RIS322179 Bijlage 1 Actielijn Seniorvriendelijk Den Haag 2025-2030

Actielijn Seniorvriendelijk Den Haag 2025 - 2030

Mei 2025

VOORWOORD De afgelopen jaren hebben we samen veel bereikt. Zo zijn er talloze

Den Haag mag zich al tien

valpreventietrainingen georganiseerd en zijn dankzij het struikelmeld-

jaar een Seniorvriendelijke

punt van de Stedelijke Ouderencommissie gevaarlijke stoepen aangepakt.

Stad noemen. Een mijlpaal om trots op te zijn!

Eetinitiatieven door de hele stad zorgen ervoor dat senioren kunnen genieten van een betaalbare, gezonde maaltijd in goed gezelschap. Ook luisteren we steeds beter naar ouderen zelf: met een tweejaarlijkse

Als onderdeel van het

vragenlijst peilen we hoe seniorvriendelijk de stad ervaren wordt.

wereldwijde netwerk van

Deze actielijn zet daarom stevig in op participatie en inspraak, juist ook

seniorvriendelijke steden van de Wereldgezondheids­

van hen met een minder sterke stem. Maar we kunnen niet achteroverleunen. De uitdagingen zijn groot.

organisatie zetten we ons in voor een stad waarin ouderen

De houdbaarheid van de zorg staat onder druk en de verschillen

volop mee kunnen doen en van betekenis blijven, ook als

tussen inwoners in hun mogelijkheden om prettig oud te worden,

ouderdomsklachten toenemen. Een stad waar iedereen zich thuis voelt, waar we naar elkaar omkijken en waar het prettig ouder worden is.

zijn aanzienlijk­­­­­. Willen we Den Haag ook in de toekomst seniorvriendelijk houden, dan is samenwerking cruciaal. We zien ook de grote diversiteit onder senioren: in leeftijd, gezondheid en kansen op een prettige oude dag. Zo ervaren mensen met een lager inkomen minder gezonde levensjaren, dan mensen met een

Dit jubileum is een mooi moment om terug én vooruit te kijken.

hoger inkomen. Daarom richt deze lijn zich extra op senioren die het moeilijker hebben. We zetten in op betere informatie, meer bereik en

Ik ben trots op de vele Hagenaars die zich elke dag inzetten voor een

toegankelijke voorzieningen voor iedereen.

senior­vriendelijke stad. Vrijwilligers, mantelzorgers en professionals dragen op allerlei manieren bij aan een samenleving waarin ouderen

Ik wil iedereen bedanken die zich voor een seniorvriendelijk Den Haag

actief kunnen blijven meedoen. Denk aan de 62 Haags Ontmoeten-

inzet, elke dag opnieuw. Samen maken we van Den Haag een plek waar

locaties, waar senioren elkaar ontmoeten en samen activiteiten onder-

onze inwoners met vertrouwen ouder kunnen worden.

nemen. Denk aan wandelgroepen, buurtbewoners die bij elkaar op de koffie gaan, vrijwilligers op de wijkbussen, ouderenwerkers die nét dat stapje extra zetten. Dit zijn de mensen en initiatieven die van Den Haag

Mariëlle Vavier,

een warme, zorgzame stad maken.

wethouder Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

2

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD2 1 INLEIDING

4

1.1 Haagse situatie 1.1.1 Haagse vergrijzing in cijfers 1.1.2 Haagse situatie – verschillende ervaringen

5 5 6

1.2

8

Hoe seniorvriendelijk is Den Haag nu

1.3 Totstandkoming actielijn 1.3.1 Zomertour 2024 1.3.2 Toetsing bij onderzoek, praktijk en belangenbehartiging 1.3.3 Participatieverslag en evaluatie

12 12 12 13

1.4 De aanpak 1.4.1 Leeswijzer 1.4.2 Een seniorvriendelijke stad voor iedereen

16 16 16

2 GEZOND EN SAMEN OUDER WORDEN

19

4 WONEN IN EEN SENIORVRIENDELIJKE WIJK

36

4.1 Comfortabel wonen 4.1.1 Waarom is dit belangrijk? 4.1.2 Doelen 4.1.3 Acties per doel

37 37 38 39

4.2 De seniorvriendelijke wijk  4.2.1 Waarom is dit belangrijk? 4.2.2 Doelen 4.2.3 Acties per doel

40 40 40 41

5 VOORBEREID OP DE TOEKOMST

43

5.1

Voorbereid op de toekomst

44

5.2 Waarom is het belangrijk? 5.2.1 Doelen 5.2.2 Acties per doel

44 45 45

2.1 Gezond ouder worden 2.1.1 Waarom is dit belangrijk? 2.1.2 Doelen 2.1.3 Acties per doel

20 20 20 22

6 DE STEM VAN SENIOREN OPHALEN EN DE MONITORING VAN DE LIJN

47

7 BEGROTING ACTIELIJN 

48

2.2 Samen ouder worden 2.2.1 Waarom is dit belangrijk? 2.2.2 Doelen 2.2.3 Acties per doel

23 23 23 24

BIJLAGES49

3 ZORG EN ONDERSTEUNING – SAMEN ZORGEN VOOR MORGEN

26

3.1 Ondersteuning vanuit de gemeente – samen zorgen voor morgen 27 3.1.1 Waarom is dit belangrijk? 27 3.1.2 Doelen 28 3.1.3 Acties per doel 29 3.2 Zorg en ondersteuning versterken door samenwerking 3.2.1 Waarom is dit belangrijk? 3.2.2 Doelen 3.2.3 Acties per doel

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

1

Landelijke context en gemeentelijke verantwoordelijkheid

2 2.1 2.2 2.3

Participatieverslag Actielijn Seniorvriendelijk Den Haag 2025-203050 Zomertour 2024 50 Toetsen en aanvullen door professionals met praktijkkennis 53 Belangenbehartiging en kennisinstituten  53

3

Evaluatie actieprogramma Senior­vriendelijk Den Haag 2020-2022 54

30 30 31 32

3

49

1 INLEIDING Uitdagingen voor zorg en wonen

Prettig ouder worden betekent voor iedereen iets

Het groeiende aantal Haagse senioren en het tekort aan zorg­

anders. Toch delen veel senioren dezelfde wensen:

personeel vragen steeds meer van senioren en hun netwerk.

gezond blijven, tijd doorbrengen met dierbaren, en actief blijven. Senioren willen hun passies volgen,

De druk op de zorg blijft toenemen, en tekorten aan zorg­ personeel en woningen worden steeds zichtbaarder. In 2030 wordt een tekort van 5.000 zorgprofessionals verwacht in de

zich nuttig voelen en van betekenis zijn. Wanneer

regio Haaglanden. Daarnaast zijn er vóór 2040 nog 20.000 extra

ouderdomsklachten toenemen, worden goede zorg

geschikte woningen voor senioren nodig in onze stad. Deze

en een veilige, fijne woning, steeds belangrijker – een plek die niet alleen veilig is, maar vooral als een

uitdagingen­­­­­zijn groot en brengen onzekerheid met zich mee voor senioren en hun netwerk, vooral wanneer ouderdomsklachten toenemen.

écht thuis voelt. Deze actielijn helpt Hagenaars om prettig ouder te worden in Den Haag.

Samen verder bouwen aan een seniorvriendelijk Den Haag In deze actielijn zijn de gemeentelijke ambities voor een seni-

Den Haag: stad voor iedereen

orvriendelijk Den Haag onderverdeeld in vier hoofdstukken.

Een seniorvriendelijke stad zorgt ervoor dat senioren mee kunnen

Ze volgen de thema’s die belangrijk zijn voor senioren zelf en

blijven doen, ook wanneer ouderdomsklachten toenemen. Zo’n

waar gemeentelijk beleid een belangrijke rol heeft. De grote

stad biedt niet alleen senioren een waardige en prettige oude

uitdagingen van de vergrijzing vragen om een gezamenlijk

dag, maar maakt het leven beter voor álle inwoners. Het is een

aanpak. We presenteren daarom nieuw beleid en laten de

stad waar mensen elkaar makkelijk kunnen ontmoeten en op een

samenhang zien met bestaande beleidsplannen. Dit heeft

eenvoudige manier hulp kunnen vragen. Een stad waar je mee

geresulteerd in een brede aanpak op preventie, wonen, onder-

kunt blijven doen, ook als je minder mobiel bent. Waar je onder-

steuning en samenwerking met zorg. Voor senioren hangen deze

steuning en zorg krijgt als dit nodig is, én waar je je talenten

thema’s namelijk nauw met elkaar samen in het dagelijks leven.

kunt blijven gebruiken. Daarom zet Den Haag zich al meer dan tien jaar in om een seniorvriendelijke stad te zijn en te blijven.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

4

ouder

1.1 Haagse situatie

ouder

2025

88.039

39.684

2030

98.687

45.057

2035

109.335

50.682

118.760

56.970

Toename van2040 dementie

Het aantal Haagse inwoners met dementie zal ook toenemen.

1.1.1

Haagse vergrijzing in cijfers

In 2023 waren er 6.900 Hagenaars met dementie, en naar verwachting zal dit aantal in 2040 bijna verdubbelen. Daarbij zien

Toename van senioren

we dat het aantal mensen met dementie relatief sneller stijgt bij

Het aantal senioren in Den Haag groeit, waardoor het steeds

mensen met een migratieachtergrond1. Senioren met dementie

belangrijker wordt om in te zetten op een seniorvriendelijke

hebben op bepaalde aspecten specifieke zorg en ondersteuning

stad. In 2024 telt Den Haag ruim 85.000 inwoners van 65 jaar en

nodig om deel te blijven nemen aan de samenleving. Dit maakt de

ouder, wat neerkomt op 15% van de Haagse bevolking. Dit aantal

aanpak van dementie een belangrijke opgave in deze actielijn.

zal naar verwachting oplopen tot ruim 100.000 in 2030. Tot 2023 groeide vooral de groep 65-74-jarigen. De verwachting is dat de

Zelfstandig wonen

groep ouderen van 75 jaar en ouder, de komende jaren sneller

De gemeente heeft de wettelijke verantwoordelijkheid om senioren­­­­­

zal groeien dan de groep 65-74-jarigen. Deze ontwikkeling staat

te ondersteunen bij het zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen

bekend als dubbele vergrijzing.

(zie bijlage 1 voor de gemeentelijke verantwoordelijk­heden). Slechts een klein deel van de Haagse 65-plussers, namelijk 4,5%, woont in

65 JAAR EN OUDER

een zorginstelling. Dit aantal neemt langzaam verder af door het landelijk beleid om zelfstandig wonen te stimuleren. TOENAME SENIOREN Aantal inwoners van 65 jaar en ouder Aantal inwoners van 75 jaar en ouder 120.000

90.000

60.000

30.000

0

Procent (%)

 < 6    6 < 12    12 < 8    18 < 24    ≥ 24

Bron: CBS/Gezondheidsmeter

1

2030

2035

2040

Bron: DHIC/Gemeente Den Haag/Dienst Stedelijke Ontwikkeling/SEPO

Alzheimer Nederland: Dementie bij mensen met een migratieachtergrond, 2023.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

2025

5

1.1.2

Haagse situatie – verschillende ervaringen

“In 2020 is de Seniorvriendelijke Steden-vragenlijst ontwikkeld in Den Haag. Hiermee wordt op een wetenschappelijke manier gemeten hoe senioren­­­­­de ‘seniorvriendelijkheid’ van deze stad ervaren volgens de criteria van de Wereldgezondheidsorganisatie. De vragenlijst is in 2020 en 2022 afgenomen­­­­­onder een representatief aantal senioren in Den Haag. Gemiddeld krijgt Den Haag een ruimvoldoende, maar er is verschil te zien in hoe tevreden Haagse senioren zijn over de stad. Hierin zijn vier groepen senioren te onderscheiden. Er is een welvarende groep senioren in een goede gezondheid die de stad als zeer positief waarderen. Vooral wanneer de financiële situatie slechter is, wordt de waardering minder positief en komen vaker gezondheidsproblemen voor. Ook het hebben van een mobiliteitsprobleem of een chronische ziekte leidt vaak tot een lagere waardering­­­­­. Daarnaast is er een grote tussengroep die gemiddeld positief is. Deze uitkomsten geven richting aan beleid. Het legt de nadruk op senioren met een lage sociaaleconomische positie en mobiliteitsproblemen of een chronische ziekte. Daarnaast vraagt het om preventieve maatregelen voor de middengroep, zodat zij de stad zo lang mogelijk positief blijven ervaren. Het vragenlijstonderzoek toont aan dat senioren een zeer diverse groep in onze stad vormen en dat het belangrijk is om oog te hebben voor de onderlinge verschillen”.

– Joost van Hoof. Lector Urban Ageing aan de Haagse Hogeschool Bovenstaand citaat laat zien dat Haagse senioren de stad verschillend ervaren, afhankelijk van hun persoonlijke situatie. Of iemand de zorgkosten kan betalen, voldoende geld heeft om te verhuizen naar een prettig appartement, de taal beheerst en digitaal vaardig is, maakt een groot verschil in hoe Haagse senioren de stad ervaren. De diversiteit onder Haagse senioren is groot, en dit vraagt om acties die hier rekening mee houden. Eén aanpak voor iedereen bestaat niet.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

6

vrouw

GEZONDE LEVENSVERWACHTING BIJ GEBOORTE IN JAREN 80

60

40

60,8 49,5

59,1 46,4

20

0 Aandachtswijk - man Aandachtswijk - vrouw

Culturele diversiteit onder senioren Een onderdeel van deze diversiteit is de culturele achtergrond van

Geen aandachtswijk - man Geen aandachtswijk - vrouw

DHIC/GGD Haaglanden 2022

senioren. In 2024 heeft ruim een derde van de Haagse senioren een migratieachtergrond, en dit percentage zal in 2030 rond de

Gezondheid en mobiliteit

40% liggen .

Gezondheid is een andere bepalende factor. Niet iedereen wordt

2

oud in goede gezondheid, en mobiliteitsproblemen maken deel-

Inkomen en armoede

name aan de samenleving lastiger. In aandachtswijken kunnen

Daarnaast speelt inkomen een grote rol. Zo’n 15.5% van de

senioren 12 jaar eerder gezondheidsklachten door ouderdom

Haagse senioren leeft van een laag inkomen (een inkomen

ervaren dan in andere wijken3. Met deze actielijn willen we

tot 110% van het wettelijk sociaal minimum). De stijging

bijdragen aan het verkleinen van deze gezondheidsverschillen4.

van het besteedbaar huishoudinkomen van Haagse senioren stijgt minder snel dan het gemiddelde van Hagenaars van alle leeftijdsgroepen. Daarnaast leven senioren vaker langdurig in armoede, omdat zij hun inkomen niet meer kunnen aanvullen met betaald werk.

2

Gemeente Den Haag, DSO, Den Haag in Cijfers 2023 - prognose 2022.

3

Segregatiemonitor - 6. Gezondheid, zorg en welbevinden - Den Haag.

4

We sluiten met deze ambitie aan bij de Haagse Preventie Aanpak (RIS316587).

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

7

1

1.2 Hoe seniorvriendelijk is Den Haag nu Den Haag is sinds 10 jaar een seniorvriendelijke stad, maar kan dit zeker niet alleen. Den Haag kent vele organisaties en initiatieven die zorgen dat senioren elkaar kunnen ontmoeten, aan activiteiten kunnen meedoen en zich kunnen blijven ontwikkelen­­­­­. Onderstaand overzicht geeft een idee van de initiatieven­­­­­die er zijn in Den Haag. Maar, de rijkdom aan grote en kleine initiatieven is vele malen groter. Deze rijke sociale basis, waar mensen naar elkaar omkijken en waar passende voor­ zieningen en activiteiten beschikbaar zijn, vormt het cement van een seniorvriendelijk Den Haag.

Haags ontmoeten Er 62 Haags Ontmoeten locaties, verspreid door de stad. Senioren die last hebben van regieverlies, bijvoorbeeld door beginnende dementie, zijn wekelijks welkom voor activiteiten en ontmoeting. Ook mantelzorgers kunnen er terecht voor activiteiten en advies.

Servicepunten XL Senioren kunnen bij de 17 Servicepunten XL terecht voor gratis advies en informatie als zij vragen hebben. De Haagse ouderenwerkers zijn daar vaak ook aanwezig om te ondersteunen.

Culturele activiteiten Er zijn veel dingen te doen voor senioren die actief willen blijven of beter willen worden in een hobby. De Culturele Kaart biedt een overzicht van culturele activiteiten in Den Haag.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

8

Er zijn maar liefst 266 activiteiten waar senioren welkom zijn5. Er is van alles te doen: in een band spelen, meedoen aan toneel of danslessen volgen. Het meedoen aan zulke activiteiten is een mooie manier om nieuwe dingen te leren en andere mensen te ontmoeten.

Valpreventietrainingen en beweegactiviteiten In alle stadsdelen worden valpreventietrainingen gegeven. Tijdens een valpreventietraining gaan deelnemers onder andere aan de slag om meer te leren over valrisico’s en trainen zij hun balans en spierkracht. Ook beweegactiviteiten zijn er volop in Den Haag. De Sociale Kaart van Den Haag kent meer dan 400 beweegactiviteiten voor senioren6.

Ouderensociëteiten Senioren met een gezamenlijke hobby organiseren volop zelf activiteiten. Zij komen regelmatig bij elkaar om bijvoorbeeld te bridgen, te wandelen of te schilderen. Hiervoor krijgen ze een kleine waardering vanuit de gemeente7.

Woongroepen Den Haag heeft een rijke geschiedenis van woongroepen voor senioren. Er zijn momenteel 48 woongroepen waar senioren elkaar ontmoeten en naar elkaar omkijken.

Eten en ontmoeten Voor senioren, die graag samen eten of moeite hebben met koken, zijn er vele plekken waar men voor een klein bedrag een heerlijke maaltijd met andere wijkbewoners kan nuttigen.

5

Overzicht workshops, lessen en activiteiten in Den Haag - CultuurSchakel

6

Sporten en bewegen - Sociale Kaart Den Haag.

7

Subsidie activiteiten voor en door 55+’ers - Den Haag.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

9

INTERVIEW GERT VAN CAPELLEVEEN

OGEN EN OREN VAN HAAGSE SENIOREN De Stedelijke Ouderencommissie (SOC) komt op voor de belangen van senioren in Den Haag. De SOC geeft de gemeente gevraagd en ongevraagd­­­­­ advies. Hoe kijkt voorzitter Gert van Capelleveen (74) aan tegen ouder worden in Den Haag? En waar moet de gemeente oog voor hebben? Wat bijna 40 jaar geleden werd opgericht door, zoals Gert grappend zegt, ‘dames in bloemetjesjurken’, is inmiddels een vaste gesprekspartner in Den Haag. “Het is waardevol dat er mét ons wordt gepraat in plaats van óver”, zegt hij. Meepraten heeft zin. Zo begon de SOC bijvoorbeeld een meldpunt voor losse stoeptegels, het struikelmeldpunt. Nu is de aanpak daarvan standaard­­­­­. Ook de wens voor meer stadsbankjes is overgenomen. Als pleinen en straten opnieuw worden ingericht, wordt er rekening gehouden met de toegankelijkheid.

Kansen en zorgen Ouder worden in Den Haag biedt zowel kansen als zorgen, zegt Gert. “Ouderen worden soms weggezet als een zielige groep die wacht op het einde. Dat is onterecht! Senioren zijn vaak heel actief in de samenleving en doen bovengemiddeld vaak vrijwilligerswerk. Het is een betrokken en waardevolle groep.” Zorgen zijn er ook, bijvoorbeeld over de toenemende vergrijzing. In 2040 zal Den Haag naar verwachting 122.000 senioren tellen. “Voorzieningen, zoals Haags Ontmoeten en ouderenconsulenten, zijn helaas niet vanzelfsprekend. Daar moeten we aandacht voor blijven vragen, zodat deze voorzieningen blijven bestaan”, zegt Gert. SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

10

Huisvesting Ook noemt Gert financiën als zorg, want 8% van de senioren kan niet rondkomen van AOW en pensioen. Ook passende huisvesting is een punt van zorg. “50% van de Haagse senioren heeft een koophuis dat te groot is geworden. Als zij verhuizen, laten zij goede woonruimte achter voor de volgende generatie. Probleem is alleen dat zij geen andere betaalbare woonruimte kunnen vinden.” Gert wijst ook op de ongelijkheid in gezondheid. “Alle ouderen in onze stad zouden prettig oud moeten kunnen worden. Waar in Benoordenhout echtparen van in de 90 nog thuis wonen, hebben senioren in andere wijken meer klachten over hun gezondheid. Iedereen moet weten dat er voorzieningen zijn en welke voorzieningen­­­­­ er zijn.” Om als senior zelfstandig te kunnen blijven wonen, is het belangrijk dat voorzieningen zoals een dokter, apotheek en supermarkt binnen loopafstand bereikbaar zijn. “Voor de mensen die langer thuis kunnen wonen moet de arts, apotheek of supermarkt op loopafstand bereikbaar zijn, met voldoende zitbankjes onderweg om even uit te kunnen rusten”, aldus Gert.

Nadenken over de toekomst De SOC vraagt Haagse senioren om op tijd na te denken over hun toekomst. “Laat je niet verrassen en denk op tijd na over wat je kunt verwachten. Word weerbaar en zorg dat je mensen om je heen hebt. Nodig eens een buurvrouw uit voor een kop thee. Neem initiatief om dingen samen met anderen te doen. Wacht niet af.”

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

11

1.3 Totstandkoming actielijn

De zomertour heeft ons meer inzicht gegeven in de behoeftes van senioren met een migratie achtergrond en dit heeft geleid tot

Deze actielijn bouwt voort op de Actielijn Seniorvriendelijk

concrete acties om het beleid inclusiever te maken. Zo wordt de

Den Haag 2020-2022 (RIS307178). In deze paragraaf beschrijven

inzet op cultuurspecifiek aanbod vergroot en zetten we actief in

we hoe het nieuwe beleid tot stand is gekomen.

op het vergroten van de informatiepositie van senioren.

1.3.1

Ook de inspraak van senioren wordt versterkt. We richten een

Zomertour 2024

In de zomer van 2024 zijn we volop in gesprek geweest met seni-

ervaringsraad op waar we senioren met een migratieachtergrond

oren met een migratie achtergrond en laaggeletterde senioren.

en laaggeletterde senioren vragen om hun ervaringen te delen

We hebben hen gevraagd om te vertellen over hun dagelijks leven

over thema’s rondom het ouder worden. Hierdoor blijven we als

en wat zij nodig hebben om prettig oud te worden in Den Haag.

gemeente in gesprek met laaggeletterde senioren en senioren

Voor deze actielijn wilden we senioren spreken die we minder

met een migratieachtergrond om ons beleid inclusiever te

goed bereiken via belangenbehartiging en onderzoek. Via een

maken.

speciale ‘zomertour’ hebben we veel senioren kunnen spreken. We hebben samengewerkt met Fatoş Ipek, een ervaringsdeskun-

1.3.2 Toetsing bij onderzoek, praktijk en belangenbehartiging

dige. Het samenwerken met een ervaringsdeskundige zorgde ervoor dat er tijdens het participatieproces altijd vanuit de

Senioren met expertise en professionals uit het veld hebben de

behoeftes van senioren werd gedacht. Hierdoor hebben we veel

nieuwe plannen voor een Seniorvriendelijk Den Haag getoetst en

senioren kunnen bereiken en vonden zij het waardevol om deel

aangescherpt.

te nemen. Fatoş vertelt meer over haar ervaringen met de zomertour in een interview aan het einde van dit hoofdstuk.

Samenwerking met experts professionals Bij het toetsen van de plannen hebben we samengewerkt met de

We hebben zes weken lang gesprekken gevoerd met senioren.

volgende experts en professionals:

We hebben senioren met verschillende culturele achtergronden

• Stedelijke Ouderencommissie en Cliëntenraad Sociaal Domein

gesproken op vele verschillende plekken. Zo hebben we meerdere Haags Ontmoeten locaties en verschillende stichtingen en levensbeschouwelijke organisaties bezocht, maar hebben we ook senioren op straat aangesproken met het Buurtbakkie of bij

Er is met elkaar uitgewisseld over de ambities en de doelen. • Wmo-wijkteams en ouderenwerkers van Wijkz Inzichten en diverse acties zijn getoetst. • Haagse Hogeschool – Lectoraat Urban Ageing

ijssalon Florencia. Met een aantal senioren is thuis afgesproken.

We werken samen met de Haagse Hogeschool om inzichten uit

Enkele van deze verhalen delen we in deze actielijn.

onderzoeken te analyseren.

De zomertour is een belangrijke stap geweest om een cultuursensitieve en inclusieve aanpak te ontwikkelen (zie hoofdstuk 1.5). SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

12

Onderzoeken en bronnen

Mijn kinderen zorgen voor mij, en het is heel gezellig met hen

Ik heb geen contact met familie

Voor het opstellen van deze actielijn hebben we gebruikgemaakt van diverse onderzoeken en bronnen:

Ik wil mijn kinderen liever niets vragen

• Ouderenmonitor 2023 • Dementiescan 2024 en Dementiemonitor 2024 Haaglanden

Zomertour 2024

Ik heb geen kinderen

Bedankt voor uw verhaal!

• Seniorvriendelijke Steden-vragenlijst 2022 • Verschillende studentenprojecten van de Haagse Hogeschool.

We hebben ideeën voor activiteiten en willen informatie

Een mooi voorbeeld van een studentenproject van de Haagse

Gemeente: We breiden het aantal Haags Ontmoeten locaties uit, en we kijken of er op sommige locaties meer activiteiten kunnen zijn.

Heel blij met Haags Ontmoeten!

Hogeschool zijn de portretten die de studenten van de opleiding Social Work maken van senioren die deelnemen aan Haags Ontmoeten. De portretten beelden uit welke activiteiten

Waarom krijg ik geen traplift?

belangrijk zijn in het leven van de senioren. Een aantal van deze portretten, gemaakt door studenten, zijn te zien in deze actielijn.

1.3.3

Ik denk liever niet over later, als ik niet alles meer zelf kan

Participatieverslag en evaluatie

In het participatieverslag in de bijlage beschrijven we uitgebreid

Het is stil thuis Gemeente: we beginnen met duidelijke informatie over wonen voor senioren. We zorgen ook voor meer zorg en activiteiten in enkele wooncomplexen voor senioren.

Ik wil niet verhuizen

Gemeente: wij gaan helpen met duidelijke informatie en gesprekken over het ouder worden

over de inzichten die we hebben opgedaan en welke acties hieruit zijn voortgekomen. Ook de evaluatie van het vorige actiepro-

Ik heb moeite met de taal

gramma hebben we opgenomen als bijlage.

Ik wil persoonlijke hulp mijn eigen taal

Goed vervoer is nodig om mijn eigen leven te blijven leiden

Ik zit niet op de computer Gemeente: We gaan meer informatie en voorlichtingen geven (in eigen taal) en in samenwerking met seniorenorganisaties. Persoonlijke hulp is niet altijd mogelijk, maar het Servicepunt XL geeft advies

Ik heb geen idee waar ik informatie kan vinden.

Gemeente: Er is een tekort aan vrijwilligers en chauffeurs. We gaan kijken wat wel mogelijk is.

Natuurlijk deel ik mijn verhaal! Gemeente: we starten met een ‘raad’ van senioren die kunnen meedenken met de gemeente.

De deelnemers aan de zomertour hebben een flyer ontvangen met de belangrijkste reacties en wat de gemeente hiermee gaat doen.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

13

INTERVIEW FATOS IPEK

GESPREKKEN MET ­SENIOREN MET EEN MIGRATIE­ ACHTERGROND In 2024 heeft ruim één derde van de Haagse ouderen een migratie­achtergrond. Toch wordt hun stem niet altijd gehoord. Daarom gingen adviseur Fatoş Ipek en beleidsmedewerkers van de gemeente Den Haag in de zomer van 2024 in gesprek met senioren met een migratieachtergrond. Met welke inzichten kwamen zij terug? En hoe blijf je deze senioren ook in de toekomst betrekken?

Ervaringsraad moet senioren met een migratieachtergrond blijvend een stem geven Het terras van ijszaak Florencia, de Turkse moskee in de Schilderswijk, de Haagse markt en Haags Ontmoeten-locaties. Een greep uit enkele plekken in de stad waar Fatoş Ipek, adviseur inclusie en diversiteit, en de makers van het beleid voor een seniorvriendelijk Den Haag, met ouderen met een migratie­ achtergrond spraken over wonen, inkomen, zorg en welzijn.

Uniek en bijzonder De gesprekken noemt Fatoş ‘uniek en bijzonder’. “We wilden graag mensen spreken die tot nu toe niet of nauwelijks gehoord worden in onderzoeken en belangenbehartiging. We zijn naar senioren met een migratieachtergrond op zoek gegaan op plekken in de stad waar zij graag komen. Vaak hadden we aan SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

14

een uurtje niet genoeg. De ouderen wilden zoveel vertellen en

Tegelijkertijd is ze positief verrast door de kracht van ouderen

voelden zich gehoord.”

met een migratieachtergrond. “Ze gaan niet bij de pakken neerzitten en maken er wat van”, zegt ze. Ze staan open voor

Volgens Fatoş is het ook heel bijzonder omdat ‘de gemeente

ontmoetingen met andere mensen en zijn enthousiast over

hardop zei dat het seniorenbeleid nog niet divers, inclusief en

Haags Ontmoeten. Op 62 plekken in de stad kunnen ouderen

gelijkwaardig genoeg is’. “Daarmee stelt ze zich kwetsbaar en

elkaar ontmoeten, meedoen met activiteiten en een kopje koffie

open op en dat is knap. Want hoe verbeter je dat dan? Het is

drinken.

supercool dat Den Haag vraagt: help me hierbij, zodat we cultuursensitief ouderenbeleid kunnen maken.”

“Die Haags Ontmoeten-locaties zijn laagdrempelig, gratis en met zoveel locaties altijd wel vlakbij huis. Veel ouderen met een

Onbehagen

migratieachtergrond waren heel blij dat dit soort ontmoetings-

Fatoş werkt al 30 jaar in het ‘sociaal domein’, is oprichter van

plekken er zijn. Ze zouden het leuk vinden als er meer variatie

stichting Ouderen Migranten Aan zet en is als dochter van

is in activiteiten. Ook geven ze aan dat ze graag iets willen doen

Turkse ouders ervaringsdeskundige. Haar drive komt voort uit

voor een ander. Dat is mooi om te zien.”

het ‘onbehagen­­­­­’ dat ze met haar ouders ervaarde. Ze tolkte en vertaalde voor hen en heeft haar vader naar zijn derde

Ervaringsraad

verzorgings­huis gebracht. “Er zijn veel aannames, zoals ‘hun

Volgens Fatoş is het belangrijk om migranten en mensen die

kinderen zullen wel voor ze zorgen’. Maar soms wonen die

moeite hebben met lezen en schrijven te blijven betrekken

kinderen in het buitenland, of zijn niet in de buurt. Er zijn (taal)

bij het beleid dat de gemeente maakt. Daarom komt er een

barrières en er is onbegrip, waardoor deze ouderen niet altijd de

Ervaringsraad van ouderen met een migratieachtergrond en

juiste zorg krijgen”, aldus Fatoş.

mensen die moeite hebben met lezen en schrijven. “Zij gaan meedenken met het gemeentelijk beleid, zodat het beter aansluit

Onbekend met aanbod

bij hun wensen en behoeftes. We mogen deze groep niet meer

Een deel van de senioren met een migratieachtergrond heeft

loslaten. Daarom blijven we constant in gesprek zodat er naar

moeite met lezen en schrijven en kan door het zware leven dat zij

iedereen in de stad wordt geluisterd”, eindigt Fatoş.

gehad hebben al ouderdomsklachten ervaren op 55-jarige leeftijd. “Niet alle senioren weten waar ze informatie kunnen vinden of weten niet goed welke ondersteuning en voorzieningen – zoals de ouderenconsulenten – er zijn. Ze zijn niet digitaal vaardig en hebben soms wat wantrouwen richting de overheid. Ze maken de post soms niet open”, vertelt Fatoş.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

15

1.4 De aanpak

Naast deze hoofdstukken richt de aanpak zich op twee belangrijke pijlers om te werken aan een seniorvriendelijke stad voor

1.4.1

Leeswijzer

iedereen: een cultuursensitieve benadering en een dementievriendelijke benadering.

Bovengenoemde inzichten leiden tot een nieuwe aanpak8. De aanpak staat beschreven in vier hoofdstukken. Elk hoofd-

1.4.2

Een seniorvriendelijke stad voor iedereen

stuk bevat een overzicht met doelen en acties. Een belangrijk uitgangspunt voor alle acties is dat we werken aan een senior-

Er wordt veel van senioren en hun netwerk verwacht tijdens het

vriendelijke stad voor iedereen.

ouder worden. Een groot aantal Hagenaars is fit en heeft een groot netwerk als ze de pensioenleeftijd bereiken. Zij vinden

De actielijn bestaat uit de volgende hoofdstukken:

het vanzelfsprekend om zelf zaken te regelen en hebben hier de middelen voor.

Hoofdstuk 2: Gezond en samen ouder worden Preventie en een sterk sociaal netwerk zijn cruciaal voor gezond

Voor andere senioren is dat moeilijker. Dit komt bijvoorbeeld

en actief ouder worden. Dit hoofdstuk beschrijft de doelen en

doordat zij moeite hebben met de Nederlandse taal, laag­

acties die bijdragen aan de gezondheid en het sociale netwerk

geletterd zijn, geen netwerk hebben, chronisch ziek zijn,

van senioren.

financiële zorgen hebben, of niet weten welke hulp ze mogen

Hoofdstuk 3: Toekomstbestendige ondersteuning en zorg

verwachten van de overheid of hun eigen netwerk.

Om prettig ouder te worden, is het behouden van toegankelijke zorg en ondersteuning een belangrijke randvoorwaarde.

Om voor iedereen een seniorvriendelijke stad te zijn, moeten

Hoofdstuk 3 beschrijft de doelen en acties die hieraan bijdragen.

we voor sommige senioren een extra stap zetten om hen beter

Hoofdstuk 4: Wonen in een seniorvriendelijke wijk

te bereiken of om onze acties beter aan te laten sluiten op hun

Een veilige en geschikte woning is belangrijk om prettig ouder te

behoeften.

worden. Dit hoofdstuk beschrijft de doelen en acties die bijdragen aan passende woningen in een seniorvriendelijke omgeving.

Het belang van een cultuursensitieve benadering

Hoofdstuk 5: Voorbereid op de toekomst

Prettig ouder worden betekent voor iedereen iets anders, zeker

Niet alle senioren kunnen zelf zaken regelen. Goede informatie­

in een cultureel diverse stad als Den Haag. Er zijn al veel goede

voorziening helpt senioren om zich voor te bereiden op het

stappen gezet. Zo werken we samen met levensbeschouwelijke

ouder worden. Dit hoofdstuk beschrijft de doelen en acties om

organisaties en migrantenorganisaties om activiteiten en onder-

informatie­­­­­toegankelijk te maken voor alle senioren.

steuning aan te bieden. Ook stimuleren we inclusief werken via subsidie- en inkoopvoorwaarden. Daarnaast zijn trainingen­­­­­

8

De aanpak voor een seniorvriendelijk Den Haag is verbonden met andere Haagse aanpakken en beleidsplannen. Hoofdstuk 2: Sociale Basis Kader, Haagse Preventie Aanpak, Actielijn Informele Zorg. Hoofdstuk 3: Haaglanden Gezonder, Welzijnsbeleid en Technologie voor Thuis. Hoofdstuk 4: Woonzorgvisie en Den Haag Toegankelijke Stad.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

16

over cultuursensitief werken verplicht voor bijvoorbeeld

Bij activiteiten en ondersteuning die niet cultuurspecifiek

Wmo-casemanagers.

zijn, stimuleren we een passend trainingsaanbod op cultuursensitiviteit.

Meer inspanningen nodig Toch is dit niet voldoende. Er is meer nodig om iedereen de

3. Het bereik verbeteren

juiste ondersteuning te bieden. Dit gaan we op drie manieren

We gaan de informatieachterstand bij laaggeletterde

aanpakken:

senioren­­­­­ en senioren met een migratieachtergrond verkleinen. Dit doen we via een netwerk van sleutelfiguren en

1. Inspraak verbeteren

gerichte voorlichtingen. We volgen hierbij de behoeftes van

We richten in 2025 een ervaringsraad van senioren op.

senioren zelf. Als dit zorgt voor een groter bereik, dan bieden

We nodigen laaggeletterde senioren, senioren met een

we belangrijke informatie in verschillende talen aan.

migratie­achtergrond of senioren met een lage sociaal­ economische positie uit om zich hierbij aan te sluiten.

Het belang van een dementievriendelijke benadering

Senioren die minder gehoord worden via belangen­

Het aantal mensen met dementie zal tussen nu en 2040

behartigers en onderzoeken. Een aantal senioren die we deze

verdubbelen­­­­­. Dementie maakt het moeilijker om mee te blijven

zomer hebben gesproken, willen al graag deelnemen. Samen

doen aan activiteiten die belangrijk zijn voor iemand. Toch is er

met hen gaan we kijken hoe zij, vanuit hun eigen ervaringen,

ook met dementie nog heel veel mogelijk. Een seniorvriendelijke

willen meedenken met de gemeente. Zij hebben via deze raad

stad vraagt daarom soms om extra of aangepaste ondersteuning

direct invloed op gemeentelijk beleid.

voor mensen met dementie9. Daarom gaan we inzetten op:

2. Het aanbod verbeteren

1. Het aanbod verbeteren

Voor sommige senioren met een migratieachtergrond is het

We zetten in op fijne ontmoetingsplekken in de wijk voor

belangrijk om gelijkgestemden te ontmoeten waarmee ze

mensen met dementie10. Activiteiten passen bij wat iemand

hun taal en cultuur kunnen delen. Dit vraagt om cultuur­

met dementie kan en bieden tegelijkertijd ook voldoende

specifieke ontmoetingslocaties, ondersteuning en woonzorg-

prikkeling. Daarnaast werken we aan het verbeteren van het

vormen.

ondersteuningsaanbod, zoals de maaltijdvoorzieningen en

We faciliteren dergelijke ontmoetingslocaties via Haags

logeerzorg.

Ontmoeten en de regeling Samen Sociaal en Vitaal. Daarnaast brengen we deze noodzaak onder de aandacht bij

2. De omgeving dementievriendelijker maken

woning­corporaties en zorgorganisaties.

We richten ons op het vergroten van het bewustzijn over dementie. Met (kleine) aanpassingen kunnen mensen met

9

De acties zijn onder meer gebaseerd op de adviezen uit de Dementiescan Den Haag 2024, uitgevoerd door Alzheimer Haaglanden.

10 Hiermee sluiten we aan bij de Nationale Dementiestrategie 2021-2030.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

17

dementie langer de activiteiten doen die hen plezier geven, van voetballen tot aan zelf boodschappen blijven doen11. We gaan hierover in gesprek met organisaties en bieden trainingen over dementie aan professionals. Daarnaast stimuleren we bij de bouw van woningen dat deze prettig bewoonbaar zijn voor mensen met dementie, zodat mensen met dementie in een veilige woning ouder kunnen worden. Met de aanleg van ‘vergeet-mij-niet-paden’ zorgen we voor veilige wandelroutes met duidelijke bewegwijzering, die ook de bewustwording over dementie vergroten. 3. Informatie over dementie verbeteren Iedereen heeft zijn eigen voorkeur voor hoe je informatie wilt ontvangen en gebruiken. Sommige mensen willen snel iets kunnen opzoeken op het internet, de ander wil juist de informatie op papier hebben. We werken aan duidelijke informatie voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Dit doen we onder andere met een (digitale) informatiegids maar ook met een cursusweek. Acties in deze actielijn gericht op dementie worden aangegeven met het vergeet-mij-nietje als symbool .

11 In de dementiemonitor Haaglanden 2024 geven mantelzorgers aan dat er niet altijd begrip is voor hun naaste met dementie vanuit de leden van een vereniging of mensen op straat.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

18

2 GEZOND EN SAMEN OUDER WORDEN

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

19

2.1 Gezond ouder worden *Elke dinsdagochtend komt een groep Chinese senioren samen in het centrum van Den Haag, waar een stichting hen voorlichting geeft en zorgt voor een gezellige ochtend. Hier ontmoeten we Haping. Ondanks haar pensioen heeft ze een volle weekagenda. Ze sport meerdere keren per week, zoekt actief naar voorlichtingen en zit in het bestuur van haar Chinese woongroep. Momenteel wil ze graag computerlessen. Haping wilde graag geïnterviewd worden voor dit beleidsplan. Niet om haar eigen verhaal te vertellen, maar om aandacht te vragen voor oudere Chinese senioren die minder makkelijk kunnen meekomen. Ze neemt ons mee naar haar 90-jarige bovenbuurvrouw. Omdat de bovenbuurvrouw geen Nederlands spreekt, helpt Haping met vertalen. In de woning van haar buurvrouw hangen briefjes in zowel Nederlands als Chinees, door haar kinderen achtergelaten als hulp voor de thuiszorg. Op het bureau staat een vast ingestelde tablet zodat ze gemakkelijk toegang heeft tot programma’s­­­­­in haar taal. Ze kijkt hiermee vaak Chinese opera’s. De kinderen van de bovenbuurvrouw wonen net als die van Haping ver weg. Toch blijft ze gezond dankzij de steun van haar gemeenschap. “Op een gegeven moment at deze mevrouw vooral brood, omdat zelf koken veel moeite kostte en ze haar kinderen niet lastig wilde vallen. Gelukkig sprong haar familie bij.

Haar schoondochter kookt voor een paar dagen en doet het eten in de vriezer”, vertelt Haping. Zelf komt Haping elke dag even kijken en brengt dan regelmatig een maaltijd mee*.

2.1.1

Waarom is dit belangrijk?

te maken van de beschikbare financiële ondersteuning. Zo komt er meer ruimte om gezonde keuzes te kunnen maken.

Veel Hagenaars zeggen: ‘Zo lang ik maar gezond ben’ als antwoord op de vraag hoe zij ouder willen worden. Gezond

De gemeente Den Haag heeft de afgelopen jaren volop ingezet

ouder worden betekent dat senioren zo lang mogelijk de dage-

op activiteiten en ondersteuning die senioren helpen gezond te

lijkse activiteiten kunnen blijven doen die voor hen belangrijk

blijven. Hierbij is er aandacht voor fysieke en mentale gezondheid

zijn. Het liefst zelfstandig, maar als dat niet lukt, met passende

én bestaanszekerheid12. Wat goed werkt, willen we voortzetten

ondersteuning. Belangrijke factoren hierbij zijn gezond eten en

en verder uitbreiden.

bewegen. Zo verklein je het risico op ziekten en valongevallen. Ook geldzorgen kunnen invloed hebben op je gezondheid. Als je

2.1.2

Doelen

stress hebt over geld, dan is er minder ruimte in je hoofd om gezond te koken en voldoende te bewegen. Daarnaast kan het ook zijn dat iemand wel gezonder wil eten of sporten, maar dit niet of moeilijk kan betalen. Daarom is het belangrijk om niet alleen betaalbaar aanbod te hebben, maar senioren ook bewust

• Meer senioren nemen deel aan beweegaanbod, valpreventietrainingen en maaltijdinitiatieven. • Meer senioren zijn bekend met, en maken gebruik van, de beschikbare financiële ondersteuning.

12 Zie de Haagse Preventieaanpak (RIS 316587). Met deze actielijn geven we verder invulling aan de levensfase 55+.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

20

Context dementie Er is steeds meer bewijs dat een gezonde levensstijl helpt om het risico op dementie te verkleinen of de ontwikkeling ervan te vertragen. Onderzoek toont aan dat hiermee bijna de helft van de gevallen van dementie wereldwijd kan worden voorkomen of vertraagd. Bron: Dementia prevention, intervention and care: 2024 report of the Lancet standing Commission.

VALPREVENTIE Jaarlijks valt 33% van de 65-plussers en 60% van de 85-plussers. Naar schatting hebben 30.000 Haagse 65-plussers een verhoogde kans om te vallen. Het vallen zorgt voor veel persoonlijk leed en hoge (zorg)kosten. In het landelijke ‘Gezond Actief Leven-akkoord’ van 2023 zijn de doelstellingen voor de valpreventie-aanpak vastgelegd. Jaarlijks wordt bij 14% van alle zelfstandig wonende senioren een inschatting gemaakt van het risico om te vallen. 3% van de senioren, waarbij een verhoogd valrisico is vast­gesteld, volgt een valpreventie training. Om deze doelen te halen is in Den Haag het kernteam valpreventie ingericht. We hebben een gezamenlijke aanpak met huisartsen, fysio­ therapeuten, beweegaanbieders, apothekers, wijkverpleging en ouderenconsulenten, om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk senioren weten of ze een valrisico hebben en de juiste ondersteuning krijgen om de kans op vallen te verminderen. De gemeente zet daarom in op een uitgebreid aanbod van valpreventietrainingen en beweegactiviteiten. Om senioren goed door te verwijzen na het volgen van een valpreventie training, wordt bijvoorbeeld de sport- en beweegwijzer 50+ doorontwikkeld en zijn er buurtsportcoaches en vitaliteitscoaches om ouderen te begeleiden naar het juiste aanbod. Daarnaast informeren wij senioren actief over hoe zij kunnen voorkomen dat ze vallen.

De leefomgeving van senioren is ook een punt van aandacht binnen de aanpak. De thuisomgeving en buitenruimte kunnen veiliger worden ingericht­­­­­, zodat valincidenten worden voorkomen. Ook innovatie heeft een plek in de Valpreventieketen. Zo kijken we naar technologische hulpmiddelen die het risico om thuis te vallen verkleinen. Ook maken we gebruik van Smartfloors, die de kans op vallen bij senioren inschatten. Waarna professionals een passend advies kunnen geven.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

21

2.1.3

Acties per doel

DOEL

ACTIE

JAARTAL

Meer senioren nemen deel aan beweegaanbod, valpreventietrainingen en maaltijdinitiatieven

De valpreventietrainingen hebben veel positieve reacties ontvangen van deelnemers. Senioren voelden zich na de training zelfverzekerder, merkten dat hun spieren sterker werden en gaven aan minder vaak te vallen. We gaan daarom door met het organiseren van valpreventie-trainingen. Senioren met een hoog valrisico kunnen deelnemen aan valpreventietrainingen. In elk stadsdeel organiseren we deze trainingen voor in totaal 600 deelnemers, en we breiden dit aanbod verder uit. We zorgen dat er verschillende trainingen worden aangeboden, zodat senioren de training kunnen kiezen die het beste aansluit bij hun behoeften en mogelijkheden. Senioren met een laag valrisico verwijzen we door naar beweegactiviteiten. Ook begeleiden we senioren die de valpreventietraining hebben gevolgd naar beweegactiviteiten bij hen in de buurt. Daarnaast geven we praktische informatie om het valgevaar thuis te verminderen. Om het valrisico bij senioren goed in te schatten werken we actief samen met huisartsen, fysiotherapeuten en andere organisaties. Daarnaast zetten we technologische hulpmiddelen in, zoals de Smart Floor.

Jaarlijks

Senioren zouden graag willen deelnemen aan bepaalde beweegactiviteiten waar nog niet altijd voldoende aanbod van is. Voorbeelden zijn vechtsporten, OldStars balsporten en dansen. Om aan deze behoefte te voldoen, gaan we beweegcoaches opleiden die deze beweegactiviteiten kunnen uitvoeren.

2025 - 2030

Sommige senioren willen wel bewegen, maar kunnen of willen dit niet buitenshuis doen. Daarom starten we samen met het Ouderenfonds de pilot Beweegvisite. In deze pilot gaan vrijwilligers wekelijks op visite bij 75-plussers om samen in en om het huis te bewegen.

2025

Er zijn veel activiteiten en ondersteuningsmogelijkheden die de vitaliteit van Haagse senioren positief kunnen beïnvloeden. Toch zijn deze mogelijkheden niet bij iedereen bekend. Daarnaast ervaren sommige senioren een hoge drempel om hieraan mee te doen. Daarom zetten we in heel Den Haag vitaliteitscoaches in. Zij helpen senioren en hun mantelzorgers deel te nemen aan deze activiteiten of gebruik te maken van specifieke (mantelzorg)ondersteuning. De vitaliteitscoaches richten zich vooral op senioren met een migratieachtergrond, senioren die laaggeletterd zijn, senioren die in sociaal isolement verkeren en senioren met een kleine portemonnee.

2025 - 2030 Evaluatie in 2027

We organiseren in elk stadsdeel een vitaliteitsdag. Tijdens deze dag kunnen senioren hun gezondheid laten meten en ontdekken welke sportieve, sociale en educatieve activiteiten er in hun buurt beschikbaar zijn.

Jaarlijks

Uit gesprekken in de stad bleek hoe belangrijk het voor senioren is om samen te kunnen eten. Samen eten leidt tot gezonder eten. Daarom geven we vanaf 2025 een extra impuls aan maaltijdinitiatieven voor senioren via de subsidieregeling Eten en Ontmoeten. Met deze subsidieregeling stimuleren we maaltijdinitiatieven waar senioren samen een gezonde maaltijd kunnen eten.

2025 - 2030

We brengen het aanbod van financiële hulp, zoals de ‘Helpdesk Geldzaken’, beter onder de aandacht bij senioren. Dit doen we in samenwerking met wijkpartners, zoals de locaties van Haags Ontmoeten, moskeeën, tempels en door aan te sluiten bij activiteiten in de stad. We besteden ook aandacht aan de overgang van werk of uitkering naar pensioen, omdat hierbij toeslagen of de hoogte van het inkomen kunnen veranderen.

2025 - 2030

Meer senioren zijn bekend met en maken gebruik van de beschikbare financiële ondersteuning

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

22

2.2 Samen ouder worden *We ontmoeten Sarita bij een Haags Ontmoeten-locatie, waar ze wekelijks meeluncht en aan activiteiten deelneemt. Ze komt enthousiast naar ons toe en nodigt ons uit om langs te komen bij de seniorengroep die ze zelf heeft opgericht. Sarita is een actieve 60’er die graag dingen organiseert. Ze heeft een pittig verleden en voelt zich niet altijd thuis in groepen. Daarom heeft ze haar eigen ontmoetingsgroep opgericht, waar iedereen zichzelf mag zijn. Ze vraagt of we langs willen komen. We ontmoeten een hele diverse groep senioren, verschillend in leeftijd, opleidingsniveau en etniciteit. Een van hen is Anna, een 55-jarige vrouw van Oost-Europese afkomst. Anna is nog relatief jong maar voelt zich hier thuis omdat iedereen zichzelf kan zijn. Ze heeft behoefte aan mensen om zich heen, maar zou niet graag in een groep zitten met alleen Oost-Europese Hagenaars; juist de diversiteit­­­­­spreekt haar aan. Ze vindt dat Sarita een knusse sfeer heeft gecreëerd. Voor Sarita is het belangrijk dat deze groep bij haar om de hoek is, zodat ze er makkelijk naartoe kan. In tegenstelling tot Sarita vindt Anna het helemaal­­­­­niet erg dat ze de halve stad door moet reizen om hieraan deel te nemen.*

2.2.1

Waarom is dit belangrijk?

Senioren vertellen dat het regelmatig samenzijn op bijvoorbeeld Haags Ontmoeten-locaties voor hen heel belangrijk is.

2.2.2

Doelen

• Haags Ontmoeten is, en blijft, een centrale plek in de wijk voor senioren en mantelzorgers.

Het vermindert stress en geeft betekenis en ritme aan de dag om

• Er is een uitgebreid en divers activiteitenaanbod voor senioren.

een fijne groep mensen om je heen te hebben.

• Het is voor meer senioren mogelijk om vrijwilligerswerk te doen.

Vooral nu senioren steeds langer alleen wonen, is het belangrijk om plekken als Haags Ontmoeten in de buurt te hebben. Hier kunnen senioren anderen ontmoeten en gezamenlijk een

Context dementie

invulling aan de dag geven. Naast Haags Ontmoeten zijn er

Met dementie is het soms nodig dat er wat extra

nog vele andere culturele activiteiten, sportieve activiteiten en

ondersteuning­­­­­bij activiteiten is. Het wordt steeds lastiger

ontmoetingsactiviteiten die worden georganiseerd door senioren

om te kunnen blijven doen wat je altijd deed, maar de

zelf, maatschappelijke organisaties en biblio­theken­­­­­. Zo is er voor

juiste ondersteuning en een fijne omgeving helpt hier

bijna iedereen iets passends. Veel van deze ontmoetingsplekken

wel bij. Het maatschappelijk beeld van dementie kan

zouden niet bestaan zonder de inzet van vrijwilligers, van wie

stigmatiserend­­­­­zijn. Ook met dementie is echter nog heel

veel de seniore leeftijd bereikt hebben. Daarbij geven de vrijwilli-

veel mogelijk.

gers aan hoeveel voldoening het vrijwilligers­werk hen juist weer oplevert.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

23

2.2.3

Acties per doel

DOEL

ACTIE

JAARTAL

Haags Ontmoeten is, en blijft, een centrale plek in de wijk voor senioren en mantelzorgers

Momenteel zijn er 63 Haags Ontmoeten-locaties in Den Haag. Dit zijn dé plekken in de wijk waar zelfstandig wonende senioren met regieverlies en hun mantelzorgers elkaar wekelijks kunnen ontmoeten. We breiden het aantal Haags Ontmoeten-locaties uit met twee tot drie per jaar. Voor nieuwe locaties kijken we goed naar de spreiding over de stad. De komende drie jaar ligt de focus op locaties in Laak, Loosduinen en Leidschenveen-Ypenburg. Ook kijken we of het aanbod goed aansluit bij de culturele diversiteit van de inwonerspopulatie.

Investeren in nieuwe locaties: 2025 - 2027

De afgelopen jaren is al ingezet op een goede spreiding van de locaties van Haags Ontmoeten. Toch blijkt het voor sommige senioren lastig om de locaties te bereiken vanwege vervoersproblemen. We kijken naar de mogelijkheden om vervoer naar Haags Ontmoeten-locaties te organiseren voor mensen die anders een te grote drempel ervaren om deel te nemen.

Verkenning in 2025 en 2026 Uitvoering in 2026 en 2027

Om ervoor te zorgen dat er ook voor mensen met (beginnende) dementie een fijne ontmoetingsplek in de wijk is, werken we er naartoe dat alle Haags Ontmoeten-locaties het keurmerk dementievriendelijk hebben of een vergelijkbaar plan van aanpak.

2025 - 2030

Drie keer per jaar wordt een training cultuursensitiviteit aangeboden aan coördinatoren van Haags Ontmoeten-locaties.

Jaarlijks

Uit de gesprekken op de Haags Ontmoeten-locaties kwam de wens voor meer prikkelende activiteiten en voorlichtingen. We stimuleren daarom aanbod op Haags Ontmoeten-locaties dat in het teken staat van leren en blijven ontwikkelen. Denk hierbij aan projecten met studenten, voorlichtingen en nieuwe hobby’s uitproberen. We doen dit samen met de Haagse Hogeschool, en zorg- en welzijnsorganisaties.

2026

We blijven subsidies verstrekken aan maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor senioren via de subsidieregeling Samen sociaal en Vitaal en de subsidieregeling Activiteiten voor en door 55-plussers (Ouderensociëitenregeling).

Doorlopend

We organiseren activiteiten in het kader van een leven lang leren en cultuurparticipatie voor senioren bij de bibliotheken.

Jaarlijks

Uit gesprekken met senioren blijkt dat velen graag hun talenten willen inzetten en vrijwilligerswerk zouden willen doen. Toch zien ze om verschillende redenen soms op tegen deze stap. Om dit te verbeteren, gaan we in gesprek met vrijwilligersorganisaties over hun succesmethodes om senioren te enthousiasmeren en te begeleiden naar vrijwilligerswerk dat aansluit op hun wensen en talenten. Op basis hiervan bepalen we of we specifieke succesmethodes verder kunnen uitwerken of uitzetten.

2027 gesprekken 2028 - 2030 uitvoering

We ondersteunen Hagenaars met beginnende dementie om hun talenten te kunnen blijven benutten via het doen van vrijwilligerswerk, mogelijk via een samenwerking met Stichting DemenTalent.

Uitvoering 2026

Er is een uitgebreid en divers activiteitenaanbod voor senioren

Het is voor meer senioren mogelijk om vrijwilligers­ werk te doen

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

24

GENIETEN VAN ZINGEN, SOCIALE CONTACTEN EN AUTORIJDEN Portret gemaakt door Elizabeth Engelbarts 2023 Mevrouw Gonnie is een 77-jarige vrouw,, geboren en getogen in Den Haag. Ze is een zangeres en treedt regelmatig op, vooral samen met een partner als duo. Haar passie voor muziek vormt een belangrijk aspect van haar leven en haar optredens brengen haar veel plezier en voldoening. Ze neemt actief deel aan haar gemeenschap, voornamelijk als vrijwilliger. Ze is betrokken bij activiteiten in haar woonomgeving en geniet van sociale interacties met anderen. Ook blijkt ze zelfstandig te zijn en nog steeds auto te rijden, wat laat zien hoe vastberaden en onafhankelijk ze is. Mevrouw vertelde ze dat ze graag getekend wilde worden. Het was een eer om een portret voor haar te maken, waarbij ik mijn uiterste best heb gedaan om haar schoonheid vast te leggen. Italië met steentjes en hartjes: haar man, die in 2018 is overleden, kwam uit Italië. Om hem en de liefde die u voor hem heeft te representeren en eren, heb ik Italië met steentjes gemaakt en daar omheen ook hartjes gezet. Mevrouw D’ Angelie vertelde ook dat ze sinds zijn overlijden veel tijd buitenshuis doorbrengt om zichzelf af te leiden. Microfoon met steentjes: haar passie voor zingen staat centraal in haar leven.

Deze microfoon staat symbool voor haar betrokkenheid bij vrijwilligerswerk, waarbij wordt gezongen, evenals haar optredens op feestjes en bruiloften. Ook symboliseert het haar manier om troost en afleiding te vinden na het overlijden van haar man. Deelname aan The Voice Senior: mevrouw heeft twee keer meegedaan aan The Voice Senior. Dit aspect van haar leven heb ik in de tekening verwerkt met de muzieknoten en de microfoon om zo haar artistieke reis te belichten. Auto: haar zelfstandigheid en vastberadenheid komen ook tot uiting in haar vermogen om zelfstandig te rijden. Daarom heb ik een auto van steentjes toegevoegd aan de tekening als symbool van haar onafhankelijkheid. SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030 24

25

3 ZORG EN ONDERSTEUNING –

SAMEN ZORGEN VOOR MORGEN

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

26

3.1 Ondersteuning vanuit de gemeente – samen zorgen voor morgen *Amina vraagt ondeugend wat we toch allemaal gaan doen met de verhalen die gedeeld worden. Ze heeft een te groot verhaal om in het buurthuis te delen en nodigt ons met een glimlach uit bij haar thuis. Ze woont in het Centrum van Den Haag in een sober ingericht appartement. De vrolijkheid verdwijnt als ze haar levensverhaal begint te vertellen. Ze heeft zes kinderen die ze eigenlijk nooit ziet. Eén dochter belt soms en komt soms langs met haar kleinzoon. Amina heeft veel meegemaakt in haar leven. Ze is mishandeld en haar scheiding en migratie waren traumatisch. Amina vindt het moeilijk om contacten te onderhouden en voelt zich eenzaam. Vroeger vond ze het fijn om regelmatig naar de moskee te gaan, dat is een veilige haven. Ze vertelt dat dit niet meer kan omdat haar fiets is gestolen. Ze zou graag willen dat iemand haar helpt aan een tweedehands fiets en dit vraagt ze op diverse plekken. Amina belt regelmatig met de ouderenwerker en komt bij de huisarts. Die helpen haar dan kort, maar eigenlijk heeft ze meer ondersteuning nodig. Niet alleen voor haar gezondheid, maar ook op het gebied van vervoer en geldzaken, of als ze bijvoorbeeld nieuwe gordijnen nodig heeft. ‘Ik denk dat ik alleen thuis zal sterven als het ooit zover komt, daar ben ik wel bang voor, maar het is niet anders’*.

3.1.1

Waarom is dit belangrijk?

Ondersteuning vanuit het welzijnswerk

Landelijke onderzoeken waarschuwen dat de beschikbaarheid,

Ook het welzijnswerk speelt een belangrijke rol in de onder­

betaalbaarheid en de kwaliteit van de zorg in de toekomst

steuning van senioren. Zo kunnen senioren voor al hun vragen

achteruit zal gaan13. Om zorg beschikbaar te houden voor

terecht bij de 17 Servicepunten XL in de stad. De ouderenwerkers

iedereen die het nodig heeft, wordt er meer gevraagd van de

zijn gespecialiseerd in het bieden van kortdurende begeleiding

gemeentelijke ondersteuning en het welzijnswerk. Dit is nu al

aan senioren.

zichtbaar. Zo zien de welzijnswerkers op de Servicepunten XL dat het aantal hulpvragen van senioren toeneemt en dat senioren

Ondersteuning van mantelzorgers

vaker zwaardere ouderdomsklachten hebben.

Ook ondersteunt de gemeente mantelzorgers in hun, soms pittige, taak om voor hun naasten te zorgen14. Van de Haagse

Gemeentelijke ondersteuning

65-plussers geeft 33% aan mantelzorger te zijn en 16% mantel-

De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om senioren te

zorg te ontvangen.

ondersteunen bij zelfstandig wonen via de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo). Dit doen we via algemene voorzieningen­­­­waar iedereen gebruik van kan maken (zoals Haags Ontmoeten) en individuele maatwerkvoorzieningen waar je eerst een persoonlijke indicatie voor moet krijgen (zoals een traplift). Deze voorzieningen zijn belangrijk om langer thuis te kunnen blijven wonen.

13 IBO Ouderenzorg – niets doen is geen optie. 14 De aanpak hiervoor staat in de Actielijn Informele Zorg (RIS317703).

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

27

Zorgtechnologie om langer thuis te wonen Technologische hulpmiddelen kunnen ervoor zorgen dat senioren langer prettig thuis kunnen blijven wonen. De acties op het gebied van zorg en innovatie zijn te vinden in het programma ‘Technologie voor Thuis 2024- 2026’ (RIS319220). Een uitgangspunt is dat technologische hulpmiddelen aansluiten bij de behoefte van senioren en hun mantelzorgers. Via de iZi-ervaarwoning en de verschillende uitleenpunten in de stad kunnen senioren ervaren welke ondersteuning technologie kan bieden. De komst van de Zorginnovatiehub zal de ontwikkelingen in de stad op dit gebied versnellen. Zorginnovatiehub De Zorginnovatiehub is een unieke locatie aan de Leyweg in Den Haag Zuidwest waar Hagenaars samenwerken aan toekomstbestendige zorg. De hub is hét centrum waar zorgtechnologie zowel ontwikkeld, getest als verspreid wordt. Er wordt onder andere samen gewerkt met onderwijsinstellingen, ondernemers en zorgorganisaties. In het pand komt een innovatieve huisartsenpost, er is ruimte voor bedrijven die technologische hulpmiddelen ontwikkelen en een uitleenpunt waar buurtbewoners technologische hulpmiddelen kunnen uitproberen. Ook wordt er een nieuwe demonstratiewoning gebouwd.

In deze ‘ervaarwoning’ zijn veel slimme hulpmiddelen in een proefwoning geplaatst zodat senioren en hun mantelzorgers zelf kunnen ervaren welke slimme hulpmiddelen het dagelijks leven makkelijker maken.

3.1.2

Doelen

Context dementie Mensen met dementie hebben specifieke zorg en onder-

• Senioren kunnen blijven rekenen op het welzijnswerk voor

steuning nodig bij het langer thuis wonen. Dit komt omdat

advies en kortdurende ondersteuning. Het welzijnswerk bereikt

dementie gepaard gaat met geheugenverlies, verminderde

de senioren die het nodig hebben.

cognitieve functies en gedragsveranderingen, wat het

• De gemeentelijke ondersteuning voor senioren is op een aantal

dagelijks functioneren bemoeilijkt. Een passend zorg- en

onderdelen verbeterd en versterkt.

ondersteuningsaanbod is essentieel om mensen met dementie te helpen om zo lang mogelijk hun zelfstandigheid te laten behouden. Daarbij is het ook belangrijk dat mantelzorger af en toe de zorg uit handen kan geven om voldoende energie voor het zorgen te houden.

SENIORVRIENDELIJK DEN HAAG 2025-2030

28

3.1.3

Acties per doel

DOEL

ACTIE

JAARTAL

Senioren kunnen blijven rekenen op het welzijns­ werk voor advies en kortdurende onder­ steuning. Het welzijnswerk bereikt de senioren die het nodig hebben.

Samen met het welzijnswerk werken we er de komende jaren aan dat senioren die het nodig hebben de juiste ondersteuning kunnen blijven krijgen. Om te kunnen anticiperen op de groeiende ondersteuningsbehoefte van senioren, breiden we de capaciteit van het ouderenwerk uit met circa 6 fte.

Start 2024

We spreken met de professionele welzijnsorganisaties af dat er terugkerend aandacht is voor inclusief werken binnen het opleidingsaanbod voor medewerkers.

2026 - 2030

Het Servicepunt XL is een plek in de wijk waar senioren terecht kunnen met vragen. De Servicepunten XL worden druk bezocht, maar tegelijkertijd zijn er signalen dat senioren het Servicepunt XL niet altijd kennen als plek om een vraag te stellen over het ouder worden. We zetten als gemeente Den Haag in op het beter vindbaar maken van de ondersteuning. Het gaat daarbij zowel om de Servicepunten XL als om andere gemeentelijke dienstverlening voor mensen met een hulpvraag. We spreken onder andere met seniorenorganisaties om een beter beeld te krijgen van hoe we dit kunnen verbeteren.

Start 2025

Mantelzorgers hebben specifieke behoefte aan informatie over ondersteuning en zorg. In 2023 is gestart met een pilot in vier stadsdelen om medewerkers met specifieke kennis over mantelzorgondersteuning in te zetten op het Servicepunt XL. Vanaf 2026 breiden we deze ondersteuning ook uit naar de andere vier stadsdelen.

Start uitbreiding in 2026

Er wordt steeds meer van senioren gevraagd om hun eigen netwerk in te schakelen voor hulp. Sommige senioren hebben hier moeite mee. We gaan in gesprek met seniorenorganisaties, Wmo-casemanagers en welzijnswerkers om te bepalen hoe we senioren op weg kunnen helpen met het in kaart brengen van hun netwerk en het vragen van hulp. Denk aan het geven van groepstrainingen of het opleiden van vrijwillige netwerkcoaches die samen met de persoon het netwerk in kaart kunnen brengen. Een cultuursensitieve aanpak is hier erg belangrijk, omdat hulp vragen niet voor iedereen hetzelfde is.

Start in 2027 met gesprekken uitvoering 2028 - 2030

Goed vervoer is een belangrijke randvoorwaarde voor het kunnen blijven meedoen. Tekorten aan vrijwilligers en professionals zorgen voor druk op de wijkbussen en AV070. Er wordt al hard gewerkt aan verbeteringen. Wij gaan onderzoeken wat we nog meer kunnen doen om de druk op het vervoer te verminderen. Denk aan nieuwe manieren om vrijwilligers te werven voor het vrijwilligersvervoer, coaches die helpen bij het leren reizen met het openbaar vervoer of slimme samenwerkingen tussen verschillende organisaties.