RIS322209 Bijlage 2 Ambitie en scopebepaling Morgenstond

Elke buurt een eigen stukje Morgenstond In Morgenstond-West is bij eerdere aanpassingen in de jaren negentig en aan het begin van deze eeuw al veel vernieuwd. De portieketageflats maakten plaats voor een mix van woningen met of op de begane grond en appartementen. De buurt kreeg meer het karakter van een rustige woonwijk met een stedelijk leefmilieu. De ruimte voor verdere vernieuwing is beperkt en zal gebeuren in de vorm van aanvullen en interveniëren. Dit zal vooral gebeuren aan de randen van de buurt.

Circulair bouwen en verduurzamen De gemeente Den Haag heeft de ambitie om in 2030 voor de helft en in 2050 volledig circulair te zijn. Circulair bouwen houdt in dat gebouwen zoveel mogelijk worden gemaakt van materialen die opnieuw gebruikt kunnen worden, zodat er weinig afval ontstaat. De ambities op het gebied van duurzaamheid gaan vooral om het beperken van de CO2-uitstoot, aanpassingen voor het klimaat en rekening houden met de natuur. Gebouwen worden zo ontworpen dat ze flexibel en aanpasbaar zijn, waarbij onderdelen los van elkaar kunnen worden gehaald. Dit maakt het mogelijk om de indeling eenvoudig aan te passen, voor veranderingen in de huidige functie of voor een toekomstige herbestemming. Daarnaast willen we verspilling van grondstoffen zoveel mogelijk tegengaan en zorgen we voor maximaal hergebruik van materialen in en door de stad. Ook gebruiken we waar mogelijk hernieuwbare biobased materialen om zoveel mogelijk CO2 op te slaan in de gebouwen. De inzet is toekomstbestendige nieuwbouw en het renoveren van woningen, om deze te behouden. Sloop volgt alleen na duidelijke afwegingen die aantonen dat dit de beste optie is en meerwaarde biedt. In Morgenstond is veel waardevol cultureel gebouwd erfgoed. Dit is naast de duurzaamheid een extra reden om een goede afweging te maken voor sloop of juist renovatie.

Verschillende strategieën voor ontwikkeling Het Kwaliteitsplan Zuidwest beschrijft drie manieren om de verdichtingsopgave in te vullen: •

Koesteren: een vorm van renovatie of sloopnieuwbouw waarbij dezelfde opzet en kwaliteit van de huidige bouwstijl sterk terugkomt; • Aanvullen: nadrukkelijk voortbouwen op de bestaande architectonische en stedenbouwkundige principes. Er is een lichte mate van verdichting voorstelbaar; • Interveniëren (ingrijpen): hier ontstaat een ander stadsbeeld, er is sprake van een grote verandering en/of verdichting. De keuze hangt af van de locatie en het doel, zoals extra woningen, werkplekken of voorzieningen.

26

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

In Morgenstond-Oost zijn ook een aantal vernieuwingen geweest, vooral langs het Zuiderpark en de Melis Stokelaan. Deze buurt is goed bereikbaar en ligt zowel vlak bij het grootste stadspark van Den Haag - het Zuiderpark - als bij het winkelcentrum Leyweg. Hier is ruimte om nieuwe, meer centrumstedelijke functies toe te voegen. Vernieuwing kan gedaan worden door aanvullen en interveniëren. In Morgenstond-Zuid is de originele stedenbouwkundige opzet van de wijk nog grotendeels intact, met collectieve binnentuinen en voorzieningen. Vernieuwing vindt hier plaats in de vorm van koesteren en aanvullen. Waar nodig worden er op kleine schaal extra woningen toegevoegd, voornamelijk aan de randen van de buurt.

De barchart toont het huidige aantal woningen in Morgenstond. Daarnaast is de volledige verdichtingsopgave van Morgenstond (+3.600 woningen) opgenomen. De barchart is uitgesplitst naar de verschillende buurten. Daarbij is aangegeven welk deel van het programma al in lopende of geplande projecten zit, en welk deel nog gezocht dient te worden. De verdichtingsopgave is weergegeven met arcering. (De getallen zijn indicatief.)

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

27

4

Goed en veilig verbonden

De komst van extra woningen, groen, voorzieningen en scholen in Morgenstond heeft gevolgen voor het verkeer in de wijk. Het mobiliteitsnetwerk willen we daarom versterken. Versterken vervoer Alle belangrijke bestemmingen en voorzieningen in Morgenstond moeten goed bereikbaar zijn: te voet, met de fiets of met het openbaar vervoer, voor alle leeftijden. De verkeersveiligheid verbeteren we op plekken waar dit nodig is. Zo wordt oversteken op drukke wegen makkelijker en veiliger. Daarnaast introduceren we het rondje Morgenstond als een beweegroute. Naast een fijne ontmoetingsplek voor bewoners, moedigt het aan tot meer bewegen. We herstellen de logische opbouw van het netwerk van verbindingen in de wijk. Er zijn verbindingen verdwenen, zoals een goede fietsroute langs winkelcentrum Leyweg. Die wordt opnieuw aangelegd. Ook zorgen we dat de wijk beter aansluit op de omgeving. Zo komt er een Metropolitane Fietsroute over de Melis Stokelaan. Deze doorfietsroute verbindt het centrum van Den Haag via Zuidwest met het Westland. Openbaar vervoer Het openbaar vervoer rijdt naar strategische plekken, gebaseerd op belangrijke bestemmingen en de toekomstige uitbreiding van woningen. Op de bestaande lijnen wordt de capaciteit van het openbaar vervoer

28

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

vergroot door langere trams en verlengde bussen te gebruiken en daarbij wordt gekeken welke (ruimtelijke) gevolgen dit heeft voor de betreffende bushaltes. We onderzoeken of het nodig is om de tophalte aan de Leyweg uit te breiden zodat de verwachte groei van het aantal reizigers die tram 9 en 10 gebruiken daarmee opgevangen wordt. Daarnaast onderzoeken we of de tramlate bij het Haga Ziekenhuis verlengd kan worden tot de kop van het winkelcentrum Leyweg. We onderzoeken de mogelijkheid om een snelle busverbinding van Kijkduin, via Zuidwest naar Rijswijk en Delft te realiseren. Mobiliteitshubs en deelmobiliteit In Morgenstond wordt een aantal zogenaamde hubs toegevoegd. Hierin komen verschillende vormen van mobiliteit bij elkaar, zoals parkeren, deelauto’s en deelbakfietsen. Dit soort centrale voorzieningen dragen bij aan de kwaliteit van de openbare ruimte, omdat parkeerproblemen worden opgelost. Ook kunnen ze bijdragen aan betaalbaar parkeren, omdat ze een alternatief bieden voor duurdere parkeervoorzieningen op eigen terrein bij nieuwbouwprojecten. Het aanbod aan deelmobiliteit breiden we uit. In Zuidwest delen bewoners onderling al vaker vervoersmiddelen dan in andere delen van de stad. Niet alleen commerciële deelmobiliteit krijgt een plek in de wijk, maar verschillende vormen van informele deelmobiliteit.

Veranderingen in het netwerk We bouwen voort op het bestaande stratennetwerk in Morgenstond. Een aantal van de grote, doorgaande wegen blijft behouden als ontsluitingswegen voor de wijk. Waar nodig worden ze aangepast om de doorstroming te verbeteren. Het gaat hier om de Erasmusweg, Meppelweg, Dedemsvaartweg en Loevesteinlaan. Op kleinere wegen en woonstraten gaat de maximumsnelheid van 50 km per uur naar 30 km per uur. Ook de Hengelolaan en de Melis Stokelaan worden wegen met een maximumsnelheid van 30 km per uur. Dit zal de verkeersveiligheid en leefbaarheid in de woonbuurten verbeteren. Er komt namelijk meer ruimte voor langzaam verkeer, een aantrekkelijkere en veiligere omgeving en mogelijkheden voor vergroenen. Sommige straten worden aangepast tot autoluwe leefstraten, met alle ruimte voor langzaam verkeer. De mogelijkheden voor parkeren worden aangepast aan de ontwikkelingen in deze gebieden. Omdat deze wegen deel uitmaken van de hoofdroutes voor brandweer, politie en ambulance en er ook trams en bussen rijden, wordt in de uitwerking rekening gehouden met de belangen van de nood- en hulpdiensten en vervoerders HTM en EBS.

De barchart toont het huidige aantal parkeerplaatsen in de openbare ruimte en op eigen terrein in Morgenstond, en de verandering hiervan ten gevolge van de ontwikkeling tot 2040. De barchart is uitgesplitst naar parkeren in de openbare ruimte, op eigen terrein (inschatting op basis van inventarisatie), en deelauto’s. Het aantal deelauto’s is indicatief en gebaseerd op de huidige situatie in lopende projecten en het huidige beleid van inzet van maximaal 30% deelauto’s bij bouwontwikkelingen. De bandbreedte in het aantal parkeerplaatsen is onder andere afhankelijk van de sloopopgave. Bij sloop verschuift parkeren namelijk deels van de openbare ruimte naar eigen terrein. Bij verdichting zonder sloop/nieuwbouw ontstaat een extra parkeerbehoefte in de openbare ruimte. Sloop/nieuwbouw daarentegen creëert ruimte in de openbare ruimte, wat kansen biedt voor bijvoorbeeld vergroening. De parkeeropgave is weergegeven met arcering. (De getallen zijn indicatief.)

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

29

5 Gezonde groenblauwe wijk Het groene karakter van Morgenstond zullen we herstellen en verder versterken. Dit is nodig vanwege de toename van het aantal bewoners, maar ook om mee te kunnen bewegen met het veranderende klimaat. De natuur krijgt een grotere rol en bewoners zullen door het vele groen meer buiten ondernemen. Het groene karakter versterken De wijk heeft al veel sterke groengebieden die goed zijn voor de natuur en prettig zijn voor de bewoners om te gebruiken. In een veranderend klimaat moet er voldoende ruimte zijn voor water, groen en schaduw. De herinrichting van de Hengelolaan en de Melis Stokelaan biedt kansen voor het vergroenen van deze lange lijnen. De groene kwaliteit van Morgenstond zit ook in de binnentuinen, pleinen en parken. De binnentuinen zijn straks geen zogenaamd ‘kijkgroen’ meer, maar het groen wordt dan weer goed gebruikt. Pleinen, zoals op de Leyweg, en daken worden groener ingericht. De inrichting van het groen is afhankelijk van het karakter van het betreffende gebied. Zo zal er op de Leyweg, waar weinig ruimte is en veel verschillende voorzieningen samenkomen, vooral groen komen om een de verblijfskwaliteit te verbeteren.

30

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

Natuurwaarden versterken Langs de ecologische verbindingszone aan de Melis Stokelaan is nu veel versnipperd groen. Deze gebieden verbinden we met elkaar en het bestaande watersysteem wordt versterkt. Door meer variatie in het groen aan te brengen, verbetert de kwaliteit. Planten en dieren krijgen in de ecologische verbindingszone alle ruimte. De bestaande singelstructuur versterken we en richten we ecologisch in. Dit houdt in dat het goed is voor planten, dieren en het milieu. Dat geldt niet alleen voor de singels langs het rondje Morgenstond, maar ook voor de andere singels die in de wijk liggen. Parkeren langs het water van de singels van het rondje Morgenstond verdwijnt waar mogelijk. Hierdoor zijn er meer mogelijkheden voor een prettiger verblijf, een beter milieu en voor een gezonde omgeving voor planten en dieren. Bomen krijgen meer ruimte, zodat ze sterker en groter kunnen worden. Dit ziet er mooier uit en het zorgt voor meer schaduwrijke en koele plekken. Het Zuiderpark en het groen rondom Sportpark Escamp verbinden we beter met de rest van de wijk. Niet alleen voor de mens, maar ook voor dier en plant. Deze grote groengebieden hebben veel potentieel en door verbindingen te leggen kan de kwaliteit verder de wijk in komen.

Gezonde leefomgeving versterken Een groene buitenruimte draagt in grote mate bij aan de gezondheid van de inwoners. We stimuleren bewoners om deel te nemen aan activiteiten en te ontspannen in het groen. Dit doen we door te zorgen voor aantrekkelijke openbare ruimte die bewegen eenvoudig maakt. De aanleg van prettige routes voor langzaam verkeer spoort mensen aan om te wandelen en te fietsen. Door een deel van het groen, waar bewoners nu vooral naar kijken, om te vormen tot groen dat ze kunnen gebruiken, ontstaat er meer ruimte voor ontspanning, recreatie en sport. Zo creëren we levendige ontmoetingsplekken voor alle buurtbewoners. Ook is een toegankelijke buitenruimte bepalend voor de ontwikkeling en gezondheid van kinderen. Het is belangrijk dat ze zich veilig en zelfstandig door de wijk kunnen bewegen. Speeltuinen met natuurlijke elementen bevorderen creatief spel en fysieke activiteiten. Verouderde speelplekken vervangen we door natuurlijke speelelementen in het groen. Voor volwassenen bieden deze ruimtes een plek om te ontspannen en elkaar te ontmoeten. Een kindvriendelijke inrichting van de wijk draagt niet alleen bij aan de veiligheid en gezondheid van kinderen, maar bevordert ook de sociale cohesie en het welzijn van alle bewoners.

De barchart toont de huidige hoeveelheid groene openbare ruimte en binnentuinen in Morgenstond. Daarnaast zijn ook de vergroeningskansen opgenomen. Binnen de categorie binnentuinen is onderscheid gemaakt tussen niet-toegankelijke, semi-toegankelijke en openbaar toegankelijke binnentuinen. Dit is gebaseerd op de fysieke verschijningsvorm: van volledig afgesloten met hekwerk, tot voorzien van (verbods)bordjes zonder gesloten hek, tot nauwelijks te onderscheiden van de openbare ruimte. Ook is het aantal gemeentelijke bomen geïnventariseerd, evenals het aandeel dat binnen de Stedelijke Groene Hoofdstructuur (SGH) valt. De vergroening is weergegeven met arcering. De cijfers zijn omgerekend naar het aantal vierkante meters groen per woning, afhankelijk van welke binnentuinen worden meegeteld – zowel voor de huidige situatie als na vergroening en verdichting. (De getallen zijn indicatief.)

waarvan in- april SGH AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND 2025

31

6

Basissystemen toekomstbestendig

Het elektriciteitsnetwerk, de drinkwatervoorziening, de riolering en warmtevoorzieningen zijn de basissystemen die nodig zijn om de stad goed laten functioneren. Het op orde maken en toekomstbestendig maken van deze systemen is een grote uitdaging. Zeker met de klimaatverandering, de overstap naar schone energie en verdichtingsopgave. Al deze ontwikkelingen vragen om steeds meer ruimte in de ondergrond. We maken werk met werk door in te zetten op het combineren van aanpassingen aan de ondergrond, met een nieuwe inrichting boven de grond. Er is regie nodig om alle ambities voor Morgenstond te realiseren. Water in Morgenstond Om het watersysteem in Morgenstond voor te bereiden op de toekomst kijken we naar de volgende maatregelen: meer ruimte voor oppervlaktewater, vermindering van verharding door te vergroenen, uitbreiding van de capaciteit om water af te voeren, maatregelen om neerslag langer vast te houden waar het valt en het vergroten van mogelijkheden voor infiltratie.

32

Overstap naar schone energie Een deel van Morgenstond zal overstappen van gas naar een warmtenet. Daar waar mogelijk wordt de uitbreiding van het warmtenet en daarmee de vervanging van het gasnet versneld. Ook kijken we naar andere bronnen van schone energie, zoals warmtepompen. In heel Den Haag is sprake van netcongestie. Het elektriciteitsnetwerk in de wijk moet worden uitgebreid, en er is een nieuw hoofdverdeelstation nodig voor heel Den Haag Zuidwest en omgeving om voldoende capaciteit voor de toekomstige woningen en andere voorzieningen te kunnen leveren. Deze systemen worden goed ingepast in de ondergrond en nieuwe transformatorstations worden inpandig ingepast.

Het zoekgebied voor het toevoegen van capaciteit voor het afvoeren van water ligt in Morgenstond vooral tussen de Loevesteinlaan en de Leyweg en in Morgenstond-Zuid.

Voor de nieuwbouwprojecten en de grootschalige renovatie van complexen in Zuidwest is een (collectieve) lage-temperatuurnet gevoed door WKO en aquathermie geschikt. Nieuwbouw is goed geïsoleerd en wordt verwarmd met lage temperatuur bronnen. Bij voorkeur worden de bronnen van het bodemenergiesysteem gerealiseerd binnen het projectgebied. Afhankelijk van het aantal benodigde bronnen kan het noodzakelijk zijn dat enkele bronnen in de openbare ruimte moeten worden gerealiseerd. De locaties van WKO-bronnen zijn onderling goed afgestemd.

Bomen in Morgenstond In Morgenstond vallen de lange lijnen en dwarslijnen samen met de hoofdboomstructuur. Aan de randen van de wijk zijn dit de Meppelweg, Loevesteinlaan, Erasmusweg en Dedemsvaartweg. Binnen de wijk zijn dit de Hengelolaan, de Melis Stokelaan en delen van de Leyweg. We gaan de hoofdboomstructuur versterken.

Nieuwbouw sluit in principe niet aan op stadswarmte. De beperkt beschikbare hoge (> 70 °C) temperatuur stadsverwarming blijft dan beschikbaar voor bestaande woningen die minder goed te isoleren zijn. Wanneer stadswarmte wel aanwezig is bij de nieuwbouwontwikkeling kan dit eventueel worden gebruikt voor piekbelasting. Dit kan helpen het probleem van netcongestie te verminderen.

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

Afval Bij de realisatie van gebiedsontwikkeling hanteren we het bestaand beleid voor afval (Huishoudelijk afvalplan RIS 288629, Kadernota openbare ruimte RIS 310884). De wijze van afvalinzameling gaat zich de komende jaren ook ontwikkelen. Het is onze ambitie om in te spelen op innovatieve afvalinzamelingssystemen op eigen terrein. Warmte Koude Opslag (WKO) is een techniek waarmee energie uit de bodem wordt opgeslagen om gebouwen te verwarmen of te koelen. In de zomer wordt kou uit de bodem gehaald en gebruikt om een gebouw te koelen. In de winter wordt warmte uit de bodem gehaald en gebruikt om het gebouw te verwarmen. WKO maakt gebruik van een constante temperatuur onder de grond, waardoor het energieverbruik in gebouwen lager is. De bodem wordt als het ware als een natuurlijke batterij gebruikt voor energieopslag. Aquathermie benut water, zoals een drinkwaterberging, zee- of rivierwater, om warmte of kou op te slaan en te gebruiken. Dat gebeurt door warm water uit een oppervlaktewaterbron te halen en via een warmtewisselaar te gebruiken om gebouwen te verwarmen. In de zomer is er koud water beschikbaar voor koeling. Door het gebruik van natuurlijke waterbronnen is dit net als WKO een duurzame manier om energie op te slaan en te gebruiken. Netcongestie betekent letterlijk: file op het elektriciteitsnet.

De vraag naar transport van elektriciteit is groter dan de capaciteit van het elektriciteitsnet. Hierdoor kunnen nieuwe aanvragen niet altijd toegevoegd worden.

De getoonde doorsnedes laten zien dat het zoekgebied voor alle kabels en leidingen wordt gezocht tussen of naast bestaande bomen. Daar waar dit niet realistisch is, gaan we kijken naar innovatieve oplossingen, bijvoorbeeld het dieper plaatsen van kabels en leidingen. We gaan uit van het behoud van de bestaande bomen.

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

33

De ambities uit het vorige hoofdstuk beschrijven de koers van de ontwikkelingen van de wijk, met als doel het optimaal gebruik van de ruimte. Vervolgens is het nodig om per buurt keuzes te maken aan welke ontwikkelingen we meer of minder ruimte willen gegeven. Deze keuzes komen voort uit de verschillende identiteiten van de wijk.

4

Toekomstperspectief 34

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

We maken keuzes aan de hand van identiteiten van de verschillende buurten binnen Morgenstond. De identiteit bepaalt het karakter van een gebied en geeft hiermee richting aan welke ambities er meer of minder ruimte zullen krijgen. De identiteiten die we in dit toekomstperspectief onderscheiden, bouwen voort op de bestaande karakteristieken van de buurten. Deze hebben ieder afzonderlijk een eigen ontwikkeling doorgemaakt. De ambities die voor heel Morgenstond gelden, krijgen daarom in elke buurt een andere uitwerking. Het gaat om de volgende vier buurten en identiteiten: • Leyweg: Centrum van Zuidwest • Morgenstond-Oost: Stadsleven aan het park • Morgenstond-Zuid: Leven in de wederopbouwbuurt • Morgenstond-West: Kindvriendelijk wonen

56

Vier gebieden met eigen identiteit

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

35

De Leyweg ontwikkelt zich van een mono- naar een multifunctioneel centrum van Zuidwest. Het wordt een centrum-stedelijk gebied met een divers programma van wonen, economische functies, horeca en cultuur. De mix van functies is essentieel voor een levendig centrum. Voor de toekomst streven we naar de volgende situatie. De bereikbaarheid te voet, met de fiets, het openbaar vervoer en met de auto is goed. Het gebied is aantrekkelijk om te verblijven en er is veel levendigheid, ook ‘s avonds. De Leyweg is een gebied dat eenvoudig toegankelijk is vanuit alle omliggende buurten. Er is sprake van reuring rond de economische voorzieningen. In de delen met woningen is het rustiger, met wat meer ruis rond de voorpleinen waar de haltes voor openbaar vervoer zijn. Al deze ambities voor de Leyweg zijn in de huidige ruimtelijke indeling zeer moeilijk te realiseren. Er is een bredere aanpak nodig om dit te laten slagen, in samenwerking met de eigenaren van de gebouwen. Het is noodzakelijk om hier als gemeente de regie te pakken en samen met de betrokken partijen en partners te onderzoeken hoe dit gebied zich verder kan ontwikkelen. Om hier goed invulling aan te geven is het de ambitie om voor het winkelcentrum een bedrijveninvesteringszone (BIZ) op te zetten zodat in samenwerking met alle partijen het winkelcentrum op korte en lange termijn zal verbeteren.

LEYWEG

36

CENTRUM VAN ZUIDWEST AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

Een fijn centrum voor iedereen Het gebied krijgt meer aantrekkelijke openbare verblijfsplekken, zoals zitjes, terrassen en groen. Ook komen er betere verbindingen met de omliggende buurten. De Leyweg wordt zo een belangrijke ontmoetingsplek, waar het fijn toeven is op bijvoorbeeld een terrasje. In Pand Zuidwest is een zorginnovatiehub denkbaar. Ook kunnen in de wijk buurtkamers worden ingericht waar bewoners leuke activiteiten kunnen doen. Daarvoor zou de Emmauskerk een locatie met potentie zijn. De wens bestaat om een grote publiekstrekker naar het gebied te brengen. Denk hierbij aan een markthal, een cultuurhuis of een grote school. Dit zorgt voor meer levendigheid en zet de wijk weer op de kaart. Als voorbeeld: een cultuurhuis is een plek die uniek is, waar mensen trots op zijn en

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

37

die aansluit bij lokale wensen en behoeften. Gevestigde instellingen uit het centrum van Den Haag kunnen hun programmering hier deels uitvoeren. Werken en ontwikkelen op de Leyweg Aan de Leyweg willen we meer ruimte maken voor werk en voorzieningen dan er nu is. Het gaat om minimaal 25% extra. In de ideale situatie verdubbelen we dit aanbod. Het extra aanbod komt in nieuwe bouwblokken en op de verdiepingen van bestaande gebouwen. Zo komt er extra plek voor horeca en dagelijkse detailhandel. Ook voorzieningen om binnen te sporten, zoals een sportschool, kunnen een plek krijgen op de Leyweg. Dat moet passen bij de nieuwe doelgroepen die in Morgenstond komen wonen. Ook is uitbreiding van kleinschalige bedrijfsruimte nodig. In eerste instantie denken we aan een combinatie van ambachtelijke, kleinschalige creatieve maakbedrijven en kantoren voor onder meer dienstverlening. Het winkelaanbod op de Leyweg vraagt om een kwaliteitsverbetering. Er is behoefte aan blurring winkelconcepten, dat houdt bijvoorbeeld in een winkel in combinatie met horeca. De functie van winkels is de afgelopen jaren veranderd en meer gericht op inspiratie en beleving. Winkels profiteren van andere functies in de buurt. Deze zorgen voor meer levendigheid en zullen nieuwe bezoekers aantrekken.

Wonen in het centrum van Zuidwest Bij het vernieuwen van het deelgebied Leyweg kunnen minimaal 400 woningen worden toegevoegd. Hierbij zetten we in op kleine en middelgrote woningen. Naast de doelgroepen die genoemd worden in de Woonvisie (RIS 318960) leggen we voor dit gebied extra focus op het toevoegen van woningen voor ouderen en studenten. Zij hebben belang bij goede verbindingen met het openbaar vervoer dicht bij de woningen en bij de aanwezigheid van de belangrijkste voorzieningen op loopafstand. De achterkanten van de bouwblokken aan de Leyweg zijn niet meer anonieme plekken. Door herontwikkeling of herindeling van gebouwen wordt de situatie verbeterd. Bij de verdere ontwikkeling van het winkelcentrum wordt een betere oplossing gezocht voor het laden en lossen, zodat er minder hinder ontstaat voor voetgangers, fietsers en overige weggebruikers. 38

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

Goed en veilig verbonden De toegankelijkheid van het winkelgebied wordt verbeterd, voor zowel voetgangers als fietsers. Fietsers kunnen in de toekomst weer gebruikmaken van de Leyweg en er komen voldoende en goede fietsenstallingen. Ook komt er meer aanbod van deelmobiliteit. De zichtbaarheid hiervan in de openbare ruimte is belangrijk. Als onderdeel van de herinrichting van het winkelcentrum onderzoeken we of het busstation van de huidige locatie verplaatst kan worden naar de overkant van de Hengelolaan. Dit zou de entree van het winkelcentrum en overstappen bij de halte verbeteren. Dan kan het busstation ook geschikt worden gemaakt voor de toekomstige verlengde bussen en hogere frequentie van ritten die voor deze lijn verwacht wordt. Bij de herinrichting van het winkelcentrum wordt rekening gehouden met een mogelijke ov-verbinding door het winkelcentrum. Op dit moment is het winkelcentrum met de auto goed bereikbaar. De parkeergarages aan de noord- en zuidzijde kunnen echter beter benut worden. We onderzoeken of deze ook gebruikt kunnen worden voor parkeren door bewoners en het aanbieden van deelmobiliteit. Gezonde, groenblauwe buurt De kwaliteit van het al aanwezige groen wordt verbeterd en de aankomstpleinen worden opnieuw ingericht. Het busstation bij de Hengelolaan en de tramhalte bij de Melis Stokelaan krijgen meer groen.

Ook worden aan beide zijden de singels met elkaar verbonden. Zo wordt het een waardige entree voor voetgangers. Met meer groen en extra bomen wordt het prettiger om op de Leyweg te zijn. Hierdoor is er meer schaduw. De toekomstige speelplekken zijn bij voorkeur watervriendelijk. Ook worden er watertappunten toegevoegd. Dit alles zorgt voor minder hittestress en maakt het fijne plekken om te verblijven. Wanneer we de buurt groener maken proberen we zoveel mogelijk aan te sluiten bij inheemse soorten groen die nu al in Zuidwest voorkomen. De Leyweg heeft het beheerniveau residentiekwaliteit. De ambitie is om het kwaliteitsniveau te verhogen, hiervoor is structurele financiele dekking nodig. We trekken hierbij samen op met de bestaande en nieuwe ondernemers. De ecologische zone langs de Melis Stokelaan wordt beter en duurzamer ingericht.

Programmering •

400 woningen, klein en middelgroot, focus op ouderen en studenten

•

2.000 – 2.500 m² horeca

•

Ca. 2.000 m² dagelijkse detailhandel / supermarkten

•

Ca. 1.000 – 1.500 m² sport / fitness

•

Ca. 6.500 – 7.000 m² kleinschalige bedrijfsruimte

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

39

Morgenstond-Oost is een echt stedelijke en levendige buurt. In dit gebied staan relatief veel woningen dicht bij elkaar. Er is een mix van functies. Op loopafstand vinden bewoners op de Leyweg winkels, horeca en cultuur. Aan de andere zijde is het Zuiderpark op een steenworp afstand. In Oost bouwen we verder in een buurt die al een eerste transformatie heeft ondergaan. Hier is binnen Morgenstond de meeste ruimte voor vernieuwende bouw en verschillende type gebouwen: van rijtjeshuizen tot winkelpanden met woningen erboven.

MORGENSTOND OOST

STADSLEVEN AAN HET PARK

40

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

Een fijne buurt voor iedereen De verdichting in Morgenstond-Oost - met extra gebouwen en functies - brengt meer druk op de ruimte met zich mee. Daarom zullen we waar mogelijk functies die elkaar versterken combineren. Denk bijvoorbeeld aan singels die zowel wateropvang en groen bieden als mogelijkheden voor ontspanning en beweging. Ook zorgt de geplande nieuwbouw van de Tamarschool in voor meer kansen dan alleen onderwijs. Denk aan een ontmoetingslocatie of een zorgcentrum dat ook de bewoners in de aangrenzende seniorenwoningen bedient. Als de bevolkingsgroei en -opbouw hier aanleiding voor geven, zou een nieuw integraal kindcentrum aan de noordzijde van de Hengelolaan zorgen voor een optimale spreiding van voorzieningen. Daarnaast zal bij de toekomstige verdichting goed moeten worden gekeken naar de binnentuinen en de relatie met de openbare ruimte. De allerjongsten doen hier hun eerste buitenspeelervaring op. In Morgenstond-Oost komt een speelplek voor oudere jeugd. Het zou goed zijn om te onderzoeken of het mogelijk is om centrale parkeervoorzieningen en aanbod van deelmobiliteit te combineren met andere buurtfuncties. Zo ontstaan wijkhubs. Dit zijn levendige en goed bereikbare plekken die efficiënt met de schaarse ruimte omgaan.

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

41

Werken en ontwikkelen in eigen buurt In Oost is plek voor een toename van kleinschalige bedrijfsruimte. Denk hierbij aan ambachtelijke, kleinschalige (creatieve) maakbedrijven. Daarnaast is er plek voor kantoren met onder meer dienstverlening, opslag en ondergeschikte horeca. Ondergeschikt betekent in dit geval dat horeca niet de hoofdfunctie is maar onderdeel van bijvoorbeeld een winkel, bibliotheek of sportschool. Het Almeloplein blijft onderdeel van de hoofdwinkelstructuur en wordt vernieuwd. Zo ontstaat een levendig plein met een aantal lokale functies. Langs de lange lijnen, zoals de Loevesteinlaan, is er in de plinten ruimte voor economische functies, zoals een kapper of meubelmaker. Stedelijk wonen aan het park In Morgenstond-Oost zetten we in op grootschalige verdichting. Hier ontstaat een nieuwe wijk door het toevoegen van 1.750 woningen. Er worden in dit deelgebied woningen voor alle mogelijke doelgroepen gebouwd, zodat er een mix aan bewoners ontstaat. Bij het bouwen van de woningen moet aandacht zijn voor grote woningen: 4 à 5-kamerwoningen, met een minimum oppervlakte van 100 m². Zo biedt dit deelgebied ook voldoende ruimte voor grote gezinnen. Goed en veilig verbonden Voor voetgangers en fietsers wordt een aantal routes door de wijk naar het Zuiderpark verbeterd daarbij worden ook de oversteekplekken op de Loevesteinlaan meegenomen.

Op de Loevesteinlaan is een goede doorstroming van het verkeer van belang, daarom zal oversteken niet overal kunnen. We zoeken uit wat de beste oversteekplaatsen zijn en versterken die. Ook de routes naar de Leyweg worden verbeterd. In Morgenstond-Oost ligt de grootste opgave voor verdichting van woningen en voorzieningen. Goede verbindingen met het openbaar vervoer, fietsvoorzieningen en looproutes zijn daarom extra belangrijk. Maar ook voor de auto moet op een slimme manier plaats worden gemaakt. Omdat de

42

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

parkeerdruk er op veel plekken hoog is, kijken we naar gebiedsgerichte oplossingen voor parkeren. Dit kunnen centrale parkeergarages en mobiliteitshubs zijn, maar ook losse gebouwen of parkeren als onderdeel van bouwblokken. Dit zijn efficiënte en betaalbare alternatieven voor parkeren op het eigen terrein voor afzonderlijke projecten. Door deze collectieve oplossingen ontstaat ook de mogelijkheid om parkeerplekken die momenteel in de openbare ruimte liggen te verplaatsen naar de centrale parkeervoorzieningen. Daarmee maken we ruimte op straat voor andere opgaven zoals groen, ontmoeten en spelen. De Maartendijkslaan richten we opnieuw in en wordt een weg met een maximumsnelheid van 30 km/u. Dit komt de verkeersveiligheid en verblijfskwaliteit van deze singel ten goede. De woonstraten in deze buurt worden herkenbaar aangeduid als 30 km/u-wegen. Ook is er aandacht voor een goede verkeerscirculatie door een logisch systeem van rijrichtingen. Gezonde, groenblauwe buurt In Morgenstond-Oost voegen we openbaar groen toe en het Rondje Morgenstond wordt beter ingericht. In dit gebied komt veruit de grootste uitbreiding van het programma en dat maakt het anders dan de andere deelgebieden. De vaak al bestaande groenstroken tussen gebouwen en wegen worden ook in deze buurt behouden. De groenstrook midden op de Loevesteinlaan willen we gebruiken voor waterinfiltratie.

Dit houdt in dat het water direct in de bodem kan zakken en niet wordt afgevoerd via het riool. We besteden extra aandacht aan goede groeiplaatsen van bomen op daktuinen. Nieuwe binnentuinen zullen zoveel mogelijk openbaar toegankelijk zijn. We richten de omgeving zo in dat die gebruiksvriendelijker is, beter bestand tegen klimaatverandering en biodivers. Dat betekent dat er verschillende soorten planten, bomen, dieren en organismen zijn.

Programmering •

1750 woningen, o.a. grote woningen, mix van doelgroepen

•

5.000 m² kleinschalige bedrijfsruimte

•

Tamar school sloop-nieuwbouw plus combinatie met gezondheidscentrum

•

mobiliteitshubs en/of collectieve parkeervoorzieningen

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

43

Morgenstond-Zuid is de buurt waar je het best het oorspronkelijke karakter van Morgenstond kunt ervaren, zeker in het hart van dit gebied. Hier is de stedenbouwkundige opzet nog redelijk onaangetast, daardoor is dit deel onderscheidend voor Morgenstond. Deze wederopbouwbuurt met groene binnentuinen, sociale samenhang, buurtvoorzieningen en economie wordt gekoesterd. Er is een goede aansluiting op het sportpark Escamp. In de toekomst bouwen we voort op de bestaande cultuurhistorische waarden. De verdichting - extra huizen en functies zal langs de randen plaatsvinden. Een fijne buurt voor iedereen In Morgenstond-Zuid zijn straks de voorzieningen nog meer zichtbaar en benaderbaar. Specifiek voor deze buurt geldt dat het sportpark HKV/Ons Eibernest moet aansluiten op de behoeften van de huidige en toekomstige bewoners van de wijk. Ook wordt er in het westelijke gedeelte van deze buurt een speelvoorziening van wat grotere schaal toegevoegd. Het plein ten zuiden van het stadsdeelkantoor zal vooral een buurtfunctie hebben.

MORGENSTOND ZUID

LEVEN IN DE WEDEROPBOUWBUURT 44

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

Werken en ontwikkelen in eigen buurt In Zuid is plek voor een toename van kleinschalige bedrijfsruimte. Denk hierbij aan een combinatie van ambachtelijke, kleinschalige creatieve maakbedrijven en kantoren. Voor de wijkeconomie is plaats in de voormalige winkelstrips. Hier kunnen kleinschalige bedrijven komen die bijdragen aan de levendigheid en dynamiek van de wijk. De plekken zijn flexibel inzetbaar voor verschillende doelgroepen. In Zuid gaat het om de Leggelostraat. Langs de lange lijnen, zoals de Loevesteinlaan, is er in de plinten ruimte voor economische functies.

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

45

Wonen in de wederopbouwbuurt In dit deelgebied bouwen we voort op de huidige structuur. Morgenstond-Zuid kenmerkt zich door het collectieve karakter van veel voorzieningen. Er worden in dit gebied 800 woningen toegevoegd, met extra aandacht voor de doelgroep starters. Het zal voornamelijk gaan om kleinere en middelgrote woningen, waardoor een wooncarrière in deze buurt beter mogelijk is. Goed en veilig verbonden De opgave op het gebied van mobiliteit in Morgenstond-Zuid omvat verbeteringen zoals het herstellen van ontbrekende looproutes, het oplossen van knelpunten in de verkeersveiligheid, goede oversteekplaatsen op drukke wegen en het verminderen van de hoge parkeerdruk. Deze lokale opgaven combineren we met de ambitie voor verdichting. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij de mobiliteitshub MeLeCo. Dit maakt deel uit van de renovatie en nieuwbouw op de Melis Stokelaan, Leggelostraat en Coevordenstraat - project MeLoCo. Rondom de scholen in dit gebied besteden we extra aandacht aan veilige bereikbaarheid. Ook proberen we de verbinding tussen Morgenstond en het aan de andere kant van de Erasmusweg gelegen Erasmusveld te verbeteren. Voor het deel van de Leyweg tussen de Erasmusweg en de Steenwijklaan, nu maximumsnelheid 50 km/u, kijken we of dit naar 30 km/u kan. Voor deelmobiliteit zoeken we logische plekken in de openbare ruimte, gecombineerd met mobiliteitshubs zoals MeLeCo.

Het bestaande fietspad aan de Melis Stokelaan wordt een zogenaamde Metropolitane Fietsroute. Deze fietsroutes verbinden woongebieden met locaties in de regio waar veel mensen werken en bedrijven gevestigd zijn.

46

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

Gezonde, groenblauwe buurt In de toekomst borgen we dat de toegankelijkheid en bereikbaarheid van korfbalvereniging HKV/Ons Eibernest goed is. Zo wordt het een fijne plek voor de buurt. Het plein op de kruising van de Steenwijklaan en de Leyweg zal veel meer een plek voor de buurt worden, met kansen voor wateropvang en vergroening. Tot slot wordt het Rondje Morgenstond aan de Leggelostraat, tussen de Melis Stokelaan en de Steenwijklaan, beter ingericht, waarbij we overwegen water toe te voegen.

Programmering •

800 woningen, klein en middelgroot, focus op starters

•

Toename van ca. 2.500 m² kleinschalige bedrijfsruimte

•

verbetering rondje Morgenstond rond Leggelostraat

•

verbeteren aansluiting Sportpark Escamp

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

47

Met de vele eengezinswoningen en rustige straten onderscheidt West zich binnen Morgenstond. Alleen langs de randen van de buurt en langs singels zijn hogere gebouwen met appartementen te vinden. De buurt kent een relatief lage woningdichtheid. Dit karakter willen we verder uitbouwen en zo wordt West een echt kindvriendelijke buurt. Waar je niet alleen in je achtertuin kan spelen, maar ook op de (school)pleinen en in de toegankelijke binnentuinen. In de toekomst zullen er voldoende voorzieningen aanwezig zijn en het gebied is goed aangesloten op de naastgelegen Leyweg en het sportpark Escamp. Morgenstond-West zal niet nogmaals een grote transitie ondergaan. We koesteren wat er al is en bouwen daarop voort. De ingrepen hier zijn te vergelijken met acupunctuur; het gaat om kleine interventies in de stedenbouwkundige structuur. Een fijne buurt voor iedereen In de toekomst zijn er voldoende voorzieningen in de buurt en deze zijn slim geclusterd. Ook worden ze beter zichtbaar en bereikbaar vanaf het rondje Morgenstond. Er zijn voldoende speelvoorzieningen, in goede staat en goed verspreid over de buurt. De buurtbewoners maken dan goed gebruik van de binnentuinen; dit is een plek waar omwonenden graag samenkomen. Ook doen we verder onderzoek naar ontmoetingsplekken.

In deze buurt zijn al veel collectieve voorzieningen verdwenen, daarom is juist hier een goede invulling en aanbod voor sociale samenhang belangrijk.

MORGENSTOND WEST

48

KINDVRIENDELIJK WONEN AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

Werken en ontwikkelen in eigen buurt In West komt meer plek voor kleinschalige bedrijfsruimte. Het gaat om een combinatie van ambachtelijke, kleinschalige creatieve maakbedrijven en kantoren. Vooral langs de lange lijnen, zoals de Hengelolaan, is in de plinten van gebouwen ruimte voor commerciële functies.

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

49

Kindvriendelijk wonen Van de opgave voor woningbouw die voor heel Morgenstond geldt, kan maar een relatief klein deel in West terecht, omdat er simpelweg te weinig potentiële locaties te vinden zijn. Toch willen we circa 300 woningen toevoegen, waarbij de focus ligt op bouwen voor gezinnen. We proberen vooral grotere woningen toe te voegen. De nu versnipperde groenzone aan de Melis Stokelaan herbergt verschillende soorten planten dieren. Het gaat hier om algemene soorten die men in deze stedelijke omgeving kan verwachten. Op en langs het water zijn de meerkoet, waterhoen, fuut en meerdere soorten eenden te vinden. De struwelen en bomen bieden nestgelegenheid aan vogels als koolmees, tjiftjaf, en winterkoning, maar ook de ekster en de zwarte kraai. Op de graslanden in Morgenstond zijn de scholekster, zilvermeeuw, kokmeeuw en de kleine mantelmeeuw te vinden die hier naar wormen zoeken. In de nacht wordt in de zone en boven het water gefoerageerd door vleermuizen als de gewone dwergvleermuis en de ruige dwergvleermuis. Qua insecten zijn hier met name enkele algemene vlinders en bijensoorten bekend zoals de atalanta en klein koolwitje die baat hebben bij de aanwezige brandnetels en koolsoorten voor de voortplanting. Het groen wordt ook benut door exoten als de nijlgans en de halsbandparkiet.

Met het toevoegen van groen en het verbeteren van bestaand groen langs deze zone wordt het leefgebied vergroot en verbeterd zodat de reeds aanwezige soorten zich hier thuis blijven voelen en de populaties van deze soorten worden versterkt. Daarnaast wordt het gebied beter geschikt voor meer kritische soorten die aan struwelen verbonden zijn zoals de zwartkop, heggenmus en de staartmees. Ook voor de egel zullen de kwalitatieve en kwantitatieve maatregelen gunstig zijn om zich in de zone te kunnen vestigen en handhaven.

50

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

Goed en veilig verbonden Het goed en veilig verbinden van Morgenstond-West gaat vooral om het verbeteren van een aantal loopen fietsverbindingen, de bereikbaarheid van de haltes voor openbaar vervoer en de veilige bereikbaarheid van scholen. Omdat in deze buurt weinig nieuwbouw zal plaatsvinden, zoeken we samen met bewoners naar goede plekken voor deelmobiliteit op straat. We kijken ook naar betere verbindingen voor voetgangers en fietsers met de sportvelden en volkstuinen ten zuiden van de Dedemsvaartweg, zoals bij de Oosterhesselenstraat. Dat geldt ook voor de tramhalte Zuidwoldepad, waarbij we de mogelijkheid van fietsparkeren bij de halte onderzoeken. Op de langere termijn beraden we ons of het verplaatsen van de trambaan van de Zuidwoldestraat naar de Meppelweg mogelijk voordelen heeft voor gebruik en doorstroming. Het huidige parkeerterrein op de hoek van de Hengelolaan en de Dedemsvaartweg kan mogelijk beter gebruikt worden door functies te combineren zoals parkeren, deelmobiliteit en andere wijkfuncties. Gezonde, groenblauwe wijk De structuur van het rondje Morgenstond is tussen de Hengelolaan en de Zuidlarenstraat niet herkenbaar. De singelstructuur loopt deels wel door, maar de straten erlangs niet. Door een herinrichting van de openbare ruimte willen we dit gedeelte van het rondje verbeteren. Ook zal er meer groen komen op de Hengelolaan.

Door het verminderen van de maximumsnelheid ontstaat ruimte hiervoor als gevolg van een verandering van het wegprofiel. De groene zone aan de Melis Stokelaan wordt nog groener en houdt meer rekening met planten, dieren en natuurlijke processen, vooral rondom het Drentheplantsoen.

Programmering •

300 woningen, groot, focus op gezinnen

•

Toename van ca. 1.000 m² kleinschalige bedrijfsruimte

•

Werken - leren - innoveren rond Meppelweg / Leyweg

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

51

5 52

Verdere planvorming AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

De volgende stap in het realiseren van de wensen uit de ambitie- en scopebepaling is het opstellen van een gebiedsprogramma. Het Gebiedsprogramma Morgenstond moet invulling geven aan de geformuleerde ambities en kaders. Samen met onze belangrijkste partners in Morgenstond stellen we voor de vier deelgebieden een ontwikkelvisie en ontwikkelstrategie op. De ontwikkelvisie bestaat uit: • • • • • •

Het stedenbouwkundige (ruimtelijk) raamwerk per deelgebied; Welke ontwikkelvelden er zijn en welke ontwikkelprincipes we per veld hanteren; Een visie op alle aflopende rechten van erfpacht in Morgenstond; De belangrijkste opgaven in de openbare ruimte; De maatschappelijke en economische voorzieningen die we per deelgebied toevoegen; Welke (straat)profielen en andere mobiliteitsvoorzieningen we hanteren om het mobiliteitssysteem te ontwikkelen.

De ontwikkelstrategie bestaat uit: •

•

• •

De fasering van het gebiedsprogramma. Het beschrijft wanneer we aan de verschillende projecten werken en welke ontwikkelfasen we daarbij volgen. Bij dit onderdeel kijken we dus voornamelijk naar het tempo van de verdichting; De concrete programmering per project en per deelgebied. Daarnaast beschrijft het de benodigde investeringen en welke afhankelijkheden en risico’s zich in deze gebiedsontwikkeling kunnen voordoen. De financiering van de projecten in het gebiedsprogramma en de benodigde dekkingsbronnen. De juridisch planologische borging van de doelen uit de ontwikkelvisie en welke contractuele afspraken er tussen partijen worden gemaakt.

De ontwikkelvisie en ontwikkelstrategie vormen samen de inhoudelijke basis van het gebiedsgerichte programma. Beide documenten moeten leiden tot concrete ontwikkelafspraken tussen de belangrijkste partijen in het gebied. Het college van burgemeester en wethouders stelt uiteindelijk de ontwikkelvisie en ontwikkelstrategie vast. We beginnen met het opstellen van het gebiedsprogramma begin september 2025. Het gebiedsprogramma wordt in het tweede kwartaal van 2027 aan het College van B&W ter besluitvorming aangeboden.

5.2 Milieueffectrapportage Den Haag Zuidwest De ambitie- en scopebepaling wijkt niet af van de aantallen en programmering die zijn opgenomen in de Structuurvisie. De Milieueffectrapportage (PlanMer) die is uitgevoerd voor het opstellen van de Structuurvisie is daarmee ook geldig voor deze ambitie- en scopebepaling.

5.3

Financiën

In de ontwikkelstrategie, die als bijlage is opgenomen bij de Structuurvisie Den Haag Zuidwest, is een eerste financiële inschatting gemaakt van de benodigde In het gebiedsprogramma, bij het opstellen van de ontwikkelstrategie, wordt bepaald welke positie de gemeente zelf zal innemen in de gebiedsontwikkelingen in Morgenstond. Gaan we actief grondbeleid voeren, zijn we faciliterend of zetten we in op publiekprivate samenwerking. Op basis van de uiteindelijk rolkeuze en het uit te werken programma per bouwveld, zal veen nieuwe financiële doorrekening worden gemaakt. Hierbij wordt ook expliciet gekeken naar verschillende vormen van financiering, welke subsidies en cofinanciering er mogelijk nodig zijn en welke andere wijk overstijgende investeringen verband houden met de ontwikkelingen in Morgenstond.

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025

53

54

AMBITIE EN SCOPEBEPALING MORGENSTOND - april 2025