moet ze een doorgroeiscenario geboden kunnen worden. Dat betekent dat verschillende groottes en types van bedrijfsruimtes op termijn beschikbaar moeten zijn in Scheveningen Haven. • Het behoud van voldoende vrije (kade)ruimte is zeer belangrijk voor de havenfunctie van Scheveningen. De vrije ruimte is nodig om te kunnen ondernemen en evenementen te organiseren. • Het uitwerken van een broedplaats met Campus@Sea kan interessant zijn in combinatie met de testsites en fysieke ruimte aan de kade. • Scheveningen Haven heeft de kans om het internationale ‘Noordzeeadres’ te worden, zowel voor taken en diensten als voor uithangbord hoe de taken bijdragen aan een verantwoorde rijke en veilige Noordzee. • Bij Campus@Sea ontbreekt momenteel slagkracht, ze hebben geen investeringsruimte voor nieuwe initiatieven of om clustervorming te initiëren. • Door de haven te positioneren als Veiligheidshaven, kunnen meer innovatieve bedrijven worden aangetrokken. Over ambitiekaarten 4 en 5 is onderstaande opgehaald: • Enkele ondernemers vinden faciliteiten als horeca, sportvoorzieningen en shortstay en hotels ook van waarde voor de haven.

De functies moeten aanwezig en in balans zijn, ze zorgen voor een aantrekkelijk gebied om te kunnen ondernemen en te wonen. • De Jachtclub ziet graag dat de “marketing” van zeezeilsport als aantrekkelijke locatie van Den Haag wordt verbeterd. • De Jachtclub vindt het bieden van een aantrekkelijk programma van watersport-, sociale en culturele evenementen van belang. • De Jachtclub wil verdere ontwikkeling van het programma van jeugd- en clubboten verder zodat jonge mensen laagdrempelig deel kunnen nemen aan de zeezeilsport en andere vormen van watersport. • De Jachtclub wil graag meer ruimte in de tweede haven voor de opvang van passerende (mega)-jachten, voor club- en jeugdboten en voor de wachtlijst van de jachtclub. • De Jachtclub ziet graag een verbetering van de helling bij de Afrit voor makkelijk te water laten van kleine boten en jachten. • De Jachtclub wil geen brug of sluis, aangezien die het belangrijkste pluspunt van Scheveningen haven, de open verbinding met zee, verloren doet gaan.

23

Participatieverslag

4. Conclusies Havenbedrijven, bewoners en omliggende ondernemers hebben uitvoerig en op verschillende momenten en manieren input geleverd. De deelnemers vragen al lang om een integrale visie voor Scheveningen Haven, met een duidelijk wervend ambitieus profiel. Scheveningen Haven moet op de (inter)nationale agenda komen van landen, bedrijven en instellingen. Scheveningen Haven heeft de potentie daar te komen. De deelnemers zijn tevreden over de positie van de Haven, en specifiek over de bereikbaarheid vanaf zee. Als knelpunten worden vaak ruimtegebrek genoemd, zowel voor kaderuimte, betaalbare werkruimtes en programmatische, milieutechnische ruimte. Met name het gebrek aan ruimte tijdens evenementen voor bijvoorbeeld parkeren is een aandachtspunt. Deelnemers zien veel kansen voor Scheveningen Haven. Deelnemers geven aan dat Scheveningen Haven van oudsher een vissers- en werkhaven is. Voor veel ondernemers en bewoners uit Scheveningen is het van belang dat de haven een vissershaven blijft. Daarnaast hechten deelnemers veel waarde aan het behouden en versterken van havengebonden, maritieme bedrijvigheid. Verder zien deelnemers ook kansen in nieuwe sectoren, zoals offshore energie en veiligheid op zee. Daarnaast vinden deelnemers het belangrijk dat onderwijs terug komt naar de haven, om jongeren en studenten te enthousiasmeren voor werken op zee.

Scheveningen Haven heeft een uniek economisch profiel binnen de gemeente Den Haag, als enige economische kern met een maritiem karakter. Bovendien zien de nabijheid van het nationale bestuurscentrum en verschillende internationale organisaties kansen voor nieuwe havengebonden bedrijvigheid en sectoren. Wel is extra ruimte nodig, in de vorm van kadeen bedrijfsruimte. Een oplossing daarvoor kan zijn de aanleg van een Vierde Haven middels een zeewaartse uitbreiding. Daarnaast ervaren verschillende partijen, waaronder visserijbedrijven, watersportorganisaties, overige maritieme bedrijven en bewoners de versnipperde aansturing vanuit gemeente Den Haag van Scheveningen Haven als een aandachtspunt. De deelnemers ervaren met name tekortkomingen met het ontbreken van een visie voor de haven, onvoldoende coördinatie over de Derde Haven (in het verleden) en langs elkaar heen werken van verschillende gemeentelijke diensten. Met deze visie komen we tegemoet aan de wensen van de havenpartijen om met een integrale visie te komen. Met deze visie kunnen we Scheveningen Haven behouden en versterken. De deelnemers hebben aangegeven blij te zijn met de opzet, ambities en voorgestelde governance-structuur uit de Havenvisie.

Leeswijzer Havenbedrijven, bewoners en omliggende ondernemers hebben diverse punten ingebracht. Bij de punten is een zorgvuldige belangenafweging gemaakt om de identiteit van Scheveningen Haven te behouden en te anticiperen op toekomstige trends en transities. In Bijlage A staan de punten die zijn ingebracht middels participatievormen “meelezen”, en waarom die wel of niet zijn meegenomen. In 4.1 staan de punten die door havenbedrijven, bewoners en omliggende ondernemers zijn ingebracht tijdens de verschillende participatiemomenten en zijn meegenomen in de uitwerking van de Havenvisie. In 4.2 staan de punten die niet zijn meegenomen.

24

Participatieverslag

4.1. Dit is meegenomen Hieronder is toegelicht welke punten zijn meegenomen en waarom. Eerst zijn de algemene punten beschreven. Daarna volgt de inbreng per ambitiekaart. •

•

•

•

De opgehaalde informatie over de huidige situatie en functioneren van Scheveningen Haven is verwerkt in Hoofdstuk 3. Vervolgens is met de participatievormen geverifieerd of de inbreng goed is overgenomen in Hoofdstuk 3, documentatie daarvan is te vinden in Bijlage A. De opgehaalde informatie over trends en transities tijdens de expertsessies is beschreven in Hoofdstuk 4. Met de 4e stakeholdersbijeenkomst en Meelezen (Hoofdstukken 1 t/m 4) is bij de deelnemers de inhoud getoetst. Het ruimtegebrek is vaak aangekaart door deelnemers als een aandachtspunt. Het gaat om gebrek aan kaderuimte, betaalbare werkruimtes en programmatische, milieutechnische ruimte. o De Jachtclub streeft ernaar om de faciliteiten en steigers in de Tweede Haven te optimaliseren zodat de activiteiten van de Jachtclub, Zeezeilschool, Topzeilcentrum en bezoekende jachten elkaar kunnen versterken. Daarom is een actie om met partijen samen te werken aan het optimaliseren van het huidige ruimtegebruik van de Tweede Haven en de Kom. o Ondernemers hebben zorgen over de ruimte voor parkeren en de manier waarop parkeren momenteel is geregeld in Scheveningen Haven. Dat geldt voor ondernemersactiviteiten maar ook voor het organiseren van evenementen is. Daarom is als actie opgenomen in Ambitiekaart 4 Watersport Hotspot Scheveningen dat partijen (flexibele) kaderuimte optimaliseren voor het organiseren van evenementen.

Tevens zal worden gewerkt aan een parkeerplan voor Scheveningen Haven, met o.a. aandacht voor parkeerbehoefte sportevenementen, ribschool en rondvaarten, jachthaven, ligplaatshouders en in afstemming met ruimteclaim voor containeropslag (zie acties in p. 137). o Gebrek aan betaalbare werkruimtes is één van de beperkingen voor de economische kansen die Scheveningen Haven biedt. Bovendien is het hebben van betaalbare werkruimtes van belang voor lokale ondernemers. Eén van de acties is daarom de doorontwikkeling van Campus@Sea tot aanbieder van (betaalbare) werkplaatsen. o In de Eerste Haven en op de landtong tussen de Eerste en Tweede Haven is milieutechnisch ruimte om te intensiveren. Het streven is om visserijbedrijven te clusteren in de Eerste Haven. Bovendien kunnen partijen hun economische bedrijvigheid op de landtong tussen Eerste en Tweede Haven moderniseren, intensiveren en verduurzamen, met een focus op de pelagische sector. o Gezien het ruimtegebrek missen partijen een kade- en ligplan voor Scheveningen Haven. Dit is meegenomen als actie. Nieuw ligplaatsenbeleid zal worden opgesteld in samenwerking met belanghebbende partijen, dat de basis zal vormen voor nieuw ligplan in Scheveningen Haven. Deelnemers ervaren problemen met de aansturing van Scheveningen Haven.

Daarom is in de Havenvisie een vernieuwd samenwerkingsmodel gepresenteerd dat de verschillende gemeentelijke afdelingen en partijen in de haven verbindt. Het Havenprogramma is de verbindende factor. Het samenwerkingsmodel is gebaseerd op drie principes: 1) Eén duidelijk aanspreekpunt, 2) Slagvaardige besluitvorming, 3)

25

Participatieverslag

Actieve betrokkenheid van alle partners. De vervolgstappen (Uitvoeringsprogramma in samenhang met jaarplannen) is verduidelijkt. Ambitiekaart 1 Vis en voedsel uit de Noordzee •

•

•

•

•

Deelnemers gaven aan dat visserij focus nummer één moet zijn. Van oudsher is Scheveningen Haven ook een vissers- en werkhaven, daarom staat visserij op één in de Havenvisie. Ambitie is om van Scheveningen Haven het uitgangbord te maken voor een florerend en duurzaam visserij- en zeevoedselcluster. De kansen voor sector- en publieksmarketing van vis, om de positie van Noordzeevis te versterken, zullen met name worden benut in de Eerste Haven. De visserijsector is van rijke sociaal-culturele waarde voor Scheveningen en wordt gekoesterd door de lokale gemeenschap. Bovendien is het van economisch belang. Daarom is en blijft Scheveningen Haven een vissershaven. Daar waar visserij niet mogelijk is in de Visserijhaven, is het uitgangspunt dat de bedrijvigheid havengebonden blijft. De visserijbedrijven hebben al langer de wens om zich te clusteren rondom de Visserij Haven (de Eerste Haven). Dit is opgenomen als actie, naast de mogelijkheden voor moderniseren, intensiveren en verduurzamen van economische bedrijvigheid op de landtong tussen Eerste en Tweede Haven. Enkele visserijbedrijven hebben de behoefte om een kleinschalige short-sea terminal te onderzoeken voor vistransport. Dat zal worden onderzocht in samenwerking met gemeente en partijen.

Ambitiekaarten 2 Maritieme en offshore innovatie en 3 Veiligheid op zee en haven •

•

Deelnemers vinden dat Scheveningen Haven zeer geschikt is voor innovatie, vanwege de ligging en al aanwezige kennisinstellingen en programma’s. In de Havenvisie is opgenomen dat Scheveningen zich nadrukkelijker zal profileren als innovatiehaven van Nederland. Het volgende van wat deelnemers belangrijk vinden voor een innovatiehaven is meegenomen in de Havenvisie: o Havenbedrijf Scheveningen zal aansluiten bij lokale, regionale, nationale, Europese en wereldwijde samenwerkingsplatforms op het gebied van maritieme en offshore innovatie. o Gebruik maken van bestaande infrastructuur, zoals de olie- en gasplatforms in de Noordzee, voor testfaciliteiten. Campus@Sea zal zich door ontwikkelen tot innovatiehub 2.0, waarin ze o.a. werkplaatsen, testfaciliteiten en onderwijs en kennis zal aanbieden. Gemeente en partijen zullen samenwerking faciliteren tussen innovatieve offshore/maritieme bedrijven en de aanwezige testfaciliteiten. o Bieden van schaalbaarheid aan start-ups en scale-ups, als onderdeel van de innovatiehub 2.0. o Flexibel kadegebruik, met als onderdeel het optimaliseren van het ruimtegebruik in de Kom. Deelnemers constateerden een tekort aan offshore, maritiem personeel. Bovendien ligt er een kans voor praktijkgerichte trainingen en samenwerkingen met de bedrijven in Scheveningen Haven.

Daarom zullen partijen samenwerkingen aangaan met onderwijsinstellingen (van verschillende niveaus) om jong talent te enthousiasmeren voor de visserij- en zeevoedselsector, maar ook de maritieme en offshore innovatiesector.

26

Participatieverslag

•

•

•

Het bieden van een doorgroeiscenario aan start-ups en scale-ups is belangrijk. De gemeente zal in samenwerking met publieke en private partijen een businessmodel voor vastgoedbeheer onderzoeken, waarmee ook een doorgroeiscenario geboden kan worden. Deelnemers constateerden het belang van versterkte samenwerking tussen veiligheidsinstanties in de haven. Havenbedrijf Scheveningen zal structurele samenwerking tussen Defensie, Koninklijke Marechaussee, Politie en Douane faciliteren. Deelnemers benoemden een groter risico van ondermijnende activiteiten, milieuveiligheid, en nautische veiligheid. De gemeente zal security en safety borgen in de inrichting van de openbare ruimte.