RIS322210 Rapport Jeugdombudsman 'Help, hoe kom ik aan jeugdhulp'

Hoewel het nieuwe stelsel volgens de gemeente een verbetering van de jeugdhulp gaat opleveren en dus ook uiteindelijk in het voordeel van jeugdigen en ouders zou zijn, heeft een deel van de jeugdigen en ouders last (gehad) van de veranderingen. Een aantal van deze ouders heeft zich met vragen en klachten gemeld bij de Jeugdombudsman Den Haag. De wijze waarop de rechtsbescherming bij de toegang tot jeugdhulp in Den Haag wordt uitgevoerd Ten aanzien van de rechtsbescherming bij de toegang tot de jeugdhulp in Den Haag kan op basis van dit onderzoek het volgende worden geconcludeerd. Uit het onderzoek komt naar voren dat een belangrijk uitgangspunt in zowel de gemeentelijke regelgeving als de uitvoering is dat jeugdigen en ouders betrokken worden bij de besluitvormingsprocedure. De verordening bevat de verplichting om in gesprek te gaan met het gezin in het kader van het onderzoek naar de vraag of jeugdhulp nodig is. In de praktijk is de besluitvormingsprocedure van de toegang ingericht vanuit het uitgangspunt van gezamenlijke besluitvorming. Er wordt altijd gesproken met de ouders. Uitgangspunt is dat met jeugdigen vanaf twaalf jaar altijd wordt gesproken. Of jeugdigen onder de twaalf jaar worden gesproken, wordt per situatie afgewogen, onder andere in overleg met de ouders.

Uit de interviews komt naar voren dat het om vrijwillige hulp gaat en dat instemming van en samenwerking met de jeugdige en ouders daarom essentieel is. De vraag is echter of bij de vormgeving van de procedures voldoende oog is voor het feit dat de jeugdigen en ouders in een afhankelijke positie verkeren. Hoewel duidelijk is dat gestreefd wordt naar overeenstemming tussen het gezin en de professional over de benodigde jeugdhulp, is er uiteindelijk geen sprake van 'samen beslissen'; het is de professional, die namens de gemeente, oordeelt of iemand wel of geen recht op jeugdhulp krijgt toegekend. De Awb bevat procedures voor de overheid om dit op een zorgvuldige wijze te doen, met rechtswaarborgen voor de burger. De toegangsprocedure in Den Haag wijkt echter, zowel in de gemeentelijke regelgeving als in de praktijk, op een aantal punten af van de dwingendrechtelijke bepalingen van de Awb. Zo kunnen jeugdigen en ouders op grond van de verordening alleen een melding van een hulpvraag doen en niet (direct) een aanvraag voor een individuele jeugdhulpvoorziening. Doordat de aanvraag pas gedurende het onderzoek wordt gedaan en de verordening geen maximale termijn bevat voor de gehele procedure 38

van de melding tot het besluit, zijn er onvoldoende waarborgen dat de procedure binnen een redelijke termijn wordt afgerond. Daarbij komt dat het gezinsplan, dat op grond van de verordening wordt beschouwd als aanvraag, in de praktijk niet altijd wordt opgesteld of aan het gezin wordt gezonden. Verder wordt op grond van de verordening 'beschikkingsarm' gewerkt. In de praktijk worden nauwelijks beschikkingen voor individuele jeugdhulpvoorzieningen afgegeven. Hierdoor wordt het moeilijker voor gezinnen om geschillen over de besluitvorming ter toetsing voor te leggen. Een beschikking is bovendien niet alleen van waarde voor eventuele geschillen tussen burger en overheid, maar geeft de jeugdige of ouder duidelijkheid of en zo ja op welke jeugdhulp aanspraak kan worden gemaakt. Gezien de opdracht van de gemeente om het jeugdhulpaanbod anders in te richten, waardoor gezinnen in de toekomst minder verwezen worden naar specialistische hulp, is het aannemelijk dat er meer conflictsituaties zullen ontstaan. Gezinnen zullen niet altijd meer de hulp krijgen die zij op grond van eerdere ervaringen (van zichzelf of anderen) verwachten. Het is daarbij van belang dat uitvoerend medewerkers voldoende gesteund worden door de gemeente (waar nodig met aanvullende regelgeving) door afwegingscriteria ten aanzien van de vraag of en welke jeugdhulp nodig is te expliciteren.

In een veranderend stelsel is een procedure met transparante afwegingscriteria en voldoende mogelijkheden voor gezinnen om dit te laten toetsen van essentieel belang. Ten aanzien van de informatievoorziening zijn het afgelopen jaar stappen gezet, maar deze zou nog verder verbeterd kunnen worden. De gemeentelijke regelgeving regelt dat jeugdigen en ouders worden geïnformeerd over de procedure en over ondersteuning door een vertrouwenspersoon of cliëntondersteuner. Jeugdigen en ouders krijgen hierover informatie van medewerkers van Kracht en rondomJou gedurende de procedure. Ook bevatten de websites van de gemeente en de samenwerkingsverbanden informatie hierover. Deze is echter nog niet overal uniform en zou nog kunnen worden uitgebreid. Overigens zijn de samenwerkingsverbanden zich hiervan bewust en wordt gewerkt aan verbeteringen in de informatievoorziening aan ouders en jeugdigen. Ten aanzien van de klachtenregeling kan worden geconcludeerd dat voor de toegang tot jeugdhulp de klachtenprocedure van de gemeente van toepassing is. Voor de uitvoering van de jeugdhulp dienen ouders en jeugdigen zich met een klacht te wenden tot de samenwerkingsverbanden of tot de aan Kracht en rondomJou verbonden aanbieders. De informatie over wanneer welke klachtenregeling van toepassing is en wanneer een klacht dan wel een bezwaar kan worden ingediend, is echter nog voor verbetering vatbaar.

Ten slotte is gekeken naar de overgangsregeling die zorgcontinuïteit voor gezinnen moest waarborgen. Deze regeling heeft in de praktijk tot problemen geleid, onder andere doordat de feitelijke overdracht moest plaatsvinden tussen niet langer gecontracteerde jeugdhulpaanbieders en de net gestarte samenwerkingsverbanden. Hoewel zorgcontinuïteit voor de gemeente een belangrijk thema was bij het opstellen van een overgangsregeling, lijkt onvoldoende vooraf te zijn ingeschat tot welke uitvoeringsproblemen deze regeling in de praktijk zou leiden. Dat de overgangsregeling slechts voor een half jaar gold, leidde bij ouders tot grote zorgen over de zorgcontinuïteit. Gezien de impact die de overgangsregeling voor gezinnen met een langer lopende hulpvraag zou kunnen hebben, is de vraag waarom niet gekozen is voor een ruimere overgangsregeling. Een dergelijke overgangsregeling had waarschijnlijk tot minder knelpunten geleid.

39

Tot slot Zoals uit het bovenstaande blijkt, voldoet de rechtsbescherming van jeugdigen en ouders bij de toegang tot en uitvoering van jeugdhulp in Den Haag op een aantal punten niet aan de wettelijke eisen. Het gemeentelijk beleid en de gemeentelijke regelgeving, waarin bepalingen zijn opgenomen die in strijd zijn met de Awb-procedure, dragen eraan bij dat ook in de uitvoeringspraktijk de rechtsbescherming niet voldoet. Recent heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten een nieuwe modelverordening voor de Jeugdwet, een handreiking over passend beschikken uitgebracht en is een verkenning over de afbakening van de jeugdhulpplicht verschenen.109 Deze bieden handvatten om de gemeentelijke regelgeving en uitvoering in lijn te brengen met de Jeugdwet en de Awb. Een transparante procedure, met heldere afwegingscriteria en geschillenprocedures, biedt houvast voor uitvoerend medewerkers en biedt aan jeugdigen en ouders adequate rechtsbescherming. Dat komt de hulp aan kwetsbare jeugdigen en gezinnen uiteindelijk ten goede.

109 VNG, Modelverordening jeugdhulp (december 2024); VNG, Handreiking verrassend passend (oktober 2024); Robbe e.a., Verkenning

afbakening jeugdhulpplicht, Ministerie van VWS (2024).

40

Bijlage: Geraadpleegde documenten Voor dit onderzoek zijn onderstaande documenten van Den Haag geraadpleegd. Lokale wet- en regelgeving • • • • • • •

Beleidsregels Jeugdwetvervoer Den Haag 2020, https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR641007/1 Mandaatregeling en machtiging Jeugdhulp aan de samenwerkingsverbanden Kracht en RondomJou Den Haag http://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR711613 Regeling cliëntenraad sociaal domein Den Haag 2023, https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR692566/1 Regeling Pgb tarieven jeugdhulp Den Haag 2020, https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR637937/1 Regeling jeugdhulp Den Haag 2024, https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR714981/1 Verordening jeugdhulp Den Haag 2024, https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR714959/1 Selectieleidraad Doorontwikkeling Jeugd- en Gezinshulp Den Haag 2024 tot 2032 (28 oktober 2022)

Rapporten en brieven Jeugdombudsman Den Haag • •

•

•

•

Jeugdombudsman Den Haag (2019), Eindrapport Zoektocht naar passende hulp, dossiernummer 2018-362, https://jeugdombudsman.denhaag.nl/publicatie/zoektocht-naar-passende-hulp/ Jeugdombudsman Den Haag (2021), De weg kwijt in een oerwoud van klachtregelingen. Praktijkonderzoek naar de toegang tot en behandeling van jeugdklachten in de gemeente Den Haag, https://jeugdombudsman.denhaag.nl/publicatie/de-weg-kwijt-in-een-oerwoud-vanklachtregelingen/ Brief van 7 december 2023 aan het college Den Haag ‘Zorgenbrief ombudsman rechtsbescherming jeugdhulp 2024, https://jeugdombudsman.denhaag.nl/publicatie/zorgenbrief-ombudsman-rechtsbeschermingjeugdhulp-2024/ Brief van 18 maart 2024 aan de gemeenteraad met als onderwerp ‘appreciatiebrief klachtenregelingen jeugdhulp’, https://jeugdombudsman.denhaag.nl/publicatie/appreciatiebrief-klachtenregelingen-jeugdhulp/ Brief van 24 april 2024 aan het college met als onderwerp 'Oproep snel duidelijkheid te verschaffen over het wel of niet doorlopen van jeugdhulp bij huidige hulpverlener na 1 juli 2024.

Stukken gemeenteraad/college Nummer RIS309877 RIS312349 RIS313467

Onderwerp Voorstel van het college inzake Toekomstperspectief jeugd- en gezinshulp (7 september 2021) Geamendeerd Voorstel van het college inzake Doorontwikkeling jeugd (1 juni 2022) Selectieleidraad Doorontwikkeling Jeugd- en Gezinshulp Den Haag (28 oktober 2022)

41

RIS315246

RIS317727 RIS821 RIS318512 RIS318751 RIS318917

RIS318981

RIS319341

RIS319482 RIS319119 RIS319691

RIS320045

RIS320059 RIS320064 RIS320542

Vervolgstap doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp: gunningsleidraad (26 april 2023), met als bijlagen: Bijlage 1: Gunningsleidraad Doorontwikkeling Jeugd- en Gezinshulp Den Haag Bijlage 2: Programma van eisen Brief van het college van B&W Den Haag van 9 januari 2024 met als onderwerp beantwoording brief Jeugdombudsman van 7 december 2023 Startfoto kernindicatoren Doorontwikkeling Jeugd- en Gezinshulp (30 januari 2024) Brief college van 9 april 2024 aan de gemeenteraad met betrekking tot Start Kracht en RondomJou Brief college van 18 juni 2024 aan de gemeenteraad met als onderwerp Afdoening motie 'Helderheid over de ruimte voor maatwerk' Brief van 21 mei 2024 van het college aan de voorzitter van de commissie Samenleving met als onderwerp 'Beantwoording technische vragen Start Kracht en rondomJou', met als bijlage: Brief van de directeuren van Kracht en RondomJou van 15 mei 2024 aan de wethouder Brief van 29 mei 2024 van het college aan de gemeenteraad 'afschrift reactie college Zorgenbrief Jeugdombudsman', met als bijlage: Brief aan de Jeugdombudsman van 21 mei 2024 met als onderwerp 'Beantwoording brief Jeugdombudsman Verlenging jeugdzorg’, betreft oproep snel duidelijkheid te verschaffen over wel of niet doorlopen van jeugdhulp bij huidige hulpverlener na 1 juli 2024 Afdoening toezeggingen monitoringssysteem en beschikkingsarm werken Brief van het college van 2 juli 2024 aan

de gemeenteraad met als onderwerp 'Afdoening toezeggingen Jeugd betreffende eenzelfde monitoringssysteem en beschikkingsarm werken' Brief van het college van 9 juli 2024 aan de commissie Samenleving met als onderwerp 'schriftelijke beantwoording programmarekening 2023 – programma 8 Bijlage: Jaarrapportage Jeugd 2023 (Strekt ter vervanging) Beantwoording van schriftelijke vragen van het raadslid Arp luidend 'Actuele stand van zaken transitie jeugdhulp' (d.d. 2 augustus 2024) door het college op 1 oktober 2024 Brief van het college van 1 oktober 2024 aan de gemeenteraad met als onderwerp 'Brief Nationale Ombudsman over beschikkingsvrij of beschikkingsarm werken' (RIS320045), met als bijlage: Brief van de Nationale Ombudsman van 11 juni 2024 aan de Jeugdombudsman Den Haag met als onderwerp 'Beschikkingsvrij of beschikkingsarm werken in de jeugdhulp' Schriftelijke beantwoording vragen jaarrapportage Jeugd 2023 Halfjaarrapportage Kracht en rondomJou, met als bijlage: Startfoto 2023 Motie jeugdhulpverlening van De Vuyst, aangenomen op 14 november 2024

42

Overige documenten •

• • •

• •

Brief van 15 februari 2024 [abusievelijk gedateerd op 15 februari 2023] van de staatssecretaris van VWS aan Van Ardenne en Crince Le Roy Advocaten met als onderwerp 'Verzoek tot vernietiging Verordening Maassluis 2023' (te raadplegen via https://rechtkinderenvandestaat.nl/procedures/). Brieven van het CJG Den Haag aan de ouders/verzorgers of jeugdige van 24 oktober 2023 met als onderwerp 'Verandering jeugdhulp Den Haag in 2024' Brief Cliëntenraad Sociaal Domein Den Haag van 10 juli 2024 aan de wethouder met als onderwerp ‘jeugdhulp in Den Haag’ (kenmerk CSD/2024.4) Brief van Van Ardenne & Crince le Roy Advocaten van 7 oktober 2024 aan de Staatssecretaris van Jeugd, Preventie en Sport met als onderwerp 'Verzoek tot vernietiging van de Verordening Jeugdhulp Den Haag 2024' (https://rechtkinderenvandestaat.nl/procedures/ ) GroenLinks/PvdA Den Haag, Resultaten Meldpunt Jeugdhulp, die op 11 juli 2024 werden overhandigd aan de wethouder Manifest Samen opvoeden en opgroeien in Den Haag. Een nieuwe koers van de gemeente Den Haag, Kracht en rondomJou (oktober 2024)

43