Document · PDF

RIS322208 Bijlage 2 Kwaliteitsplan Zuidwest

Commissie Ruimte 28 mei 2025, gemeente Den HaagBij agendapunt: Ingekomen bestuurlijke stukken19.331 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

strekt ter vervanging

Kwaliteitsplan Zuidwest

Zuidwest op z’n best

Kwaliteitsplan Zuidwest

ligging Zuidwest in Den Haag

Inhoud 1. Aanleiding en betekenis kwaliteitsplan 1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding Context en opgaven Zuidwest Structuurvisie Zuidwest Status kwaliteitsplan en leeswijzer

2. Kwaliteitsopgaven 2.1 2.2

Samenhang Overzicht kernkwaliteiten en kwaliteitsopgaven

3. Kernkwaliteiten Zuidwest 3.1 3.2 3.3 3.4

Drietal kernkwaliteiten Kernkwaliteit 1: Lange lijnen verbinden de stad Kernkwaliteit 2: Groene structuren Kernkwaliteit 3: Karakteristieken van wijken en buurten

4. Kwaliteitsopgaven Zuidwest 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Kwaliteitsopgave 1: Gelaagd stadsbeeld Kwaliteitsopgave 2: Toekomstbestendig Kwaliteitsopgave 3: Levendigheid en mix Kwaliteitsopgave 4: Thuis voelen Kwaliteitsopgave 5: Aangenaam en verbonden buitenruimte

Kwaliteitsplan Zuidwest

Aanleiding en betekenis Kwaliteitsplan

1.1

Aanleiding

1.2

Context en opgaven Zuidwest

1.3

Structuurvisie Zuidwest

1.4

Status kwaliteitsplan en leeswijzer

Kwaliteitsplan Zuidwest

Buurttuin Moerwijk

Kwaliteitsplan Zuidwest

1.1

Aanleiding

In Zuidwest staat veel te gebeuren. Het gebied staat voor een aantal grote opgaven, zoals het vernieuwen, verdichten en leefbaarder maken van de wijken en het verbeteren van de openbare ruimte. In de Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040 staat omschreven hoe Zuidwest kan ontwikkelen tot een aantrekkelijk en toekomstbestendig Haags woon- en werkgebied: met fijne woningen, veilige en prettige straten en buurten, goede bereikbaarheid, meer werkgelegenheid, goed onderwijs en sterke voorzieningen.

Behoud van bestaande kwaliteiten is een belangrijk uitgangspunt in de Structuurvisie, maar hoe met deze kwaliteiten om te gaan en hoe deze in de toekomst te waarborgen en te versterken is nog niet voldoende vastgelegd. Met het Kwaliteitsplan Zuidwest wil de gemeente sturing en richting geven op het behoud en het versterken van ruimtelijke kwaliteiten. Het Kwaliteitsplan bouwt voort op de beschreven kwaliteiten uit de Structuurvisie Zuidwest en is daarmee een uitwerking van de Structuurvisie. Het bepaalt het ambitieniveau voor de kwaliteit van toekomstige ontwikkelingen.

Kwaliteitsplan Zuidwest

Afbeelding?

Hengelolaan

Kwaliteitsplan Zuidwest

1.2

Context en opgaven Zuidwest

Zuidwest is een groot woongebied aan de rand van Den Haag, gelegen tegen Rijswijk en het Westland. Zuidwest bestaat uit verschillende wijken: Moerwijk, Morgenstond en Bouwlust-Vrederust. Het Zuiderpark, de Uithof en de groene zones met sportparken vormen de groene kaders rondom de wijken. Zuidwest heeft ongeveer 70.000 inwoners en heeft een aantal bijzondere kenmerken. Het is ruim opgezet, groen en het heeft veel kenmerkende naoorlogse gebouwen. Het toonbeeld van de Haagse Wederopbouw is de afgelopen jaren op vrijwel alle vlakken steeds verder afgegeleden van het Haagse gemiddelde. De rijksmiddelen vanuit het Nationaal Programma Zuidwest (NPZW) moeten naast het realiseren van de in de Structuurvisie vastgelegde ambities bijdragen aan het weer leefbaar maken van Zuidwest. Historische en sociaal-culturele achtergrond Den Haag Zuidwest is het toonbeeld van de Haagse Wederopbouw. De wederopbouwwijken boden na de Tweede Wereldoorlog licht, lucht en ruimte aan bewoners van verkrotte vochtige woningen in de oude wijken. Er was hoop: het leven wordt beter. De wijken Moerwijk, Morgenstond en Bouwlust-Vrederust werden achtereenvolgens gebouwd op basis van het uitbreidingsplan van Berlage en Dudok en volgens de principes van de naoorlogse wederopbouw wijken met open verkaveling en veel groen. De lange lijnen uit de stad sluiten aan bij de stedenbouwkundige structuur van Zuidwest.

Vanaf de oplevering werd Zuidwest geprezen om de geslaagde uitwerking van de ‘wijkgedachte’ en was het de droom van vele Hagenaars uit de middenklasse om in Den Haag Zuidwest te wonen. Helder ontworpen woonwijken met een overzichtelijke verkaveling en besloten buurten zouden de gemeenschapszin bevorderen en een harmonieuze samenleving opleveren. Zuidwest heeft veel te bieden Veel van de oorspronkelijke opzet en kwaliteiten van Zuidwest zijn nog aanwezig. Het gebied bestaat uit ruim opgezette wijken en buurten, met veel groen en water. In het groene assenkruis zijn veel sportvelden gelegen. Het Zuiderpark is een prachtig stadspark dat sinds 2011 de status van beschermd stadsgezicht heeft en huisvesting biedt aan het iconische gebouw van de sportcampus. De potentie is enorm. Veel buurten hebben een sterk sociaal fundament, er zijn veel

Kwaliteitsplan Zuidwest

waardevolle initiatieven, er is zorg voor elkaar en de veerkracht van veel bewoners is groot. Ook ruimtelijk liggen er veel kwaliteiten en kansen: het groene karakter, de ruime opzet met open verkavelingsstructuur en zichtlijnen, de samenhang en ritmiek in bebouwing en de architectonische rijkdom in detaillering en materialisering. Deze kwaliteiten vormen een belangrijke basis bij de ontwikkelingen in Zuidwest. De situatie in Zuidwest Maar Den Haag Zuidwest scoort echter al enige tijd op vrijwel alle sociaal economische parameters slechter dan de rest van Den Haag. De gemeente en andere stakeholders hebben het afgelopen decennium miljoenen geïnvesteerd in een veelheid aan projecten om de leefbaarheid in de wijken en de kansen voor bewoners op de arbeidsmarkt te vergroten. Met het wegvallen van rijksmiddelen voor wijkaanpak rond 2012, tijdens de financiële crisis, is het de gemeente en haar partners niet gelukt te verhinderen dat Zuidwest steeds verder afgleed van het Haags gemiddelde. Een kwart van de bewoners leeft in armoede, een kwart heeft schulden. In sommige straten heeft 80 procent van de bewoners drie incasso-achterstanden. Het gemiddelde jaarinkomen is 16.500 euro per inwoner, 10.000 euro lager dan in de rest van Den Haag.

Zes op de tien inwoners heeft een chronische ziekte, bewoners leven er zeven jaar korter dan gemiddeld in Den Haag en veel bewoners voelen zich eenzaam. In Den Haag Zuidwest wonen relatief veel verslaafden en oud-ggz patiënten. De kans voor jongeren om in een crimineel

netwerk te geraken is groter in Zuidwest, dan in de rest van de stad. Wat ooit de droom was van Den Haag: de sociale roltrap naar boven, gaat deze de afgelopen tien, vijftien jaar vooral nog naar beneden. Nationaal Programma Brede Aanpak Zuidwest Met de verkregen status van Nationaal Programma Brede Aanpak Zuidwest (NPZW), is in 2021 met tal van maatschappelijke partners en bewoners de afspraak gemaakt, de komende twintig jaar te investeren in een integrale aanpak. Zuidwest moet er weer bovenop komen langs zes thema’s: wonen, werk en economie, gezondheid en vitaliteit, veiligheid en onderwijs en sociale samenhang en participatie. Het overkoepelende doel van alle ambities en inspanningen uit het Nationaal Programma is dat de bewoners van Zuidwest over 20 jaar dezelfde kansen hebben als bewoners van andere delen van Den Haag. Bij gebrek aan perspectief en regie op hun eigen leven zijn veel bewoners van Zuidwest afgehaakt en doen niet meer mee aan de maatschappij. Het vertrouwen in de overheid, politiek en instanties is laag. Door inwoners met elkaar te verbinden, een stem te geven en in hun eigen tempo mee te laten doen in de maatschappij zorgen we voor een positieve verandering. Nieuwbouw en renovatie kunnen samen met sociaaleconomische maatregelen hieraan bijdragen.

Kwaliteitsplan Zuidwest

1.3

Structuurvisie Zuidwest

De Structuurvisie Zuidwest 2040 (RIS315261) omschrijft het ruimtelijk toekomstperspectief voor Zuidwest. Het is een integrale langetermijnvisie op de ruimtelijke ambities en ontwikkeling van Zuidwest. Het gaat over het groene ruimtelijke raamwerk, de mobiliteitsstrategie, de programmering van economische functies en woningbouw en duurzaamheid. Ook voor het kwaliteitsplan en ruimtelijke uitwerkingen dient de Structuurvisie als kapstok. Aantrekkelijk wonen

Het kompas van de opgaven van Zuidwest 2040

Er moeten voldoende woningen en meer afwisseling in het type woningen in Zuidwest komen. Daarnaast is het opgave om de woonkwaliteit en het woonplezier in Zuidwest verbeteren. Daarom worden ca 8.500 bestaande woningen gerenoveerd. Circa 10.000 extra woningen worden door sloop/nieuwbouw op strategisch passende locaties toegevoegd, aansluitend bij de geformuleerde verdichtingsprincipes. De te slopen woningen (naar schatting 6500) worden teruggebouwd. Naast een verbetering in kwaliteit en aanbod/afwisseling levert Zuidwest hiermee ook een bijdrage aan het Haagse woningtekort. Uitgangspunt bij het herhuisvesten (terug laten keren van huidige bewoners) is het bieden van een terugkeermogelijkheid naar de wijk en het zoveel mogelijk behouden van de sociale netwerken. Het toevoegen van woningen gaat altijd samen met toevoegen en/ of kwaliteitsverbetering van groen en investeringen in het mobiliteitsnetwerk. De nieuwe woningen komen vooral langs de grote verbindingswegen, bij OV-haltes en voorzieningen in de buurt. Ook langs de randen van de grote parken krijgen nieuwe woningen een plek. De woongebouwen krijgen een aantrekkelijke ‘plint’ waar ook andere functies worden toegevoegd, bijvoorbeeld voorzieningen en economische functies. Groene, gezonde en duurzame leefomgeving Zuidwest heeft veel waardevol groen: een sterke groenstructuur vormt de ruimtelijke basis van het gebied.

De verdichting gaat niet ten koste van de grote groengebieden, sportterreinen en ecologische verbindingen. Deze gebieden worden beter met

Kwaliteitsplan Zuidwest

elkaar verbonden en met meer afwisseling en kwaliteit ingericht als fijne plekken voor zowel mensen als dieren. Ook de ecologische zones worden beter ingericht zodat de biodiversiteit toeneemt. Er wordt ook niet gebouwd in of ten koste van de buurtparken, singels en (midden)bermen die in de buurten belangrijk zijn voor de sfeer van de wijk. De verbindingen met de grote parken worden verbeterd en er wordt hoogwaardig groen en water toegevoegd. Zuidwest krijgt zo gezonde, veilige en mooie buurten, waar het fijn wonen is. Mobiliteitstransitie en bereikbaarheid De manier waarop mensen zich verplaatsen in Zuidwest wordt steeds schoner, makkelijker en veiliger. Het openbaar vervoer wordt verder verbeterd, richting centrum én regio. Hierdoor verbetert de bereikbaarheid van werk, school, winkels, sportvelden en andere voorzieningen. Bereikbaarheid moet ook inclusief, dus voor iedereen zijn: ook voor ouderen, mensen met een handicap en mensen met lage inkomens. De focus in Zuidwest ligt op voetgangers en fietsers; die krijgen meer ruimte. Fiets- en wandelpaden zijn verbeterd en goed met elkaar verbonden. Lopen en fietsen moeten als vanzelf ‘eerste keus’ worden en er zal minder ruimte zijn voor de auto. De haltes van het openbaar vervoer zijn makkelijk en veilig te belopen. Je kunt er ook je fiets goed stallen.

De grote, doorgaande wegen rondom het gebied blijven de ontsluitingswegen van de wijk en worden waar nodig aangepast om doorstroming te verbeteren. Een aantal kleinere wegen en woonstraten gaan van 50 km/u naar 30 km/u, wat de verkeersveiligheid en leefbaarheid in de woonbuurten verbetert en meer ruimte maakt voor

langzaam verkeer, verblijfskwaliteit en mogelijkheden voor vergroenen. Dat geldt voor de rijdende auto en de geparkeerde auto: minder parkeerplaatsen in de openbare ruimte, meer op eigen terrein en in centrale parkeergebouwen. Voldoende voorzieningen van een goede kwaliteit Het toevoegen van woningen in Zuidwest gaat samen met het toevoegen van voorzieningen. Hierdoor groeien maatschappelijke voorzieningen, zoals scholen, buurtcentra, speelvoorzieningen mee met het aantal inwoners. Voorzieningen die op elkaar aansluiten plaatsen we zoveel mogelijk bij elkaar (denk aan zorg en welzijnsvoorzieningen), waarbij een prettige balans tussen levendig en rustig ontstaat. Ruimte voor economie en werk Bereikbaarheid, zichtbaarheid en toegankelijkheid van werk zijn belangrijk. Dat hangt samen met hoe je de wijk inricht. Economische functies worden daarom zo veel mogelijk bij elkaar gezet, bijvoorbeeld bij ov-knooppunten en bij bestaande winkelgebieden en bedrijventerreinen, als de Leyweg en het ZKD in bedrijfsverzamelgebouwen. Ook lin de plinten langs de lange lijnen worden economische functies geclusterd. Levendige plinten dragen bij aan de sfeer en het gevoel van sociale veiligheid. Daarom is er ruimte voor lokale ondernemers creatieve makers, cultureleen welzijnsfuncties. Deze geven een creatieve kwaliteitsimpuls aan Zuidwest en zorgen ook voor onderlinge versterking.

Prettig samenleven Om prettig samen te leven is het belangrijk dat mensen elkaar kunnen ontmoeten. Er worden ontmoetingsplekken toegevoegd, zoals een bibliotheek,

Integrale visie Zuidwest 2024 buurtwinkels, verenigingen en sportclubs. Mensen ontmoeten elkaar ook in de openbare ruimte en in de collectieve binnentuinen. De binnentuinen krijgen een impuls en worden weer gezellige plekken met spelaanleidingen voor jonge kinderen en ruimte voor buurtactiviteiten. In de openbare ruimte moet de basis op orde zijn: schoon, heel en veilig. Er wordt geïnvesteerd om de openbare ruimte veiliger en overzichtelijker te maken, met veilige routes en oversteekplekken, voldoende verlichting en aantrekkelijke verblijf- en ontmoetingsplekken, zoals speeltuinen en zitgelegenheden.

Samenhang Structuurvisie - Omgevingsvisie De Ontwerp Omgevingsvisie Den Haag 2050 “Thuis in een groene metropool aan zee” (RIS321162) toont de koers die de gemeente wil varen om in 2050 tot een gezonde, mooie, rechtvaardige en duurzame stad te komen. Het is een langetermijnvisie op de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van heel de stad, en een leidraad voor de bescherming én versterking van bestaande kwaliteiten. De in de structuurvisie gemaakte uitspraken over de doelen voor de ontwikkeling van Zuidwest zijn opgenomen in de omgevingsvisie.

Kwaliteitsplan Zuidwest

1.4

Status kwaliteitsplan en leeswijzer

Status kwaliteitsplan

Leeswijzer

Het Kwaliteitsplan is een gemeentelijk beleidsdocument dat invulling geeft aan de beoogde omgevingskwaliteit van Zuidwest. Het document dient ter ondersteuning van de gesprekken over nieuwe initiatieven, aan de voorkant van de planvorming en is niet bedoeld als toetsingskader voor omgevingsvergunningaanvragen voor bouwplannen en inrichtingsplannen. Het geeft duidelijk aan waartoe nieuwe initiatieven zich dienen te verhouden en het geeft blijk van het ambitieniveau van de ontwikkelingen in Zuidwest.

Het kwaliteitsplan is opgebouwd uit de volgende onderdelen:

De in het document geformuleerde ambities voor omgevingskwaliteit geven richting aan het opstellen van (toekomstige) gebiedsprogramma’s, bouwenveloppen en beeldkwaliteitsplannen (BKPs). Daarbij beschrijft het document ook de samenhang tussen de verschillende deelgebieden en de te onderscheiden karakters.

Hoofdstuk 3 gaat dieper in de op kernkwaliteiten van Zuidwest

Op deze manier dient het Kwaliteitsplan als fundament om de ruimtelijke kwaliteit in Zuidwest te borgen en is tegelijk ook de bindende factor tussen de structuurvisie en de verschillende beeldkwaliteitsplannen die al zijn vastgesteld. Hierbij prevaleren de regels voor projecten met een vastgestelde BKP voor de aanbevelingen van het voorliggend kwaliteitsplan. Dit betreft de BKPs van de Dreven, Gaarden, Zichten en de Venen: RIS311092 Bijlage 7a BKP Dreven 24 nov 2021 RIS311092 Bijlage 7b BKP Gaarden 25 nov 2021 RIS311092 Bijlage 7c BKP Zichten 25 nov 2021 RIS313612 Bijlage 2 - BKP De Venen 26 okt 2022

Kwaliteitsplan Zuidwest

Hoofdstuk 1 beschrijft de aanleiding, de context en de opgaven, zoals geformuleerd in de Structuurvisie Zuidwest 2040 Hoofdstuk 2 beschrijft waarom sturing op samenhang en kwaliteit nodig is en geeft overzicht van alle kernkwaliteiten en kwaliteitsopgaven

Hoofdstuk 4 beschrijft de toekomstige kwaliteitsopgaven

Thuis in een groene metropool aan zee

STRUCTUURVISIE DEN HAAG ZUIDWEST Ontwerp Omgevingsvisie Den Haag 2050

OMGEVINGSVISIE DEN HAAG

Bijlage VOORZIENINGENPROGRAMMA

vastgesteld

Bijlage KANSENKAART

Bijlage KWALITEITSPLAN

vastgesteld

in ontwikkeling

Bouwlust Vrederust

Morgenstond

Moerwijk

GEBIEDSPROGRAMMA

Uithof

GEBIEDSPROGRAMMA

Bijlage RUIMTELIJK RAAMWERK

Zuiderpark mbv input concept-Gebiedsagenda

Uithof

ontwikkelkader

beeldkwaliteitsplan

Morgenstond

Bouwlust Vrederust

beeldkwaliteitsplan

Bouwlust Vrederust

in ontwikkeling

nog niet gepland

Moerwijk

beeldkwaliteitsplan

ontwikkelkader

Morgenstond

in ontwikkeling

ontwikkelkader

gepland in 2026

Uithof

Bouwlust Vrederust

NvU’s

BOPA’s

PUK’s

NvU’s

BOPA’s

PUK’s

NvU’s

BOPA’s

projecten

Moerwijk

beeldkwaliteitsplan

ontwikkelkader

PUK’s

projecten

NOTA ZUIDERPARK

projecten

in ontwikkeling

Moerwijk

PUK’s

NvU’s

BOPA’s

projecten

uitvoering en beheer

Overzicht planproducten

Kwaliteitsplan Zuidwest

Kwaliteitsopgaven

2.1

Samenhang

2.2

Overzicht kernkwaliteiten en kwaliteitsopgaven

Kwaliteitsplan Zuidwest

Nettelhorststraat

Kwaliteitsplan Zuidwest

2.1

Samenhang

Doel van het kwaliteitsplan is richting geven aan de kwaliteitsopgaven van Zuidwest, maar ook om de kwaliteitsopgaven in samenhang te bezien. Het gaat om samenhang op verschillende schaalniveaus: samenhang met de stad, samenhang van de ontwikkelingen in Zuidwest, samenhang tussen ontwikkelingen en projecten onderling alsmede samenhang binnen het kwaliteitsplan.

Samenhang met de stad

Omgevingsvisiekaart Den Haag 2050 Omgevingsvisiekaart Den Haag 2050

De betekenis van Zuidwest als onderdeel van Den Haag zegt ook iets over de samenhang van Zuidwest in de stedelijke context. De kenmerkende orthogonale naoorlogse structuren, cultuurhistorische en architectonische karakteristieken en het vele groen moeten gekoesterd worden als een belangrijke Haagse kwaliteit.

Ondergrond

Weide Strand / Duin Noordzee

wijkvernieuwing

Gemengd stedelijke ontwikkeling

Integrale wijkverbetering Gebiedsgerichte ontwikkeling en

Weide

Stationskwartier

Landgoederenlandschap

Hoofd oppervlaktewater Strand / Duin

Bedrijventerrein

wijkvernieuwing Integrale wijkverbetering

Internationale Zone Stationskwartier

Noordzee

Klimaatadaptatie, biodivers en Hoofd oppervlaktewater

Duurzaam werk- en Bedrijventerrein

klimaatneutraal

Klimaatadaptatie, biodivers en

Waarborgen en versterken van klimaatneutraal

recreatielandschap Internationale Zone Circulaire (materialen)hub Duurzaam werk- en Vitale wijken en buurten recreatielandschap

de kustveiligheid

Landelijke natuurontwikkeling (waarvan Waarborgen en versterken van Natura 2000 onderdeel van SGH) de kustveiligheid

Wijk toekomstbestendig maken Circulaire (materialen)hub Vitale wijken en buurten Huidige infrastructuur Wijk toekomstbestendig maken

Structuurdrager groen ‘Groenenatuurontwikkeling Ruit’ Landelijke (waarvan

Spoorweg Huidige infrastructuur Treinstation intercity (met Structuurdrager groen ‘Groene Ruit’ mobiliteitshub) Drinkwatervoorziening Spoorweg Aanpak hittestress, verdroging en Treinstation sprinterTreinstation / metro (met Ruimte voor waterretentie intercity (met wateroverlast mobiliteitshub) Boezemgemaal mobiliteitshub) Drinkwatervoorziening Autosnelweg Uitbreiden boezemsysteem / afvoer van Treinstation sprinter / metro (met Ruimte voor waterretentie Autoweg overtollig water mobiliteitshub) Boezemgemaal Aanpak hittestress, verdroging enonderdeel van SGH) Natura 2000 wateroverlast

Bron voor geothermie Autosnelweg Uitbreiden boezemsysteem / afvoer van Netwerk en plekken van Warmteoverdrachtstation Autoweg overtollig water stedelijke betekenis HoofdverdeelstationBron voor geothermie T

Bron voor aquathermie Warmteoverdrachtstation Warmtenetwerk Leefmilieus

Het kwaliteitsplan Zuidwest benoemd specifieker hoe de samenhang kwalitatief uitgewerkt kan worden. Door o.a.de lange lijnen als kernkwaliteit te benoemen en in te zetten op aangename en verbonden buitenruimte als kwaliteitsopgave kan de samenhang van Zuidwest met z’n omgeving beter worden. Het gaat hierbij dus om samenhang tussen Zuidwest en de regionale groenstructuren in de omgeving, bijvoorbeeld ruimtelijke verbindingen tussen Zuidwest en de groene long van de Uithof naar Nationaal Park Hollandse duinen.

Hoogstedelijk Centrumstedelijk

Hoofdverdeelstation Bron voor aquathermie Warmtenetwerk Leefmilieus

Gemengd stedelijk Hoogstedelijk Stedelijk

In de regio Bebouwing Bedrijventerreinen

Centrumstedelijk Gemengd stedelijk Stedelijk In de regio

Historische kernen Bebouwing

VerdichtingslocatiesBedrijventerreinen Glastuinbouw

Historische kernen Verdichtingslocaties

Netwerk en plekken van Lange Lijnen (deels onderdeel van stedelijke betekenis SGH)

Slechten van barrières Lange Lijnen (deels onderdeel van Schaalsprong (H)OV SGH)

Regionale mobiliteitshub (P+Rvan en barrières Slechten tophaltes)

Cultuurcluster Kenniscluster Sportcluster

Schaalsprong (H)OV Regionale mobiliteitshub (P+R en tophaltes) Cultuurcluster Kenniscluster Sportcluster

Disclaimer: De in deze kaart weergegeven ontwikkelingen buiten de gemeentegrenzen van Den Haag hebben geen status. Ze zijn indicatief en bedoeld om de samenhang van ruimtelijke ontwikkelingen in de Disclaimer: regio in beeld te brengen.De Binnen de kaart gemeentein deze weergegeven ontwikkelingen grenzen is het een schets voor de de stad in 2050 op buiten gemeentegrenzen van Den Haag hebben hoofdlijnen. geen status. Ze zijn indicatief en bedoeld om de samenhang van ruimtelijke ontwikkelingen in de regio in beeld te brengen. Binnen de gemeentegrenzen is het een schets voor de stad in 2050 op hoofdlijnen.

Glastuinbouw DEEL B Visie

Ontwerp Omgevingsvisie Den Haag 2025 60

Hoogstedelijke ontwikkeling Stedelijke ontwikkeling Gemengd stedelijke ontwikkeling

Gebiedsgerichte ontwikkeling en ontwikkeling Groengebieden en ecologische verbinHoogstedelijke

Landgoederenlandschap dingszones (onderdeel van SGH)

Op stedelijk niveau gaat het erom hoe Zuidwest in een samenhangend stelsel van stedelijke en regionale structuren meer verbonden wordt met de stad en omgeving. De openbare ruimte met haar orthogonale structuur van lange lijnen en dwarslijnen van Zuidwest sluiten op veel plekken goed aan op de stedelijke structuren. Op een aantal verbindingen, bijvoorbeeld richting Loosduinen en de Uithof, kan die samenhang versterkt worden. In de Ontwerp Omgevingsvisie Den Haag 2050 “Thuis in een groene metropool aan zee” wordt ook ingezet op deze samenhangende stedelijke en regionale structuren.

Kwaliteitsplan Zuidwest

Stedelijke ontwikkeling

Groengebieden en ecologische verbinOndergrond dingszones (onderdeel van SGH)

Omgevingsvisie Den Haag

DEEL B Visie

Samenhang ontwikkelingen Zuidwest Het kwaliteitsplan streeft naar samenhang tussen de ontwikkelingen onderling in Zuidwest en dient als leidraad voor toekomstige ontwikkelingen. Het doel is om een robuust en aantrekkelijk stedelijk weefsel van openbare ruimten te hebben, die wijken met elkaar verbindt en meer herkenbaarheid en identiteit geeft en waarin buurten en wijken hun eigen karakteristieken kunnen hebben. Het ruimtelijk fundament met de lange lijnen, groene structuren en karakteristieken van wijken en buurten van Zuidwest vormt de basis voor toekomstige ontwikkelingen. Door eerdere ruimtelijke ingrepen in de wijk en herstructureringsopgaven zijn delen van die oorspronkelijke structuren veranderd. Bij nieuwe ontwikkelingen is het van belang voort te bouwen op de oorspronkelijke naoorlogse kwaliteiten, dan kan door de structuren in tact te laten en daar nieuwe gebouwen in een vergelijkbare footprint voor terug te brengen of door daar een herinterpretatie van de bouwblokken en bouwvelden te ontwerpen, die recht doen aan de kwaliteiten van het oorspronkelijke, maar ook nieuwe kwaliteiten toevoegen. Nieuwe ontwikkelingen dienen dus te passen in hun context en daarmee samenhang te vormen. De opgave is voortborduren op kwaliteiten die er liggen en knelpunten met nieuwe toegevoegde kwaliteiten op te lossen.

Bijvoorbeeld door oriëntaties van gebouwen te richten op de belangrijke openbare ruimte, i.p.v. achterkanten, waardoor anonimiteit langs belangrijke straten en parken verdwijnt of door plintkwaliteit te verbeteren door meer relatie te leggen tussen gebouw en straat. Bij de uitwerkingen worden plannen en ontwikkelingen integraal en in samenhang in hun context beschouwd. Bouwplannen houden rekening met de behoeften en opgaven van toekomstige

generaties. Er is ruimte voor verdichten en vernieuwen in een goede mix en balans van wonen, werken, ondernemen en voorzieningen en met respect voor het bestaande. Hierdoor ontstaat ruimte voor fijne plekken om te verblijven, bewegen en ontmoeten, plekken waar mensen zich thuisvoelen, toegankelijk voor iedereen.

De drie kernkwaliteiten omschrijven de bestaande en te versterken kwaliteiten en dienen als ruimtelijk fundament voor nieuwe ontwikkelingen. De vijf kwaliteitsopgaven dienen toekomstwaarde te creëren voor Zuidwest en leiden in samenhang tot een mooi, leefbaar en toekomstbestendig stuk stad.

Doel is dat buurten en wijken ontstaan die qua karakter, gebouwtypologieën en architectuur kunnen verschillen, maar die door heldere kwalitatieve openbare ruimtes goed met elkaar samenhangen. Het gaat om goede aantrekkelijke verbindingen voor langzaam verkeer en OV, goede oversteken en entrees naar belangrijke groen gebieden, zoals Zuiderpark, de Uithof en het sportpark in het groene assenkruis.

Vuistregels Vuistregels bij de kwaliteitsopgaves helpen bij de uitwerking van ontwikkelingen in Zuidwest. Ze dienen als gespreksleidraad en inspiratie. Vuistregels zijn dus geen toetscriteria. Toetsing gebeurt op basis van bestaande en nog te maken BKP’s en de Nota Omgevingskwaliteit (RIS321420).

Samenhang binnen het kwaliteitsplan Het ruimtelijk fundament met de lange lijnen, groene structuren en karakteristieken van wijken en buurten van Zuidwest vormen de kernkwaliteiten voor toekomstige ontwikkelingen. De aanwezige kwaliteiten in Zuidwest worden voor de toekomst versterkt en behouden. De kwaliteitsopgaven aangenaam en verbonden buitenruimte, gelaagd stadsbeeld, levendigheid en mix, toekomstbestendig en thuis voelen leiden in samenhang tot een mooi, leefbaar en toekomstbestendig stuk stad. Vuistregels bij de kwaliteitsopgaves helpen bij de uitwerking van ontwikkelingen in Zuidwest. Nieuwe ontwikkelingen worden vanuit de kernkwaliteiten en de kwaliteitsopgaven in samenhang met elkaar gewogen tot integrale plannen. Inzet op de ene kwaliteit mag niet ten koste gaan van de prestatie van andere kwaliteitsopgaven. Op sommige plekken zijn vanuit analyse bepaalde kwaliteitsopgaven relevanter dan anderen. Belangrijk om bij ontwikkelingen aan te geven hoe deze kwaliteitsopgaven zijn vertaald.

De kernkwaliteiten, kwaliteitsopgaves en vuistregels worden in de volgende hoofdstukken verder toegelicht.

Zuidwest moet in ruimtelijke kwalitatieve Samenhang met de Stad worden ontwikkeld.

Kwaliteitsplan Zuidwest

2.2

Overzicht kernkwaliteiten en kwaliteitsopgaven

3 kernkwaliteiten 3 kernkwaliteiten

van Groene structuren van Karakteristieken van Lange lijnenLange lijnen Lange Groene lijnen structuren GroeneKarakteristieken structuren Karakteristieken wijken en bebouwing de stad wijken en bebouwing wijken en bebouwing verbinden deverbinden stad verbinden de stad

Karakteristieken van Lange lijnen Betekenisvan Groene structuren en karakters vanGroene Groene dragers vanGroene Zuidwest Wijken verschillen in opzetverschillen in opzet Betekenis en karakters Betekenis en karakters dragers van van Zuidwest Wijken dragersverschillen van Zuidwest in opzet Wijken (langs en dwars), en tijdslagen, elk eigen de lijnen (langsdeenlijnen dwars), de lijnen (langs en dwars), en tijdslagen, met elk eigen met en tijdslagen, met elk eigen wijken en buurten karakter en kwaliteiten verbinding metverbinding de stad met de stad verbinding met de stad karakter en kwaliteiten karakter en kwaliteiten •van Ruime • Betekenis • Verbonden netwerk van groen • Ruime en open opzet • Ruime en open opzet • Betekenis van de lijnen van de• lijnen Betekenis van de lijnen • Verbonden netwerk van groen • Verbonden netwerk groenen open opzet

en ritmiek inisbebouwing op in bebouwing op • Duiden van van de kwaliteiten • Buurten groen • Samenhang ritmiek in bebouwing • Samenhang op ritmiek Duidenzijn van kwaliteiten vankwaliteiten de • Duiden vangroene de in het • van Buurten • Buurten het groen in het groen•enSamenhang Zuidwest een en naoorlogs De Haagse lange• lijnen Hetinunieke karakter van structuurniveau lijnen (bijzondere punten enSociale waarden, • Sociale waarden,• ontmoetingsruimte structuurniveau structuurniveau lijnen (bijzondere punten en lijnen (bijzondere punten en • ontmoetingsruimte Sociale waarden, ontmoetingsruimte Zuidwest is één van de belangrijkste gebied met de kenmerken en herkenbaar en continu van karakter. • Oorspronkelijk opzet vs transformatie/ gebieden die erlangs liggen) Ecologische waarden • Oorspronkelijk opzet vs transformatie/ • Oorspronkelijk opzet vs transformatie/ gebieden die erlangs liggen) gebieden die erlangs•waarden liggen) • Ecologische • Ecologische waarden karakteristieken uit die tijd, zoals de kwaliteiten.

Op denverschillende In Zuidwest is na• de oorlog met hetkaartje ruimtelijk raamwerk herstructurering • Zie Zichtbaar identiteitsbepalend Zie kaartje ruimtelijk raamwerk kaartje ruimtelijk herstructurering herstructurering • Zie • Zichtbaar en•raamwerk identiteitsbepalend • Zichtbaar en identiteitsbepalend en open opzet, de scheiding uitbreidingsplan van Dudok hierop schaalniveaus zijn het groen en • verschillende Zichtbaarheidruime verschillende tijdslagen, • Zichtbaarheid tijdslagen, • Zichtbaarheid verschillende tijdslagen, gelaagd stadsbeeld de natuur zichtbaar en nabij en gelaagd stadsbeeld van functies, gebouwd vanuit een voortgeborduurd. Typisch Zuidwest gelaagd stadsbeeld • Variantie in architectonische uitwerking • Variantie in architectonische • Variantie in uitwerking architectonische uitwerking wijkgedachte met elke buurt en is het heldere grid van lange lijnen dragen bij aan een gezonde en Plekken voor ontmoeting Plekken voor• ontmoeting • Plekken voor ontmoeting De duurzame leefomgeving. Het •gaat eigen voorzieningencentrum. en dwarslijnen met brede profielen drie wijken Moerwijk, Morgenstond over de parken grenzend aan en lange bomenrijen. Hierdoor en Bouwlust-Vrederust hebben elk ontstaat een duidelijke samenhang Zuidwest, het groene assenkruis, de singelstructuren door wijken heen hun eigen karakter en kwaliteiten. en ritmiek van bebouwing erlangs.

Ze verschillen in opzet door de tot aan niveau van de binnentuinen. Herkenbaarder maken van de verschillende tijdsperiode waarin de lange lijnen door karakteristieken Het is de opgave om de toekomstige kwaliteit en de gebruikskwaliteit van wijken gebouwd zijn. te versterken, het opheffen van het groen te verbeteren. barrières, het leggen van nieuwe verbindingen en het bijdragen aan herkenbaarheid en oriëntatie.

hten en mixLevendig en verbonden Thuis voelenThuis voelen Passend verdichtenAangenaam Levendig enLevendig mix en mix Toekomstbestendig Aangenaam en verbonden Aangenaam en verbonden Toekomstbestendig Toekomstbestendig Kwaliteitsplan Zuidwest

Thuis voelen

Leefomgeving mensen Fijne van mix Het aanpassingsvermogen van uwen waar Leefomgeving waarvan mensen waarLeefomgeving waar mensen Fijne plekken om te plekken om teFijne plekken Goedeomixteen Goede balans mix van en balans Goede Het en aanpassingsvermogen balans van van Het aanpassingsvermogen Verdichten / vernieuwen waar zich thuis voelen, toegankelijk verblijven, spelen, bewegen wonen, werken, voorzieningen de fysieke aan leefomgeving aan met zichleefomgeving thuis voelen, toegankelijk zich thuis voelen, toegankelijk 18 spelen, bewegen verblijven, spelen, bewegen wonen, werken, voorzieningen wonen, werken, de fysieke voorzieningen leefomgeving de fysieke aan hetrespect kan verblijven, en moet, met respect toekomstige gebeurtenissen evoor heten voor gebeurtenissen iedereen voor iedereen voor iedereen ontmoeten en ontmoeten en ontmoeten toekomstige gebeurtenissen toekomstige bestaande

de lijnen (langs en dwars), verbinding met de stad

de en de lijnen tijdslagen, lijnen (langsmet en elk dwars), eigen verbinding karakter verbinding enmet kwaliteiten de stad

• Betekenis van de lijnen • Duiden van kwaliteiten van de lijnen (bijzondere punten en gebieden die erlangs liggen) • Zie kaartje ruimtelijk raamwerk

Betekenis van de lijnen • Verbonden netwerk van groen in het groen van de Duiden van kwaliteiten • Buurten • Sociale waarden, ontmoetingsruimte lijnen (bijzondere punten en • Ecologische gebieden diewaarden erlangs liggen) • Zichtbaar identiteitsbepalend Zie kaartjeen ruimtelijk raamwerk

•• Betekenis van de lijnen •• Verbonden netwerk van groen •• Ruime Ruime en open opzet Ruime en open opzet Ruime en open opzet Verbonden netwerk van groen •• Duiden kwaliteiten de in in het in het het groen Samenhang engroen ritmiek van in bebouwing op•• Buurten Samenhang engroen ritmiek in bebouwing op•• Samenhang Samenhang en ritmiek ritmiek in bebouwing bebouwing o Buurtenvan (bijzondere en •• Sociale waarden, structuurniveau • lijnen Sociale waarden, punten ontmoetingsruimte Sociale waarden, ontmoetingsruimte ontmoetingsruimte structuurniveau structuurniveau structuurniveau die waarden erlangs liggen) waarden Ecologische Ecologische waarden •• gebieden Oorspronkelijk opzet vs transformatie/ •• Ecologische Oorspronkelijk opzet vs transformatie/ •• Oorspronkelijk Oorspronkelijk opzet vs transformatie/ transformatie/ •• Zichtbaar en •• Zie kaartjeen ruimtelijk raamwerk herstructurering Zichtbaar identiteitsbepalend Zichtbaar en identiteitsbepalend identiteitsbepalend herstructurering herstructurering herstructurering • Zichtbaarheid verschillende tijdslagen, • Zichtbaarheid verschillende tijdslagen, •• Zichtbaarheid Zichtbaarheid verschillende tijdslagen, tijdslagen, gelaagd gelaagd stadsbeeld gelaagd stadsbeeld gelaagd stadsbeeld stadsbeeld • Variantie in architectonische uitwerking • Variantie in architectonische uitwerking•• Variantie Variantie in architectonische

uitwerking •• Plekken • Plekken voor ontmoeting • Plekken voor ontmoeting Plekken voor voor ontmoeting ontmoeting

5 kwaliteitsopgaven

ts n

den

ar ct

en tijdslagen, met elk eigen karakter en kwaliteiten

en en tijdslagen, tijdslagen, met elk eigen karakter karakter en en kwaliteiten

kwaliteits opgaven Gelaagd Passend stadsbeeld verdichten Levendig en en mixverbonden Aangenaam

Gelaagd stadsbeeld

Fijne plekken om te vanwaar Goede mix //en balans Verdichten Verdichten vernieuwen vernieuwen waar verblijven, spelen, bewegen wonen, werken, het het kan kan en en moet, moet,voorzieningen met respect respect en ontmoeten voor voor het het bestaande bestaande

Levendig en en mixverbonden Aangenaam Toekomstbestendig buitenruimte

Thuis voelen Levendig en mix Toekomstbestendig

Thuis voelen Gelaagd stadsbeeld Toekomstbestendig

Fijne Fijne plekken plekken te te van van Het Goede aanpassingsvermogen mix enom balans verblijven, verblijven, spelen, spelen, bewegen bewegen de wonen, fysieke werken, leefomgeving voorzieningen aan en en ontmoeten ontmoetengebeurtenissen toekomstige

Leefomgeving waar mensen Goede Goede Het aanpassingsvermogen mix mix en balans van van van zich thuis voelen, toegankelijk wonen, wonen, de fysieke werken, werken, leefomgeving voorzieningen voorzieningen aan voor iedereengebeurtenissen toekomstige

Levendige mix

Thuis voelen

Toekomstbestendig

Leefomgeving waar mensen Het Het aanpassingsvermogen aanpassingsvermogen van van Verdichten / vernieuwen waar zich thuis voelen, de de fysieke fysieke leefomgeving leefomgeving aan aan het kan n moet, toegankelijk met respect voor toekomstige toekomstige gebeurtenissen gebeurtenissen vooriedereen het bestaande

Thuis voelen en verbonden Aangenaam buitenruimte

Aangenaam en verbonden

Leefomgeving Leefomgeving waar mensen Fijne plekken waar om temensen zich zich thuis thuis voelen, toegankelijk verblijven, spelen, bewegen voor voor iedereen iedereen en ontmoeten

Comfortabele en aantrekkelijke Comfortabele en aantrekkelijke Afgestemd Comfortabele en aantrekkelijke Comfortabele en aantrekkelijke Afgestemd rekening Afgestemd rekening en leefbare Opgave Afgestemd en rekening rekening Het creëren vanen levendige is om en een leefomgeving Passende verdichtingsopgaven, die Creëren van eenentoekomstige Aangename en verbonden routes voor langzaam verkeer routes voorzijn langzaam verkeer houdend met de behoeften routes voor langzaam verkeer routes voor langzaam verkeer houdend met de behoeften van houdend met de behoeften van houdend metmensen van omgeving door goede mix en balans te creëren waar zich van voortbouwen op de karakteristieken leefomgeving, waarin opgaven buitenruimtes integraal onderdeel en stimuleren gebruik en stimuleren gebruik OV toekomstige generaties en stimuleren gebruik en stimuleren gebruik OV OV toekomstige generaties toekomstige generaties toekomstige generaties van wonen, werken, ondernemen thuis voelen, prettig kunnen van wijken en buurten en inOV de van energie, klimaatadaptatie, van elke ontwikkeling. Zuidwest wordt en voorzieningen. Door kwalitatieve samenleven en die toegankelijk is context een plek moet krijgen.

De natuurinclusiviteit, biodiversiteit, nog meer dan voorheen een gebied Eigenaarschap Eigenaarschap •• •Eigenaarschap Eigenaarschap Duurzaam Duurzaam Duurzaam Duurzaam Nabijheid voorzieningen en werkengezondheid, Nabijheid voorzieningen en werkenplinten ••• Nabijheid Nabijheid voorzieningen en tot werken werken voor•• •iedereen. ••• Aantrekkelijk, variatie, afwisseling Aantrekkelijk, variatie, afwisseling wisselingoorspronkelijke Aantrekkelijk, variatie, afwisseling Aantrekkelijk, •• Waar Gelaagd stadsbeeld welbebouwing, en waar nietdeverdichten Waar welBij enontwikkelingen waar niet verdichten ontwikkeld Zuidwest zich duurzame mobiliteit waar iedereen op een prettige manier Identiteit Identiteit •• •Identiteit Identiteit Klimaatadaptief ofen -bestendig • Voorzieningen Klimaatadaptief -bestendig •• •de Klimaatadaptief Klimaatadaptief of -bestendig -bestendig Voorzieningen en werken dragen bij Voorzieningen en werken dragen bij Voorzieningen enofwerken werken dragen dragen bij bijstaat ••• Toegankelijk (inclusief) Toegankelijk (inclusief) Toegankelijk (inclusief) Toegankelijk rdichtenal uitgevoerde •• Samenhang Waar wel en (voorkomen waar niet verdichten van Samenhang van een ••gemengd groen-stedelijk gebied menselijke(voorkomen maat en schaal herstructurering en circulariteit integraal in kan•• •verblijven, spelen, bewegen •• aan Veiligheidsbeleving Veiligheidsbeleving

Veiligheidsbeleving Veiligheidsbeleving Circulair (materialisering) Circulair (materialisering) •• • Circulair Circulair (materialisering) aan levendigheid op straat aan levendigheid aan levendigheid op straat straat •• Gezond en veilig op straat Gezond en veilig Gezond en veilig Gezond en van •• fragmentatie) Samenhang (voorkomen van fragmentatie) waar ruimte wordt geboden aan centraal. Herkenbaarheid door en de toekomstige plannen samenhang een plek krijgen. Bij en ••ontmoeten. De routes voor Inclusief, toegankelijk Inclusief, Inclusief, toegankelijk toegankelijk Emissievrij Emissievrij •• Emissievrij Emissievrij • Typologie Gemengd stedelijk gebied Gemengd stedelijk gebied ••• Gemengd Gemengd stedelijk gebied gebied ••• Fijn microklimaat •Inclusief, Fijn microklimaat Fijn microklimaat Fijn microklimaat fragmentatie) van bouwblok Typologietoegankelijk van bouwblok voorzieningen en bedrijven die goed herkenningspunten in(biodiversiteit) buurten en moeten een bij elkaar passend, de integrale vernieuwing van de langzaam verkeer zijn comfortabel Herkenbaarheid Herkenbaarheid •• •Herkenbaarheid Herkenbaarheid Natuurinclusief (biodiversiteit) Natuurinclusief (biodiversiteit) •• • Natuurinclusief Natuurinclusief (biodiversiteit) Plintenstrategie Plintenstrategie ••• Plintenstrategie Plintenstrategie ••• Duidelijke identiteit, herkenbaar Duidelijke identiteit, herkenbaar enbaar

Duidelijke identiteit, herkenbaar Duidelijke •• Open Typologie van bouwblok bebouwingsopzet Open bebouwingsopzet passen in een stedelijk woongebied. wijken, is hierin eenbijbelangrijke herkenbaar enbebouwingsopzet gelaagd stadsbeeld van enzichtbaar het gebruik van •• Voor verschillende doelgroepen Voor verschillende doelgroepen Voor verschillende verschillende doelgroepen doelgroepen Veerkrachtig Veerkrachtig •• • Veerkrachtig Veerkrachtig •• Leesbaar enZuidwest zichtbaaris het •Voor Leesbaar en Leesbaar enbij zichtbaar Leesbaar •• Aansluitend Open naoorlogs idioom leefomgeving Aansluitend naoorlogs idioom en ••aantrekkelijk opgave. De publieke ruimtes Daarnaast invoet-fiets eerdere omverbindingen Zuidwest nuvoet-fiets en in het••OV wordt verbindingen gestimuleerd.voet-fiets De • Gebruiksvriendelijk • • Gebruiksvriendelijk Gebruiksvriendelijk •• Goede •Gebruiksvriendelijk Goede -fiets Goede verbindingen Goede verbindingen idioom opleveren. •• Menselijke Aansluitend bij zijn naoorlogs idioom de opgave maat Menselijke maat (de buitenruimte, maar ook de herstructureringsperiodes de toekomst leefbaar te houden.

Er buitenruimte toegankelijk, vormt •• Slimme parkeeroplossingen • Slimmeisparkeeroplossingen en Slimme parkeeroplossingen parkeeroplossingen Slimme •• Slimme Menselijke maat al nieuwe • Slimme parkeeroplossingen voorzieningen) zijn toegankelijk, tijdslagen toegevoegd, die nieuwe dient••rekening te worden Gebouwentrees en overgangen Gebouwentrees en overgangen angen Gebouwentrees en overgangen Gebouwentrees en gehouden overgangen en • Slimme parkeeroplossingen een •gezonde leefomgeving en is gebruiksvriendelijk, veilig en gezond. karakteristieken buurten hebben met deopenbaar behoeftesprivé van toekomstige openbaar openbaaraan privé openbaar privé aantrekkelijk metprivé voldoende variatie •• Plintstrategie • Plintstrategie • Plintstrategie Plintstrategie gegeven. Opgaven die hiermee generaties. Het toevoegen van en afwisseling. Kwaliteitsplan Den Haag Zuidwest Kwaliteitsplan Den Haag Zuidwest Kwaliteitsplan Kwaliteitsplan Den Den Haag Haag Zuid Zuid samenhangen: refereren aan open hoogwaardig groene en duurzame januari 2023 januari 2023 januari januari 22 bebouwingsopzet, slim ingepaste kwaliteit is van belang. mobiliteitsoplossingen en samenhang i.p.v. fragmentatie.

ijke er

Kwaliteitsplan Zuidwest

Kernkwaliteiten Zuidwest

3.1

Drietal kernkwaliteiten

3.2

Kernkwaliteit 1: Lange lijnen verbinden de stad

3.3

Kernkwaliteit 2: Groene structuren

3.4

Kernkwaliteit 3: Karakteristieken van wijken en buurten

Kwaliteitsplan Zuidwest

Luchtfoto Morgenstond en sportparken Escamp I, II, III

Kwaliteitsplan Zuidwest

3.1

Drietal kernkwaliteiten

Den Haag Zuidwest kent een drietal kernkwaliteiten die het ruimtelijke fundament van dit gebied vormen: de betekenis van de lange lijnen die de stad verbinden, het groene karakter van Zuidwest en de karakteristieken van de verschillende buurten met hun typische naoorlogse opzet van open verkavelingsstructuur. De kernkwaliteiten geven duiding aan karaktereigenschappen van Zuidwest waarbinnen de ontwikkelingen moeten plaatsvinden. Verhouding tussen nieuw, bestaand en de historische context De ontwikkelingen in Zuidwest zijn altijd onderdeel van de bestaande context en bouwen voort op de bestaande kwaliteiten en kenmerken van Zuidwest. Bij elke ontwikkeling dient nagedacht te worden over hoe de nieuwe ontwikkelingen zich verhouden tot de historie van de plek en de bestaande context. Het kwaliteitsplan geeft hierbij een aanzet voor de verhouding tussen nieuw, bestaand en de historische context. Gebiedsspecifiek beleid (de uitwerking van dit Kwaliteitsplan in o.a. Beeldkwaliteitsplannen en gebiedsprogramma’s) werkt het karakter op gedetailleerder niveau uit. Kwaliteiten per buurt Zuidwest kent veel kwaliteiten op buurtniveau. De typerende opzet van het naoorlogse bouwblok, bijzondere publieke gebouwen en verfijnde architectonische details zijn hier voorbeelden van. De kwaliteiten per buurt verschillen en geven hierdoor de verschillende delen van Zuidwest een eigen identiteit.

Karakteristieken van wijken en buurten

Groene structuren

Kwaliteitsplan Zuidwest

Lange lijnen

Mural Moerwijk Erasmusweg

Kwaliteitsplan Zuidwest

Lange lijnen ver

3.2

Kernkwaliteit 1: Lange lijnen verbinden de stad

De Haagse lange lijnen zijn herkenbaar en continu van karakter. In Zuidwest is na de oorlog met het uitbreidingsplan van Dudok voortgeborduurd op de Haagse lange lijnen. Typisch Zuidwest is het heldere grid van lange lijnen en dwarslijnen met brede profielen en lange bomenrijen. Hierdoor ontstaat een duidelijke samenhang en ritmiek van bebouwing erlangs. Raamwerk van openbare ruimten

Betekenis en karakter van de lijnen (langs en dwars), verbinding met de stad

In Zuidwest ligt er een robuust en helder raamwerk van openbare ruimten, met de lange lijnen en dwarslijnen, de groene structuren in en om Zuidwest en de buurtpleinen en -parken. Om de kwaliteiten van het raamwerk ook voor de toekomst in stand te houden en nog beter tot zijn recht te laten komen zijn de volgende interventies van belang: •

Lange lijnen transformeren tot aantrekkelijke routes ook voor fietsers en voetgangers met minder ruimte voor de auto (onder andere Melis Stokelaan en Hengelolaan)

•

Meer aandacht voor de doorwaadbaarheid door het opheffen van barrières en toevoegen van langzaam verkeerroutes

•

Toegankelijke en aantrekkelijke parken en groengebieden (entrees Zuiderpark versterken, sportpark Escamp toegankelijker en uitnodigend maken en de barrière Lozerlaan bij de Uithof slechten).

• •

•

Betekenis van de lijnen Duiden van kwaliteiten van de lijnen (bijzondere punten en gebieden die erlangs liggen) Zie kaartje ruimtelijk raamwerk

Ritmiek en herkenningspunten Herkenbare punten, lijnen en gebieden dragen bij aan een prettige stad. Het geeft identiteit aan de ruimte en zorgt voor betere oriëntatiemogelijkheden, waardoor bewoners en ook bezoekers kunnen herleiden waar ze zijn. Herkenbare plekken zorgen ervoor dat Zuidwest een fijner gebied wordt, om doorheen te bewegen of om in te verblijven.

Hoofdstructuur van 50 km/h wegen Dwarslijnen met gemengd programma Lange lijnen met vergroeningsopgave Raamwerk van lange lijnen en dwarslijnen

Kwaliteitsplan Zuidwest

rbinden de stad

De oorspronkelijk open bebouwingstructuur in Zuidwest, met veelal 3- of 4-laagse portiek bebouwing, zorgt voor een duidelijke ritmiek langs de lange lijnen. De langgerektheid van de portiekbebouwing en ritmering van hoogteaccenten bepalen in belangrijke mate het beeld. Deze samenhang en eenduidigheid is kenmerkend voor de opbouw van Zuidwest.

In de toekomst zullen onder andere de Melis Stokelaan en Hengelolaan transformeren naar groene verbindingen met focus op langzaam verkeer en OV, met aandacht voor doorstroming van de nood- en hulpdiensten. De auto wordt minder dominant en de lanen transformeren door betere oversteekbaarheid tot verbindende schakels.

De bebouwing verschilt wel in beeld en architectuur, maar er zijn veel dezelfde woningtypes waardoor randen langs de lange lijnen weinig verscheidenheid en herkenbaarheid tonen. Opgave is enerzijds behoud van samenhang en ritmiek langs de lange lijnen, maar ook meer herkenbaarheid. Buurtkarakteristieken worden leesbaarder door toevoeging van bebouwingstypes die bestaande identiteit van de drie buurten ondersteunen.

Identiteit van de dwarslijnen

Identiteit van de lange lijnen De lange lijnen zijn verbindende schakels en moeten een zachte overgang vormen tussen de deelgebieden en wijken. In Zuidwest wordt gekozen voor zo min mogelijk obstakels of grenzen, en voor zoveel mogelijk connecties en verbindingen, zowel visueel als ook functioneel.

De dwarslijnen staan haaks op de lange lijnen en zullen meer van karakter en identiteit gaan verschillen. Vaak zijn aan deze breed opgezette lanen voorzieningen gesitueerd. Door de verscheidenheid aan functies langs de dwarse lijnen verschillen deze meer van karakter. Ook hier is er ruimte voor verdichting en het toevoegen van nieuwe functies en voorzieningen. Langs de lange lijnen en langs sommige dwarslijnen is ook ruimte voor bedrijvigheid in de plinten, vanwege bereikbaarheid, zichtbaarheid, herkenbaarheid (van de plek in het grotere geheel) en schaalgrootte van de bebouwing.

Vuistregels: •

Ontwikkelingen aan, op of in de lange lijnen dragen bij aan de samenhang, ritmiek, continuïteit en leesbaarheid van het netwerk.

•

Ontwikkelingen vormen verbindende schakels en gaan uit van het opheffen van barrières en het leggen van verbindingen.

•

Ontwikkelingen dragen bij aan samenhang en ritmiek van de bebouwing en dragen hierdoor bij aan herkenbaarheid en oriëntatie.

De lange lijnen zijn in Zuidwest ook de belangrijke verkeersontsluitingswegen. Het raamwerk is op dit moment erg gericht op auto en er is in de profielen veel ruimte voor autoverkeer (rijweg en parkeren). Ondanks de groene uitstraling van de lanen, met veel bomen en waterstructuren, wordt het beeld op veel plekken bepaald door de verkeersruimte. Hierdoor vormen de lange lijnen vaak ook barrières voor kruisend langzaam verkeer. Er zijn kansen om de verblijfsen gebruikskwaliteit van een aantal lange lijnen en dwarslijnen te verbeteren.

Kwaliteitsplan Zuidwest

Ritmiek en herkenningspunten

Identiteit van de lange lijnen

Identiteit van de dwarslijnen

Herkenningspunten langs Melis Stokelaan

Groene bomenlaan Melis Stokelaan

Dwarslijn Leyweg

Kwaliteitsplan Zuidwest

Gravinnendreef Kwaliteitsplan Zuidwest

Transformatie Melis Stokelaan naar een nieuw singelpark De Melis Stokelaan is oorspronkelijk onderdeel van het groene assenkruis in Zuidwest en bestaat uit een wegprofiel met fiets, auto en tram. Aangrenzend bevindt zich een ecologische zone en een groengebied met verschillende functies zoals sportvelden. De waterstructuur is een belangrijk onderdeel van het karakter van de laan en omzoomt de verschillende programma’s langs de as. In de toekomst transformeert de Melis Stokelaan naar een nieuw singelpark, een groene verbinding met focus op langzaamverkeer en openbaar vervoer. Water, ecologie en sport zijn de verbindende en beeldbepalende elementen in de Melis Stokelaan.

toelichting PM

Kwaliteitsplan Zuidwest

Groene structur

3.3

Kernkwaliteit 2: Groene structuren

Het unieke groene karakter van Zuidwest is één van de belangrijkste kwaliteiten. Op de verschillende schaalniveaus, van omgeving rondom Zuidwest tot aan niveau van de binnentuin, zijn het groen en de natuur zichtbaar en nabij en dragen bij aan een gezonde en duurzame leefomgeving. Het is de opgave om de toekomstige kwaliteit en de gebruikskwaliteit van het groen te verbeteren. Groen op verschillende schaalniveaus

Collectieve binnentuinen

Rondom Zuidwest bevinden zich verschillende parken en groenstructuren die met elkaar een stedelijk en regionaal netwerk vormen. De Uithof is verbonden met Madestein, Ockenburg en Nationaal Park Hollandse Duinen en de landgoederenzone van Rijswijk grenst aan het zuiden van Zuidwest.

De groene collectieve binnentuinen als kleinste schakel in het groene raamwerk waren in hun oorspronkelijke programmering een belangrijk kenmerk van de naoorlogse stedenbouwkundige opzet van Zuidwest. Ze werden ook gezien als ruimtes van samenkomst

Groene dragers van Zuidwest • • •

De lange lijnen Melis Stokelaan en Hengelolaan zijn belangrijke groene schakels tussen de twee grote parken de Uithof en het Zuiderpark. Halverwege passeert deze verbinding een clustering sportvelden. Een deel hiervan zal heringericht worden als park met sportvoorzieningen voor de wijk. Deze groenstructuur geeft een kwalitatieve groenimpuls in het centrum van Zuidwest. Zuidwest kent een intern groen raamwerk binnen de wijken die de verschillende buurten met elkaar verbindt. Het betreft veelal de singelstructuren met bomenrijen die de overgang tussen de buurten markeren.

• •

Op buurtniveau zijn de buurtparken en – pleinen belangrijke ontmoetingsplekken in de wijk. Verhogen van de kwaliteit van de parken en vergroenen van de pleinen zijn belangrijke opgaven op dit schaalniveau. Het Zuiderpark en de Uithof zijn mooie voorbeelden hiervan. En ook kwaliteitsverbeteringen op grotere schaal zoals de Landgoederenzone van Rijswijk dragen bij aan een impuls voor de leefbaarheid in Zuidwest.

Verbonden netwerk van groen Buurten in het groen Sociale waarden, ontmoetingsruimte Ecologische waarden Zichtbaar en identiteitsbepalend

Grote groengebieden (Zuiderpark, Uithof, assenkruis) Substructuur van grone singels/ wegen Verbetering/ Vergroening van dwarslijnen en lange lijnen Hoofdwegen Raamwerk van groene structuren

Kwaliteitsplan Zuidwest

voor de bewoners. Bij herontwikkelingen worden de binnentuinen vaak uitgevoerd als collectieve dektuinen met ruimte voor ontmoeting. In het gedachtegoed van Zuidwest ontworpen als collectieve groene ontmoetingsruimte, maar herinterpreteert als groen dek met parkeren eronder. Zowel bij behoud van de binnentuin, als bij het maken van nieuwe (verhoogde) binnentuinen is het van belang dat entrees uitnodigend en zo toegankelijk mogelijk moeten zijn, zichtbaar vanuit de straat, zo groen mogelijk, met een zo dik mogelijk grondpakket om zo ook voldoende water te kunnen vasthouden. Het groene matje

Groen als klimaatbuffer De grote parken zijn niet alleen belangrijk voor Zuidwest maar ook voor de stad Den Haag als geheel, waarbij zij in de toekomst door opvangen van water voor verkoeling en schaduw tijdens warme dagen nog beter als klimaatbuffer kunnen functioneren. Op deze manier zorgen ze voor een gezonde en duurzame leefomgeving. Door het groen anders in te richten en meer aandacht te besteden aan de kwalitatieve invulling ervan ontstaat er een natuurinclusieve biodiverse omgeving met hoge ecologische waarden.

Lange lijnen verbindenGroen de als stontmoetingsruimte ad

Op straat- en blokniveau vinden we de voor Zuidwest zo kenmerkende groene randen om de bouwblokken (het groene matje). Smalle stroken met gras of lage begroeiing die de portiekflats steeds omkaderen zorgen voor een zachte overgang van de straat naar de woning. Bij nieuwe ontwikkelingen dienen deze zo veel mogelijk opgenomen te worden in het ontwerp.

Zuidwest is één van de meest groene wijken van de stad, met een helder raamwerk en vele lanen, singels, parken en pleinen. Daarnaast bevinden zich er grote identiteitsbepalende parken zoals het Zuiderpark en de Uithof. Op veel plekken valt de groene structuur nu samen met verkeersaders of private functies als sportvelden en volkstuinen, daardoor heeft het groen op veel plekken weinig gebruikswaarde en is niet altijd van goede kwaliteit. Om de sociale waarde van groen als ontmoetingsruimte en plek voor sport, spel en beweging goed tot zijn recht te laten komen is het dus van belang dat deze gebieden een kwalitatieve impuls krijgen.

verleden

heden

Vuistregels: •

Het groen wordt kwalitatief beter en meer (bio) divers.

•

Ontwikkelingen van groen en groenstructuren dragen bij aan verschillende doelen (verblijfskwaliteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit)’’.

•

Ontwikkelingen houden rekening met beschermde soorten.

•

Ontwikkelen van groene collectieve binnentuinen (al dan niet verhoogd op een dak) vormt altijd onderdeel van de ontwerpopgave.

•

De groene randen om de bouwblokken (het groene matje) dient bij ontwikkelingen zoveel mogelijk aangebracht te worden.

Lange lijnen verbinden de stad

Samenhang en ritmiek

toekomst Kwaliteitsplan Zuidwest

Groen op de verschillende schaalniveaus regionaal groen

Melis Stokepark

Uithof

Ambachtsgaarde

Hengelolaan

lange lijnen en singelstructuren

Kwaliteitsplan Zuidwest

buurtparken en pleinen

Buurtplein Morgenstond

Vergroend plein aan de Stede

Buurttuin Moerwijk

Binnentuin tussen Rijnauwenstraat en Westhovenplein

groene binnentuinen

Kwaliteitsplan Zuidwest

Karakter van de

3.4

Kernkwaliteit 3: Karakteristieken van wijken en buurten

Zuidwest is een naoorlogs gebied met de kenmerken en karakteristieken uit die tijd, zoals de ruime en open opzet, de scheiding van functies, gebouwd vanuit een wijkgedachte met elke buurt een eigen voorzieningencentrum. De bouw van de wijken van destijds nam ongeveer 20 jaar in beslag, dus tussen de wijken zijn er ook verschillen zichtbaar in opzet door veranderende context. De drie wijken Moerwijk, Morgenstond en Bouwlust-Vrederust hebben elk hun eigen karakter en kwaliteiten. Karakteristieken van de wijken

Bouwlust Vrederust

In Zuidwest zijn de verschillende tijdslagen duidelijk afleesbaar, van net voor de oorlog tot jaren 60. De drie wijken Moerwijk, Morgenstond en BouwlustVrederust kennen een heldere opbouw en verkaveling. De opbouw en de karakteristieken van de wijken zijn echter door de ontwikkeling van bouwblok naar stempel verschillend. Dit veranderde ook de ruimtelijke kwaliteit van de binnentuinen en de relatie met de straten om de gebouwen heen.

In Bouwlust Vrederust ging men de compositie van de bouwblokken anders benaderen. Op het bestaande stramien werden vrije ruimtelijke composities met verschillende soorten bebouwing gemaakt: stempelverkaveling met galerij- en portiekflats en eengezinswoningen. De stroken met rijtjes van deze verschillende typen werden op een verder groene tapijt in een compositie gearrangeerd in het bouwblok.

Wijken verschillen in opzet en tijds met elk eigen karakter en kwaliteit

Binnentuinen in Bouwlust Vrederust zijn doorwaadbaar • Ruime en open opzet en door de meer open verkaveling nog beter zichtbaar • Samenhang vanaf de straatkanten. Voor- en achterkanten zijn vaak en ritmiek in bebo wisselend georiënteerd. De herhaling van de stempels structuurniveau in een stempelverkaveling is karakteristiek • voor Oorspronkelijk opzet vs Bouwlust, Berestein en Vrederust. herstructurering/transformatie

•

• •

Moerwijk

Zichtbaarheid van de verschille tijdslagen, gelaagd stadsbeeld Variantie in architectonische u Plekken voor ontmoeting

In Moerwijk is het klassieke gesloten stadsblok opengebroken. Voorkanten en entrees aan de straatzijde waren vanuit het gesloten bouwblok evident. In Moerwijk heeft de ontwikkeling plaats gevonden van stadsblok direct aan de straat naar opengebroken blok op een groen tapijt. De binnentuin was van oudsher alleen bestemd voor de bewoners. Wel altijd zichtbaar, bijvoorbeeld door een open hekwerk. Morgenstond Het opengebroken stadsblok ontwikkelt zich in Morgenstond verder door naar strokenbouw. Met de komst van de strokenbouw worden voorkanten en entrees aan de straatzijde minder vanzelfsprekend. In Morgenstond is het groene tapijt rondom gebleven. Binnentuinen in Morgenstond zijn doorwaadbaar en door de meer open verkaveling nog beter zichtbaar vanaf de straatkanten.

Kwaliteitsplan Zuidwest

Rijksmonument Gemeentelijk monument Beschermd stadsgezicht Beeldbepalende architectuur Beeldondersteunende architectuur Beeldbepalend ruimtelijk ensemble Cultuurhistorisch waardevolle buurten en ensembles op basis van onderzoek Crimson

Beeldondersteunend ensemble

Cultuurhistorie als basis Cultuurhistorische waarden vormen een bepalende factor bij herontwikkeling van gebieden of gebouwen. Ze zijn de basis in gebieden waar er sprake is van cultuurhistorische waarden. In Zuidwest zijn een aantal gebouwen monument. Deze gebouwen hebben daardoor een beschermde status. Aan de hand van cultuurhistorisch onderzoek, een waardestellende inventarisatie van Crimson, aangevuld met onderzoek van de afdeling Monumenten, is bepaald welke gebieden of gebouwen beeldbepalend zijn of beeldondersteunende cultuurhistorische waarden hebben. Het onderzoek van Crimson vormt een inhoudelijke en hanteerbare onderlegger voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied en geeft de gemeente Den Haag handvatten bij de omgang van waardevolle objecten, ensembles en buurten. Indien er sprake is van cultuurhistorische waarden is het basisprincipe van “voortbouwen op het bestaande” een belangrijk uitgangspunt.

Vuistregels:

Woningbouwfestival Dedemsvaartweg 1988-2003

•

De stedenbouwkundige opzet van de buurt wordt als belangrijk uitgangspunt genomen van ontwikkelingen.

•

De oorspronkelijke kwaliteiten worden zoveel mogelijk behouden. Nieuwe ontwikkelingen vullen het bestaande aan.

•

Bij ontwikkelingen in gebieden met cultuurhistorische waarden worden deze waarden als uitgangspunt genomen en vertaald en wordt ingezet op zoveel mogelijk behoud.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15651183/1