RIS322208 Bijlage 2 Kwaliteitsplan Zuidwest
Tekst van het document
Sommige lopende projecten, zoals de Dreven en Denekamp zijn de cultuurhistorische waarden afgewogen tegen de andere opgaven die er in Zuidwest spelen, zoals leefbaarheid, opgaven om meer woningdifferentiatie te realiseren, meer verdichtingsmogelijkheden, oplossingsmogelijkheden voor mobiliteit (fietsenstalling en parkeren) en afval, verbeteren van wooncomfort (geluid, tocht, schimmel). Bij een aantal lopende projecten is afgewogen van het basisprincipe van cultuurhistorie, maar zijn zoveel mogelijk de bestaande waardevolle structuren in stand gehouden. Het kwaliteitsplan gaan hierbij uit van draagvlak en respect voor de bestaande kwaliteiten en identiteit zonder vernieuwing te belemmeren. Het is een -bewuste- zoektocht naar spanning, contrast en diversiteit met respect voor de context.
Drentheplantsoen
Dreven Kwaliteitsplan Zuidwest
35
Ontstaansgeschiedenis Zuidwest Morgenstond
jken enBouwlust-Vrederust buurten
Moerwijk
2
3
1 1
, 1955 1955
g op Kwaliteitsplan Zuidwest
36
1950 1950 1949
1949
1929 1929
Cultuurhistorische verkenning Den Haag Zuidwest, Crimson
Bouwlust Vrederust
Morgenstond
Moerwijk Bouwlust Vrederust
Morgenstond
Moerwijk Moerwijk
Morgenstond
Bouwlust Vrederust
straatkant
binnentuinen
Kwaliteitsplan Zuidwest
37
Moerwijk
Stadsblok, dicht, op korte kanten grotendeels open vanaf eerste laag.
Stadsblok valt uiteen in 3 blokken, openingen afgeschermd met hoge hagen. Groen tapijt doet zijn intrede, maar nog niet consequent.
Morgenstond
Openingen afgeschermd met open hekken of lage hagen. Groen tapijt consequent rondom.
Derde blok aan korte zijde gaat eruit.
Bouwlust Vrederust
Strokenbouw met laatste blok soms gedraaid t.b.v. voorkant naar de openbare weg.
Mix woningtypen, verdubbeling blok. Kwaliteitsplan Zuidwest
38
Compositie op het groene tapijt.
Vrederustlaan
Kwaliteitsplan Zuidwest
39
4
Kwaliteitsopgaven
4.1
Kwaliteitsopgave 1: Gelaagd stadsbeeld
4.2
Kwaliteitsopgave 2: Toekomstbestendig
4.3
Kwaliteitsopgave 3: Levendigheid en mix
4.4
Kwaliteitsopgave 4: Thuisvoelen
4.5
Kwaliteitsopgave 5: Aangenaam en verbonden buitenruimte
Kwaliteitsplan Zuidwest
40
Loevesteinlaan
Kwaliteitsplan Zuidwest
41
Passend verdich
4.1
Kwaliteitsopgave 1: Gelaagd stadsbeeld
De verdichtingsopgave bouwt voort op de karakteristieken van wijken en buurten en moet in de context een plek krijgen. De oorspronkelijke bebouwing, de al uitgevoerde herstructurering en de toekomstige plannen moeten bij elkaar een passend en herkenbaar stadsbeeld opleveren. Hiervoor dienen drie strategieën voor ontwikkeling als leidraad: Voortbouwen en koesteren, voortbouwen en aanvullen, voortbouwen en interveniëren. Voor elk gebied wordt een afweging gemaakt welke strategie voor ontwikkeling hier passend is. Verdichtingsprincipes Structuurvisie De ambitie is om de voor groei van de stad noodzakelijke verdichting te gebruiken om de leef- en verblijfskwaliteit van het gebied te verhogen. In de Structuurvisie is vastgelegd dat langs de kenmerkende ruime lanen in Zuidwest (de lange lijnen en de dwarsverbindingen) en langs de grote groenstructuren op veel plekken ruimte is om te verdichten. Hier zijn de maat en schaal van straten en parken ruim van opzet en is er ruimte om hoogte-accenten en extra bouwmassa toe te voegen. Ook in de buurten kan er passend en aansluitend op de bestaande structuur voortgebouwd worden. Verdichten waar het kan, aanvullen en vernieuwen waar dat nodig is. Koesteren van de bestaande kwaliteiten en aansluiten bij de maat en schaal van de buurt is basis en uitgangspunt van alle ontwikkelingen.
Rondom de bestaande voorzieningenclusters (de wijkwinkelcentra) en de belangrijkste OV knopen (Station Moerwijk en bij de Leyweg) is verdichten extra kansrijk. De verdichting rond deze knopen versterkt de voorzieningenclusters. Er ontstaan meer dynamische stedelijke buurten, met een hogere mix van wonen, werken en verschillen in doelgroepen. Samenhang en gelaagdheid Nieuwe projecten en initiatieven dragen bij aan een logisch en samenhangend geheel tussen de oorspronkelijke bebouwing, de eerdere herstructurering en aanpassingen en de toekomstige plannen.
Kwaliteitsplan Zuidwest
42
Verdichten / vernieuwen waar het kan en moet, met respect voor het bestaande
• Gelaagd stadsbeeld • Waar wel en waar niet ve Bestaande hoogbouw, eerder toegevoegde en nog te ontwikkelen verdichting in lijn met de verdichtingsprincipes uit de Structuurvisie • Samenhang (voorkomen fragmentatie) • Typologie van bouwblok • Open bebouwingsopzet • Aansluitend bij naoorlogs • Menselijke maat • Slimme parkeeroplossing
oorspronkelijke hoogbouw toegevoegde verdichting in eerdere herstructureringsperiode (1e ronde) toegevoegde verdichting in eerdere herstructureringsperiode (2e ronde) lopende projecten
Voortbouwen op en koesteren van het bestaande maar ook aanvullen, interveniëren, innoveren en verdichten met behoud van identiteit zijn hierbij de uitgangspunten. Zuidwest is ook ontstaan vanuit nieuwe stromingen in de stedenbouw. Het is een kind van de wederopbouw en de toekomstgerichtheid mag er ook nu een plek krijgen. Tegelijkertijd dienen gefragmenteerde ontwikkelingen te worden voorkomen. Bouwplannen passen binnen de ruimtelijke logica van het stadsdeel. Afwijkende verkavelingen zijn sporadisch en worden op grotere schaal en op integrale ruimtelijke wijze afgewogen. Dit om ruimtelijke incidenten te voorkomen. Doordat belangrijke karakteristieken van de stempels bij eigentijdse vertalingen herkenbaar blijven ontstaat er een nieuwe gelaagdheid met respect voor het bestaande die de verschillende tijdslagen in harmonie met elkaar zichtbaar maakt.
Verdichtingsprincipes Structuurvisie
Passend verdichten Passend verdichten
langs de lange lijnen langs de lange lijnen
langs de dwarsverbindingen langs de dwarsverbindingen
Langs de lange lijnen
Langs de dwarsverbindingen
langs de hoofdgroenstructuur langs de hoofdgroenstructuur Langs de hoofdgroenstructuur
bij voorzieningenknooppunten bij voorzieningenknooppunten Bij voorzieningenknooppunten
Van een continu naar een gelaagd stadsbeeld
Verdichten / vernieuwen w ettedeknajaren mieoude ewt,eeerste m Vearadrichh /nveenrn n et Het woningbouwfestival in ’80, herstructurering inrwede ehctevt o’00 heenook tm beode sttaafgelopen ndeet asaprjaren ko anren ,am jaren zijn er al verschillende espect vobouwprojecten or het bestaauitgevoerd. nde Veel complexen zijn door de jaren heen gerenoveerd. Gelaagd stadsbeeld In samenhang en•beeldkwaliteit zijn die tijdslagen niet altijd goed ontwikkeld. Toekomstige • Waar welstadsbeeld enontwikkelingen waar niet verdichten Gelaagd dienen altijd in het• historische perspectief te Samenhang van Waar wel en(voorkomen waargeplaatst niet verdichten worden en dient onderbouwd te worden hoe deze zich fragmentatie) Samenhang (voorkomen verhouden tot het•bestaande gelaagde stadsbeeld.van • Typologie van bouwblok fragmentatie) Voor de verdichting richtinggevende vuistregels • zijn Open bebouwingsopzet Typologie van bouwblok voor bouwvelden opgesteld. Voortbouwend op • Aansluitend bij naoorlogs idioom Open bebouwingsopzet het bestaande kan gedacht worden aan een • Menselijke maat bijdanwel naoorlogs idioom hoogkwalitatieve vormAansluitend van renovatie, sloopnieuwbouw •waarbij dezelfde opzet Slimme parkeeroplossingen Menselijke maaten beeldkwaliteit wordt teruggebouwd.
Een lichte mate • Slimme parkeeroplossingen van verdichting waarbij sterk wordt voortgebouwd op de architectonische en stedenbouwkundige principes van de bestaande bebouwing. Een grote mate van verandering en/of verdichting waardoor een ander stadsbeeld met meer variatie in typologie en soms afwijkende verkavelingen onstaat.
Kwaliteitsplan Zuidwest
43
Vuistregels voor ontwikkeling Bestaande bebouwing
Bestaande bebouwing
Voortbouwen en koesteren
Voortbouwen en aanvullen
De bebouwing en verkavelingsopzet zijn van dusdanige waarde dat de kwaliteiten ervan gekoesterd moeten worden. Dat betekent een keuze voor ofwel een hoogkwalitatieve vorm van renovatie, danwel sloopnieuwbouw waarbij dezelfde opzet en beeldkwaliteit wordt teruggebouwd. Bij verduurzaming van deze gebouwen dient rekening te worden gehouden met tactiliteit, ornamenten en dieptewerking van de gevels ook na isolatie.
Er wordt sterk voortgebouwd op de architectonische en stedenbouwkundige principes. De bestaande situatie blijft ook in het toekomstige beeld herkenbaar. Dit zit hem vooral in behoud van verkavelingsopzet, de gevelritmiek en -ordening, verhouding van de plint tot de rest van het gebouw en de relatie privé-openbaar. De verdichting kan plaatsvinden door een lichte mate van verdichting middels optoppingen of door het ontwikkelen van nieuwbouw in een half open bouwblokstructuur.
Renovatie Moerwijk West
Koesteren
Kwaliteitsplan Zuidwest
44
Artist impression renovatie Dalveen
Aanvullen
Nieuwbouw Voortbouwen en interveniëren In deze categorie wordt er een grote mate van verandering en/of verdichting voorzien. Hierdoor ontstaat een ander stadsbeeld met meer variatie in typologie en soms afwijkende verkavelingen. Deze aanpak is met name relevant voor die delen van de wijk die nu een slecht functionerende opzet kennen of die door de ligging in de stad zich goed lenen voor verdichting. Belangrijk blijft, dat een herontwikkeling zich verhoudt tot het bestaande stedelijk weefsel en de projecten zich goed moeten voegen in het samenbindend raamwerk en de ruimere verkavelingsopzet. Het principe van rooilijnen en doorsteken blijft behouden, maar er is in hoogtes en dieptes meer vrijheid in het ontwerp. Ulenpasstraat
Erasmuspark nabij de Gaarde
Artist impression ‘Steenzicht’
Interveniëren
Artist impression 'Schaloen'
Kwaliteitsplan Zuidwest
45
Vuistregels bouwvelden Samenhang van stempels en ensembles
Vormgeving randen
Inpassing parkeren
•
•
De gebouwen staan op een groen tapijt en liggen iets terug van de rand.
•
•
Eventuele balkons bevinden zich boven dit tussengebied en steken niet uit in de openbare ruimte.
Parkeren kan worden weggewerkt in een apart parkeergebouw op eigen terrein onder de binnentuin, afgezoomd met woningen of voorzieningen/werkruimtes. Hierdoor zijn de auto’s beperkt zichtbaar vanuit de woningen en openbare ruimte.
•
Private voortuinen verstenen vaak door hun beperkte maat. Daarom voorkeur voor collectief groen rondom.
•
•
Bij nieuwe ontwikkelingen dienen de velden aan alle zijden voorzien te zijn van voorkanten.
HUBs en collectieve parkeergebouwen ook voor deelmobiliteit zijn aantrekkelijk vormgegeven gebouwen met een uitnodigende plint bijvoorkeur met buurtvoorzieningen.
•
•
Collectieve entrees bevinden zich aan de straatzijde.
Belangrijke voorwaarde voor het stimuleren van fietsen zijn goede, toegankelijke en veilige fietsenstallingen.
•
Op basis van de analyse van de context een keuze maken welke type vuistregels voor ontwikkeling er gekozen wordt. Renovatie, aanvullen/optoppen, sloop-nieuwbouw binnen de bestaande opzet of toevoegen van nieuwe gebouwtypen en opzet. Gebouwen die onderdeel zijn van ensembles op gelijke wijze aanpakken.
Optoppen langs de Melis Stokelaan t.h.v. de Gaarden Kwaliteitsplan Zuidwest
46
Vrederustlaan
Artist impression 'Maestro' aan de Hengelolaan
Vormgeving binnentuin
Mix van woningtypologieën
Architectonische uitstraling
•
Binnentuinen zijn bij voorkeur collectief, doorwaadbaar, zichtbaar en toegankelijk vanaf de straat.
•
De mix van woningtypologieën komt terug bij nieuwe ontwikkelingen.
•
•
De inrichting en uitstraling van de binnentuinen is groen
•
•
•
Eventueel is er een private zone voor woningen grenzend aan tuin. De begrenzing van het private deel moet meeontworpen worden met het geheel en is bij voorkeur uitgevoerd met groen.
Waar mogelijk de mix voortzetten in de gebouwen, bijvoorbeeld door het delen van functies of buitenruimtes. Zo ontstaat er meer interactie tussen verschillende bewoners.
In gebieden waar koesteren en aanvullen centraal staan sluiten we zo veel mogelijk aan op het naoorlogse beeld. Zowel in nieuwbouw, die passend moet zijn, als ook bij renovatie, die het oorspronkelijke beeld moet benaderen zoeken ontwikkelingen aansluiting op bestaande kwaliteiten.
•
In gebieden waar het principe interveniëren geldt, zoals in delen van Morgenstond, wordt ruimte gegeven aan nieuwe bouwvormen, denk aan houtbouw en ontwerpen op de zon.
•
Collectieve entrees geven rechtstreeks toegang tot de collectieve binnentuinen.
Artist impression 'Steenzicht'
Erasmuspark nabij de Gaarde
Pius Woerden, opZoom architecten (bron BKP de Venen) Kwaliteitsplan Zuidwest
47
Vuistregels voor verhoogde binnentuin
Bij de groene collectieve binnentuinen als kleinste schakel in het groene raamwerk wordt ingezet op een zo groot mogelijke ruimtelijke samenhang tussen de collectieve binnenterreinen en de omringende stad (tekeningen van Palmbout (RIS311092 Bijlage 7c BKP Zichten 25 nov 2021).
Verhoogde binnentuinen •
zijn zichtbaar vanaf de straat.
•
zijn zoveel mogelijk doorwaarbaar en toegankelijk.
•
hebben goed ontworpen toegangen met zoveel mogelijk groen (breedte minimaal 10 m).
•
zijn voor ca. 2/3 volwaardig groen ingericht.
•
hebben ter plaatse van een boom een gronddekking van minimaal 1 meter op het dek.
De groene Kaap, Rotterdam
Kwaliteitsplan Zuidwest
48
Foto BKP Zichten
Vuistregels voor inpassing auto parkeren •
Het parkeren onder de collectieve binnentuinen kan zowel op maaiveld, half verdiept dan wel geheel verdiept worden aangelegd.
•
Parkeren moet conform huidig parkeerbeleid op eigen terrein gerealiseerd worden.
•
De parkeerplaatsen onder de bouwblokken zijn in principe niet zichtbaar in de gevels aan de openbare ruimte met uitzondering van een garageentree.
•
De entrees van de parkeergarages zijn geïntegreerd in de architectuur van het gebouw.
Parkeren half verdiept
Entrees geïntegreerd in de architectuur Foto BKP de Venen
Parkeren op maaiveld
Parkeren geheel verdiept schema's NVU Gaarden
Principedoorsnede inpassing half verdiept parkeren
Afbeelding BKP de Venen Kwaliteitsplan Zuidwest
49
Vuistregels centrale parkeergebouwen en mobiliteits(hubs) De mobiliteitstransitie en een slimme inpassing van parkeren is voorwaardelijk voor de verdichtingsopgave waar Zuidwest voor staat. Door het parkeervraagstuk niet op plotniveau, maar op gebiedsniveau te organiseren creëren we daadwerkelijk ruimte voor een groene veiligere leefomgeving en kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte voor de bewoners van Zuidwest. Centrale parkeergebouwen en/of (mobiliteits)HUBs als onderdeel van een bouwblok of vrijstaand met aantrekkelijk vormgegeven plinten kunnen hieraan bijdragen. Sociale veiligheid en levendige plint Het ontwerpen vanuit sociale veiligheid staat voorop. Een belangrijk uitgangspunt is dat het parkeren gecombineerd wordt met functies voor de wijk zodat op straatniveau een levendige mix van voorzieningen ontstaat en bewoners het gebouw als prettig ervaren ook in de avonduren. Een diep volume heeft daarnaast ook extra openingen nodig om de daglichttoetreding te bevorderen zodat er een aangenaam binnenklimaat ontstaat.
Verdiepingshoogte +3m voor mogelijkheid tot herbestemming
Flexibiliteit en duurzame herbestemming Een extra hoge plint en een transparante gevel dragen bij aan flexibiliteit voor toekomstige functies. Ook de verdiepingshoogtes zijn minimaal 3m zodat het gebouw in toekomst herbestemd kan worden. Het dak als vijfde gevel Een wijkhub heeft een aanzienlijk volume en een groot oppervlak. Door de gevels en het dak efficiënter te benutten, bijvoorbeeld voor energieopwekking of klimaatadaptatie en/of het dak toegankelijk te maken, kan de ruimte optimaal worden gebruikt. Bovendien kunnen op het dak extra voorzieningen voor de wijk worden gerealiseerd, zoals een stadsdaktuin of sportfaciliteiten. Architectonische context Bij het ontwerpen van het gebouw moet rekening gehouden worden met de omgeving. Het ontwerp moet passen bij de bestaande gebouwen in de buurt, waarbij de herhaling van vormen, details, materialen en de algemene uitstraling belangrijk zijn. Samenhang openbare ruimte Als uitgangspunt nemen we een ontwerp waarin we de logistiek en de routes voor auto’s goed organiseren. Dit geeft ons de mogelijkheid om rond het gebouw twee aparte zones te maken: één autovrije kant en één voor de logistiek. Hierdoor kunnen we plekken creëren die ideaal zijn voor activiteiten die een rustige omgeving nodig hebben, zonder veel verkeer. Integraal ontwerpen Het is belangrijk dat het gebouw en de buitenruimte goed op elkaar aansluiten.
Daarom is het een uitgangspunt om de buitenruimte zo te ontwerpen dat deze een natuurlijk onderdeel wordt van de openbare ruimte en de omgeving. Daarnaast is het belangrijk on te zorgen voor extra groen, zodat het zowel binnen als buiten een fijne plek is.
Kwaliteitsplan Zuidwest
50
Transparante plint met voorzieningen
Gevel met ritmiek en oog voor omliggende architectuur
Gevels en dak voor klimaatadaptatie en energieopwekking
Vuistregels voor bouwvelden met hoogbouw Verdichtingsprincipe voortbouwen en interveniëren binnen het bouwveld van Zuidwest •
verhoogde stedelijke laag met afleesbare plint en afleesbare oorspronkelijke / gebiedseigen hoogte
•
eventueel passend afleesbaar hoogteaccent
•
hoogbouw moet passen binnen het geldende hoogbouwbeleid
hoogteaccent optie 1 •
toren staat op de grond
•
kan in rooilijn zijn of verschoven zowel naar voren als achteruit, afhankelijk van gewenste situatie ter plekke
hoogteaccent optie 2
hoogteaccent optie 3
•
toren staat op stedelijke laag met set back
•
toren staat op stedelijke laag
•
kan in rooilijn zijn of verschoven zowel naar voren als achteruit, afhankelijk van gewenste situatie ter plekke
•
kan zowel vanuit de oorspronkelijke stedelijke laag als vanuit de nieuwe
Kwaliteitsplan Zuidwest
51
Vuistregels voor plasticiteit gevels Kenmerkend voor de wederopbouwarchitectuur van Zuidwest is een fijnzinnige aandacht voor detail. Hoewel de naoorlogse woningbouw zeer rationeel werd ontwikkeld met nadruk op tempo en kwantiteit is de aandacht voor detaillering nog goed te herkennen. Ook dit kleine schaalniveau draagt bij aan identiteit, herkenbaarheid en kwaliteit van de bebouwing. Die kwaliteit wordt voor een groot deel bepaald door de plasticiteit van de gevels. Gevels zijn niet vlak, maar bestaan uit onderdelen die terug liggen ten opzichte van de rooilijn of juist uitkragen. Voorbeeld hiervoor zijn de voor de architectuur van Zuidwest kenmerkende halfinpandige balkons. Hierdoor is het gevelbeeld binnen de beperkte kaders van de rationele bouw levendig en gevarieerd.
Wantsnijdersgaarde
Het gevelontwerp komt voort uit de structuur en indeling van het gebouw en wordt geaccentueerd door luifels, uitkragende dakranden, positionering van balkons, diepliggende neggen. Daarnaast wordt de kwaliteit van het gevelontwerp bepaald door het percentage glasoppervlak en het articuleren van kopgevels door het toevoegen van raamopeningen. In gedetailleerde Beeldkwaliteitsplannen voor projecten en gebiedsontwikkelingen worden de ter inspiratie dienende vuistregels van het Kwaliteitsplan verder uitgewerkt tot bindende kwaliteitsregels.
Wolvenrade Kwaliteitsplan Zuidwest
52
Vrederustlaan
Vuistregel plasticiteit gevels Bij het ontwerp van gevels aandacht voor detaillering en dieptewerking/plasticiteit van de gevel, ook bij bebouwing van een groter schaalniveau dan de oorspronkelijke bebouwing.
Artist impression Beresteinlaanblok
Pius Woerden, Zoom architecten (bron BKP de Venen)
Artist impression 'Steenzicht'
Artist impression 'Schaloen' Kwaliteitsplan Zuidwest
53
Toekomstbeste
4.2
Kwaliteitsopgave 2: Toekomstbestendig
Den Haag en ook Zuidwest moet verdichten, vergroenen en verduurzamen. Om die verdichte leefomgeving nu en in de toekomst leefbaar te houden is het toevoegen van hoogwaardig groene en duurzame kwaliteit van belang. Om integrale duurzame en toekomstbestendige leefomgeving te realiseren zijn structurele aanpassingen nodig in de manier waarop er wordt gebouwd. Voor nieuwbouw, en ook renovatie, herinrichting van de openbare ruimte en mobiliteit gelden daarom hoge duurzaamheidsambities. Toekomstbestendige leefomgeving Duurzame energie, klimaatadaptatie, groen, gezondheid, duurzame mobiliteit en circulariteit zijn thema’s die als puzzelstukjes in elkaar passen en die elkaar versterken, waardoor er een betere toekomstbestendige leefomgeving gecreëerd kan worden.
Het aanpassingsvermogen van leefomgeving aan toekomstig
Circulariteit
• • • • • •
Duurzame energie is hierbij een belangrijke drager. Het verminderen van afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en het bevorderen van hernieuwbare energiebronnen dragen niet alleen bij aan de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, maar ook aan een gezondere leefomgeving. Ook duurzame mobiliteit, zoals lopen, fietsen en elektrische voertuigen, verminderen de uitstoot van schadelijke stoffen en het gebruik van grondstoffen en verbeteren de algemene gezondheid.
Door het inrichten van een materialenhub wordt hergebruik van materialen en producten gestimuleerd. Dit zorgt ervoor dat de druk op natuurlijke hulpbronnen en afval vermindert.
Duurzame energie en groen
Gebouwen die eenvoudig kunnen reageren op wijzigingen in functie-eisen, zowel binnen de oorspronkelijke gebruiksfunctie als voor mogelijke toekomstige herbestemming zijn extra waardevol. De potentiële levensduur van een gebouw wordt hiermee namelijk verlengd. Daarnaast kan met het hergebruik van materialen en producten de druk op natuurlijke hulpbronnen en afval vermindert worden.
Toekomstbestendigheid is nauw verbonden met duurzame energie en groen. Het aanleggen van groene infrastructuur, groene pleinen, straten, daken en gevels helpen bij het reguleren van de temperatuur in stedelijke gebieden, het verminderen van wateroverlast en het vergroten van de biodiversiteit. Ook kan door klimaatadaptief te ontwerpen de energievraag in een gebied dalen. Groene initiatieven hebben niet alleen een positief effect op het klimaat, maar ook op onze gezondheid. Parken,
Kwaliteitsplan Zuidwest
54
singels en groene lanen dienen ruimte te bieden voor dieren en biodiversiteit in bredere zin, maar ook ruimte om te bewegen, te ontspannen en met anderen in contact te komen, wat goed is voor ons welzijn. Bovendien helpen groene elementen in steden om de lucht te zuiveren en de hitte draaglijker te maken.
De synergie tussen de genoemde thema’s is cruciaal voor het creëren van een veerkrachtige en duurzame leefomgeving. Dit vereist de inzet van iedereen, inclusief beleidsmakers, bedrijven en burgers, om samen te werken aan een betere toekomst.
Afgestemd en rekening houde behoeften van toekomstige ge
Duurzaam Klimaatadaptief of -beste Circulair (materialisering) Emissievrij Natuurinclusief (biodivers Veerkrachtig
Duurzaamheidsambities komen samen in gebouwen en de openbare ruimte Gezondheid Duurzame mobiliteit
Groen
Klimaatadaptie
Energietransitie
Circulariteit
Kwaliteitsplan Zuidwest
55
Vuistregels klimaatadaptatie
Vuistregels groen
•
Voor alle ruimtelijke ontwerpen geldt “Groen, tenzij”.
•
Kwaliteitsverbetering van groenstructuren met meer biodiversiteit is het uitgangspunt.
•
Door regen vast te houden, te hergebruiken en vertraagd af te voeren wordt wateroverlast voorkomen.
•
Groen is zo veel mogelijk inheems en genetisch divers.
•
Door schaduw en koele plekken met water en groen te realiseren wordt hittestress geminimaliseerd.
•
Groene Stepping Stones in de buurt zorgen voor een goede verbinding naar groengebieden zoals De Uithof en het Zuiderpark.
•
Door warmte accumulatie te voorkomen wordt hittestress geminimaliseerd.
•
•
Door water vast te houden en te laten infiltreren waar dat kan wordt schade door droogte geminimaliseerd.
Verdichting en vergroening gaan hand in hand; de minimale referentienormen voor gebruikersgroen in gemengd stedelijke gebieden blijft gewaarborgd.
•
Er wordt toegewerkt naar 5% extra boomkroonoppervlak in 2030 t.o.v. 2021.
•
Nieuwbouw ontwikkelingen voldoen aan het Puntensysteem Natuurinclusief bouwen.
•
Heb extra aandacht voor klimaat- adaptieve inrichting van sportvelden om hittestress te voorkomen en functie als overstroomlocatie veilig te kunnen benutten.
Kwaliteitsplan Zuidwest
56
Vuistregels circulariteit
Vuistregels energietransitie
•
Door een hoge mate van losmaakbaarheid zijn gebouwdelen, elementen en andere grondstoffen in de toekomst zo veel mogelijk herbruikbaar.
•
Inzet op de trias energetica is de norm (beperk de energievraag, gebruik energie uit hernieuwbare bronnen, gebruik eindige (fossiele) energiebronnen efficiënt)
•
Natuurlijke en milieuvriendelijke materialen hebben de voorkeur.
•
•
Met reduce, re-use en recycle wordt ingezet op het terugdringen van de hoeveelheid afval en het gebruik van hernieuwbare grondstoffen.
Bij gebouwen is er naast een inzet op een minimale warmtebehoefte ook oog voor een minimale koelingsvraag. Zeker bij kleine eenzijdig georiënteerde woningen is dit een aandachtspunt.
•
Deelgebruik van spullen (bijv. gereedschap) en mobiliteit (bijv. auto’s) wordt gestimuleerd.
Nieuwbouwwoningen en -gebouwen zijn goed geïsoleerd en worden verwarmd met lage temperatuur bronnen.
•
Lokale circulaire economische activiteiten worden waar mogelijk gestimuleerd en gefaciliteerd.
Inzet op lokale duurzame warmtebronnen die collectief ingezet kunnen worden is het uitgangspunt.
•
Streef naar een zo groot mogelijk adaptief vermogen van gebouwen.
De openbare ruimte biedt een plek voor duurzame energie-infrastructuur.
•
Platte daken worden ingezet voor het opwekken van energie in combinatie met een groene of blauwe inrichting.
•
•
•
Kwaliteitsplan Zuidwest
57
Vuistregels duurzame mobiliteit
Vuistregels gezondheid
•
•
Gebouwen hebben een gezond binnenklimaat.
•
De openbare ruimte is toegankelijk en veilig voor iedereen (kinderen, ouderen, mensen met een functiebeperking).
De openbare ruimte wordt volgens het STOMP-principe vormgegeven.
•
Looproutes zijn toegankelijk, prettig, veilig en waar mogelijk gelegen in of langs groen
•
Nieuwe ontwikkelingen zijn met goede loop- en fietsroutes verbonden met nabijgelegen ov haltes.
•
In de openbare ruimte zijn voldoende koele plekken, door de aanwezigheid van schaduw, groen en water.
•
Stimuleer deelmobiliteit en faciliteer infrastructuur voor elektrisch vervoer.
•
•
Laadvoorzieningen voor elektrische voertuigen zijn zoveel mogelijk inpandig en geclusterd, danwel zorgvuldig in de openbare ruimte ingepast.
De openbare ruimte nodigt uit om te sporten, bewegen en spelen. Lopen en fietsen vormen voor korte verplaatsingen de meest logische keuze.
•
Woongebouwen zijn dusdanig georiënteerd dat opwarming van de woning wordt voorkomen en dat minimaal één zijde aangenaam is (lucht, geluid en overlast) .
Kwaliteitsplan Zuidwest
58
Drentheplantsoen
Kwaliteitsplan Zuidwest
59
Levendig
4.3
Kwaliteitsopgave 3: Levendigheid en mix
Zuidwest is ontwikkeld in een tijd waar het scheiden van functies belangrijke uitgangspunten in de ruimtelijke ordening waren. Om Zuidwest in de toekomst aantrekkelijk en leefbaar te houden is een goede mix en balans van wonen, werken en voorzieningen essentieel, zodat Zuidwest zich ontwikkeld tot een gemengd groen-stedelijk gebied waar ruimte wordt geboden aan voorzieningen en bedrijven die goed passen in een stedelijk woongebied. Voorzieningen Het voorzieningenniveau ontwikkelt zich gelijktijdig met de verdichting. In het Voorzieningen programma Zuidwest is opgenomen hoeveel voorzieningen en kleinschalige bedrijfsruimten er moeten komen bij verdichting met 10.000 woningen. Naast de kwantitatieve opgaven van de voorzieningen worden ook de kwalitatieve opgaven benoemd. Er moet voldoende bedrijfsruimte en andere economische ruimte bij komen en meer diversiteit in het type bedrijfsruimtes ontwikkeld worden. Daarnaast willen we de arbeidsparticipatie (nu slechts 26%), de kwaliteit en het plezier van werken in Zuidwest verbeteren. Daarom worden bestaande bedrijfsruimtes gerenoveerd en moet er ongeveer 35.000 m² aan economische ruimte bijkomen om het tekort aan te vullen en de bevolkingsgroei ook in die zin ruimte te geven.
Toevoegen bedrijfsruimtes Naast een verbetering in kwaliteit en aanbod/ diversiteit levert Zuidwest hiermee ook een bijdrage aan het tekort aan bedrijfsruimtes in Den Haag als geheel. De nieuwe bedrijfsruimtes dienen ook voor logistiek vervoer goed bereikbaar te zijn. Deze komen vooral langs de grote verbindingswegen, maar ook bij OV-haltes en voorzieningen in de buurt. Ook langs de randen van de grote parken krijgen nieuwe economische functies een plek. In een aantal economische clusters zullen het economisch programma en de bovenwijkse voorzieningen een prominentere plek krijgen. De Leyweg, stationskwartier Moerwijk en het ZKD zijn hier voorbeelden van.
Kwaliteitsplan Zuidwest
60
Tegelijkertijd verspreiden we economische functies over attractieve plinten en bedrijfsverzamelgebouwen in alle wijken en buurten in Zuidwest. Hierdoor werken we toe naar een veerkrachtige economische structuur. Nieuwe woongebouwen of parkeerhubs krijgen een aantrekkelijke ‘plint’ waar economische en maatschappelijke functies in gemixt kunnen worden. Kwaliteit en omvang van de voorzieningen De volgende uitgangspunten zijn leidend bij het ontwikkelen van voorzieningen: •
Het toevoegen van bedrijfsruimtes en woningen gaat bij voorkeur samen met het toevoegen van extra groen.
•
Voorzieningen zijn passend qua grootte en prgramma.
•
Voorzieningen voor bewoners van Zuidwest zijn er op het niveau van buurt, wijk, stadsdeel en stad (nabijheidsprincipe).
•
Voorzieningen worden zoveel mogelijk geclusterd.
•
Voorzieningen dragen bij aan de levendigheid in het gebied.
Plintenaanpak Zuidwest
Goede mix en balans van wone
werken en voorzieningen De vuistregels voor de plinten in Zuidwest geven richting aan de kwalitatieve invulling van het voorzieningenprogramma en economische functies in Zuidwest. Deze zijn gebaseerd op de vastgestelde • Nabijheid van voorzieninge Plintenstrategie (RIS RIS 312977) en op basis van en werken analyses van plinten in Zuidwest. Met een strategie • Voorzieningen en werken op voorzieningen zorgt de gemeente samen met de dragen bij aan levendigheid corporaties en andere partijen voor de juiste verdeling op straat en de juiste voorzieningen voor bewoners in Zuidwest. • De plinten zijn hier een integraal onderdeel van.Gemengd stedelijk gebied •
Voor de kwaliteit van de plinten gaat het om de volgende vier aandachtsgebieden:
Plintenstrategie
•
Omvang en korrelgrootte programma
•
Organisatie van het programma en afwisseling in de gevel
•
Flexibiliteit en veranderbaarheid
•
Ruimtelijke bouwstenen voor plintkwaliteit
Niet alleen de goede mix van voorzieningen en kwalitatief hoogwaardige plinten zijn belangrijk voor een levendig straatbeeld. Ook de bereikbaarheid voor voetgangers en fietsers alsmede een goed ingerichte openbare ruimte dragen hieraan bij.
4 kwaliteitsopgaven voor de plinten
Omvang programma
Flexibiliteit
P
L
M S S
3. Flexibiliteit 1. Omvang (korrelgrootte)
Organisatie programma
Plintkwaliteit
min. 4m
4. Plintkwaliteit
2. Organisatie van programma (afwisseling)
Kwaliteitsplan Zuidwest
61
Omvang programma
Zuidlarenstraat
L
M S
Vuistregels “Omvang programma” •
Vanwege het ritme van de portieken vragen de plinten van Zuidwest om een compacte invulling,
•
Functieformaat S/M heeft de voorkeur omdat kleinere eenheden niet ten koste gaan van de groene binnenhoven.
•
Functieformaat L/XL is mogelijk wanneer het verdiept/terug gelegen in het gebouw ligt en geen/beperkt gevelvlak beslaat
•
Functieformaat L/XL is mogelijk bij grote(re) losstaande voorzieningengebouwen.
•
Functieformaat L/XL mag niet ten koste gaan van de kwaliteit van de groene binnenhoven.
S
1. Omvang (korrelgrootte)
Kwaliteitsplan Zuidwest
62
Organisatie programma
Melis Stokelaan
Vuistregels “Organisatie van programma” •
Woningen (zoveel mogelijk) ontsluiten via de voorzijde. Entrees naar woningen zorgen voor een goede afwisseling van woningvoordeuren en entrees naar andere functies/activiteiten.
•
Globale richtlijnen voor de plinten in Zuidwest: minimaal 6 voordeuren per 100 m gevel, zowel voor winkelplinten als ook woonstraten.
•
Een gevarieerd functieaanbod bij nietwoonplinten en niet één dominante functiegroep.
•
Levendige hoeken reserveren voor levendige functies.
•
Laden, lossen, bevoorrading en afvalopslag waar mogelijk via achterzijde of inpandig, met parkeren en technische ruimten verwerkt in de architectuur.
2. Organisatie van programma (afwisseling)
Kwaliteitsplan Zuidwest
63
Flexibiliteit Vuistregels “Flexibiliteit”
Meppelweg
P
•
Het gevelvlak van de bestaande bebouwing legt meer nadruk op een horizontale verdeling van de bouwmassa en er is beperkte sprake van een verticale verdeling van de gevels.
•
De ruimte en maat tussen de portiekentrees van de bestaande bebouwing is bepalend voor de indeling van de plint. Door samenvoegen van eenheden is er beperkt flexibiliteit mogelijk.
•
Bij nieuwbouw qua stramienmaat en constructieve detaillering zoveel mogelijk flexibiliteit creëren voor toekomstige verandering van functies.
Hoogtes plinten
3. Flexibiliteit
Kwaliteitsplan Zuidwest
64
•
Zuidwest kenmerkt zich door de plint van anderhalve verdiepingshoogte (4,5 meter) met bergingen in het souterrain.
•
Bij nieuwbouw is een plinthoogte van minimaal 4 meter wenselijk. Naar gelang de functie en het gebruik is een hogere plint wenselijk.
•
Langs de lange lijnen is een plinthoogte van minimaal 4,5 meter wenselijk.
•
In winkelstraten is een plinthoogte van minimaal 4,5 meter met een luifel of overstek wenselijk.
Plintkwaliteit
Vuistregels “Plintkwaliteit” Leyweg
min. 4m
4. Plintkwaliteit
•
In solitaire werkgebouwen is een plinthoogte van minimaal 4,5 meter wenselijk.
•
De entree van grotere woongebouwen beslaat tenminste twee verdiepingshoogten.
•
De entree is uitnodigend en helder en dient als visitekaartje van het gebouw.
•
Fietsenstallingen zijn goed bereikbaar, zichtbaar en veilig.
•
Zuidwest kent in haar bebouwing een heldere verdeling tussen plint en gebouwmassa.
•
De architectuur sluit aan bij de menselijke maat.
•
Transparantie van zowel de entree als de portiek over de volle hoogte en openingen in gevels langs langzame verkeersroutes en belangrijke openbare ruimte.
•
Een zachte en heldere overgang tussen private en publieke ruimte.
Kwaliteitsplan Zuidwest
65
gelaagd stadsbeeld • Variantie in architectonische uit • Plekken voor ontmoeting
4.4
Kwaliteitsopgave 4: Thuisvoelen
kwaliteits Opgave is om een leefomgeving te creëren waar mensen zich thuis voelen, prettig kunnen samenleven en die opgaven toegankelijk is voor iedereen. Bij ontwikkelingen staat de mens centraal. De publieke ruimtes (de buitenruimte, maar ook de voorzieningen) zijn toegankelijk, gebruiksvriendelijk, veilig en gezond.
Passend verdichten
Thuis voelen door de schalen heen
Aangenaam en verbonden
Levendig en mix
Het kwaliteitsplan geeft hier verdieping aan en geeft aanbevelingen hoe dit te benaderen.
Toekomstbestendig
Thuis voelen
Nationaal Programma Den Haag Zuidwest
Leefomgeving waar mensen De kwaliteitsopgave “Thuisvoelen” bekijkt Goede mix en balans van Het aanpassingsvermogen van Verdichten / vernieuwen waar het themaFijne plekken om te (NPZW) zich thuis voelen, toegankelijk verblijven, spelen, bewegen wonen, werken, voorzieningen de fysieke leefomgeving aan hetheen kan en moet, met respect door de schalen voor gebouwen en buitenruimte. Inclusief en toegankelijk voor iedereen toekomstige gebeurtenissen het bestaande Van woning envoor gebouw tot compositie van een blok en ontmoeten Het NPZW heeft als missie dat de inwoners van en van woning-gebonden buitenruimte tot collectieve Den Afgestemd Haag Zuidwest zich net zo gezond voelen als Comfortabele en aantrekkelijke en rekening Gebouwen zijn goed toegankelijk voor alle doelgroepen. buitenruimte en straat. Veel ruimtelijke aspecten dieroutes voor langzaam verkeer de Hagenaar dat gemiddeld doet. houdend met de behoeften van Thuis voelen in Tegelijkertijd is ook betaalbaarheid van woningen een bijdragen aan het gevoel “Thuis voelen” komen aan en stimuleren gebruik OV toekomstige generaties Zuidwest is hiervoor een belangrijke bouwsteen. belangrijke opgave. Bewoners hebben hierdoor kansen bod. om binnen Zuidwest een wooncarrière te maken.
Er zijn Eigenaarschap • Duurzaam • Nabijheid voorzieningen en werkenUitgangspunt • Aantrekkelijk, variatie, afwisseling • Gelaagd stadsbeeld is dat de sociale samenhang• maakt woningen voor blijvers, stijgers nieuwkomers. • Identiteit • Klimaatadaptief of -bestendig • en Voorzieningen en werken dragen bij • Toegankelijk (inclusief) • Waar wel enveranderende waar niet verdichten Thuis voelen in een snel wijk of mensen zich ergens thuis voelen. Veel •ruimtelijke Veiligheidsbeleving • Circulair (materialisering) aan levendigheid op straat • Gezond en veilig • Samenhang (voorkomen van aspecten zoals een veilige openbare ruimte, • Inclusief, toegankelijk Ook de openbare ruimte wordt• inclusief voor • Emissievrij Gemengdingericht stedelijk gebied • Fijn microklimaat fragmentatie) Zuidwest staat voor een aantal grote opgaven, zoals voorzieningen, ontmoetingsruimtes • Herkenbaarheid • Natuurinclusief (biodiversiteit) en goede Plintenstrategie • Duidelijke identiteit, herkenbaar • Typologie van bouwblok en is bruikbaar door iedereen;• jong en oud maken het vernieuwen, verdichten en leefbaarder maken van woningen spelen hierin een belangrijke rol. • Voor verschillende doelgroepen • Veerkrachtig • Leesbaar en zichtbaar • Open bebouwingsopzet gebruik van de ruimte en voelen zich hier thuis.
de wijken en het verbeterenbij van de openbare • Gebruiksvriendelijk • Goede verbindingen voet-fiets • Aansluitend naoorlogs idioom ruimte. Er is ruimte voor sportieve, culturele, welzijns- en Door de snelle•veranderingen • Slimme parkeeroplossingen Menselijke maatkan het gevoel van thuis onderwijsvoorzieningen. Een gezonde openbare ruimte • Slimme parkeeroplossingen voelen onder druk komen te staan. Per project zal er• Gebouwentrees en overgangen Hoofdambities van het NPZW 2040 biedt bescherming en vrijheid voor iedereen. Als de openbaar privé daarom gekeken moeten worden wat een adequate voor de inwoners van Zuidwest: stad zo gebruiksvriendelijk wordt ingericht dat ouderen, • Plintstrategie aanpak is en welke ingrepen het meest geschikt Kwaliteitsplan D mindervaliden en kinderen er prettig en veilig doorheen zijn. Renovatie vraagt om een andere aanpak dan 1. Onderwijs: gelijke onderwijskansen kunnen bewegen en verblijven, dan kan iedereen dat. nieuwbouw en gebouwen een andere benadering dan de openbare en privé buitenruimte. 2. Werk en economie: perspectief op werk
Prettig samenleven
3. Wonen en leefomgeving: fijn wonen in Zuidwest
Om prettig samen te leven is het belangrijk dat mensen zich thuis voelen in de buurt. In de structuurvisie is dat ruimtelijk vertaald in het maken van voldoende ontmoetingsplekken, zoals de bibliotheek, buurtwinkels, verenigingen, sportclubs en ontmoeten in de openbare ruimte en in de collectieve binnentuinen. Maar ook de wijkhub’s die naast mobiliteit ook voorzieningen kunnen opnemen bieden kansen voor ontmoeting en interactie.
4. Veiligheid: inwoners voelen zich veilig
Kwaliteitsplan Zuidwest
66
5. Gezondheid en vitaliteit: inwoners voelen zich gezond 6. Sociale samenhang en participatie: inwoners voelen zich thuis in de wijk
twerking
n
Gebouwen
woning woning woning
gebouwgebouw gebouw
Gebouw
Woning
compositie compositie blok blok blok compositie
Compositie bouwblok
woning woning woning
gebouwgebouw gebouw
compositie compositie blok compositie blok blok
woning-woningprive buitenruimte priveprive buitenruimte woningbuitenruimte
gebouwgebouw - collectieve - collectieve buitenruimte gebouw -buitenruimte collectieve buitenruimte
blok - straat blok blok - straat - straat
gebouwen gebouwen gebouwen
gebouwen gebouwen gebouwen
Buitenruimte
buitenruimte buitenruimte buitenruimte Woning - privé buitenruimte woningwoningprive woningbuitenruimte priveprive buitenruimte buitenruimte
Gebouw -gebouw collectieve buitenruimte gebouwgebouw - collectieve - collectieve -buitenruimte collectieve buitenruimte buitenruimte
Compositie bouwblok - straat blok - straat blok blok - straat - straat
buitenruimte buitenruimte buitenruimte
Thuis voelen begint bij de eigen woning met een goed functionerende privé buitenruimte. Voldoende privacy en de mogelijkheid om zich terug te trekken zijn voorwaarden voor een gevoel van eigenaarschap en herkenbaarheid van de eigen leefomgeving.
Gebouwen zijn goed individueel herkenbaar bijvoorbeeld door toepassing van gevelkunst. Collectieve buitenruimtes zijn toegankelijk voor alle bewoners en hebben een duidelijke afscheiding met de privé buitenruimtes.
De compositie van de blokken zorgt voor een duidelijk leesbaar onderscheid tussen openbaar en privé. Hierdoor worden de verhoudingen tussen openbaar en privé verduidelijkt en het gebruik van de buitenruimte bevorderd.
Bontwerkersgaarde
Binnentuin achter Westhovenplein
De Gaarde
Den Haag Zuidwest januari 2023
Kwaliteitsplan Zuidwest
67
Vier vuistregels voor thuis voelen Thuis voelen wordt belangrijke mate bepaald door aspecten in de fysieke leefomgeving. Eigenaarschap, sociale relaties, herkenbaarheid en sociale veiligheid zijn onlosmakelijk verbonden met goede ruimtelijke randvoorwaarden, met een passend ingerichte buitenruimte en gebouwen die hieraan bijdragen. Elke nieuwe ontwikkeling wordt vanuit de 4 vuistregels in samenhang met elkaar gewogen en bekeken. Per doel zijn er verschillende mogelijke middelen omschreven die als inspiratie dienen voor de uitwerking van de betreffende ontwikkeling.
Binnentuin achter Drostendreef
Eigenaarschap
Sociale relaties
Herkenbaarheid
Sociale veiligheid
•
Duidelijke en kwalitatief goede (groene) afscheidingen en grenzen tussen openbaar en collectief/privé.
•
Ontmoetingsplekken in de buurt en in de openbare ruimte.
•
•
Ruimte direct grenzend aan de woning toe-eigenen door middel van een bankje of geveltuin.
Kind- en ouderenvriendelijke inrichting binnentuinen.
Ogen op straat: bij voorkeur heeft de woonkamer zicht op straat en anders de keuken.
•
•
Identiteitsbepalende gebouwen of objecten in de directe omgeving van de woning.
•
•
•
Activiteiten voor buurt.
Herkenbaarheid van de individuele woning in architectuur of inrichting en gevelkunst voor herkenbaarheid.
De aanwezigheid van veilige goed verlichte fiets- en looproutes stimuleert het wandelen en fietsen.
•
Goede bereikbaarheid collectieve buitenruimte/ binnentuinen voor alle bewoners.
•
Dubbelhoge entrees voor torens.
•
•
Leesbaar maken van het beoogde gebruik door de ruimte op een goede manier in te richten.
Goed overzicht en zichtlijnen: lage hagen langs voet- en fietspaden bevorderen de zichtbaarheid.
•
Plinten zijn zoveel mogelijk visueel transparant, blinde kopgevels zijn in dit kader niet wenselijk.
•
Toegankelijkheid van de privé buitenruimte vanuit de woning waarborgen.
•
Kwaliteitsplan Zuidwest
68
Aaneengesloten looproutes tussen voorzieningen bevorderen toevallige ontmoetingen.
•
Bijzondere ontwerpen/ objecten dragen bij aan aantrekkelijkheid en herkenbaarheid van de openbare ruimte.
Sociale veiligheid Eigenaarschap
Buu rt Huis
Sociale relaties
8
Herkenbaarheid
Kwaliteitsplan Zuidwest
69
Genemuidenstraat
Beresteinlaan Kwaliteitsplan Zuidwest
70
Binnentuin achter Drostendreef
Erasmusweg
Buurttuin Moerwijk
Kwaliteitsplan Zuidwest
71
Aangenaam en
4.5
Kwaliteitsopgave 5: Aangename en verbonden buitenruimte
Het creëren van aangenaame en verbonden buitenruimte is integraal onderdeel van elke ontwikkeling. Zuidwest wordt nog meer dan voorheen een gebied waar iedereen op een prettige manier kan verblijven, spelen, bewegen en ontmoeten. De routes voor langzaam verkeer zijn comfortabel en aantrekkelijk en het gebruik van het OV wordt gestimuleerd. Integrale duurzame leefomgeving en buitenruimte Bij een duurzame integrale aanpak van gebiedsontwikkeling zijn zoveel mogelijk functies op gebouw, straat, wijk en stedelijk niveau geïntegreerd tot een kwalitatief hoogwaardige inrichting. Stedelijke netwerken voor energie, groen of vervoer vertakken zich tot voorzieningen op woningniveau. In het straatprofiel en in de aansluitingen tussen gebouwen en buitenruimte versterken deze voorzieningen elkaar. Natuur en groen De groene ruimtes in Zuidwest worden in stand gehouden en verder versterkt (zie ook kernkwaliteit Groene Structuren). De voor Zuidwest kenmerkende hoofdbomen- en singelstructuur worden behouden, aangevuld en versterkt tot een robuuste en continue groenzone. De singels krijgen natuurvriendelijke oevers. De leefmogelijkheden voor diverse planten, vissen en andere waterdieren verbeteren. Ook heeft het groenblauwe kader veel potentie om een belangrijke bijdrage te leveren aan de kwaliteitsopgave van aangenaam en verbonden buitenruimte.
Fruitbomen en eetbare planten dragen bij aan een gezonde voedselomgeving en de ruimte is een van de dragers van collectiviteit. Ontmoeten De buitenruimte stimuleert (toevallige) ontmoetingen. Dat draagt bij aan thuis voelen en de sociale samenhang in buurten en wijken en daarmee het welbevinden van de bewoners in Zuidwest. Door
Kwaliteitsplan Zuidwest
72
ontmoeten te koppelen aan voorzieningen treffen bewoners elkaar op een informele toevallige manier. Dit kan het gevoel van verbondenheid versterken. De binnentuinen zijn toegankelijk voor alle doelgroepen en stimuleren door hun inrichting met speelmogelijkheden en plekken om elkaar te ontmoeten sociale cohesie en bevorderen het gevoel van eigenaarschap. Duurzame mobiliteit Het aantal vervoersbewegingen in Zuidwest zal door de verdichtingsopgaven toenemen. Omdat we de stad leefbaar, bereikbaar en verkeersveilig willen houden, zetten we in op een nieuwe koers: een transitie naar een toekomstbestendig en stadsvriendelijk mobiliteitssysteem. Door het parkeervraagstuk niet op plotniveau maar op gebiedsniveau te organiseren, en parkeren goed in te passen bijvoorbeeld door centrale parkeergebouwen en/of (mobiliteits)HUBs creëren we ruimte voor een groenere en veiligere leefomgeving voor de bewoners van Zuidwest. Voor korte afstanden worden lopen en fietsen de norm. Voor langere afstanden zal het OV-netwerk in combinatie met deelmobiliteit essentieel zijn. Dat betekent prioriteit voor lopen, fietsen, openbaar vervoer en (elektrische) deelmobiliteit en minder ruimte voor de auto. Daarbij is extra aandacht voor mensen met een beperking en een toegankelijk mobiliteitssysteem. Deelmobiliteit is een instrument om verschillende ruimte-efficiënte en duurzame vervoersopties aan te bieden.
Het kan daardoor bijdragen aan een verschuiving van bezit naar gebruik en de parkeerbehoefte verlagen.
Klimaat en energie
Fijne plekken om te verblijven bewegen en ontmoeten
Het verminderen van hittestress wordt steeds belangrijker. Door toevoegen van groen en lokale Comfortabele en aantrekkelijk koelteplekken door schaduwerking wordt dit zo ngzaam verkeer en stimuler veel mogelijk beperkt. Op deze manier draagtlade klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte bij aan een leefbaar klimaat. Ook het vasthouden van water, lokale waterbergingen en hergebruik van water zijn belangrijke bouwstenen voor het klimaatadaptieve vermogen van Zuidwest. Bij de herinrichting van de openbare ruimte moet er aandacht zijn voor de inpassing van water en energie, bijvoorbeeld in een flexibele zone voor de inpassing. Gezondheid Groen en bewegen draagt bij aan de gezondheid van mensen. Dit onderstreept het belang van goede herkenbare loop- en fietsroutes die je van voordeur tot bestemming brengen. De routes voor langzaam verkeer dienen veilig en toegankelijke te zijn met bruggen en oversteekmogelijkheden. Brede trottoirs kunnen flexibel en informeel gebruikt worden voor sport en spel. Zuidwest heeft meerdere sportvelden, maar hiernaast is het belangrijk om sport in de openbare ruimte te faciliteren en hierdoor toegankelijk voor iedereen te maken. Op de kleinste schaal zijn de binnentuinen een belangrijke mogelijkheid voor de jongsten om veilig te spelen en ook voor de oudsten zijn ze een goed bereikbare plek om te bewegen.
natuur en
instandhoude
singelstruc
versterken
verbeteren
een stevig
natuurvrien
Bij een duurzame integrale aanpak van gebiedsontwikkeling zijn zoveel mogelijk functies op gebouw, straat, wijk en stedelijk niveau geïntegreerd tot een kwalitatief hoogwaardige inrichting. De voorbeelduitwerkingen van de lange lijnen, de singelstructuur, de woonblok en het plein laten de integrale aanpak van transformatie van de openbare natuur en groen ruimte in relatie tot de gebouwen zien. natuur en groen voor de belevingswaarde
ontmoeten
een plek om s
natuur en groen
identiteit van de plek zichtbaar maken voldoende afvalbakken op strategische locaties in combinatie met voorzieningen die ontmoeting stimuleren heldere begrensing van de plek gezondheid bewegen, sport en spel om de hoek speel- en sportaanleidingen focus op jongeren flexibel ruimtegebruik geen obstakels
bewegen, natuurspo e
herkenbare instandh openbaar overgp informeel bomee toegankeli aantre met brugge voldoe
ontmoeten
een plek om samen te komen voor alle doelgroepen ontmoeten gekoppeld aan voorzieningenclusters ruimte voor verschillende doelgroepen
Singelstructuur
gedefinieerde en omvangrijke overgang tussen openbaar en privé
mobiliteits ontmoet auto minder d
verblijfskarakter benadrukken door materialisatie openbare ruimte
gezondheid
ontmoete openbaar v
bewegen, sport en spel om de hoek
toegao parkeren
focus op de jongste en oudste doelgroepen
stimulg parkeren
zitaan (flexib klimaat en
veilig oversteken (nabij voorzieningen)
singels als on gezondh
mobiliteitstransitie
autovrij
water vast bewegen
auto minder dominant in het straatprofiel
doorwaadb focus
openbaar vervoer toegankelijk en bereikbaar
wateren b binnen
Watergang inform klimaatada
parkeren op trottoir-niveau (flexibel ruimtegebruik)
ruimte voor deelmobiliteit geclusterde afvalplekken
losgelegen (snel)fietspaden
gezon
parkeren gereduceerd in het profiel
OV-halte op loopafstand
mobilite
klimaat en energie
klimaat en energie multifunctionele inpassingen van klimaat en energie lokale waterberging en hergebruik van water plaatsing kabels en leidingentracés optimaliseren multifunctionele energie(-opwek)zones, duurzame energie flexibele zone voor inpassen van afval en energie lokale koelte plekken d.m.v. schaduwwerking
Maartensdijklaan
gezondhei
een robuuste continue groenzone in het profiel
informeel en flexibel gebruik van brede trottoirs
autovrijezones op ontmoetingsplekken
Plein
voorzienin
verbeteren van de groeiomstandigheden voor bomen
extra aandacht voor schoolzones
mobiliteitstransitie
Lange lijnen
ruimte voo
aanvullen van de bomenrijen langs de middenberm
OV
ontmoetingsplekken toegankelijk en aantrekkelijk
ruimte voo
hoofdbomenstructuur behouden en versterken
groene pleininrichting en routes siergroen met hoge belevingswaarde plukgroen om ontmoeting te stimuleren onderhoudsarm ontmoeten
ontmoeten
instandhouden en versterken groene assen
Lange Lijnen als dragers klimaattransitie Inpassing robuust watersysteem
auto min
Woonblok
autop parke veilige
inpassen hoofdleiding energietransitie water- en bodemgestuurd ontwerp
stallin
watergangen waar mogelijk verbreden en klimaatadaptief inrichten
klimaat
hittestress beperken op hoofdroutes d.m.v. groen
klimaatb water kabels waterflexibe slimm
Artist impression Maartensdijklaan Kwaliteitsplan Zuidwest
73
instandhouden en versterken groene a hoofdbomenstructuur behouden en aanvullen van de bomenrijen langs
verbeteren van de groeiomstandigh
een robuuste continue groenzone in
Lange lijnen
ontmoeten
een plek om samen te komen voor alle
ontmoeten gekoppeld aan voorzien
ruimte voor verschillende doelgroep
gedefinieerde en omvangrijke overg verblijfskarakter benadrukken door
gezondheid
bewegen, sport en spel om de hoek
focus op de jongste en oudste doelg extra aandacht voor schoolzones
informeel en flexibel gebruik van bre
veilig oversteken (nabij voorzieninge
mobiliteitstransitie
auto minder dominant in het straatprof
openbaar vervoer toegankelijk en b parkeren op trottoir-niveau (flexibel losgelegen (snel)fietspaden parkeren gereduceerd in het profiel
klimaat en energie
Lange Lijnen als dragers klimaattransit Inpassing robuust watersysteem
inpassen hoofdleiding energietransi
PM foto
FOTO
water- en bodemgestuurd ontwerp
watergangen waar mogelijk verbred en klimaatadaptief inrichten
hittestress beperken op hoofdroutes
Melis Stokelaan Kwaliteitsplan Zuidwest
74
Erasmusweg
Artist impression Melis Stokelaan
Lange lijnen: bestaande sitiatie
bestaande situatie
bestaande situatie
natuur groen natuurenen groen natuur en groen in standhouden versterkengroene groeneassen assen instandhouden enenversterken natuur en groen instandhouden versterken groene assen • hoofdbomenstructuur behouden en versterken natuur en groen hoofdbomenstructuur behouden en versterken natuur en groen • hoofdbomenstructuur aanvullen van de bomenrijen langs de instandhouden en groene behouden enassen versterken instandhouden endeversterken versterken groene assen aanvullen van bomenrijen langs de middenberm middenberm instandhouden en versterken groene assen hoofdbomenstructuur behouden en versterken aanvullen van de bomenrijen langs de middenberm hoofdbomenstructuur behouden en versterken • verbeteren verbeteren groeiomstandigheden voor vanvan de de groeiomstandigheden voor bomen hoofdbomenstructuur behouden en de versterken aanvullen van de bomenrijen langs middenberm verbeteren van de groeiomstandigheden voor bomen bomen aanvullen vancontinue de bomenrijen langsinde middenberm een robuuste groenzone het profiel van de bomenrijen langsinde • aanvullen een robuuste continue groenzone inmiddenberm het profiel een robuuste continue groenzone het profiel verbeteren van de groeiomstandigheden voor bomen verbeteren van de groeiomstandigheden voor bomen verbeteren van de groeiomstandigheden voor bomen ontmoeten een robuuste continue groenzone in het profiel een robuuste continue
groenzone in het profiel ontmoeten een robuuste continue groenzone in het profiel ontmoeten een plek om samen te komen voor alle doelgroepen een plek om samen te komen voor alle doelgroepen ontmoeten een plek om samen te komen voor alle doelgroepen ontmoeten gekoppeld aanaan voorzieningenclusters ontmoeten • ontmoeten ontmoeten gekoppeld een plek om te voor ontmoeten gekoppeld aandoelgroepen voorzieningenclusters een plek voor om samen samen te komen komen voor alle alle doelgroepen doelgroepen ruimte verschillende voorzieningenclusters een plek om samen te komen voor alle doelgroepen ontmoeten gekoppeld aan voorzieningenclusters voor verschillende doelgroepen ontmoeten gekoppeld aan voorzieningenclusters • ruimte ruimte voor verschillende doelgroepen gedefinieerde en omvangrijke overgang tussen openbaar en privé ontmoeten gekoppeld aandoelgroepen voorzieningenclusters ruimte voor en en omvangrijke overgang tussen openbaar en privé • gedefinieerde gedefinieerde omvangrijke overgang tussen ruimte voor verschillende verschillende doelgroepen verblijfskarakter benadrukken door materialisatie openbare ruimte ruimte voor verschillende doelgroepen openbaar en privé gedefinieerde en omvangrijke overgang tussen privé verblijfskarakter materialisatie openbareen gedefinieerde enbenadrukken omvangrijke door overgang tussen openbaar openbaar nruimte privé gezondheid en omvangrijke
overgang • gedefinieerde verblijfskarakter benadrukken door tussen openbaar en privé verblijfskarakter benadrukken door materialisatie openbare ruimte gezondheid verblijfskarakter door materialisatie openbare ruimte materialisatie openbare bewegen, sport en benadrukken spel om deruimte hoek verblijfskarakter benadrukken door materialisatie openbare ruimte gezondheid bewegen, sport en spel om de hoek gezondheid focus op de jongste en oudste doelgroepen gezondheid bewegen, en spel om de gezondheid focus opsport de jongste oudste doelgroepen bewegen, sport envoor spelen om de hoek hoek extra aandacht schoolzones bewegen, sport en spel om de hoek bewegen, sport en spel om de hoek extra aandacht voor en schoolzones focus op de jongste oudste doelgroepen focus op op de jongste en oudste doelgroepen ende flexibel gebruik van brede trottoirs • informeel focus jongste en oudste doelgroepen focus op de jongste en oudste doelgroepen extra aandacht voor schoolzones informeel en flexibel gebruik van brede trottoirs extra aandacht voor schoolzones • veilig extra aandacht voor schoolzones oversteken (nabij voorzieningen) extra aandacht voor schoolzones en flexibel gebruik van brede trottoirs veilig oversteken (nabij voorzieningen) • informeel informeel flexibel gebruik brede trottoirs informeel en en flexibel gebruik vanvan brede trottoirs en flexibel gebruik van brede trottoirs
mobiliteitstransitie • informeel veilig oversteken (nabij voorzieningen) veilig oversteken (nabij voorzieningen) veilig oversteken (nabij voorzieningen) mobiliteitstransitie auto minder dominant in het straatprofiel veilig oversteken (nabij voorzieningen) mobiliteitstransitie auto minder dominant in het straatprofiel mobiliteitstransitie mobiliteitstransitie openbaar vervoer toegankelijk en bereikbaar mobiliteitstransitie auto minder dominant in auto minderop dominant hetstraatprofiel straatprofiel openbaar vervoer toegankelijk en bereikbaar auto minder dominant ininhet het straatprofiel parkeren trottoir-niveau (flexibel ruimtegebruik) auto minder dominant in het straatprofiel • parkeren openbaar vervoer toegankelijk enruimtegebruik) bereikbaar openbaar vervoer toegankelijk op trottoir-niveau (flexibel openbaar vervoer toegankelijk en en bereikbaar bereikbaar losgelegen (snel)fietspaden • openbaar parkeren op trottoir-niveau (flexibel vervoer toegankelijk en bereikbaar parkeren op trottoir-niveau (flexibel ruimtegebruik) losgelegen (snel)fietspaden parkeren op trottoir-niveau (flexibel parkeren gereduceerd in het profiel ruimtegebruik) ruimtegebruik) parkeren op(snel)fietspaden trottoir-niveau (flexibel ruimtegebruik) losgelegen parkeren gereduceerd in het profiel (snel)fietspaden • losgelegen vrijliggende (snel)fietspaden losgelegen (snel)fietspaden klimaat en energie
gereduceerd in profiel • parkeren parkeren gereduceerd in het profile parkeren gereduceerd in het het profiel klimaat en energie parkeren gereduceerd het profiel Lange Lijnen als dragers in klimaattransitie klimaat en energie Lange Lijnen als dragers klimaattransitie klimaat enen energie klimaat energie Inpassing robuust watersysteem klimaat en energie Lange Lijnen als dragers klimaattransitie Inpassing robuust watersysteem singels als ondersteuners in klimaattransitie Lange Lijnen als dragers klimaattransitie inpassen hoofdleiding energietransitie Lange Lijnen als dragersen klimaattransitie • inpassen water vasthouden vertraagd afvoeren Inpassing robuust watersysteem hoofdleiding energietransitie Inpassing robuust watersysteem en bodemgestuurd ontwerp Inpassing robuust watersysteem • waterdoorwaadbaarheid verbeteren inpassen energietransitie wateren hoofdleiding bodemgestuurd ontwerp inpassen hoofdleiding energietransitie watergangen waar mogelijk verbreden • inpassen water- hoofdleiding en bodem estuurd ontwerp energietransitie watergangen waar mogelijk verbreden wateren bodemgestuurd ontwerp en klimaatadaptief inrichten wateren bodemgestuurd ontwerp • Watergangen waar mogelijk verbinden en wateren bodemgestuurd ontwerp hittestress beperken op hoofdroutes d.m.v.
groen klimaatadaptief inrichten watergangen waar verbreden • en Klimaat adaptief inrichten watergangen waar mogelijk mogelijk verbreden hittestress beperken op hoofdroutes d.m.v. groen watergangen waar inrichten mogelijk verbreden en klimaatadaptief en klimaatadaptief inrichten hittestress beperken op en klimaatadaptief inrichten hittestress beperken op hoofdroutes hoofdroutes d.m.v. d.m.v. groen groen hittestress beperken op hoofdroutes d.m.v. groen
50
50
50
natuur en groen klimaat (K) en energie (E) ontmoeten gezondheid mobiliteitstransitie
natuur en groen klimaat (K) en energie (E) ontmoeten gezondheid
nieuwe situatie (indicatief)
vernieuwde situatie (indicatief) vernieuwde situatie (indicatief)
50
30
mobiliteitstransitie +
2%
45m
30 K
E
E
+
natuur en groen
2% K
K
K
K
K
K
klimaat (K) en energie (E) ontmoeten gezondheid mobiliteitstransitie
45m
natuur en groen K
E
E
K
K
K
K
K
K
klimaat (K) en energie (E) ontmoeten gezondheid mobiliteitstransitie
Kwaliteitsplan Zuidwest
75
instandhouden en versterken groen/b
singelstructuur behouden en verste
versterken en behouden van groen
verbeteren van de groeiomstandig
een stevige continue groenzone in
Singelstructuur
natuurvriendelijke oevers
ontmoeten
een plek om samen te komen voor all
ontmoeten gekoppeld aan voorzien
ruimte voor verschillende doelgroe
ruimte voor ontmoeten door overga
voorzieningen toevoegen die gebru
gezondheid
bewegen, sport en spel om de hoek
herkenbare routes om verschillend OV