RIS322179 Bijlage 1 Actielijn Seniorvriendelijk Den Haag 2025-2030

Start verkenning in 2025

Een goede maaltijd is voor iedereen belangrijk. Sommige inwoners hebben echter ondersteuning nodig bij het bereiden, nuttigen of niet vergeten van maaltijden. Het is belangrijk dat ook deze inwoners voldoende gezonde maaltijden kunnen blijven eten. Op basis van een aantal signalen, gaan we onderzoeken of er verbeteringen nodig zijn aan de huidige maaltijdvoorzieningen. We gaan hiervoor in gesprek met professionals zoals casemanager dementie, ouderenconsulenten, wijkverpleegkundigen, huisartsen en senioren.

Start verkenning in 2026

Logeerzorg zorgt ervoor dat mantelzorgers ook ’s nachts even op adem kunnen komen. Sinds 2024 is er, naast de geïndiceerde maatwerkvoorzieningen, respijtzorg aan huis. Daarnaast werken we samen met ‘Logeerhuis de Buren’ in Rotterdam. Samen met ‘Vereniging Transmurale Zorg’ en de regiogemeenten kijken we of deze zorg voldoende is en goed aansluit bij wat mensen nodig hebben of dat er nog iets extra nodig is.

Start 2025

De gemeentelijke onder­ steuning voor senioren is op een aantal onderdelen verbeterd en versterkt.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

29

3.2 Zorg en ondersteuning versterken door samenwerking * We sluiten aan bij een groep oudere mannen in een Turkse moskee in Den Haag die beperkt Nederlands kunnen. Ze hebben veel vragen aan de gemeente. Zo hadden ze een Facebook bericht gelezen over energietoeslag vanuit de gemeente en wilden ze weten hoe ze die konden aanvragen. Ook hadden ze weinig informatie over zorg en ondersteuning. Ze zouden graag informatie krijgen van iemand die Turks spreekt. De huisarts blijkt een belangrijke bron van informatie, vaak spreekt hun huisarts Turks. Ook horen we een paar persoonlijke verhalen. Het verhaal van Yusuf sprong eruit. Yusuf is een oudere man die in de jaren zestig naar Nederland is gekomen vanuit Turkije. Ruim twintig jaar geleden besloot hij te remigreren naar Turkije. Recent besloot hij dat hij toch liever in Nederland ouder wordt, maar het valt tegen. Hij vindt dat mensen nu kouder met elkaar omgaan en hij kan zijn weg nog niet vinden in de zorg. Yusuf is hartpatiënt en heeft medicijnen nodig. De zorgverzekering vindt hij duur, hij leeft van het inkomen van zijn kinderen. Medicijnen laat hij momenteel nog uit Turkije overkomen. Hij weet niet goed waar hij aan moet kloppen. Hij heeft behoefte aan ontmoeting en een netwerk, aan een fijne huisarts en iemand die met zijn financiën meekijkt.*

3.2.1

Waarom is dit belangrijk?

werkers zodat het ouderenwerk ingeschakeld kan worden als

Niet alleen de druk op gemeentelijke ondersteuning en welzijns-

senioren bij de huisarts komen met eenzaamheidsproblematiek.

voorzieningen neemt toe, ook de druk bij de huisartsen en

Ook Wmo-casemanagers zoeken actief de verbinding met

andere zorgorganisaties stijgt. In 2030 wordt een tekort verwacht

huisartsen, welzijnswerk en ziekenhuizen door voorlichtingen

van minimaal 5.100 zorgprofessionals in de regio Haaglanden .

te geven over gemeentelijke voorzieningen.

15

Dit geeft onzekerheid voor senioren of ze in de toekomst nog wel de zorg kunnen krijgen die ze nodig hebben.

Complexe zorg Het kan voor senioren onduidelijk zijn waar ze hun vragen over zorg en hun gezondheid moeten stellen door de grote verscheiden­heid aan zorgorganisaties en welzijnsorganisaties. Senioren moeten soms bij verschillende loketten opnieuw hun verhaal doen voordat ze bij de juiste plek zijn, of moeten op verschillende plekken hulp aanvragen. Voor senioren moet er in noodgevallen soms veel geregeld worden in een korte tijd, dit kan erg complex zijn. Slim samenwerken is hard nodig om ervoor te zorgen dat de zorg voor senioren goed is, en blijft. Denk aan samenwerkingen tussen huisartsen en ouderen-

15 Regioplan Haaglanden 2024-2030.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

30

Haaglander Gezonder!

3.2.2

Doelen

In het plan ‘Haaglanden Gezonder!’ staat samenwerken centraal16. Dit ambitieuze plan is opgesteld door zorg­

Meer senioren krijgen de juiste hulp door slimme samen­

verzekeraars, huisartsen, zorg- en welzijnsorganisaties en

werkingen in de wijk

gemeentes met als doel om het zorgtekort te verminderen door samen te werken. De partners zetten in op het versterken van gezondheids­preventie en het efficiënter inzetten van de zorg­

Context dementie

capaciteit. Als gemeente zijn we een belangrijke samenwerkings-

Samenwerking in het versterken van zorg en ondersteu-

partner, maar niet alle acties hebben een gemeentelijk

ning in de wijk, kan bijdragen aan het beter inspelen op de

component­­­­­. Zo werken de zorg­organisaties de komende jaren

behoeften van mensen met dementie, waardoor zij langer

samen aan één loket waardoor senioren in crisissituaties of

in hun vertrouwde omgeving hun weg kunnen blijven

gevorderde dementie sneller geholpen kunnen worden. Dit heet

vinden. Ook is het belangrijk dat iemand met dementie

het Verwijspunt Ouderen . De medische zorg voor senioren in de

tijdig een diagnose krijgt, zodat ondersteuning op tijd kan

wijk wordt ook verbeterd doordat artsen met specialistische

worden ingezet. Het duurt vaak lang voordat dementie

kennis over ouderen (Medisch Specialist Ouderen) vaker

herkend wordt. 66% van de mantelzorgers geeft aan dat

meekijken met de huisarts. De ziekenhuizen in de regio werken

het langer dan 1 jaar duurde voordat de diagnose werd

samen om dit mogelijk te maken.

gesteld. Door slimme samenwerking willen we dit proces

17

versnellen.

16 Home - Haaglanden Gezonder! is de concretisering van het Regioplan Haaglanden 2024-2030 17 VPO Haaglanden.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

31

3.2.3

Acties per doel

DOEL

ACTIE

JAARTAL

Meer senioren krijgen de juiste hulp door slimme samenwerkingen in de wijk

Veel senioren zien de huisarts als eerste en meest vertrouwde aanspreekpunt voor hulpvragen. Er is de afgelopen jaren ingezet op korte lijntjes tussen huisartsen en het welzijnswerk. Dit heeft als doel dat senioren met welzijnsgerichte vragen, bijvoorbeeld rondom eenzaamheid, de juiste ondersteuning krijgen. Een bekende methode die hiervoor gebruikt wordt, is ‘Welzijn op Recept’. We kijken met welzijnsorganisaties en huisartsen hoe de samenwerking verder kan worden verbeterd.

2025 - 2030

Er zijn verschillende bredere wijksamenwerkingsverbanden opgezet tussen huisartsen apothekers, fysiotherapeuten, ouderenwerk, gemeente, wijkverpleging en het welzijnswerk. Het doel hiervan is om ervoor te zorgen dat inwoners met complexe problematiek snel de juiste zorg en ondersteuning krijgen. We dragen bij aan het vormgeven en versterken van deze wijksamenwerkingsverbanden. Ook nemen we eraan deel.

2025 - 2030

Ouderenwerkers geven kortdurende ondersteuning aan senioren. Zij geven aan dat senioren steeds vaker een meer langdurige vorm van begeleiding nodig hebben en anders vaak weer terug in beeld komen bij het ouderenwerk. We gaan daarom met de Wmo-wijkteams en het welzijnswerk verkennen hoe passende ondersteuning geboden kan worden aan senioren die lichte langdurige begeleiding nodig hebben.

Verkenning in 2025

Alle Wmo-casemanagers krijgen een training om dementie te herkennen en het gesprek aan te gaan met de inwoner met dementie of hun mantelzorger om goed door te kunnen verwijzen voor een tijdige diagnose.

Jaarlijks

Na een ziekenhuisopname hebben mensen soms extra informatie of tijdelijke hulp nodig. Senioren geven aan dat ziekenhuizen, gemeenten en welzijnsorganisaties hierin beter kunnen samenwerken. Daarom gaan we met ziekenhuizen in gesprek om te bespreken hoe senioren na een opname sneller en beter kunnen worden geholpen door de gemeente of door de welzijnsorganisaties.

Start in 2027

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

32

INTERVIEW OUDERENCONSULENTEN ROOS EN MARGO

“HET IS TIJD OM DE KRACHTEN TE BUNDELEN” Ouderenconsulenten Roos Peltenburg en Margo van der Salm zijn 2 van de 26 ouderenconsulenten van Wijkz in Den Haag. Zij bieden ondersteuning aan senioren in stadsdeel Escamp. “Het is tijd om de krachten te bundelen. We moeten meer oog en zorg hebben voor elkaar in de wijk.” Geen dag is hetzelfde. Roos en Margo krijgen de meest uiteenlopende vragen. Zoals een mevrouw die was opgelicht door iemand die ze via internet had leren kennen. Een meneer die een parkeervergunning wil aanvragen en niet weet hoe. Een dame met dementie met een huurachterstand die in een vervuild huis blijkt te wonen. Of een oudere man die niet weet hoe hij als weduwnaar verder moet.

Zelfstandig blijven wonen Margo en Roos helpen senioren in Escamp om zo lang mogelijk zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen. Ze krijgen veel vragen over huisvesting: “Nu er geen verzorgingshuizen meer zijn, is het gat tussen thuis en verpleeghuis groot. We vertellen over de mogelijkheden voor zorg en ondersteuning om zo lang mogelijk thuis te kunnen blijven wonen. Zo nodig ondersteunen we bij het zoeken van een geschiktere woning”, zegt Margo.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

33

Veerkracht Elk stadsdeel heeft uitdagingen. In Escamp zien Roos en Margo veel eenzaamheid en merken dat mensen moeite hebben met de taal en digitale middelen. “Maar daar staat tegenover dat mensen heel veerkrachtig zijn. Veel bewoners hebben hun leven lang hard moeten knokken en het niet breed gehad. Uit onderzoek blijkt de verbinding in Escamp laag, maar we zien ook dat buren wel voor elkaar klaarstaan. Ze helpen elkaar met een boodschapje­­­­­doen of de hond uitlaten”, zegt Roos.

Krachten bundelen Over de toenemende vergrijzing hebben de ouderenconsulenten zorgen. Het aantal hulpvragen stijgt, de wachtlijsten groeien en de zorg- en welzijnssector moet meer doen met minder mensen. Tegelijkertijd biedt het ook kansen. “We moeten de krachten voor wonen, welzijn en zorg nog meer bundelen. We moeten nog beter kijken naar elkaars deskundigheid. Dus waar kunnen we elkaar verder aanvullen en versterken?”, zegt Margo. Volgens het tweetal is het ‘tijd om de krachten te bundelen’. Niet alleen tussen professionals, juist ook met én tussen wijkbewoners. “Als het aan ons ligt, kijken we steeds meer naar de onderlinge betrokkenheid. Wat mensen in een wijk voor elkaar kunnen betekenen. In de toekomst moeten we er meer voor elkaar zijn. Dan kunnen we de uitdagingen aan.”

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

34

HET BESTE VAN JE LEVEN MAKEN Portret gemaakt door Amani 2023 Meneer is een persoon die mij zeker bij zal blijven. Zijn uitgesproken meningen, duidelijke normen, gedetailleerde anekdotes en zijn kijk op het leven hebben een flinke indruk op mij gemaakt. Het blijkt dat meneer helemaal­­­­­niet tevreden is over zijn kwaliteit van leven op dit moment, hij probeert echter een relatief positieve kijk op het leven te behouden. Het lijkt bijna alsof hij zich verschuilt achter zijn schild oftewel zijn optimisme. Hij maakt er het beste van. In het schild heb ik een oog getekend. De felgekleurde iris moet op subtiele wijze een zonnebloem voorstellen en is in dit geval een metafoor voor positiviteit­­­­­, passie voor het leven, kracht, flexibiliteit en zelfvertrouwen. Het oog is groot en houdt alles nauw in de gaten en staat symbool voor de actieve oplettendheid van meneer. Het oog kijkt als het ware door de zonnebloem heen, hiermee verwijs ik naar zijn positieve kijk op het leven. Het schild representeert zijn stoere, zelfredzame en vooral sterke buitenkant. Tot slot heb ik ervoor gekozen om het schild en het ooglid zwart-wit af te beelden. Door enkel de iris en het oogwit in kleur weer te geven, hoop ik hier extra nadruk op te leggen. Het voornaamste element van mijn portret is namelijk de afspiegeling van meneer K. zijn positieve kijk op het leven.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030 20

35

4 WONEN IN EEN SENIORVRIENDELIJKE WIJK

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

36

4.1 Comfortabel wonen * We spraken Conny bij een Haags Ontmoeten groep. Conny is 90 jaar oud, en woont al 75 jaar aan hetzelfde plein in de Rivierenbuurt. Ze woonde in een eengezinswoning met haar man en kinderen en ze hadden daar hun eigen bedrijf. Nu ze alleen is, woont ze in een kleinere, fijne woning aan datzelfde plein. Ze wil hier nooit meer weg, maar er is wel een probleem: ze woont in een bovenwoning met een lange trap. Wij vragen voorzichtig of deze trap geen problemen geeft voor de toekomst, maar zo ziet Conny dit niet. De trap is Conny’s belangrijkste motivatie om elke dag haar beweeg­ oefeningen te doen. Zolang ze haar oefeningen blijft doen, verwacht ze fit genoeg te zijn om de trap op en af te gaan. Verder dan dit wil ze niet vooruitkijken, maar ze merkt wel dat het moeilijker begint te worden. Ze vindt het steeds spannender om alleen de deur uit te gaan om te wandelen, omdat ze soms duizelig wordt tijdens het wandelen. *

4.1.1

Waarom is dit belangrijk?

Diverse type woonvormen Er zijn verschillende type woningen waar senioren behoefte aan

Een veilige en fijne woning als basis

hebben:

Een veilige en fijne woning is een belangrijke voorwaarde om

• Er is behoefte aan voldoende drempelloze woningen

prettig ouder te worden. Veel senioren wonen met plezier in hun woning18. Het vooruitzicht van verhuizen, vooral door

(nultreden­woningen). • Er is behoefte aan woningen met extra voorzieningen, zoals

toenemende ouderdomsklachten, kan stressvol zijn. Het moeten

ontmoetingsruimtes, en woningen dichtbij zorginstellingen

verlaten van de vertrouwde buurt en netwerk is voor sommige

(woonzorgvormen).

senioren een angst. Wanneer een woning niet meer geschikt is, leidt dit vaak tot onverwachte spoedverhuizingen. Daarom is het

Veel senioren willen in een woning wonen waar ze anderen

extra belangrijk dat senioren passende huisvesting vinden.

makkelijk ontmoeten. Het Centrum Groepswonen biedt hulp door senioren te informeren over de mogelijkheden om in een

Veranderingen in het landelijke beleid

woongroep te wonen. Ook helpen ze inwoners en professionals

De afgelopen decennia is het landelijke beleid veranderd.

met de ontwikkeling van nieuwe woongroepen. Vereniging

Verschillende verzorgingshuizen zijn gesloten en de focus ligt

Groepswonen voor Ouderen speelt hierin ook een rol. Zij onder-

nu op zelfstandig wonen met zorg en ondersteuning aan huis.

steunen de aangesloten woongroepen met informatie en advies.

Er ligt een grote opgave om ervoor te zorgen dat senioren in woningen kunnen wonen waar ondersteuning en zorg dichtbij

Woonzorgvisie 2025-2040

is. Veel senioren­­­­­geven aan niet goed te weten wat te doen als

In het voorjaar van 2025 presenteert Den Haag de

zelfstandig wonen niet meer mogelijk is. Dit benadrukt het

ontwerp-woonzorgvisie. Hierin staan de ambities voor passende

belang van duidelijke informatie over beschikbare woonvormen

huisvesting voor mensen met een woonzorgbehoefte.

en goede begeleiding en ondersteuning.

De visie richt zich op meerdere doelgroepen. Senioren vormen

18 Ouderenmonitor-Den-Haag-2023_nl.pdf

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

37

in aantal de grootste doelgroep. Tot 2040 is er een toenemende

Context dementie

vraag van ongeveer 20.000 woonplekken voor senioren.

Ook mensen met dementie wonen langer zelfstandig

Deze woonplekken creëren we via:

thuis. Bij het bouwen van nieuwe woningen en het

• De bouw van nieuwe woningen.

aanpassen van bestaande woningen moet daarom

• Het aanpassen van bestaande woningen.

ook gelet worden op wat er nodig is voor mensen met

• Het ontwikkelen van innovatieve (collectieve)

dementie. Een dementievriendelijke woning kan senioren

woonzorg­concepten

met dementie helpen zich beter te oriënteren en zelf-

• De doorstroming verbeteren

standig te blijven. Vaak is een woning uitgerust met zorgtechnologie en hulpmiddelen. Ook bevorderen dementie­

Lopende acties

vriendelijke woningen ontmoeting en activiteiten­­­­­.

Vanwege de urgentie wordt er al aan meerdere oplossingen

Daarnaast moeten er ook voldoende woningen zijn waar

gewerkt, vooruitlopend op de publicatie van de woonzorg­visie.

goede zorg geboden wordt voor senioren die niet meer

In dit plan benoemen we de acties waar we aan (gaan) werken,

zelfstandig kunnen wonen.

en welke verder uitgewerkt worden in de woonzorgvisie en de uitvoeringsplannen. Hiervoor werken we samen met woningcorporaties, zorg- en welzijnsorganisaties en belangenbehartigers. Met een stuurgroep Wonen en Zorg worden de handen ineen geslagen om uitvoering te geven aan de woonzorgvisie. De voortgang van deze acties wordt gemonitord via de woonzorgvisie19.

4.1.2

Doelen

• Er zijn voldoende geschikte woningen voor senioren. • Er zijn nieuwe woonzorgconcepten voor senioren. • Ontmoetingsruimten in seniorenflats worden beter benut. • Senioren die willen verhuizen naar een passende woning hebben informatie en ondersteuning.

19 Met de woonzorgvisie wordt ook de uitvoering van het initiatiefvoorstel ‘Gemeente pak regie, nu een taskforce ouderenhuisvesting’ opgepakt (RIS317560). In een bijlage bij de woonzorgvisie wordt toegelicht welke onderdelen uit het initiatiefvoorstel op welke plek in de woonzorgvisie terug te vinden zijn.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

38

4.1.3

Acties per doel

DOEL

ACTIE

JAARTAL

Er zijn voldoende geschikte woningen voor senioren

De bouwopgave is groot. We stimuleren de bouw van woningen voor senioren in bestaande bouw en nieuwbouw.

2025 - 2040

Zorgorganisaties met eigen vastgoed hebben aangegeven mogelijkheden te zien om woonzorgconcepten te bouwen rondom hun bestaande locaties. We gaan samen met deze zorgorganisaties onderzoeken of en hoe we dit proces kunnen versnellen.

2025 start

We gaan samen met de corporaties aan de slag om de toegankelijkheid van de gezamenlijke ruimtes van seniorenwooncomplexen in de sociale huursector te verbeteren. Dit is nu niet altijd op orde, terwijl de woningen zelf wel toegankelijk zijn. Als gemeente gaan we dit onder andere doen via de financiering van veilige scootmobiel-stallingen. Hierdoor voorkomen we dat scootmobielen een valgevaar vormen in gezamenlijke ruimtes.

2025 start

Bij de bouw van seniorencomplexen letten we op wat er nodig is voor mensen met dementie in de woning en in de wijk.

2026 start

We ondersteunen burgerinitiatieven die collectief willen wonen via het Centrum Groepswonen.

Doorlopend

De verwachting is dat de vraag naar mantelzorgwoningen zal toenemen. We zorgen dat het voor Hagenaars duidelijk is welke regels er zijn voor het bouwen van een mantelzorgwoning. Zo is het in sommige gevallen mogelijk om zonder vergunning een mantelzorgwoning te bouwen. We beginnen met het publiceren van deze kennis op Haagse pagina’s over wonen en mantelzorg.

2025 start

Er zijn nieuwe woonzorg­ concepten voor senioren.

De mogelijkheden voor nieuwbouw zijn beperkt. Daarom richten we ons ook op het seniorvriendelijker maken van bestaande seniorencomplexen. We starten met de ontwikkeling van 10 seniorencomplexen tot Haagse ’plus’flats. Dit zijn flats waarbij wonen, zorg, welzijn en technologie in samenhang is georganiseerd. De verbinding tussen bewoners wordt vergroot en er wordt ingezet op activiteiten die bijdragen aan een gezonde leefstijl. We hebben hier ook aandacht voor cultuurspecifieke woonzorgconcepten.

2025 - 2027

Ontmoetingsruimten in seniorenflats worden benut beter

Den Haag kent 48 woongroepen, die een gemeenschappelijke ruimte hebben waar activiteiten worden georganiseerd. Het verschilt hoe deze gemeenschappelijke ruimtes worden gebruikt. Naast het stimuleren van nieuwe groepen, verkent Het Centrum Groepswonen hoe het gebruik van gezamenlijke ruimtes in bestaande woongroepen beter kan worden benut.

2025

In 2023 en 2024 heeft Stichting Woonservicewijken het project ‘Samen kracht’ uitgevoerd in een seniorenwooncomplex aan de Lozerlaan. Samen met bewoners is gekeken hoe het nog prettiger ouder worden is in dit complex. Aan de hand hiervan zijn verbeteringen doorgevoerd. We gaan deze werkwijze voortzetten in andere seniorencomplexen in Den Haag. We benaderen hiervoor ook complexen waar (voornamelijk) senioren met een migratieachtergrond wonen.

2025 start

Verhuizen naar een geschikte woning kan veel werk zijn. Hierdoor verhuizen senioren soms te laat naar een woning die veiliger en passender is bij hun nieuwe levensfase. We werken aan een ‘instrumentenkist’ van hulpmiddelen die op maat ingezet kan worden om senioren te helpen in het verhuisproces. Denk aan goede informatie over beschikbare woningen, hulp bij het verhuizen of de mogelijkheid om persoonlijk advies te krijgen wanneer nodig. We werken hierbij samen met corporaties en kijken ook naar ondersteuning voor senioren met een middeninkomen of hoger inkomen.

Start ontwikkeling in 2025

Senioren die willen verhuizen naar een passende woning hebben informatie en ondersteuning

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

39

4.2 De seniorvriendelijke wijk *Cedric ontmoeten we op een bankje dicht bij de Haagse Markt. Hij woont hier in de buurt en dit bankje ziet hij als zijn buurthuis. ‘Ik ga hier altijd zitten en maak een praatje met andere Caribische ouderen’. Cedric vertelt dat ze ervan balen dat er geen gratis openbaar toilet in de buurt is, ook zijn er zonder overleg een paar bankjes weggehaald. ‘Kunnen jullie niet regelen dat wij onze eigen ruimte krijgen?’ Cedric ziet wel iets in een eigen ruimte met een biljarttafel en een plek om te kaarten. Wij wijzen hem op de bibliotheek en het wijkcentrum dicht in de buurt, maar hij ziet toch meer in een plek die hij zich helemaal eigen kan maken. Zelf zou hij ook niet goed weten waar dit zou moeten zijn. ‘Ik zit hier goed en ben tevreden hoor’.*

4.2.1

Waarom is dit belangrijk?

Een seniorvriendelijke wijk is een wijk die uitnodigt om gezond

toiletten in de stad en het dementievriendelijker maken van de wijk.

te blijven en mee te kunnen blijven doen. Het begint bij de openbare ruimte, denk aan veilige stoepen zonder valgevaar,

Veiligheid als aandachtspunt

voldoende bankjes om op uit te rusten en elkaar te ontmoeten,

Naast een zorgzame buurt, is de veiligheid in de buurt een

veilige verkeerssituaties en toegankelijk openbaar vervoer.

belangrijk aspect. Senioren zijn relatief vaak slachtoffer van

Ook basisvoorzieningen zoals de supermarkt en huisarts dienen

babbeltrucs en slimme vormen van oplichting. Goede voor­

in de buurt te zijn. Dit betekent een brede inzet van de gemeente

lichting aan senioren is belangrijk om signalen van oplichting

waarbij we werken aan een prettige, veilige en gezonde wijk voor

te herkennen.

iedereen.

4.2.2

Doelen

Een seniorvriendelijke wijk is ook een wijk met ondersteuning

Senioren kunnen prettiger en veiliger gebruik maken van de

en zorg dichtbij, door buren, vrijwilligers en door professionals

openbare ruimte.

wanneer nodig; een zogenaamde ‘zorgzame buurt’. De vele Liefen-leed-straatjes in Den Haag zijn een mooi voorbeeld van hoe

Context dementie

mensen worden geënthousiasmeerd om naar elkaar om te kijken.

Dementie maakt dat mensen langzaamaan verdwalen

Toegankelijkheid verbeteren

in de wereld die zij eerst nog zo goed kenden. Veilige

De toegankelijkheid van de stad is de meest zichtbare uiting van

wandelroutes, duidelijke bewegwijzering en toegankelijke

een seniorvriendelijke stad. Elke vier jaar wordt er een inclusie

openbare ruimtes zijn voorbeelden van aanpassingen in

agenda opgesteld waarin staat hoe de gemeente werkt aan een

de wijk, waardoor mensen met dementie zo lang mogelijk

toegankelijke stad voor iedereen. Een nieuwe aanvulling hierop

hun weg blijven vinden. Daarnaast helpt het als mensen

is de coördinator toegankelijkheid die in de gaten houdt dat er

in de omgeving weten wat dementie is en hoe ze iemand

bij ontwikkelingen in de stad rekening wordt gehouden met de

met dementie op een rustige manier kunnen helpen als

toegankelijkheid. Aanvullend hierop bevat deze actielijn nog een

dat nodig is.

aantal specifieke acties om de wijk nog senior­vriendelijker te maken. Het gaat om het vergroten van het aantal opengestelde SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

40

4.2.3

Acties per doel

DOEL

ACTIE

JAARTAL

Senioren kunnen prettiger en veiliger gebruik maken van de openbare ruimte.

Een gebrek aan voldoende openbare toiletten moet geen reden zijn om niet op pad te durven gaan. Daarom vergroten we, samen met ondernemers en maatschappelijke organisaties, het aantal opengestelde toiletten in de stad.

2026

(Online) diefstal of oplichting via babbeltrucs gebeurt sneller dan je denkt en het is belangrijk dat senioren goed geïnformeerd worden over de laatste ontwikkelingen. Voor het vergroten van de online en offline veiligheid van senioren organiseren we voorlichtingsbijeenkomsten over (digitale) onveiligheid en babbeltrucs.

2025 - 2026

Voor inwoners die het spannend vinden om met het openbaar vervoer te reizen zetten we OV-coaches in. Zij helpen mensen om met meer zelfvertrouwen te kunnen reizen met het openbaar vervoer.

2025 - 2028

Via een bewustwordingscampagne vragen we Hagenaars bij te dragen aan een toegankelijkere openbare ruimte in de stad. Kleine dingen waar iedereen op kan letten maken een groot verschil. Denk aan het vrijhouden van de stoep voor een rollator of rolstoel bij het parkeren van je fiets.

2025

We werken op verschillende manieren aan bewustwording over dementie. Dit doen we onder andere door het aanleggen van ‘vergeet-mij-niet paden’, het in gesprek gaan met maatschappelijke organisaties over wat zij nodig hebben om hun activiteiten geschikt te maken voor deelnemers met dementie en het aanbieden van trainingen aan professionals die met mensen met dementie te maken hebben. In 2025 zullen we beginnen met de aanleg van de eerste ‘vergeet-mij-niet-paden’. Bij de aanleg van een pad kijken we ook meteen hoe de toegankelijkheid van de omgeving verbeterd kan worden.

Aanleg eerste vergeet-niet-pad in 2025

Ouderenmishandeling Binnen de gemeentelijke aanpak Huiselijk Geweld is er de komende jaren speciale aandacht voor ouderenmishandeling. Ouderenmishandeling kan ontstaan als senioren afhankelijker worden van mensen uit hun omgeving voor bijvoorbeeld verzorging of het regelen van financiële of digitale zaken. Er is sprake van ouderenmishandeling als een senior lichamelijke, psychische of financiële schade ondervindt door iemand uit hun omgeving. Ouderenmishandeling is vaak onzichtbaar, doordat de betrokkenen hierover niet durven te praten of omdat mensen in hun omgeving de signalen niet herkennen. Het doel is om ouderenmishandeling te voorkomen, eerder te herkennen en passende acties te ontwikkelen. Een belangrijke manier om dit te doen is via de Lokale Alliantie Den Haag, opgericht in 2024. Deze Alliantie richt zich op het voorkomen, signaleren en aanpakken van financieel misbruik van senioren. In de Lokale Alliantie­­­­­zitten onder andere banken, zorgorganisaties, de gemeente, ouderenorganisaties, thuiszorg en notarissen. Het netwerk rondom de Lokale Alliantie groeit nog steeds. Verder werkt de gemeente aan het vergroten van de bewustwording en geeft ze voorlichting aan professionals en aan burgers over de verschillende vormen van ouderenmishandeling, hoe dit te signaleren en wat men kan doen om het tegen te gaan.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

41

FAMILIE, VRIENDEN EN SCHEVENINGEN Portret gemaakt door Rashell Oman 2023 Voor het portret van mevrouw Leny heb ik een creatief concept toegepast. Tijdens het interview werd duidelijk dat Scheveningen een diepgaande invloed heeft gehad op het leven van Leny. Zij is geboren in Scheveningen, wat betekent­­­­­dat ze daar een groot deel van haar leven heeft doorgebracht. Tijdens ons gesprek kon ik merken hoe haar gezicht oplichtte terwijl ze dit deel van haar verhaal deelde. Leny vertelde ook dat fietsen ook iets is waar ze erg van geniet en wandelt zij graag over het strand met haar vriendin Anneke. Haar liefde voor fietsen is zo groot dat ze soms afhankelijk is van de omvang van haar boodschappen als het kan, fietst ze naar de winkel, maar soms loopt zij ook. Ik heb verschillende materialen gebruikt, waaronder zand, kiezelstenen en waterverf, om haar verhaal in een portret vast te leggen. Ik heb Leny’s interesses geschilderd met behulp van enkele symbolen, wat het volgende omvat. Vliegtuig: dit weerspiegelt Leny’s passie voor avontuur en ontdekking. Bordenspellen: dit vertegenwoordigt niet alleen Leny’s waardering voor sociale activiteiten, maar ook de herinneringen en gevoelens van nostalgie die het oproept aan de tijd dat ze bordspellen speelde met haar dochters. Hart: Leny’s sterke familieband wordt weergegeven door het hart met het cijfer 10.

Bord: het bord vertegenwoordigt Leny’s plezier in het delen van eten met haar vrienden en familie, wat voor haar een belangrijke manier is om tijd van kwaliteit­­­­­door te brengen. De twee smiley-emoji’s: symboliseren niet alleen haar twee vrienden die ze bij WZH Waterhof heeft ontmoet. De koffie: symboliseert haar liefde voor het koffie drinken maar ook hoe zij een sociale verbinding creëert met de andere bezoekers van WZH Waterhof. Ten slotte, de persoon op de fiets met haar armen wijd open: symboliseert Leny’s waardering voor alle essentiële aspecten van haar leven die haar gelukkig maken. SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030 39

42

5 VOORBEREID OP DE TOEKOMST

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

43

5.1 Voorbereid op de toekomst *We ontmoeten Mustafa, 80 jaar, in een buurtkamer bij hem om de hoek. Samen met andere wijkbewoners maakt hij de lunch klaar, hij is de enige man tussen de dames. Mustafa maakt een verzorgde maar ook fragiele indruk en hij heeft een slecht gebit. Hij heeft een net overhemd aan en maakt elke dag een wandeling, maar als hij een trap afloopt zien we dat dit moeite kost. Hij wil graag meedoen aan een interview en meedenken met nieuw beleid, want: ‘we moeten elkaar helpen’. We spreken bij hem thuis af, een klein en sober ingericht appartement in Zuidwest. Mustafa is enkele jaren geleden in zijn eentje uit het oosten van het land naar Den Haag verhuisd omdat er thuis problemen waren. Hij heeft het huis gevonden met behulp van een ‘aardige Nederlandse man’ en zelf ingericht met tweedehands spullen. De woonkamer en slaapkamer zijn gescheiden via een zelf genaaid gordijn. Hij heeft geen familie of vrienden in de buurt wonen. Hij vindt het thuis soms wel stil, maar hij zoekt zelf naar bezigheden. Deze vindt hij niet via het internet, want een computer heeft hij niet. Mustafa vindt deze informatie over activiteiten in de buurt omdat hij graag praatjes maakt met de buren en veel wandelt in de wijk. Via een buurvrouw krijgt hij soms uitnodigingen voor activiteiten en in de buurtkamer ligt een kalender met activiteiten van de maand.

Hulpbehoevend vindt Mustafa zichzelf niet en hij vertelt boos te worden als dit ongevraagd wordt aangeboden. Hij ziet geen enkele reden om hulp te zoeken en hij denkt niet aan het ouder worden. Het gaat zoals het gaat. Mustafa heeft op jonge leeftijd zijn ouders verloren en is gewend om het huishouden te doen en voor zichzelf te zorgen. Mustafa voert zijn eigen huishouden*.

5.2 Waarom is het belangrijk? Goede informatie over het aanbod van activiteiten, onder­

Daarnaast is het belangrijk dat senioren nadenken over een

steuning en zorg is erg belangrijk. Hulpmiddelen zoals de Sociale

toekomst waarin ouderdomsklachten kunnen toenemen. Dat kan

Kaart en de seniorenwijzers vanuit het welzijnswerk bieden

namelijk helpen om problemen in de toekomst te voorkomen.

volop informatie. Toch is het aanbod vaak zo uitgebreid en de

Niet alle senioren, en ook niet hun netwerk, weten in deze tijd

wereld van ondersteuning en zorg zo complex, dat het lastig

nog wanneer ze in aanmerking komen voor ondersteuning of

is om het overzicht te bewaren. Het is belangrijk dat senioren

zorg. Ook brengt het bereiken van de pensioenleeftijd financiële

hun weg kunnen vinden in alle informatie die er is, zodat ze de

veranderingen met zich mee. Er is veel om over na te denken.

juiste activiteiten­­­­­en ondersteuning kunnen vinden. De Haagse

Kan ik in mijn woning blijven wonen als ik ouder ben? Heb ik

webpagina wonen voor senioren is een voorbeeld van een stap

mijn financiële zaken goed geregeld?

om informatie rondom woon- en zorgvragen beter te bundelen. Een belangrijke ambitie is dat iedereen deze informatie kan ontvangen, dus ook senioren die laaggeletterd en minder digitaal vaardig zijn.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

44

5.2.1

Doelen

• Senioren ervaren informatie over het ouder worden als goed en overzichtelijk. • Meer senioren denken na over hoe zij prettig ouder kunnen worden. • Meer senioren maken gebruik van trainingen om hun digitale vaardigheden te vergroten.

5.2.2

Context dementie Er is veel informatie over dementie beschikbaar. Voor wie hiermee te maken krijgt is duidelijke en overzichtelijke informatievoorziening belangrijk. Samen met Vereniging Transmurale zorg werken we samen aan overzichtelijke informatie. Ook organiseren we speciale ‘leerweken’ voor mantelzorgers en hun partner met dementie.

Acties per doel

DOEL

ACTIE

JAARTAL

Senioren ervaren informatie over het ouder worden als goed en overzichtelijk

In het kader van ‘Voorbereid op de toekomst’, verduidelijken we de informatie over wat senioren zelf kunnen regelen om prettig ouder te worden. We gaan dit doen in samenwerking met zorg- en welzijnsorganisaties. We zorgen dat deze informatie goed vindbaar en toegankelijk is, zodat meer senioren worden bereikt.

2025 - 2026 informatie overzicht

Inwoners van Den Haag ontvangen vanaf hun 75e verjaardag elk kroonjaar een brief waarin wordt toegelicht welke ondersteuning vanuit welzijnswerk wordt geboden. We gaan een pilot uitvoeren met het eerder versturen van een vergelijkbare brief aan pensioengerechtigden waarin zij worden uitgenodigd actief te worden als vrijwilliger en kennis te maken met de dienstverlening van het welzijnswerk. Verder onderzoeken we de mogelijkheid om informatie te versturen bij specifieke levensgebeurtenissen, zoals ontslag uit een ziekenhuis of het overlijden van een partner.

Start pilot in 2026.

In samenwerking met de Vereniging Transmurale Zorg werken we aan overzichtelijke informatie voor mensen met dementie en hun mantelzorgers.

2024 - 2025

Er zijn senioren die een grote afstand ervaren tot het informatieaanbod en weinig weten van wat Den Haag te bieden heeft, of wat er geregeld moet worden. We versterken de samenwerking met migranten- en levensbeschouwelijke organisaties om gezamenlijk voorlichtingen te geven aan senioren. Hierdoor verwachten we senioren te bereiken die via de huidige kanalen niet bereikt worden.

2025 - 2026

We zetten in op het programma ‘Beter thuis met dementie’ waarbij mantelzorgers en hun partners met dementie in één week van alles leren over een leven met dementie.

jaarlijks

De Wmo geeft voorlichting aan inwoners over wat Wmo-hulp is en wanneer je het kan aanvragen. Ze sluiten hiervoor onder andere aan bij spreekuren van huisartsenpraktijken of servicepunten XL.

Doorlopend

Meer senioren denken na over hoe zij prettig ouder kunnen worden

We zien dat senioren liever niet te ver vooruitkijken. We willen senioren enthousiasmeren om na te denken over hoe zij prettig ouder willen worden en wat hiervoor nodig is. Samen met sleutelfiguren, seniorenorganisaties en Haags Ontmoeten organiseren we gespreksgroepen over ouder worden en wat dit voor mensen zelf betekent. Senioren kunnen hier informatie delen en ophalen, inspiratie opdoen en indien nodig worden doorverwezen naar de juiste ondersteuning.

2026 - 2028

Meer senioren maken gebruik van trainingen om hun digitale vaardigheden te vergroten

Digitale vaardigheden helpen bij zelfstandig je weg kunnen blijven vinden in de samenleving, maar ook in het in contact blijven met anderen. We brengen het aanbod van digitale vaardigheidstrainingen in kaart en gaan met senioren in gesprek over de vraag of dit aanbod voldoet aan hun behoefte. Waar nodig voegen we aanbod toe.

Start in 2025

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

45

DE MOEILIJKSTE KEUZE VAN JE LEVEN Portret gemaakt door Jasmijn Dijkmans 2024 Mevrouw staat op kruispunt … het is een moeilijke keuze … Het portret symboliseert­­­­­de keuze tussen teruggaan naar het verleden naar haar overleden­­­­­broers en zussen of verder gaan naar het heden en de toekomst naar haar zussen die nog leven. Ze vertelt ons dat de ouderen vaak moeite hebben met hoe anders alles is tegenwoordig vergeleken met vroeger … de keuze voor vroeger (links) is korter en lijkt fijner, maar door terug te gaan naar vroeger zul je niet verder komen in het leven. Als je kiest voor de toekomst is het misschien wel een langere weg maar dan zijn er hogere bergen die meer moeite kosten om te beklimmen maar uiteindelijk zal je een beter uitzicht hebben en meer hebben bereikt Marie houdt erg van fietsen en fietst vaak naar haar nog levende zussen, maar ook naar de begraafplaats van haar overleden broers en zussen … Met het portret wil ik zeggen dat ondanks dat een bepaalde keuze misschien iets voor de hand liggend lijkt dan de andere, maar dat dit niet altijd betekent dat het ook een betere uitkomst heeft. Durf de stap te zetten om een langere weg te kiezen en uiteindelijk zal je verder komen in het leven.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030 48

46

6 DE STEM VAN SENIOREN OPHALEN EN DE MONITORING VAN DE LIJN

Algemene meting Seniorvriendelijk Den Haag

De stem van senioren ophalen

We houden in de gaten hoe trends zich ontwikkelen. We gaan

Uit gesprekken met senioren in aanloop naar deze actielijn­­­­­werd

dit doen door om het jaar de vragenlijst Seniorvriendelijke

duidelijk dat senioren graag meepraten met de uitvoering van

Steden af te nemen bij een representatief aantal senioren.

het beleid. Dit is belangrijk, want daarmee zorgen we dat de

Via deze vragenlijst vragen we hoe senioren de verschillende­­­­

aanpak past bij hun ervaringen. Daarom gaan we hier extra op

domeinen van een seniorvriendelijke stad waarderen.

inzetten. Dit doen we onder andere door goed contact te hebben

We vervangen de ouderen­monitor met een digitaal dashboard.

met de Stedelijke Ouderencommissie en een Ervaringsraad op te

In dit dashboard presenteren­­­­­we de actuele data relevant voor

richten.

senioren. Ook blijven we in gesprek met senioren en uitvoerings­ organisaties zoals subsidierelaties en belangenbehartigers om

De Stedelijke Ouderencommissie

te vernemen wat er speelt onder senioren.

De Stedelijke Ouderencommissie (SOC) vertegenwoordigt de stem van senioren in formele adviesorganen en bij de gemeente.

Specifieke acties toetsen

De Stedelijke Ouderencommissie (SOC) bestaat uit senioren die

We bepalen voorafgaand aan de uitvoering van elke actie wat er

veel kennis hebben over specifieke thema’s en deze kennis actief

nodig is om de impact en tevredenheid te meten. Acties waarvan

ophalen bij inwoners uit de stad. Ze geven de gemeente gevraagd

de impact nog onbekend is omdat ze nieuw of innovatief zijn,

en ongevraagd advies over het prettig ouder worden in deze stad.

monitoren we uitgebreid. Dit doen we met behulp van het Kennisplatform Seniorvriendelijk Den Haag.

Ervaringsraad van senioren Sommige senioren bereiken wij minder goed via de huidige

Kennisplatform Seniorvriendelijk Den Haag

structuren van onderzoek en belangenbehartiging. Dat moet

Het kennisplatform bestaat uit regionale en Haagse onderzoeks­

en kan beter. Met de oprichting van een Ervaringsraad voor

instellingen, praktijkorganisaties en de gemeente. Het doel

senioren willen we deze groep senioren actiever gaan bereiken.

van het Kennisplatform is drieledig: (1) onderzoek doen naar

We richten ons hierbij op senioren die laaggeletterd zijn, minder

de ervaringen van Haagse senioren, (2) het gemeentelijk

digitaal vaardig, een migratieachtergrond hebben en/of een

beleid monitoren en (3) de samenwerking tussen onderzoek,

laag inkomen.

praktijk en beleid versterken. Het Kennisplatform voert ook de Seniorvriendelijke Steden vragenlijst uit.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

47

7 BEGROTING ACTIELIJN De totale begroting van deze actielijn is € 7.5 miljoen. Het structurele budget is € 5.4 miljoen per jaar. Daarnaast krijgen we voor 2025 en 2026 € 2.1 miljoen vanuit het Rijk. Het Rijk heeft het voornemen om de financiering na 2026 te continueren. Als er minder financiële middelen vanuit het Rijk beschikbaar zullen zijn, wordt eerst onderzocht of er andere financieringsbronnen zijn om deze acties uit te voeren. Als dit niet mogelijk is, wordt op basis van de beschikbare financiële middelen geprioriteerd.

Structurele middelen Seniorvriendelijk Den Haag

Incidentele middelen Seniorvriendelijk Den Haag

Binnen het structurele budget voor de Sociale Basis is € 5.4

Een deel van de ambities in deze actielijn wordt gefinancierd­­­­­met

miljoen gereserveerd voor een Seniorvriendelijk Den Haag.

middelen die we uit het Rijk hebben gekregen om de gezondheid

Dit budget is onderdeel van de begroting van de activiteit

van inwoners te bevorderen. Deze middelen krijgen we voor

Participatie en informele hulp in het programma Zorg, welzijn,

een bepaalde periode en een specifiek doel, zogenaamde­­­­­SPUK-

jeugd en volksgezondheid. Een groot deel van het budget

middelen. Via deze middelen wordt onder andere de valpreventie

wordt gebruikt om het vele initiatief in de stad te stimuleren.

aanpak gefinancierd. Hiervoor ontvangen we jaarlijks € 1.5

Dit gebeurt via de subsidieregelingen:

miljoen. Daarnaast wordt de extra capaciteit voor het ouderenwerk gefinancierd met € 630.000 per jaar vanuit het SPUK-geld

• Haags ontmoeten: € 3.3 miljoen

voor het versterken van de sociale basis.

• Eten en ontmoeten: € 815.000 • Ouderensociëteiten: € 72.000

Financiële samenhang met ander gemeentelijk beleid

• Belangenbehartiging mantelzorgers en senioren: € 85.00020

De actielijn Seniorvriendelijk Den Haag 2025-2030 brengt de input van verschillende gemeentelijke aanpakken en

Bovenstaande subsidieregelingen zijn specifiek gericht op de

beleidsplannen samen. Hierdoor worden sommige van de

doelgroep senioren. Daarnaast verstrekken we begrotings­

acties gefinancierd­­­­­­ vanuit andere beleidsplannen. Het betreft

subsidies aan Stichting Centrum Groepswonen (€ 300.000)

onder andere acties en middelen vanuit de subsidieregeling

en Stichting Boodschappen Begeleidingsdienst (€ 445.000).

Samen Sociaal en Vitaal, Actielijn Informele Zorg (RIS317703),

Met het overige budget worden de diverse projecten in deze

de ontwerp-woonzorgvisie, en de Beleidsagenda ‘Iedereen doet

actielijn­­­­­ afgedekt.

onbeperkt mee’ (RIS318989).

20

Dit bedrag is gereserveerd voor senioren. Het totaalbedrag van de regeling, inclusief de doelgroep mantelzorgers, is €145.000.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

48

BIJLAGES 1 Landelijke context en gemeentelijke verantwoordelijkheid

woningen, het arbeidstekort terugdringen, toegang tot welzijn en zorg gelijkwaardiger maken en zorgwetten vereenvoudigen.

Voor senioren maakt het niet uit wie verantwoordelijk is voor

Gemeentelijke verantwoordelijkheid

het bieden van ondersteuning of zorg. Het is echter wel goed

Vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 heeft de

om dit te beschrijven, zodat het duidelijk is wat inwoners van

gemeente de wettelijke taak senioren te ondersteunen bij het

de gemeente kunnen en mogen verwachten.

zo lang mogelijk zelfstandig wonen. Ook heeft de gemeente de taak mantelzorgers en vrijwilligers te ondersteunen en te werken

Landelijk beleid

aan een toegankelijke stad voor mensen met een beperking.

De landelijke overheid is, samen met de zorgverzekeraars,

Vanuit de Wet publieke gezondheid heeft de gemeente de taak

verantwoordelijk voor de meeste zorg. Denk hierbij aan verpleeg-

om senioren te ondersteunen in het behouden van een goede

huiszorg, ziekenhuiszorg, wijkverpleging en huisartsenzorg.

gezondheid. Concreet betekent dit dat de gemeente aan zet is

Om deze zorg beschikbaar te houden in de toekomst heeft het

als het gaat om preventieve acties en ondersteuning, die ervoor

rijk het landelijk programma Wonen, Ondersteuning en Zorg

zorgen dat Haagse senioren zo lang mogelijk prettig en gezond

voor ouderen (WOZO) opgesteld. Het uitgangspunt is ‘zelf als het

ouder kunnen worden in Den Haag. Dit is een belangrijke verant-

kan, thuis als het kan en digitaal als het kan’. Het programma

woordelijkheid aangezien minder mensen in de zorg werken en

gaat in op de landelijke vergrijzingstrends, groeiende zorg-

het aantal plekken in zorginstellingen afneemt. Het college stelt

tekorten en gebrek aan geschikte woningen voor senioren.

daarom ambitieuze doelen voor een seniorvriendelijk Den Haag.

Er wordt ingezet op het vergroten van de eigen kracht en het netwerk van senioren, maar ook op de beschikbaarheid van

Gemeentelijk beleid

ondersteuning, zorg en woningen wanneer dit nodig is. Twee

In het Haags Akkoord 2023-2026 en verschillende gemeentelijke

andere landelijke programma’s hebben een belangrijke link met

beleidsprogramma’s wordt het belang van een seniorvriende-

het WOZO-programma. Dit zijn het Integraal Zorgakkoord (IZA)

lijke stad beschreven. Het Haags Akkoord benoemt het belang

en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Het IZA zet in op

van een programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor

samenwerking over zorgwetten heen en het GALA verstevigt de

Ouderen waarmee senioren prettig zelfstandig kunnen blijven

inzet op gezondheidspreventie waaronder een nadruk op val­­

wonen. Er is aandacht voor het belang van een sterke sociale

preventie voor senioren. De huidige regering zal met een aantal

basis en het tegengaan van eenzaamheid onder senioren.

wijzigingen­­­­­ en nieuwe programma’s komen. Aandachtspunten

Daarnaast wordt het belang van cultuur- en queersensitieve

hierin zijn het voortzetten van de bouwopgave voor senioren­

zorg onderstreept. De opgave is groot, daarom wordt er vanuit verschillende aan­pakken gewerkt aan een stad waar het prettig

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

49

ouder worden is. Vanuit het Regioplan Haaglanden (RIS317308)

2.1 Zomertour 2024

werkt de gemeente mee aan een verbeterde samenwerking voor de ouderen­zorg, over de zorgwetten heen. Vanuit de

Focus van de zomertour

Haagse Preventie-aanpak (RIS316587) zet de gemeente in op

We hebben gesprekken gevoerd met senioren die laaggeletterd

gezondheids­preventie en het vergroten van de bestaanszeker-

zijn en/of een migratie achtergrond hebben. Er zijn verschillende

heid met als doel om de gezondheidsverschillen in de stad te

redenen waarom we ervoor gekozen hebben om deze senioren

verkleinen. Andere belangrijke beleidsplannen die bijdragen

te spreken. Uit de tweejaarlijkse enquête onder senioren over de

aan een seniorvriendelijk Den Haag zijn de ontwerp-Woonzorg-

seniorvriendelijkheid van de stad, komt naar voren dat er een

visie die voorjaar 2025 verwacht wordt, de Actielijn Informele

groep senioren is, met relatief vaak een laag inkomen en een

Zorg 2024-2026 (RIS 317703), Beleidsplan Professioneel

migratieachtergrond, die de stad als minder seniorvriendelijk

Welzijnswerk 2021- 2024 (RIS310647), Technologie voor

ervaren. Dit zijn senioren die wij via onderzoek en belangen-

thuis 2024-2026 (RIS319220), In Den Haag doet iedereen onbe-

behartiging het minst vaak spreken. Dit zijn ook vaak senioren

perkt mee 2024-2026 (RIS318989) en het beleidskader Sociale

die een afstand voelen tot de gemeente en het ondersteunings-

Basis dat verwacht wordt in 2025. Verschillende acties en doelen

aanbod. Ten slotte heeft de gemeenteraad verzocht om een

uit deze beleidsplannen zijn ook terug te vinden in deze actielijn

cultuur sensitieve aanpak te ontwikkelen. Het betrekken van

voor een seniorvriendelijk Den Haag om te laten zien hoe de

senioren met een migratie achtergrond bij de totstandkoming

verschillende aanpakken aan elkaar verbonden zijn.

van deze actielijn was hiervoor een belangrijke stap.

2 Participatieverslag Actielijn Seniorvriendelijk Den Haag 2025-2030

We werkten samen met adviseur Fatoş Ipek om dit participatietraject tot een succes te maken. Fatoş is zelf een ervaringsdeskundige op dit thema, vanuit haar ervaring met de zorg voor haar vader en de kennis die ze hierna over dit thema heeft opgedaan.

In dit participatieverslag geven we een overzicht van de

Door deze samenwerking sloot de werkwijze van het participatie-

gesprekken die we gevoerd hebben en welke invloed de

traject goed aan bij de behoeftes van de senioren die we wilden

gesprekken hebben gehad op de acties in de actielijn. De kern van

spreken.

het participatietraject is de ‘zomertour’ van 2024. De inzichten uit deze gesprekken zijn verdiept door gesprekken met professi-

Doel

onals met praktijkkennis. Met belangenbehartigers zijn eerste

We hebben senioren open vragen gesteld over het ouder worden

versies getoetst en signalen opgehaald. Uiteraard zijn ook de

en de zaken die zij meemaken. We wilden hierin niet te veel

inzichten meegenomen uit de gesprekken die regelmatig plaats-

sturen. Het doel was om goed te begrijpen welke onderwerpen

vinden met maatschappelijke organisaties.

belangrijk zijn voor senioren en inzicht te krijgen in hun dagelijks leven. Met dit inzicht wilden we de grote lijnen van het plan toetsen maar vooral ook komen tot concrete acties die impact hebben.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

50

Proces Gedurende zes weken hebben we met senioren gesproken, in de

Mijn kinderen zorgen voor mij, en het is heel gezellig met hen

Ik heb geen contact met familie

zomer van 2024. We wilden senioren met verschillende culturele

Ik wil mijn kinderen liever niets vragen

achtergronden spreken, en we wilden zowel senioren spreken die gebruik maken van het ontmoetings- en ondersteuningsaanbod

Zomertour 2024

Ik heb geen kinderen

Bedankt voor uw verhaal!

als senioren die dit niet doen. We hebben ideeën voor activiteiten en willen informatie

We hebben zes Haags Ontmoeten locaties bezocht, waar veel senioren met een migratieachtergrond komen zoals de Burcht en WZH Transvaal. Daarnaast hebben we andere ontmoetings­

Gemeente: We breiden het aantal Haags Ontmoeten locaties uit, en we kijken of er op sommige locaties meer activiteiten kunnen zijn.

plekken bezocht zoals Stichting Tien Yan en de Zorgkamer Zuidwest. Ook meer natuurlijke ontmoetingslocaties hebben we bezocht.

Waarom krijg ik geen traplift?

We hebben senioren gesproken in bibliotheken, ijssalon Florencia en een moskee. Ook zijn met het Buurtbakkie op verschillende plekken gaan staan om senioren aan te spreken.

Ik denk liever niet over later, als ik niet alles meer zelf kan

Met vier senioren is bij hen thuis een vervolggesprek geweest om meer diepgaande informatie te ontvangen.

Opbrengst van de gesprekken

Ik heb moeite met de taal

Senioren deelden graag hun ervaringen. De zomertour heeft zowel geleid tot bredere inzichten als concrete opbrengsten.

Ik wil persoonlijke hulp mijn eigen taal

Bredere inzichten die we hebben opgedaan zijn onder andere het belang van gezien worden en persoonlijk advies, het belang van

Heel blij met Haags Ontmoeten!

Het is stil thuis Gemeente: we beginnen met duidelijke informatie over wonen voor senioren. We zorgen ook voor meer zorg en activiteiten in enkele wooncomplexen voor senioren.

Ik wil niet verhuizen

Gemeente: wij gaan helpen met duidelijke informatie en gesprekken over het ouder worden

Ik zit niet op de computer Gemeente: We gaan meer informatie en voorlichtingen geven (in eigen taal) en in samenwerking met seniorenorganisaties. Persoonlijke hulp is niet altijd mogelijk, maar het Servicepunt XL geeft advies

Ik heb geen idee waar ik informatie kan vinden.

mee kunnen blijven doen, de grote verschillen in zelfredzaamheid en de houding tot zorg en de grote verschillen in toegang tot

Goed vervoer is nodig om mijn eigen leven te blijven leiden

informatie over het ouder worden. De zomertour bevestigt het belang van een cultuur sensitieve benadering.

Natuurlijk deel ik mijn verhaal! Gemeente: we starten met een ‘raad’ van senioren die kunnen meedenken met de gemeente.

Een aantal van de acties die zijn voortgekomen uit de zomertour zijn te lezen in de flyer die we hebben gemaakt voor de deel­ nemers. We zijn waar mogelijk teruggegaan naar locaties om de deelnemers te informeren over de uitkomsten.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

Gemeente: Er is een tekort aan vrijwilligers en chauffeurs. We gaan kijken wat wel mogelijk is.

51

De acties en inzichten uit de zomertour zijn een combinatie van

• Haags Ontmoeten blijven we uitbreiden en doorontwikkelen

acties die voor senioren gelden ongeacht hun achtergrond of

Veel senioren gaven het belang aan van Haags Ontmoeten.

mate van geletterdheid, en acties die zich specifiek richten op het

Het geeft plezier, een fijne dag invulling en verlaagt stress.

vergroten van de inclusiviteit van de actielijn. Hieronder leggen we

We blijven daarom het aantal locaties uitbreiden en hebben

voor een aantal acties uit hoe die voortkomen uit de zomertour:

hierbij onder andere een focus op het bereiken van senioren met een migratie achtergrond. Ook zagen we dat sommige

• Het oprichten van een ervaringsraad Het spreken van senioren met een migratieachtergrond of

senioren meer uitgedaagd willen worden. Hierover gaan we met locaties in gesprek.

laaggeletterdheid is een voorwaarde om inclusief ouderen­ beleid te maken. Het is belangrijk om actief met deze senioren

• Het gesprek starten over de toekomst is belangrijk en moet

in gesprek te blijven om te zorgen dat zij ook in het verdere

zorgvuldig­­­­­ gebeuren

verloop goed gehoord worden. We zagen dat senioren graag

Het is moeilijk om te praten over de fase waarin ouderdoms-

mee praten met de gemeente via het delen van hun ervaringen.

klachten de overhand nemen. We hebben weinig gezien

Om dit te behouden richten we daarom een ‘ervaringsraad’

dat senioren zich voorbereiden op deze volgende fase.

op van laaggeletterde senioren en senioren met een migratie

Het participatie­traject heeft het belang aangetoond van het

achtergrond. Via het bespreken van ervaringen ontstaat collec-

starten van deze gesprekken over de toekomst en handvatten

tieve ervaringskennis waarmee we de uitvoering van het beleid

geboden voor de manier waarop deze gesprekken vormgegeven

kunnen blijven verscherpen.

dienen te worden.

• Voorlichtingen geven aan senioren met een migratie achtergrond

• Creëren van cultuurspecifiek aanbod waar nodig

Er is een groot verschil in de zelfredzaamheid en de toegang tot

Een bredere actie uit de zomertour is om in te zetten op

informatie tussen senioren. Op enkele locaties was sprake van

cultuurspecifiek aanbod. Voor sommige senioren is het

een grote informatie behoefte. Daarom gaan we gericht voor-

essentieel­­­­­om aanbod en informatie te ontvangen die aansluit

lichtingen geven aan senioren met een migratieachtergrond

bij hun dagelijks leven en de plekken waar ze al komen.

en laaggeletterde senioren over thema’s waar zij behoefte aan

Een voorbeeld hiervan is hierboven genoemd, namelijk het

hebben. Financiën is één van de thema’s waar veel zorgen en

specifiek aanbieden van voorlichtingen op locaties waar

vragen over zijn.

senioren­­­­­met een migratie achtergrond al samenkomen. Andere voorbeelden zijn het stimuleren van cultuurspecifieke

• Focus op vervoer

Haags Ontmoeten locaties, cultuurspecifieke trainingen

Vervoer kwam vaak terug als een essentiële manier om zelf-

digitale­­­­­ vaardigheden, het stimuleren van cultuurspecifieke

standig te blijven en gelijkwaardig mee te kunnen blijven doen.

woonzorgconcepten en maaltijdinitiatieven. Hiervoor dient

Ondanks dat hier al veel gemeentelijke aandacht voor is, gaan

intensief samengewerkt te worden met (zelf)organisaties.

we breed kijken naar de mogelijkheden om het vervoer voor senioren nog verder te verbeteren. SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

52

2.2 Toetsen en aanvullen door professionals met praktijkkennis

wonen. Met de SOC hebben we een eerste versie besproken. De SOC kon zich vinden in de grote lijnen van het stuk. We hebben het belang van bekrachtigend taalgebruik besproken.

We hebben de inzichten uit de zomertour getoetst met professio-

De SOC heeft ons gewezen op een aantal uitspraken die door hen

nals met praktijkkennis. Op deze manier hebben we de inzichten

gezien werden als negatieve framing. We hebben in samenspraak

kunnen verbreden en verdiepen. Tijdens een gesprek met een

de doelstelling van deze actielijn geformuleerd als ‘prettig ouder

aantal Wmo casemanagers kwam vooral het belang van een

worden’. Daarnaast is het hoofdstuk ‘voorbereid op de toekomst’

goede samenwerking tussen algemene voorzieningen en maat-

gebaseerd op een advies van de SOC. Een latere versie van de

werkvoorzieningen naar voren. Een aantal mogelijkheden voor

actielijn is ook met de SOC gedeeld.

verbetering zijn genoemd. Deze worden verder uitgewerkt in een aantal acties gericht op het verbeteren van de gemeentelijke

Cliëntenraad – deelraad Wmo

ondersteuning.

Op 1 november 2024 is met de cliëntenraad sociaal domein, deelraad Wmo, gesproken over de actielijn. Het doel was om de grote

We hebben de inzichten uit de zomertour gepresenteerd aan

lijn te toetsen en signalen en inzichten op te halen. De grote lijn is

een aantal ouderenwerkers van Wijkz, waaronder interculturele

positief ontvangen, daarnaast zijn er 16 aanbevelingen gedeeld.

ouderenwerkers. Een deel van het gesprek ging over de onder-

We hebben een groot aantal aanbevelingen over kunnen nemen.

steuning die ouderenwerkers geven en hoe die verandert in

Zie hiervoor de reactie op de aanbevelingen op de website van de

een tijd waarin het aantal zelfstandig wonende senioren met

Haagse cliëntenraad sociaal domein.

ouderdomsklachten toeneemt. Acties die uit deze gesprekken voortkomen zijn het versterken van het ouderenwerk en de focus

Stichting Alzheimer Haaglanden

op meer langdurige begeleiding van senioren. Inhoudelijke acties

De acties gericht op dementie zijn getoetst bij Stichting

die verscherpt zijn na aanleiding van dit gesprek zijn de nadruk

Alzheimer Haaglanden. De acties zijn positief ontvangen, enkele

op het belang van cultuurspecifieke woonzorgvormen en een

kleine aanpassingen hebben we over kunnen nemen.

actie die gaat over het versterken van het netwerk van senioren.

Lectoraat Urban Ageing Haagse Hogeschool

2.3 Belangenbehartiging en kennisinstituten

De voorlopige actielijn is gepresenteerd in het Kennisplatform Seniorvriendelijk Den Haag. Daarnaast is een eerste volledige

Hieronder wordt beschreven hoe de inzichten van belangen­

versie van de actielijn gedeeld met de lector Urban Ageing van de

behartigers en onderzoekers zijn verwerkt.

Haagse Hogeschool met de vraag om deze te toetsen aan de hand van zijn kennis uit voorgaande onderzoeken. We hebben een

Stedelijke Ouderencommissie

positieve reactie ontvangen gericht op de breedte van de thema’s

De Stedelijke Ouderencommissie (SOC) is een belangrijke

die terugkomen in de actielijn en de focus die gelegd wordt.

gesprekspartner voor ons. In de totstandkoming zijn eerder geschreven adviezen meegenomen, onder andere over het thema SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

53

3 Evaluatie actieprogramma Senior­ vriendelijk Den Haag 2020-2022

Stevigere inzet op senioren in een kwetsbare positie De ongelijkheid tussen senioren is groot. Dit beeld wordt bevestigd­­­­­ vanuit de Seniorvriendelijke Steden vragenlijst,

De actielijn Seniorvriendelijk Den Haag 2025-2030 bouwt voort

segregatiemonitor, gesprekken in de stad en signalen uit

op het actieprogramma Seniorvriendelijk Den Haag 2020-2022.

de Raad. Senioren in een slechte financiële positie, met een

De aanpak aangepast op basis van de actuele landelijke en

migratie achtergrond of mobiliteitsproblemen hebben over het

lokale situatie en gebaseerd op geleerde lessen van de afgelopen

algemeen­­­­­meer moeite om gezond en prettig ouder te worden.

vier jaar. We gaan hieronder in op de belangrijkste aanpassingen.

Er is gerichte, extra en intensieve inzet nodig om álle Haagse senioren te kunnen bereiken. De huidige kanalen voor onderzoek,

Langere looptijd en bredere scope

belangen­behartiging en algemeen informatieaanbod sluiten

De vergrijzing brengt opgaves met zich mee die om lange-

onvoldoende aan op de diverse behoeften van Haagse senioren,

termijn­­­­­oplossingen vragen. Daarom is er bij deze actielijn

met name op die van senioren in een kwetsbare positie. Nog te

gekozen voor een langere looptijd dan bij het vorige actie­

vaak hebben we van senioren gehoord dat zij niet weten waar ze

programma. Daarnaast zien we dat de opgaves vragen om

informatie kunnen vinden. Daarom zetten we in deze actielijn

een bredere blik. Het vorige actieprogramma bood met de

steviger in op aansluiten bij senioren in een kwetsbare­­­­­positie.

thema’s ‘Meedoen en leefplezier’, ‘Gezond en veerkrachtig’, ‘Prettig wonen in je wijk’ en ‘Geïnformeerd en betrokken’

Continueren en versterken van succesvolle activiteiten

een goede basis voor de huidige actielijn. Tegelijkertijd hebben

Nieuw is niet altijd beter. Daarom hebben we gekeken welke

de landelijke­­­­­ ontwikkelingen­­­­­ op het gebied van wonen en zorg

activiteiten­­­­­uit het vorige actieprogramma belangrijk zijn voor

geleid tot een bredere scope van de nieuwe actielijn. We hebben

onze inwoners. We blijven doorgaan met de activiteiten die