RIS322065 Pilot kabelgoottegels en netbewust laden bijlage
Tekst van het document
Rapportage
Pilot netbewust thuisladen 8 april 2025
Inhoudsopgave Management samenvatting
3
Gebruikte afkortingen
6
Begrippenlijst
6
Introductie
7
Leeswijzer
8
Ontwerp pilot
9
2.1 Doel van de pilot
9
2.2 Onderzoeksthema’s
9
2.3 Onderzoeksmethode
9
2.4 Pilotpopulatie en werving
10
Resultaten
11
3.1 Capaciteitsprofielen
11
3.2 Sturingstechniek
14
3.3 Vergoedingen
18
3.4 Impact, gedrag en opschaling
21
Conclusies en vervolgstappen
28
Colofon
31
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
2
Management samenvatting Netbeheerders Enexis en Liander hebben in samenwerking met marktpartijen ANWB Energie, Eneco eMobility en Vattenfall netbewust thuisladen in een pilot getest. Zij zijn hierin ondersteund door de provincie Noord-Brabant. Netbewust thuisladen is een oplossing om netcongestie op het laagspanningsnet te verminderen, waarbij thuisladende EV-rijders hun laadsessie verplaatsen naar buiten de piekuren. Het doel van de pilot was om inzichtelijk te maken hoe netbeheerders en marktpartijen een schaalbaar samenwerkingsmodel kunnen ontwikkelen om netbewust thuisladen toe te passen bij huishoudens, waarbij netbewust en klantvriendelijk laden hand in hand gaan. Dit is onderzocht door de laadsessies van 330 klanten aan te sturen gedurende de koudere maanden van oktober 2024 tot en met januari 2025. Deze klanten hebben zowel vaste als dynamische energietarieven van bovengenoemde marktpartijen.
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
3
Uitkomsten pilot • Netbewust thuisladen is succesvol te implementeren door de laadsessies aan te sturen op basis van een statisch capaciteitsprofiel. Dit houdt in dat het vermogen om de EV te laden tijdelijk beperkt werd tussen 17.00 en 21.00 uur op werkdagen of dat klanten via prijsprikkels werden gestimuleerd om te laden op een ander moment. • Netbewust thuisladen heeft in de pilot gezorgd voor een verlaging van de capaciteit oplopend tot 68% in de avondpiek bij klanten met vaste energietarieven. Omdat klanten met een dynamisch energietarief al financieel voordeel hebben van het verplaatsen van hun laadsessie naar tijdstippen met goedkopere energieprijzen, gebruiken zij zonder netbewust thuisladen al 57% minder stroom tussen 17.00 en 21.00 uur ten opzichte van consumenten met vaste energietarieven. • Een statisch capaciteitsprofiel op basis van vooraf vastgestelde kaders is relatief eenvoudig te implementeren en biedt voorspelbaarheid voor EV-rijders, marktpartijen en netbeheerders. • Netbeheerders en marktpartijen geven de voorkeur aan statische sturing als eerste stap. Op termijn zien zij dit idealiter door ontwikkelen naar dynamische sturing. In tegenstelling tot statische sturing, wordt bij dynamische sturing enkel flexibiliteit gevraagd van EV’s op momenten dat congestie dreigt achter specifieke transformatorstations.
Deze vorm van sturing is complexer om te implementeren en onvoorspelbaarder voor EV-rijders, marktpartijen en netbeheerders omdat de vermogensvraag, locatie en tijd pas kort voor het moment van sturing kenbaar wordt gemaakt. • Een belangrijk aandachtspunt is verificatie dat het netbewuste capaciteitsprofiel is nagekomen. De pilot toont aan dat meetdata uit de laadpaal de meest betrouwbare bron is om te verifiëren dat er netbewust is geladen. • De netbeheerders hebben een vergoeding uitgekeerd aan de marktpartijen voor het toepassen van netbewust thuisladen. Deze is vastgesteld op basis van het huidige capaciteitstarief. Er is gebleken dat de huidige vergoeding volgens marktpartijen onvoldoende is om systeem- en implementatiekosten die op dit moment in beeld zijn te dekken en de consument (financieel) te laten profiteren. • Uit enquêtes die door de marktpartijen onder deelnemers zijn uitgezet, komt een beeld naar voren dat respondenten positief zijn over de pilot. In één enquête gaf 93% aan in de toekomst bereid te zijn om netbewust thuis te laden en in een andere enquête werd de pilot gemiddeld met een 8 gewaardeerd. Respondenten vinden het belangrijk om bij te dragen aan het energiesysteem. Vergoeding is een belangrijke factor om deel te nemen aan netbewust thuisladen, naast gemak en het kunnen beschikken over een opt-out functie.
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
4
Conclusie en vervolgstappen De pilot heeft aangetoond dat het mogelijk is om netbewust thuisladen succesvol toe te passen bij consumenten thuis door het aangaan van een samenwerking tussen netbeheerders en marktpartijen. Door afspraken te maken met marktpartijen die hun klanten aansporen om hun thuislaadsessie te verplaatsen, kan flexibiliteit van EV’s achter de meter ontsloten worden. De positieve resultaten geven aanleiding om netbewust thuisladen verder te ontwik kelen en op te schalen op basis van de opgedane leerervaringen. Netbeheerders en marktpartijen hebben de intentie uitgesproken om toe te werken naar een gestandaar diseerde contractvorm waarmee de netbeheerder flexibiliteit uit thuislaadsessies afneemt tegen overeengekomen voorwaarden en condities. De verificatiemethode en het vergoedingsbedrag verdienen in het bijzonder nadere uitwerking in dit vervolg.
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
5
Gebruikte afkortingen Afkorting
Omschrijving
A
Ampère
API
Application Programming Interface
BRP
Balance Responsible Party
EAN
Europees Artikel Nummer
EV
Elektrisch voertuig
EV-rijder
Elektrische rijder
GOPACS
Grid Operators Platform for AnCillary Services
kW
Kilowatt
kWh
Kilowattuur
MID
Measuring Instruments Directive
Begrippenlijst Definitie
Omschrijving
Balance responsible party
Balance responsible parties, ook wel balansverantwoordelijke partijen, zijn verantwoordelijk voor het handhaven van vraag en aanbod op de energiemarkt van hun eigen portfolio. Een BRP kan een producent, een grootverbruiker, een energieleverancier of -handelaar zijn.
Capaciteitsprofiel
Kader dat bepaalt hoeveel vermogen beschikbaar is per moment voor het laden.
Capaciteitstarief
Een onderdeel van de netkosten voor de transport- en leveringskosten van elektriciteit.
Day-ahead markt
Een energiehandelsplatform waar marktdeelnemers (zoals producenten, leveranciers en handelaren) elektriciteit kopen en verkopen voor levering op de volgende dag.
Dynamisch energietarief
Een energiecontract met dynamische prijzen voor elektriciteit, die kunnen variëren per uur.
Dynamische sturing
Aansturen van de laadsessie gebaseerd op locatie of het verwachte moment dat netcongestie zich voordoet.
Energieprogramma
Programma waarin de prognose staat voor de productie, het transport en het verbruik van elektriciteit.
GOPACS
Netbeheerdersplatform voor ondersteunende diensten op het gebied van congestiemanagement.
Intraday markt
Een energiehandelsplatform waar elektriciteit kort voor levering wordt verhandeld om in te spelen op veranderende vraag en aanbod. Hierdoor kunnen marktpartijen hun posities optimaliseren na de day-ahead handel.
Netbewust thuisladen
Het concept dat wordt getoetst in deze pilot, waarbij de netbeheerder via marktpartijen zorgt dat thuislaadsessies worden aangepast om daarmee knelpunten op het elektriciteitsnet te voorkomen.
Opt-out
Het eenmalig overrulen van het stuursignaal waardoor met regulier vermogen geladen kan worden of het direct laden van de EV tot een vooraf ingesteld percentage.
Regulier laden
Het laden van de EV waarbij geen beperking geldt en met maximaal vermogen geladen kan worden.
Statische sturing
Aansturen van de laadsessie op basis van een vast profiel dat wordt toegepast in een vooraf vastgelegd tijdsblok.
Transformator station
Een installatie in een woonwijk die elektriciteit omzet van middenspanning naar laagspanning. Andere termen hiervoor zijn transformator, transformatorhuis(je) en middenspanningsruimte.
Vast energietarief
Een energiecontract met vaste prijzen voor elektriciteit.
Verticale integratie
De energieleverancier van de klant stuurt ook de slimme laadsessie aan.
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
6
Introductie
Netbeheerders hebben in toenemende mate
ook een oplossing. Huishoudens kunnen hierin een groot
te maken met congestie op alle netvlakken, van
verschil maken door het aanpassen van het laadmoment
het laagspanningsnet tot het hoogspanningsnet.
van de elektrische auto. Als iedereen zijn of haar EV op vol
In grote delen van Nederland is netcongestie afgekondigd op het midden- en hoogspanningsnet, wat betekent dat bedrijven geen extra transportvermogen kunnen krijgen om te elektrificeren, zich uit te breiden of zich op een nieuwe locatie
vermogen laadt bij thuiskomst op het moment dat het al druk is op het elektriciteitsnet, creëert dit een grote piekvraag. Dit terwijl veel EV’s de hele nacht aan de laadpaal staan en slechts een gedeelte van deze tijd nodig is om de auto volledig op te laden. Hierdoor kan het laadmoment mogelijk verplaatst worden. Door thuisladende EV-rijders zoveel
te vestigen. Door de toename van het aantal elektri-
mogelijk buiten de piekuren te laten laden, kan het elektrici-
sche auto’s, zonnepanelen en warmtepompen zien
teitsnet ontlast worden. Dit noemen we netbewust thuisladen.
de netbeheerders dat ook de laagspanningsnetten tegen de grenzen van hun belastbaarheid aanlopen. Het lokale energienet is namelijk niet ontworpen op deze elektriciteitsvraag. Op dit lokale net zijn huishoudens aangesloten.
De opkomst van contracten met een dynamisch energie tarief heeft ervoor gezorgd dat een groot aantal huishoudens hun energieverbruik heeft aangepast. Zij gebruiken energie en laden hun EV op de momenten dat de energieprijs laag is. Dit valt in grote mate samen met de momenten waarop het minder druk is op het elektriciteitsnet en is in zekere zin
Er zijn diverse oplossingsrichtingen om de belasting op het
netbewust laadgedrag. De netbeheerders hebben hier in de
net te verlagen. Naast forse uitbreiding van de bestaande
huidige situatie al profijt van. Het kan in theorie echter ook
netten, is het efficiënter gebruiken van de bestaande netten
voor een tegengesteld effect zorgen. Denk bijvoorbeeld
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
7
aan lage energieprijzen in de avondpiek door de beschik-
Leeswijzer
baarheid van veel windenergie. Als iedereen op dat moment
Hoofdstuk 2 beschrijft het ontwerp van de pilot,
zijn of haar EV laadt, creëert dit een extra piekvraag wat
waaronder de onderzoeksthema’s, gebruikte methode
de situatie op het net verergert. Op dit moment heeft meer
en werving van de deelnemers. In hoofdstuk 3 worden
dan 5% van de Nederlandse huishoudens een contract met
de resultaten per onderzoeksthema toegelicht aan de
dynamische energietarieven waarbij zij op prijsprikkels
hand van vooraf opgestelde onderzoeksvragen. Tot slot
reageren1. Het effect van netbewust laden kan vergroot
worden in hoofdstuk 4 de conclusies en vervolgstappen
worden door ook huishoudens te bewegen om hun laadge-
beschreven.
drag aan te passen die daar nu nog geen prikkel voor hebben.
Door toename van het aantal elektrische auto’s, zonnepanelen en warmtepompen zien de netbeheerders dat ook de laagspanningsnetten tegen de grenzen van hun belastbaarheid aanlopen. Netbewust laden wordt momenteel op kleine schaal toegepast op publieke laadinfrastructuur op straat. Door netbewust laden ook toe te passen op laadpalen bij huishoudens thuis op de oprit wordt de groep van EV’s die buiten piekmomenten laadt, vergroot en neemt de druk op het elektriciteitsnet verder af. Omdat de netbeheerders zelf geen mogelijkheid hebben om het laden bij huishoudens thuis aan te sturen, zijn zij voor de pilot een samenwerking aangegaan met marktpartijen die slimme laaddiensten aanbieden. Netbeheerders Enexis en Liander en marktpartijen ANWB Energie, Eneco eMobility en Vattenfall hebben met ondersteuning van de provincie Noord-Brabant verkend hoe een marktmodel gecreëerd kan worden om netbewust thuisladen bij huishoudens toe te passen. Omdat het aantal knelpunten op het net in de koudere maanden het grootst is voor de afname van elektriciteit, is ervoor gekozen om de pilot plaats te laten vinden van oktober 2024 tot en met januari 2025. Dit rapport presenteert de bevindingen.
1
ACM (15 november 2024), Energiemonitor ACM: tarieven licht omhoog, aantal huishoudens met dynamisch contract blijft licht stijgen, lees hier
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
8
Ontwerp pilot
2
Dit hoofdstuk beschrijft het doel en ontwerp van
laaddienst aan en hebben zowel klanten met vaste als
de pilot. De verschillende onderzoeksthema’s en de
dynamische energietarieven. Netbewust thuisladen is in
gebruikte onderzoeksmethode worden toegelicht,
de praktijk getest door een capaciteitsprofiel toe te passen
alsook hoe de pilotpopulatie tot stand gekomen is.
op de laadsessies van thuisladende EV-rijders. Afhanke lijk van de implementatie van de marktpartijen werd het laadvermogen op het laadpunt tijdelijk beperkt tijdens de
2.1 Doel van de pilot
avondpiek of werden EV-rijders gestimuleerd om buiten de
Het doel van de pilot was om inzichtelijk te maken hoe
avondpiek te laden. Buiten de avondpiek was het mogelijk
netbeheerders en marktpartijen een schaalbaar samenwer
om met het gebruikelijke vermogen te laden. In de pilot is
kingsmodel kunnen ontwikkelen om netbewust thuisladen
een zogeheten statisch capaciteitsprofiel getest. Dit profiel
toe te passen bij huishoudens, waarbij netbewust en klant
wordt nader toegelicht in hoofdstuk 3.1.
vriendelijk laden hand in hand gaan. Het resultaat van de pilot dient als basis voor het ontwikkelen van een schaalbaar
Om de vooraf opgestelde onderzoeksvragen te beantwoor
concept voor het slim aansturen van laadsessies van EV’s
den, is zowel kwantitatieve als kwalitatieve informatie ver
bij huishoudens thuis, om zo flexibiliteit voor netbeheerders
zameld. De kwantitatieve informatie bestond onder andere
te ontsluiten.
uit een nulmeting en data over de geaggregeerde laadses sies van de deelnemers tijdens de pilot. Dit is aangevuld met
2.2 Onderzoeksthema’s
kwalitatieve informatie over de ervaringen van de deelne
Voorafgaand aan de pilot zijn de volgende vier onderzoeks
mers die is verzameld via enquêtes door de marktpartijen.
thema’s gedefinieerd.
De netbeheerders hebben de marktpartijen een vergoeding
1. Capaciteitsprofielen: De manier waarop de laadsessies
gegeven voor hun deelname aan de pilot. Het stond hen vrij
bij de thuisladende EV-rijders worden aangestuurd.
om deze vergoeding zelf te houden of uit te keren aan de
Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen een statisch
deelnemers. De totstandkoming en hoogte van de vergoe
en een dynamisch capaciteitsprofiel.
ding wordt nader toegelicht in hoofdstuk 3.3.
2. Sturingstechniek: De manier waarop het capaciteits profiel gecommuniceerd wordt tussen de netbeheerder en de marktpartijen. 3. Vergoeding: De hoogte en werking van een vergoeding die de netbeheerders aanbieden aan de marktpartijen voor het toepassen van netbewust thuisladen. 4. Gedragseffecten en impact: De mate waarin netbewust thuisladen invloed heeft op het verminderen en/of voor komen van lokale netcongestie en inzicht in hoeverre gebruikers bereid zijn om hun laadsessie netbewust aan te laten sturen.
2.3 Onderzoeksmethode Tijdens de pilot netbewust thuisladen hebben regionale netbeheerders Enexis en Liander samengewerkt met marktpartijen ANWB Energie, Eneco eMobility en Vat tenfall. Deze marktpartijen bieden allemaal een slimme
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
9
2.4 Pilotpopulatie en werving De pilotpopulatie bestond uit 330 deelnemers. Om de pilot representatief te laten zijn en tegelijkertijd beheersbaar te houden, was het streven om 100 deelnemers per marktpartij te werven binnen het verzorgingsgebied van Enexis en Liander.
Figuur 1 Verdeling deelnemers over verzorgings gebied regionale netbeheerders
Initieel was de wens om deelnemers te werven die zich achter hetzelfde transformatorstation bevonden zodat de impact ook gemeten kon worden op het desbetreffende station. Uit een klantdichtheid-analyse is echter gebleken dat deze aanpak niet haalbaar was, omdat de klanten van de marktpartijen te verspreid waren over diverse transformatorstations. Elke marktpartij heeft daarom een bredere werving toegepast in de verzorgingsgebieden van Enexis en Liander. Ondanks dat er door marktpartijen is gepoogd alleen deelnemers in deze verzorgingsgebieden te werven, bevonden enkele deelnemers zich in het verzorgingsgebied van een andere netbeheerder. De verdeling van de deelnemers is weergegeven in Figuur 1.
Enexis Liander Andere netbeheerders
Binnen de pilot was de wens om zowel de impact op contracten met vaste als dynamische energietarieven te onderzoeken. Daarom is ook gekeken naar een gelijkwaardige verdeling tussen deze typen contracten. Figuur 2 laat de verdeling van de deelnemers zien naar het type contract. Bij voorkeur hadden de deelnemers een energiecontract van dezelfde marktpartij als die de laadsessie netbewust
Figuur 2 Verdeling deelnemers naar type energiecontract
aanstuurde, bijvoorbeeld via de laadpaal of via een slim laden-app. Dit noemen we verticale integratie. Dit voorkomt dat er in het energieportfolio van andere energieleveranciers wordt gestuurd. Alle deelnemers hadden in dit geval een energiecontract bij een van de marktpartijen (of achterliggende BRP) die meededen aan de pilot. Op deze manier is voorkomen dat het energieportfolio van marktpartijen is beïnvloed zonder dat zij hier vanaf wisten. Figuur 3 laat de mate van verticale integratie onder de deelnemers zien. Vast energietarief
Voor de werving van deelnemers konden marktpartijen ervoor kiezen om netbewust
Dynamisch energietarief
laden als apart product te positioneren of te integreren in bestaande proposities. Zij hebben daar verschillende wervingsmethoden voor gebruikt. De eerste partij heeft vooraf verschillende proposities getest door middel van een enquête. Vervolgens zijn wervingsmails gestuurd aan klanten met een energiecontract die de slim laden-app nog niet gebruikten. De tweede partij heeft ook wervingsmails gestuurd aan klanten.
Figuur 3 Verdeling deelnemers over verzorgings gebied regionale netbeheerders
Ze testten twee versies van de wervingsmail, waarbij de ene de financiële voordelen van netbewust thuisladen benadrukte en de andere de impact op het elektriciteitsnet. Het responspercentage onder de benaderde klanten was voor beide wervingsmails nagenoeg gelijk. De derde partij heeft netbewust laden toegevoegd als optie in de slim laden-app voor een groep bestaande klanten. De deelnemers werden geïnformeerd dat zij hierdoor deelnamen aan de pilot. Geen enkele deelnemer heeft gebruikgemaakt van de mogelijkheid om zich af te melden. Alle partijen hebben de ontvangen vergoeding van de netbeheerder volledig uitgekeerd aan de deelnemers. Eén van de partijen heeft ervoor gekozen om dit te doen in de vorm van een VVV-
Energieleverancier verzorgt slimme aansluiting S limme aansturing vindt plaats door andere
partij dan energieleverancier
cadeaubon vanwege een eenvoudigere financiële afhandeling.
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
10
3
Resultaten In dit hoofdstuk worden de resultaten van de pilot
Ontwerp netbewust capaciteitsprofiel
toegelicht per onderzoeksthema aan de hand van
Een statisch capaciteitsprofiel wordt ontworpen met vaste
de onderzoeksvragen. De onderzoeksvragen gaan
kaders en wordt altijd toegepast, ongeacht of er sprake is van
zowel over het ontwerp van de pilot als de impact
lokale congestie. Dit betekent dat het profiel niet op afroep
van netbewust thuisladen.
wordt geactiveerd door de netbeheerder, maar standaard
3.1 Capaciteitsprofielen
nen een vastgestelde periode. Gezien de eenvoud is ervoor
Een capaciteitsprofiel is een kader dat bepaalt hoeveel vermogen (in kW) beschikbaar is voor het laden tijdens een laadsessie van een EV-rijder. In deze pilot zijn twee varianten verkend: een statisch en een dynamisch capaciteitsprofiel. Daarbij zijn de volgende zaken onderzocht:
geldt binnen een vastgesteld tijdsvenster en eventueel bingekozen om de pilot uit te voeren met een statisch capaciteitsprofiel. Gedurende een aantal koudere maanden, van okto ber 2024 tot en met januari 2025, is een profiel toegepast op werkdagen tussen 17.00 en 21.00 uur. Tijdens deze uren vindt de avondpiek plaats. Afhankelijk van de implementatie van de marktpartijen werd de snelheid van de laadsessie door de marktpartij beperkt of werden EV-rijders gestimuleerd om buiten de avondpiek te laden. Er is overwogen om andere tijd-
Onderzoeksvragen
stippen te hanteren. Uit onderzoek2 komt echter naar voren
• Hoe kunnen we een netbewust capaciteitsprofiel
dat in deze periode het meest wordt geladen.
ontwerpen dat de laadsessies van thuisladende EV-rijders aanstuurt? • In hoeverre kan het profiel verenigd worden met bestaande apps en proposities? • Hoe kan geverifieerd worden dat het netbewuste capaciteitsprofiel is toegepast? • Hoe schaalbaar is de informatie die gebruikt wordt voor verificatie dat het capaciteitsprofiel is toegepast?
2
Het profiel was alleen van toepassing op werkdagen van maandag tot en met vrijdag, omdat op deze dagen de meeste knelpunten ontstaan. In het weekend konden de huishoudens zonder beperking laden in de avondpiek. Marktpartijen konden ervoor kiezen om een opt-out functie aan te bieden aan hun klanten. Als klanten deze functie gebruikten, werd het capaciteitsprofiel ‘overruled’ en gingen zij met regulier
ElaadNL (januari 2023), Regulier en netbewust laden: Outlook Laadprofielen Personenauto’s, lees hier
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
11
vermogen laden. In lijn met de afspraken in het actieprogramma Slim Laden Voor Iedereen3 werd de snelheid van de laadsessie beperkt tot 4 kW. Het stond marktpartijen vrij om de laadsnelheid vanwege andere redenen verder te verlagen. Als de laadsessie via de auto aangestuurd werd door de
Het principe van netbewust thuisladen is dat de netbeheerder flexibiliteit inkoopt bij marktpartijen die laadsessies van hun klanten netbewust aansturen, met als doel om de belasting op het laagspanningsnet te verlagen.
marktpartij, bedroeg het vermogen 0 kW omdat de laadsessie alleen ‘aan’ of ‘uit’ kon zijn. netbewust laden als ‘add-on’ bovenop hun bestaande slim Er is voor gekozen om het profiel niet trapsgewijs op te
laden-propositie gepresenteerd. Eén marktpartij heeft
bouwen na 21.00 uur. Vanaf dat moment werd meteen
achter de schermen netbewust laden aan hun propositie
geladen met regulier vermogen. Hoewel dit ertoe kan leiden
toegevoegd en de groep deelnemende klanten hierover
dat om 21.00 uur een piek ontstaat, omdat iedereen tegelij-
geïnformeerd. Voor alle marktpartijen was het mogelijk
kertijd weer met het maximale vermogen gaat laden, was de
om het statische capaciteitsprofiel te verenigen met hun
verwachting dat de impact beperkt was vanwege de omvang
bestaande producten en apps. Ze hebben het sturingsprofiel
van de pilot. Bovendien waren de deelnemers verspreid over
wel op verschillende manieren geïntegreerd. Meer informa-
het volledige verzorgingsgebied van Enexis en Liander en
tie hierover is beschreven in hoofdstuk 3.2.
bevonden zij zich niet achter één transformatorstation. Over het algemeen ligt het energieverbruik van andere apparaten
Verificatie toepassen netbewust thuisladen
in huis ook lager na 21.00 uur, waardoor voldoende capaci-
Het principe van netbewust thuisladen is dat de netbeheer-
teit op het laagspanningsnet beschikbaar is om de auto’s op
der flexibiliteit inkoopt bij marktpartijen die laadsessies
vol vermogen te laden.
van hun klanten netbewust aansturen, met als doel om de belasting op het laagspanningsnet te verlagen. Het is daarom
Een andere mogelijkheid voor het netbewuste capaciteits-
van belang dat het capaciteitsprofiel daadwerkelijk gevolgd
profiel is de dynamische variant. Dit is een capaciteitsprofiel
wordt door huishoudens en dat het voor marktpartijen en
waarbij het vermogensprofiel op basis van de voorspellingen
netbeheerders mogelijk is om te verifiëren dat er netbewust
over de netbelasting wordt bepaald en gecommuniceerd.
is geladen. Om het nakomen van het capaciteitsprofiel te
Uitgangspunt voor een dynamisch capaciteitsprofiel voor
verifiëren, is in de pilot gekeken naar het aantal geladen
netbewust thuisladen is dat rekening gehouden wordt met
kWh van een deelnemer per klokkwartier tussen 17.00 en
de beschikbare capaciteit op het transformatorstation waar
21.00 uur. Twee marktpartijen hebben meetwaarden uit de
het huishouden op aangesloten is. Dit betekent dat het
MID-meter in de laadpaal gebruikt voor de verificatie. Deze
laadvermogen alleen wordt beperkt als er daadwerkelijk
meter geeft inzicht in het verbruik in kWh van de laadpaal.
congestie is of dreigt op het elektriciteitsnet. Vanwege de
Een andere marktpartij heeft meetwaarden uit de auto
complexiteit in de uitwerking is het dynamische capaciteit-
gebruikt. Alle marktpartijen waren daarmee in staat om
sprofiel binnen de pilot niet in de praktijk getest, maar wel
data aan te leveren over het energieverbruik van de thuis
gezamenlijk verdiept in een werksessie.
laadsessies. Dit inzicht konden zij zowel verschaffen per klant als geaggregeerd voor de totale groep aan deelnemers.
Integratie netbewust profiel in bestaande proposities De deelnemende marktpartijen hebben allemaal bestaande
Gegevens uit de laadpaal blijken de meest betrouwbare
proposities en apps voor slim laden. Hierbij worden laadses-
databron te zijn om te verifiëren dat er netbewust is gela-
sies aangestuurd via de auto of de laadpaal. Het aansturen
den. Echter konden niet alle marktpartijen die deelnamen
van de auto gebeurt via een app. Twee marktpartijen hebben
aan de pilot de laadpaal als databron gebruiken. Door deze
3
Nationale Agenda Laadinfrastructuur (september 2022), Slim laden voor iedereen 2022-2025, lees hier
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
12
beperkingen bestaat het risico dat er in werkelijkheid niet
Een andere beperking is dat marktpartijen beperkte gegevens
netbewust wordt geladen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren
hebben over de gebruikers van hun app. Dit maakt het lastig
als meerdere auto’s via dezelfde laadpaal opladen, maar
om te achterhalen waar netbewust thuisladen geografisch
slechts één auto wordt aangestuurd, of als een huishouden
gezien toegepast wordt. Om te identificeren waar een thuis-
meerdere laadpalen heeft waarvan er één wordt aange-
laadpunt zich bevindt, is de EAN-code van de netaansluiting
stuurd. Het is verder in theorie mogelijk dat een huishouden
of het adres van de gebruiker nodig. De EAN-code is echter
dubbel wordt vergoed omdat een EV-rijder meerdere slim
niet bij alle marktpartijen bekend. Deze is alleen bekend
laden-apps gebruikt. In deze pilot is niet onderzocht of dit
bij de energieleverancier. Hierdoor kunnen alleen verticaal
in de praktijk daadwerkelijk voorkomt. Dit verdient nadere
geïntegreerde marktpartijen, die zowel energieleverancier als
uitwerking bij het vervolg.
aanbieder van de slimme laaddienst zijn, eenvoudig verifiëren achter welk transformatorstation een gebruiker zich bevindt.
Geleerde lessen Een statisch capaciteitsprofiel is relatief eenvoudig te implementeren en biedt voorspelbaarheid voor EV-rijders, marktpartijen en netbeheerders. Een dynamisch capaciteitsprofiel zou gericht toegepast kunnen worden op basis van lokale congestie, maar het is complexer om te implementeren en onvoorspelbaarder voor EV-rijders, marktpartijen en netbeheerders. Het netbewuste capaciteitsprofiel is verenigbaar met bestaande apps en proposities van marktpartijen. Meetdata uit de laadpaal is het meest betrouwbaar om te verifiëren dat het netbewuste capaciteitsprofiel is toegepast. Niet alle marktpartijen hebben toegang tot deze data. Dit is een aandachtspunt voor de schaalbaarheid van deze verificatiemethode.
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
13
3.2 Sturingstechniek
marktpartijen hebben het statische profiel op verschillende
Onder sturingstechniek verstaan we de manier van communi-
manieren geïmplementeerd, onder andere afhankelijk van
ceren van het capaciteitsprofiel tussen de netbeheerder en de
het type aansturing (via de laadpaal of de auto). Daarnaast
marktpartijen. In de pilot zijn de volgende zaken onderzocht:
stond het partijen vrij om een opt-out aan te bieden aan deelnemers waardoor ze met reguliere snelheid konden laden. Tabel 1 geeft een overzicht van het type aansturing
Onderzoeksvragen
en of deelnemers gebruik konden maken van een opt-out.
• Hoe kunnen de netbewuste capaciteitsprofielen gecommuniceerd worden tussen de netbeheerder
Een voordeel van statische sturing is de voorspelbaarheid,
en de marktpartij?
zowel voor de EV-rijder als de marktpartij. Het gevraagde
• In hoeverre kan gebruik worden gemaakt van bestaande platforms (bv. GOPACS)?
vermogen alsook de tijden en dagen liggen vast, waardoor EV-rijders precies weten wanneer ze minder kunnen laden.
• Welke aanpassingen aan systemen zijn nodig?
Tegelijkertijd biedt het volgens de marktpartijen meer
• Wat zijn de voor- en nadelen van statische en
eenvoud bij het inkopen van energie. Doordat het profiel
dynamische sturing?
vooraf en structureel vastligt, is het mogelijk om de benodig-
• In hoeverre zijn de manieren om het capaciteits profiel te delen schaalbaar?
de energievraag accuraat te prognosticeren. Een bijkomend voordeel is dat statische sturing ook relatief eenvoudig geïmplementeerd kan worden. Het feit dat er op vaste momenten gestuurd wordt, is mogelijk ook een nadeel. Er wordt name-
De resultaten worden hieronder toegelicht. Hierbij maken
lijk ook gestuurd wanneer voldoende netcapaciteit is om
we onderscheid tussen statische en dynamische sturing. Per
de auto met volledig vermogen te laden. De netbeheerders
type sturing worden bovenstaande onderzoeksvragen be-
betalen daarnaast standaard een vergoeding om flexibiliteit
antwoord. Voor meer toelichting op de capaciteitsprofielen
in te zetten, ook wanneer het voor het elektriciteitsnet niet
zie hoofdstuk 3.1.
nodig is.
Toepassing statische sturing
Gezien de eenvoud van statische sturing is het een schaal-
Een statisch capaciteitsprofiel kan eenvoudig gecommuni-
baar model. Hierbij kan gedacht worden aan het afsluiten
ceerd worden. Omdat er geen dagelijkse gegevensuitwis-
van een contract tussen de netbeheerder en marktpartijen,
seling nodig is, is dit eenmalig schriftelijk afgestemd. De
gebaseerd op het (groeps)capaciteitsbeperkend contract.
Marktpartij 1
Marktpartij 2
Marktpartij 3
Type aansturing
Via auto (door middel van eigen app) of via laadpaal.
Via auto (door middel van eigen app).
Via auto (door middel van eigen app).
Technische inrichting
Begrenzing laadpaal tot max. 6A tussen 17.00 en 21.00 uur.
Aangepast algoritme om laden te ontmoedigen tussen 17.00 en 21.00 uur.
Begrenzing laadvermogen tot 0 kW tijdens 17.00 en 21.00 uur
Opt-out
Nee.
Ja, mogelijk om met regulier vermogen te laden.
Ja, mogelijk om EV te laden tot minimaal percentage of met regulier vermogen te laden.
Tabel 1 Overzicht implementatie sturingssignaal netbewust thuisladen
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
14
Toepassing dynamische sturing Dynamische sturing is binnen de pilot niet in de praktijk getest, maar verdiept in een werksessie. Bij deze manier van sturing wordt de marktpartij alleen gevraagd het laadvermogen te beperken wanneer het nodig is, waardoor EV-rijders zoveel mogelijk flexibiliteit behouden. Dit vraagt om constante monitoring van de (verwachte) netbelasting en meer communicatie tussen de netbeheerders, marktpartijen en EV-rijders. Er zijn verschillende momenten om dynamische sturing toe te passen, variërend van ver voorafgaand aan het moment van energielevering tot (near) realtime. Figuur 4 laat een tijdlijn zien met daarin 4 vormen van sturing, het moment waarop deze sturingsvormen worden afgeroepen en een korte toelichting per keuze. Mocht een vorm van dynamische sturing worden toegepast bij netbewust thuisladen, dan is de voorkeur van de markt partijen om het capaciteitsprofiel uiterlijk een dag van tevoren (op Dag D-1) om 8:00 te ontvangen. Enerzijds behoud je hiermee volgens de marktpartijen voldoende uitlegbaarheid richting de thuisladende EV-rijders. Anderzijds houdt dit de implementatie in (markt)processen eenvoudiger, doordat men rekening kan houden met de impact van de sturing bij het indienen van het energieprogramma. Ook kan de verwachte flexibiliteit uit thuislaadsessies nog worden meegenomen bij het aanbieden van eventuele balanceringsdiensten.
48 uur voor Levering flexibiliteit
45 min voor levering
D-1 8.00
Dag D-2
Dag D-1
Dynamische sturing tijdens day-ahead domein
Dynamische sturing tijdens intra-day domein
• O.b.v. voorspelling vanaf 48 uur voor levering flexibiliteit
• O.b.v. voorspelling vanaf 8:00 de dag voor levering
• Voor deadline indienen energie programma
• Na deadline (D-1 8.00) indienen energieprogramma
• Geen tegenactie vereist
• Wel tegenactie vereist
• Flex meegenomen in aangeboden balanceringsdiensten
• Flex niet meegenomen in aangeboden balanceringsdiensten
Moment van levering flexibiliteit Dag D
(Near) Realtime •O .b.v. API sturing tussen netbeheerder en laadaanbieder.
Figuur 4 Overzicht van momenten waarop dynamische sturing toegepast kan worden
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
15
Als de dynamische sturing plaatsvindt na het sluiten van het
voor de EV-rijder en de last-minute gerealiseerde afwij-
day-ahead handelsdomein, ontstaan meer afhankelijkheden
kingen op het energieprogramma zijn hierbij een punt van
met (markt)processen. Binnen het domein moet bijvoorbeeld
aandacht. Technisch zou er een API-koppeling tussen de
een tegenactie worden gerealiseerd om de balansneu-
netbeheerder en de marktpartij kunnen worden ingezet om
traliteit te waarborgen en tegelijkertijd het ontstaan van
het profiel te communiceren om het door de marktpartijen in
nieuwe knelpunten te voorkomen. Op dit moment wordt
het slim laden-algoritme mee te nemen.
de GOPACS redispatch functionaliteit al ingezet bij grotere (handels)volumes, waarbij een minimum van 100 kW geldt
Een tussenvariant die door de marktpartijen als kansrijk
voor biedingen. Het opstellen van juiste prognoses en het
wordt gezien, is om een statisch profiel met een vast tijds-
kunnen leveren van minimaal 100 kW aan vermogen op het
venster te hanteren, maar deze wel locatiespecifiek in te
niveau van een transformatorstation is op deze schaal op
zetten. Dit betekent dat het thuislaadvermogen structureel
dit moment onwerkbaar. Op een transformatorstation zijn
beperkt wordt op werkdagen tussen 17.00 en 21.00 uur,
doorgaans namelijk 150 tot 400 huishoudens aangesloten.
maar enkel in vooraf overeengekomen gebieden waar dit
Bij congestie op de kabel wordt de groep huishoudens (ca. 20
voor de netbeheerder bijdraagt aan het verminderen van
tot 135) die hierop aangesloten zijn mét een EV en thuislaad-
(verwachte) netcongestie.
punt dus erg klein. Tabel 2 geeft een overzicht van de voor- en nadelen van (Near) realtime sturing wordt door de marktpartijen en
statische en dynamische sturing. Onder dynamische stu-
netbeheerders vooralsnog gezien als te ambitieus. Hieron-
ring wordt hierbij zowel day-ahead als intraday- en (near)
der verstaan we sturing kort voor het moment van levering,
realtime sturing bedoeld. Hoe dichter op het moment van
variërend van minuten tot seconden. De onvoorspelbaarheid
levering, hoe complexer het wordt.
Voordelen
Nadelen
Statische sturing
• Voorspelbaar voor EV-rijder, marktpartijen en netbeheerder. • Meer zekerheid voor marktpartijen bij het inkopen van energie. • Implementatie is relatief eenvoudig.
• Er wordt altijd gestuurd tijdens het sturingsblok, ook wanneer er voldoende beschikbare netcapaciteit is. • De netbeheerders betalen standaard een vergoeding, ook wanneer het niet nodig is.
Dynamische sturing
• Meer resources nodig door complex(ere) • Gerichter toepasbaar op momenten én implementatie. locaties met daadwerkelijke (dreigende) • Klant kan pas laat op de hoogte worden netcongestie. gesteld van de gevraagde flexibiliteit. • Gerichte uitkering van vergoeding aan markt• Energieprogramma’s dienen aangepast te partijen bij (dreigende) netcongestie. worden door marktpartijen om nadelige onbalanskosten te voorkomen. • De marktpartij had de flexibiliteit op het moment van levering mogelijk liever op een andere markt aangeboden vanwege een hogere financiële vergoeding. • Bij sturing dichter op het moment van levering, is meer coördinatie nodig voor het voorkomen van nieuwe (onbalans) netproblemen.
Tabel 2 Voor- en nadelen van statische en dynamische sturing
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
16
Geleerde lessen Op korte termijn gaat de voorkeur van de marktpartijen uit naar statische sturing op basis van een profiel met een vast tijdsvenster. Dit wordt gezien als eerste stap van netbewust thuisladen doordat het relatief eenvoudig te implementeren is, begrijpelijk is voor EV-rijders en er zekerheid is welke flexibiliteit een bepaalde klantgroep kan leveren. Een uitdaging hierbij is dat marktpartijen moeten weten welke EV-rijder achter welke transformator zit. Mocht dynamische sturing in het algemeen worden toegepast, dan ontvangen de marktpartijen het profiel graag uiterlijk een dag van tevoren voorafgaand het sluiten van de day-ahead markt. Dit draagt bij aan de voorspelbaarheid, eventuele eenvoudigere aanpassingen van het e-programma en een eenvoudigere implementatie. Afhankelijk van hoe dynamisch het profiel wordt, in tijd of in locatie, zijn additionele aanpassingen aan systemen bij marktpartijen nodig.
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
17
3.3 Vergoedingen
Ontwerp van de vergoeding
Tijdens de pilot is verkend wat een passende vergoeding
De netbeheerders hebben marktpartijen gevraagd om
is voor de flexibiliteit die netbeheerders bij marktpartijen
netbewust thuisladen te implementeren bij een groep
inkopen via netbewust thuisladen. Hierbij zijn de volgende
deelnemers. Hierdoor werd de snelheid van de laadsessie
vragen onderzocht:
van deelnemers door de marktpartij beperkt. Daarnaast zijn marktpartijen minder flexibel om de aangeboden flexibiliteit voor eventuele andere doeleinden in te zetten, bijvoorbeeld
Onderzoeksvragen
op de intraday- en onbalansmarkt. De netbeheerders vinden
• Hoe kan een vergoeding voor netbewust thuisladen
het daarom passend om een vergoeding te geven. In de pilot
ontworpen worden? • In hoeverre is de vergoeding voldoende om de klant
stond het de marktpartijen vrij om te bepalen in hoeverre de vergoeding werd uitgekeerd aan de deelnemers.
te belonen en de marktpartij te compenseren voor gederfde inkomsten of extra kosten die ontstaan
Om tot een vergoedingsbedrag te komen, hebben de net-
door netbewust thuisladen?
beheerders diverse rekenmethoden met de marktpartijen
• Hoe verhouden de baten van netbewust thuisladen
vergeleken. Daarbij is onder andere gekeken naar capaci
zich tot de operationele- en ontwikkelkosten van
teitstarieven die de consument betaalt, de verhouding
marktpartijen?
tussen de vergoeding en de beperking van de snelheid van de laadsessie, en het effect op het laadgedrag van de EV-rijder. Daarnaast zijn voorbeelden van soortgelijke concepten rond netbewust (thuis)laden uit Duitsland en Engeland bestudeerd. De diverse rekenmethoden leiden tot uiteenlopende vergoedingsbedragen. Naar aanleiding van deze analyse hebben de netbeheerders een voorkeur uitgesproken voor het uitkeren van een vergoeding op basis van het capaciteitstarief. Dit heeft geresulteerd in een vergoeding voor de marktpartij van € 3,44 per maand per deelnemende EV-rijder. De vergoeding is op basis van de volgende uitgangspunten tot stand gekomen: •D oor het toepassen van netbewust thuisladen, worden de laadsessies van deelnemende EV-rijders gestuurd waardoor zij een deel van de tijd beperkt gebruik maken van het transportvermogen van hun netaansluiting. De meeste huishoudens hebben een netaansluiting van 3x25A wat neerkomt op een bruikbaar vermogen van 17,25 kW. Tussen 17.00 en 21.00 uur hebben zij in de pilot een beperking van 7 kW: ze kunnen met maximaal 4 kW laden in plaats van 11 kW. •H uishoudens betalen een vast bedrag voor het gebruik van de netaansluiting. Dit is het zogeheten capaciteits tarief. Dit tarief verschilt lichtelijk per netbeheerder. Voor Enexis-klanten bedraagt dit € 35,58 per maand.
De vergoeding die deelnemers ontvangen kan gezien worden als een korting op het capaciteitstarief.
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
18
• Het sturingsblok van 17.00 tot 21.00 uur op werkdagen
De marktpartijen hebben voorgesteld om de vergoedings-
vormt 4,8% van het totale vermogen dat een deelnemer
methode te baseren op de maatschappelijke en economische
kan verbruiken. Op deze momenten wordt het beschikbare
kosten van de gevolgen van netcongestie. Deze vergoedings-
vermogen van het huishouden dus administratief beperkt
methoden zijn binnen de pilot niet verder verdiept. Verder
(zie Figuur 5).
vroegen de marktpartijen zich af of het gebruik kunnen maken
• Wanneer dit percentage wordt gerelateerd aan het
van stroom tijdens alle uren evenveel waard is, of dat het meer
capaciteitstarief, leidt dit tot een vergoeding van € 1,72
waard is om de piekuren tussen 17.00 en 21.00 uur te vermij-
per maand. De netbeheerders hebben besloten om dit
den. Een verkenning naar een alternatief nettariefstelsel voor
bedrag te verdubbelen, omdat zij het vermogen ‘terugko-
kleinverbruik door Berenschot doet bijvoorbeeld een voorstel
pen’ om meer flexibiliteit te hebben en omdat de gebruiker
waarbij het tarief per kWh van uren in de avondpiek structu-
mogelijk meer onzekerheid ervaart bij beperkte capaciteit
reel hoger ligt in zowel de zomer als winter.
voor het laden. Dit komt neer op € 3,44 per maand per deelnemer.
Daarnaast is gebleken dat de huidige vergoeding niet alle kosten van de marktpartijen dekt die op dit moment in beeld
Vermogen (kW)
zijn. Naast dat er kosten zijn gemaakt voor het werven van 17,25
deelnemers, de implementatie van het capaciteitsprofiel en het verzamelen van data zijn er mogelijk aanvullende kosten.
4,8% 10,25
Hierbij kan gedacht worden aan de administratieve afhandeling en klantcontact, maar ook de kosten die gepaard gaan
95,2%
met verificatie van de sturing. Tegelijkertijd halen energieleveranciers mogelijk een financieel voordeel bij EV-rijders met vaste energietarieven door hen te stimuleren om de EV te laden op momenten met lagere day-ahead stroomprijzen.
0 17:00
21:00
Wel lopen marktpartijen mogelijk inkomsten mis omdat ze de beschikbare flexibiliteit niet kunnen inzetten voor andere
Tijd (h) Figuur 5 Beperking vermogen door toepassen netbewuste capaciteitsprofiel
doeleinden zoals balanceringsdiensten. Tijdens de pilot hebben de drie marktpartijen ervoor gekozen om de vergoeding volledig uit te keren aan hun deel-
Toereikendheid vergoeding
nemers. De marktpartijen zijn van mening dat de EV-rijder
Het maandbedrag van € 3,44 per deelnemer is het uit-
gecompenseerd moet worden voor het beperken van de
gangspunt voor de vergoeding voor netbewust thuisladen.
laadsnelheid en dat hiervoor een deel van de vergoeding
De rekenmethode op basis van het capaciteitstarief wordt
gereserveerd moet worden.
door de netbeheerder beschouwd als een objectieve manier om tot een vergoeding te komen. De tijdelijke beperking of ontmoediging van het gebruik van het vermogen leidt tot een verminderde gebruiksvrijheid. Dit zorgt mogelijk voor comfortverlies bij de gebruiker. Aangezien er tijdelijk minder flexibiliteit is in het gebruik van het laadvermogen, is het logisch om daar een compensatie voor te betalen. Een vergoeding op basis van het huidige capaciteitstarief is daarom in de optiek van de netbeheerders passend.
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
19
Vergoeding in relatie tot kosten netbewust thuisladen Zoals hierboven aangegeven is gebleken dat de huidige vergoeding niet alle kosten van de marktpartijen dekt die op dit moment in beeld zijn. De pilot laat verder zien dat markt partijen deels afhankelijk zijn van andere partijen, zoals auto fabrikanten, voor het verzamelen van data. Autofabrikanten vragen bijvoorbeeld een bedrag voor het tot stand brengen van een connectie met de auto, wat nodig is als de laadsessie via de auto aangestuurd wordt. Voor een sluitende business case is het nodig dat marktpartijen een manier vinden om onder andere deze kosten af te dekken. De pilot heeft geen duidelijkheid verschaft in de operationele ontwikkelkosten van de marktpartijen om netbewust thuis laden op grotere schaal te realiseren. Naar verwachting zijn er voornamelijk kosten voor de doorontwikkeling van IT, de verificatie van het capaciteitsprofiel, financiële administratie, marketing en communicatie met de klant. Met name voor de doorontwikkeling van dynamische sturing zijn aanzienlijke resources en IT-ontwikkeling noodzakelijk.
Geleerde lessen De netbeheerders vinden het een passende methode om de vergoeding voor netbewust thuisladen te baseren op het capaciteitstarief. Marktpartijen hebben voorgesteld om de vergoeding te baseren op de maatschappelijke en economische kosten van netcongestie. Uit de pilot blijkt dat de vergoeding niet alle systeem- en implementatiekosten van de marktpartijen dekt. Er is aanvullend onderzoek nodig om de operationele ontwikkelkosten voor de opschaling van netbewust thuisladen in kaart te brengen.
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
20
3.4 Impact, gedrag en opschaling
Gemiddelde impact netbewust thuisladen
Tot slot is gekeken naar de impact van netbewust thuisladen,
De impact van netbewust thuisladen is bepaald op basis van
het gedrag van de deelnemers en de voorwaarden voor
data over de laadsessies die verzameld is door alle marktpar-
opschaling. De resultaten worden hieronder per thema
tijen. De impact varieert tussen de marktpartijen, afhankelijk
beschreven.
van de gekozen implementatie en het type energiecontract van de deelnemersgroep.
Impact Binnen het onderwerp ‘impact’ is gekeken naar de behaalde
Zowel voor vaste als dynamische energietarieven is een
impact van netbewust thuisladen in de pilot en de impact
duidelijke verschuiving van de laadactiviteit te zien binnen
op het portfolio van balansverantwoordelijke partijen. De
de pilot. De resultaten van één van de marktpartijen hebben
onderzoeksvragen zijn als volgt geformuleerd:
een matigend effect op de resultaten. Deelnemers van deze partij hadden de mogelijkheid om hun EV op te laden tot een minimum percentage voordat er netbewust werd geladen.
Onderzoeksvragen
Hierdoor is er bij deze deelnemers meer laadactiviteit gedu-
• Wat is de gemeten impact van netbewust thuisladen
rende het sturingsblok ten opzichte van de andere deelne-
in de pilot?
mersgroepen.
• Wat is de impact op het portfolio van balansverantwoordelijken bij afwijking van de voorspelde laadvraag op grote schaal?
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
21
Figuur 6 laat de gemiddelde laadactiviteit zien voor alle deelnemers met een vast energietarief. Bij deze groep zorgt netbewust thuisladen voor een vermindering in het gevraagde laadvermogen tussen 17.00 en 21.00 uur. Percentage thuislaadactiviteit Percentage vanvan thuislaadactiviteit
14% 12% 14% 12% 10% 10% 8% 8% 6% 6%
4%
4%
2%
Zonder Netbewust Thuisladen
Zonder Netbewust Thuisladen
22:00 22:00 23:00 23:00
20:00 20:00 21:00 21:00
18:00 18:00 19:00 19:00
16:00 16:00 17:00 17:00
14:00 14:00 15:00 15:00
12:00 12:00 13:00 13:00
10:00 10:00 11:00 11:00
08:00 08:00 09:00 09:00
06:00 06:00 07:00 07:00
04:00 04:00 05:00 05:00
02:00 02:00 03:00 03:00
0%
00:00 00:00 01:00 01:00
2%
0%
Netbewust Thuisladen
Netbewust Thuisladen
Figuur 6 Gemiddelde laadactiviteit met of zonder netbewust thuisladen van deelnemers met een vast energietarief
Figuur 7 laat de gemiddelde laadactiviteit zien van alle deelnemers met een dynamisch energietarief. Klanten met een dynamisch energietarief laden doorgaans al minder tussen 17.00 uur en 21.00 uur en meer in de nacht. De grafieken laten zien hoe het totale gevraagde laadvermogen verdeeld is over de dag. Hierbij wordt de deelnemersgroep vergeleken met een situatie waarin er regulier wordt geladen. Hoewel deelnemers met een dynamisch energietarief al netbewust laden, zorgt het toepassen van het netbewuste capaciteitsprofiel er alsnog voor dat het totale gevraagde laadvermogen tussen 17.00 en 21.00 uur afneemt ten opzichte van de situatie waarin er regulier wordt geladen. Na 21.00 uur en ’s nachts zijn duidelijk hogere laadvolumes te zien om het niet-geladen volume in te halen en de EV op het gewenste percentage te hebben in de ochtend. Het elektriciteitsnet kan deze vermogensvraag goed opvangen omdat het tijdens deze uren minder zwaar belast wordt. Percentage thuislaadactiviteit Percentage van van thuislaadactiviteit
14% 12% 14% 12% 10% 10% 8% 8% 6% 6%
4%
4%
2%
Zonder Netbewust Thuisladen
Zonder Netbewust Thuisladen
22:00 22:00 23:00 23:00
20:00 20:00 21:00 21:00
18:00 18:00 19:00 19:00
16:00 16:00 17:00 17:00
14:00 14:00 15:00 15:00
12:00 12:00 13:00 13:00
10:00 10:00 11:00 11:00
08:00 08:00 09:00 09:00
06:00 06:00 07:00 07:00
04:00 04:00 05:00 05:00
02:00 02:00 03:00 03:00
0%
00:00 00:00 01:00 01:00
2%
0%
Netbewust Thuisladen
Netbewust Thuisladen
Figuur 7 Gemiddelde laadactiviteit met of zonder netbewust thuisladen van deelnemers met een dynamisch energietarief
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
22
Substantieel effect op klanten met vast energietarief Klanten met een vast energietarief hebben geen financiële prikkel om hun laad activiteit te verschuiven. Deze klanten laden daarom veel tijdens de avondpiek, direct nadat zij thuiskomen en hun auto inpluggen. Figuur 8 laat de gemiddelde laadactiviteit zien van deelnemers met een vast energietarief bij één van de marktpartijen. Hieruit blijkt dat netbewust thuisladen tot een vermindering van de gevraagde capaciteit leidt tot 68% tussen 17.00 en 21.00 uur.
8%
6% 5% 4% 3% 2% 1% 0%
0:00 0:30 1:00 1:30 2:00 2:30 3:00 3:30 4:00 4:30 5:00 5:30 6:00 6:30 7:00 7:30 8:00 8:30 9:00 9:30 10:00 10:30 11:00 11:30 12:00 12:30 13:00 13:30 14:00 14:30 15:00 15:30 16:00 16:30 17:00 17:30 18:00 18:30 19:00 19:30 20:00 20:30 21:00 21:30 22:00 22:30 23:00 23:30
Percentage van thuislaadactiviteit
7%
Zonder Netbewust Thuisladen
Met Netbewust Thuisladen
Figuur 8 Gemiddelde laadactiviteit van deelnemers met een vast energietarief bij één van de marktpartijen
Laadactiviteit van klanten met een dynamisch energietarief in lijn met netbewust thuisladen De resultaten van de pilot laten zien dat slim laden op basis van dynamische energietarieven in de onderzoeksperiode netbewust was. In de onderzoeksperiode waren de dynamische energietarieven tijdens het sturingsblok van 17.00 tot 21.00 uur dusdanig hoog dat klanten ervoor kozen om hun auto op te laden op tijdstippen met een lager energietarief. In het geval dat een auto tot 8.00 uur ’s ochtends de tijd had om te laden, heeft het laden op basis van lage energietarieven ervoor gezorgd dat de laadsessie volledig buiten de avondpiek viel. Een enkele keer is niet netbewust geladen, bijvoorbeeld doordat de EV-rijder een vroege eindtijd had ingesteld en moest laden in het sturingsblok om het gewenste laadvolume te halen of omdat de opt-out mogelijkheid is gebruikt. De analyse van de laaddata laat zien dat de groep consumenten met dynamische energietarieven zonder netbewust thuisladen al 57% minder stroom gebruikt voor het laden van hun EV tussen 17.00 en 21.00 uur ten opzichte van de groep klanten met een vast energietarief. Ten opzichte van klanten die hun laadsessies al optimaliseren op basis van dynamische tarieven is er echter geen verschil met het netbewuste capaciteitsprofiel. Een van de marktpartijen optimaliseerde de laadsessies op basis van de actuele day-ahead energieprijzen.
Gedurende de pilot is er geen enkel uur voorgekomen dat de day-ahead energieprijzen aanleiding gaven om tijdens het sturingsblok te gaan laden. Netbewust thuisladen heeft dus geen impact gehad op
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
23
de laadactiviteit van deze deelnemers. Figuur 9 vergelijkt de netbewuste thuislaadsessies van klanten met (day-ahead) optimalisatie en zonder enige vorm van optimalisatie bij deze marktpartij. Die vermindering tijdens het sturingsblok is substantieel, namelijk tot 88%, en sluit gedurende de pilot dus aan bij de wens van de netbeheerders om de laadactiviteit te verplaatsen naar momenten dat het rustig is op het elektriciteitsnet. 8% 7%
5% 4% 3% 2% 1% 0%
00:00 00:30 01:00 01:30 02:00 02:30 03:00 03:30 04:00 04:30 05:00 05:30 06:00 06:30 07:00 07:30 08:00 08:30 09:00 09:30 10:00 10:30 11:00 11:30 12:00 12:30 13:00 13:30 14:00 14:30 15:00 15:30 16:00 16:30 17:00 17:30 18:00 18:30 19:00 19:30 20:00 20:30 21:00 21:30 22:00 22:30 23:00 23:30
Percentage van thuislaadactiviteit
6%
Zonder Netbewust Thuisladen (geen optimalisatie)
Met Netbewust Thuisladen (day-ahead optimalisatie)
Figuur 9 Gemiddelde laadactiviteit van deelnemers met een dynamisch energietarief bij één van de marktpartijen
Impact op portfolio balansverantwoordelijke De pilot laat zien dat marktpartijen netbewust thuisladen op verschillende manieren toepassen: aansturing van de laadpaal of aansturing van de auto, al dan niet via een app. Twee van de drie deelnemende marktpartijen bieden een product aan dat gebruikt kan worden door EV-rijders, ongeacht bij welke energieleverancier zij hun energiecontract hebben afgesloten. Hierdoor kan de energieleverancier, en dus de achterliggende BRP, anders zijn dan de aanbieder van de slimme laaddienst. Iedere BRP is verantwoordelijk voor de balans tussen vraag en aanbod van het eigen portfolio. Als netbewust thuisladen op grotere schaal (en mogelijk dynamisch) wordt toegepast, ontstaan er mogelijk onverklaarbare afwijkingen in het portfolio van de achterliggende BRP. Het kan dan namelijk voorkomen dat een klantgroep niet laadt tussen 17.00 en 21.00 uur, terwijl daarvoor wel stroom is ingekocht. Sturen in het portfolio van een andere BRP is in de basis toegestaan. Om dit te doen, moet echter wel akkoord worden overeengekomen met de balansverantwoordelijke partij. In de pilot is ervoor gekozen om enkel deelnemers toe te laten die klant waren bij de deelnemende marktpartijen (of achterliggende energieleveranciers). Binnen de pilot heeft geen sturing in het portfolio van een andere BRP plaatsgevonden.
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
24
Gedrag
Alle marktpartijen hebben tussentijds of achteraf een
Er is ook gekeken naar het klantgedrag. Hiervoor is de
enquête uitgezet om inzicht te krijgen in de ervaringen van
volgende onderzoeksvraag opgesteld:
de deelnemers. Ondanks dat de marktpartijen met eigen vragenlijsten hebben gewerkt, zijn de resultaten onderling vergelijkbaar omdat zij grotendeels dezelfde thema’s hebben
Onderzoeksvraag
behandeld. Uit de enquêtes komt een algemeen beeld naar
• In hoeverre zijn huidige en nieuwe klanten bereid
voren dat respondenten positief zijn over de pilot. Bij één van
om netbewust thuis te laden en onder welke (voor)
de drie enquêtes gaf 93% aan in de toekomst bereid te zijn om
waarden?
netbewust thuis te laden. Dat enthousiasme werd bevestigd in een enquête van een andere marktpartij, waarin de deel name aan de pilot gemiddeld met een 8 werd gewaardeerd.
Zoals toegelicht in hoofdstuk 2 is enkel geworven onder de bestaande klantbase van de marktpartijen. Alle deelnemers
De compensatie met een vergoeding wordt genoemd als
aan de pilot zijn dan ook bestaande klanten, die in sommige
belangrijke factor om deel te nemen, aldus 56% van de
gevallen al gebruik maakten van een slim laden-app. Voor
respondenten bij een van de marktpartijen. Bij een andere
een groot deel was het gebruik maken van een slimme laad-
marktpartij geeft 63% aan positief te zijn over de vergoeding
dienst wel nieuw. Er was veel enthousiasme voor deelname
die zij hebben ontvangen tijdens de pilot. Bij de derde markt-
bij werving. Bij het benaderen van willekeurige klanten
partij geeft 34% van de respondenten terug het huidige
had één van de marktpartijen een hogere conversie dan
bedrag te laag te vinden en worden bedragen variërend
verwacht, namelijk 10%. Een andere marktpartij heeft de
van 5 tot 15 euro per maand als realistisch gezien.
inschrijving tijdig gesloten omdat anders het gewenste aantal van 100 deelnemers overschreden zou worden.
De belangrijkste voorwaarden die respondenten aanvullend noemen om netbewust thuis te laden zijn gemak en een opt-out mogelijkheid voor momenten dat het nodig is. Het varieert per marktpartij hoe vaak deze opt-out functie in de pilot daadwerkelijk is gebruikt. Bij de ene marktpartij hebben klanten slechts een enkele keer per week hun voertuig geladen tot een bepaald gewenst percentage, terwijl bij de andere marktpartij een lagere reductie behaald is vanwege deze vorm van direct laden. Tot slot geeft een groot deel van de klanten terug dat zij het belangrijk vindt om bij te kunnen dragen aan het energiesysteem. Bij één van de marktpartijen werd dit door 60% van de respondenten teruggegeven.
Bij één van de drie enquêtes gaf 93% aan in de toekomst bereid te zijn om netbewust thuis te laden.
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
25
Opschaling
schakelen van assets van de netbeheerder. Dit betekent dat
Naast de impact en het gedrag is gekeken naar wat nodig is
het net het fysiek niet aan kan en er bijvoorbeeld zekeringen
voor opschaling van netbewust thuisladen. Hiervoor zijn de
doorbranden. Klanten zitten in dat geval zonder stroom.
volgende onderzoeksvragen geformuleerd: Het is aannemelijk dat het aanpassen van de nettariefstruc tuur voor een ander gebruik van het elektriciteitsnet zorgt. Onderzoeksvragen
Tegelijkertijd duurt het nog meerdere jaren voor dit geïmple
• Hoe verhoudt netbewust thuisladen zich tot andere
menteerd is en is het nog onzeker wat het exacte effect gaat
mogelijkheden om congestie te voorkomen?
zijn. De eerste knelpunten op het laagspanningsnet gaan zich
• Wat zijn succesfactoren en voorwaarden voor de
al eerder voordoen5. De netbeheerders en marktpartijen ver
opschaling van netbewust thuisladen? • Welke (operationele) inspanningen zijn nodig voor
wachten daarom dat zowel op korte als lange termijn behoefte is aan expliciete flexibiliteit, zoals netbewust thuisladen.
een schaalbare toepassing op de lange termijn? • In hoeverre kunnen andere (flex)apparaten, zo
Succesfactoren, voorwaarden en inspanningen opschaling
als zonnepanelen en warmtepompen, netbewust
De voornaamste succesfactoren en voorwaarden die naar
thuisladen helpen en hoe kan de propositie naar deze
voren komen uit de pilot zijn voorspelbaarheid voor zowel
assets worden doorontwikkeld?
de klant, marktpartij als netbeheerder, eenvoud om zowel gemak voor klanten en marktpartijen te vergroten, een adequate vergoeding, voldoende aangehaakte marktpartijen
Er zijn verschillende manieren om knelpunten op het elek
met een (potentiële) grote klantbase en uiteraard de mate
triciteitsnet te voorkomen. De zogeheten flex-piramide
van thuisladende EV-rijders in een wijk.
(zie Figuur 10) geeft een overzicht van de oplossingen om flexibiliteit te ontsluiten. De basis wordt gevormd door technische oplossingen, zoals het verzwaren van het elek triciteitsnet of een hoofdzekering in de stoppenkast die simpelweg doorslaat als gevolg van overbelasting. De tweede
Afschakelen assets van de netbeheerder
laag bestaat uit impliciete flexibiliteit. Hierbij wordt bepaald gedrag gestimuleerd door het geven van een (financiële) prik
Direct opleggen Opleggen van limieten
kel. Een voorbeeld is een bewustwordingscampagne of een
Expliciete flexibiliteit Inkopen van flexibiliteit middels wederzijds akkoord over gewenste (wijziging van) activiteit
tijdgebonden netbeheerderstarief dat varieert gedurende de dag: op momenten met hoge netbelasting is het tarief hoger dan op momenten met lage netbelasting4. De derde laag bestaat uit expliciete flexibiliteit. Hierbij koopt de netbeheer
Impliciete flexibiliteit Aansporen van bepaald gedrag door het geven van een prikkel
der flexibiliteit in, bijvoorbeeld door afspraken te maken met
Technische oplossingen als basis
marktpartijen zoals gedaan in deze pilot netbewust thuis laden. De vierde laag bestaat uit het direct opleggen van een limiet, waarbij een gebruiker deze niet mag overschrijden. De laatste en bovenste laag van de piramide betreft het af
Figuur 10 Flex-piramide met classificatie van oplossingen om flexibiliteit te ontsluiten
4
Berenschot (21 oktober 2024), Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik, lees hier
5
Stephan Brandligt e.a. (januari 2024), Actieagenda netcongestie laagspanningsnetten, lees hier
Rapportage Pilot Netbewust thuisladen
26
Het ontsluiten van flexibiliteit via marktpartijen vraagt om het maken van afspraken tussen de netbeheerder en markt partijen. De huidige denkrichting is het ontwikkelen van een flexdienst-overeenkomst waarin afspraken worden vastge legd voor de komende koudere maanden. De drie voornaam ste aandachtspunten voor het vervolg zijn het eenvoudig houden van afspraken tussen netbeheerders en marktpar tijen, invulling geven aan verificatie van levering en overeen stemming vinden over de vergoeding aan marktpartijen. Doorontwikkeling naar andere (flex)apparaten De pilot netbewust thuisladen heeft zich enkel gefocust op het ontsluiten van flexibiliteit van EV’s. Het is denkbaar dat een propositie als deze wordt uitgebreid naar andere appa raten die het net zwaar belasten. Denk bijvoorbeeld aan een warmtepomp of e-boiler die aangezet worden vóór 17.00 uur of een thuisbatterij die niet oplaadt tussen 17.00 en 21.00 uur. Voor het vervolg is het van belang dat harmonisatie gezocht wordt tussen de concepten die ontwikkeld worden voor andere typen assets, om te zorgen dat dit op elkaar aansluit en elkaar niet tegenwerkt.