RIS321928 Strekt ter vervanging Ontwerp Woonzorgvisie 2040
Tekst van het document
Samen zorgen voor een thuis Ontwerp Woonzorgvisie 2040
Voorwoord Fijn wonen willen we allemaal. Alleen: de manier waarop kan nogal verschillen. Onze woonwensen lopen uiteen en worden mede bepaald door onze levensfase, gezondheid, achtergrond en behoefte aan ondersteuning. Voor sommige mensen behoeft fijn wonen extra zorg.
voor thuis beter en zetten in op tijdige doorstroming
woningcorporaties, zorgorganisaties, welzijnspartners,
Daarover gaat de woonzorgvisie 2040 die nu voor u ligt.
naar een passende woning.
belangenorganisaties en uiteraard de inwoners zelf.
Er ligt een grote opgave op het gebied van wonen en
De waardevolle input die is geleverd heeft ervoor gezorgd
zorg en deze opgave wordt de komende jaren alleen nog
We staan voor complexe opgaven. Dat komt ook door de
dat er een integrale visie ligt voor de komende jaren.
maar groter en urgenter. Zo is er een groeiend tekort aan
diversiteit van de groepen die in de woonzorgvisie aan
Met deze visie geven we ook richting aan een proces dat
geschikte woningen en staat de beschikbare zorg onder
bod komen. De aandachtsgroepen opgenomen in deze
zich niet planmatig voltrekt. Veel is al in gang gezet, wat
druk door toenemende schaarste aan personeel. Door
woonzorgvisie zijn de aandachtsgroepen zoals voorge-
goed gaat willen we versterken. Ook ruimte voor experi-
onder andere de (landelijke) afbouw van zorg en opvang
schreven in het Rijksprogramma Een thuis voor iedereen.
menteren - en daarvan samen leren - is essentieel voor
in instellingen, moeten we al langere tijd als gemeente
Het gaat over onder andere hulpbehoevende senioren,
deze complexe opgave. Laten we snel aan de slag gaan.
zorgen voor passende woon-zorgoplossingen in wijken
mensen met een fysieke of verstandelijke beperking,
en buurten. Daar komt bij dat mensen steeds ouder
dak- en thuisloze mensen, jongeren uit de jeugdzorg en
worden en dat ook het aantal ouderen sterkt groeit.
statushouders. Deze groepen hebben allemaal eigen
Ook op die ontwikkeling moeten we inspelen. Als maat-
specifieke woonwensen en ondersteuningsbehoeften.
Wethouders Robert van Asten & Mariëlle Vavier
schappij, als gemeente én als inwoners van onze mooie stad achter de duinen.
Samenwerking is de sleutel. Samen met onze partners als woningcorporaties, zorg- en welzijnsorganisaties,
Deze woonzorgvisie gaat over iedereen die nu of in de
marktpartijen en natuurlijk de inwoners zelf gaan we de
nabije toekomst een geschikte woning met zorg en
uitdaging aan om al deze doelgroepen een fijne woon-
ondersteuning nodig heeft. De schaarste van woon-
plek in Den Haag te bieden. Gezamenlijk zoeken we naar
ruimte en zorgpersoneel vraagt daarbij om nieuwe
haalbare en innovatieve oplossingen, in de stad maar
oplossingen. Zo willen we innovatieve en collectieve
ook in de regio maar eventueel ook landelijk. Want alleen
woon(zorg)concepten helpen realiseren waarbij
samen kunnen we zorgen voor een thuis voor iedereen.
bewoners naar elkaar omkijken. We zetten in op het in samenhang organiseren van zorg, welzijn en ondersteu-
Tot slot willen wij iedereen bedanken die heeft meege-
ning dichtbij de inwoners. We benutten technologie
werkt aan de totstandkoming van deze woonzorgvisie;
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
2
Inhoud Voorwoord
2
Inhoud
3
3.1
Visie
23
Leeswijzer
4
3.2
Ambities
23
Samenvatting
5
3.2.1 Realiseren van meer geschikte woningen in de nieuwbouw en
1. Inleiding
10
het beter benutten van de bestaande woningvoorraad
1.1
Aanleiding en urgentie
11
3.2.2 Realiseren van meer collectieve en innovatieve woon(zorg)concepten 25
1.2
Doelgroepen
11
3.2.3 Stimuleren van doorstroming naar een passend (t)huis
26
1.3
Relatie met andere programma’s en taakvelden
13
3.2.4 Het toekomstbestendig organiseren van zorg en welzijn
27
14
3.2.5 Het inrichten van zorgzame buurten; waar wonen, zorg en welzijn
2. Opgave en analyse 2.1
Woonzorganalyse
15
2.2
Ouderen
15
2.3
Aandachtsgroepen met een gecombineerde woon- en zorgvraag
16
2.3.1 Mantelzorgverleners en -ontvangers
17
2.3.2 Uitstroom van mensen uit instellingen – beschermd wonen en jeugdzorg
17
2.3.3 Mensen met een verstandelijke, lichamelijke of zintuigelijke beperking of psychische kwetsbaarheid 2.3.4 Ex-gedetineerden
17
22
in samenhang zijn georganiseerd huisvestingsvraag evenwichtig gespreid in stad en regio 4. Van visie naar uitvoering
32 33
4.1
Stadsbreed en gebiedsgerichte uitvoeringsplan(nen)
34
4.2
Monitoring
35
4.3
Financiële paragraaf
35
4.4
Risico’s en beheersmaatregelen
36
Bijlagen Bijlage 1 Woonzorganalyse
2.3.6 Dak- en thuisloze mensen – maatschappelijke opvang
18
Bijlage 2 Factsheets woonzorganalyse
2.4
19
Bijlage 3 Addendum woonzorganalyse
2.4.1 Arbeidsmigranten
19
Bijlage 4 Participatie bij totstandkoming woonzorgvisie
2.4.2 Studenten
20
Bijlage 5 E indnoten
2.4.3 Woonwagenbewoners
20
Bijlage 6 O verzicht acties woonzorgvisie
2.4.4 Statushouders
20
Bijlage 7 U itvoering aangenomen dicta initiatiefvoorstel
2.5
20
Analyse en opgave
29
3.2.6 Bieden van passende woningen voor groepen met een specifieke
18
Aandachtsgroepen met een specifieke woonvraag
23
18
2.3.5 Slachtoffers van huiselijk geweld, stoppende sekswerkers en mensenhandelopvang
3. Visie en ambities
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
3
Leeswijzer Hoofdstuk 1 schetst de maatschappelijke ontwikkelingen die aanleiding geven voor het schrijven van een integrale woonzorgvisie en geeft een overzicht van relevante beleidskaders. Hoofdstuk 2 geeft inzicht in de opgave, zowel kwantitatief als kwalitatief. In hoofdstuk 3 staan de visie, ambities, de opgaven en acties die daaruit voortvloeien. Hoofdstuk 4 geeft een doorkijk naar het vervolg; het uitvoeringsprogramma van de woonzorgvisie en de gebiedsgerichte uitwerking.
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
4
Samenvatting Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
5
Aanleiding
bineerde woonzorgvraag. Aandachtsgroepen met een
Voor alle drie typen woonvormen ligt er een opgave.
Den Haag wil een stad zijn waar iedereen ertoe doet, een
specifieke woonvraag worden meegenomen in de regio-
Wel zien we in de huidige planvoorraad al veel nultreden-
passende, toegankelijke en betaalbare woning heeft en
nale woonzorgvisie.
woningen geprogrammeerd staan die de komende jaren
waar zo nodig de juiste zorg en ondersteuning aanwezig
worden gerealiseerd. De grootste opgave is het realiseren
is. Als we kijken naar toekomstige ontwikkelingen zien
Analyse
we dat dit steeds urgenter gaat worden. Dit komt door
Tot en met 2040 is er een toenemende vraag; circa 20.000
mensen zelfstandig wonen in een woonvorm waar veel
verschillende maatschappelijke ontwikkelingen zoals de
woonplekken en aan te passen woningen geschikt voor
aandacht is voor ontmoeten en sociale netwerken en
dubbele vergrijzing (mensen worden ouder, meer mensen
ouderen en circa 5.000-7.500 woonplekken en aan te passen
waarbij ook een ontmoetingsruimte aanwezig is. In alle
worden oud), extramuralisering, oplopende zorgkosten,
woningen voor de diverse aandachtsgroepen. Voor ouderen
prijssegmenten zien we hiernaar een grote vraag.
minder zorgpersoneel en minder mantelzorgers.
wordt er onderscheid gemaakt in drie typen woonvormen:
van meer geclusterde woonvormen. Dit betekent dat
• nultredenwoningen; Bovengenoemde ontwikkelingen zorgen ervoor dat er
• geclusterde woningen;
een gerichte en integrale visie nodig is op het gebied van
• zorggeschikte woningen.
wonen, zorg en welzijn. Deze woonzorgvisie helpt om alle opgaven voor alle verschillende doelgroepen in kaart te
Aandachtsgroepen
Wettelijke urgentie categorieën
Categorie
brengen en deze te vertalen naar ambities, acties en een
Ouderen (65+)
Geen wettelijke urgentiecategorie
Een deel van deze groep heeft een gecombineerde woonzorgvraag
Doelgroepen
Mantelzorgverleners- en ontvangers
Mantelzorgverleners- en ontvangers
Gecombineerde woonzorgvraag
Aandachtsgroepen omvatten een brede groep mensen
Uitstroom uit instellingen (maatschappelijke opvang, beschermd wonen, GGZ, Jeugdzorg
Uitstroom uit instellingen (maatschappelijke opvang, beschermd wonen, GGZ, Jeugdzorg
Gecombineerde woonzorgvraag
Medisch urgenten, ernstig chronisch zieken
Gecombineerde woonzorgvraag
zoals voorgeschreven in het Rijksprogramma Een thuis
Mensen met een lichamelijke, verstandelijke, zintuiglijke beperking of psychische kwetsbaarheid
voor iedereen. Een deel van de aandachtsgroepen heeft
Uitstroom uit detentie en forensische zorg
Uitstroom uit detentie (langer dan 3 maanden)
Gecombineerde woonzorgvraag
Stoppende sekswerkers, slachtoffers huiselijk geweld en mensenhandel
Stoppende sekswerkers, slachtoffers huiselijk geweld en mensenhandel code rood en oranje
Gecombineerde woonzorgvraag
gaat over veel verschillende doelgroepen die we kunnen onderverdelen in drie hoofdgroepen:
Dak- en thuisloze mensen
Geen wettelijke urgentiecategorie
Een deel van deze groep heeft een gecombineerde woonzorgvraag
Arbeidsmigranten
Geen wettelijke urgentiecategorie
Specifieke woonvraag
Studenten
Geen wettelijke urgentiecategorie
Specifieke woonvraag
Woonwagenbewoners
Geen wettelijke urgentiecategorie
Specifieke woonvraag
Statushouders
Geen wettelijke urgentiecategorie, wel wettelijke taakstelling
Specifieke woonvraag
uitvoeringsprogramma voor wonen en zorg.
in de maatschappij. De aandachtsgroepen die zijn opgenomen in deze woonzorgvisie, zijn de aandachtsgroepen
recht op wettelijke urgentie. De woonzorgvisie 2040
• Ouderen (65+); • Aandachtsgroepen met een gecombineerde woon- en zorgvraag; • Aandachtsgroepen met een specifieke woonvraag. De focus in de woonzorgvisie ligt zowel op de doelgroep ouderen als op de aandachtsgroepen met een gecom-
Overzicht doelgroepen van de woonzorgvisie Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
6
De aandachtsgroepen met een gecombineerde woon-
Visie
realiseren. Daarbij kijken we goed naar de moge-
en zorgvraag zijn heel divers qua achtergrond. Wat ze
Den Haag wil een stad zijn waar iedereen ertoe doet,
lijkheden in de bestaande stad en de bestaande
gemeenschappelijk hebben is dat ze allemaal behoefte
een passende, toegankelijke en betaalbare woning
woningvoorraad; woningdelen, het aanpassen
hebben aan een passende en betaalbare woning in
heeft en waar zo nodig de juiste zorg en ondersteu-
van bestaande woningen, transformatie van
Den Haag met, zo nodig, voldoende zorg en ondersteu-
ning aanwezig is. Wat inwoners zelf kunnen, doen ze
(zorg)vastgoed, optoppen en een ander toewij-
ning. Voor deze doelgroepen zit de opgave met name
zelf: voor zichzelf, maar óók voor elkaar. Met partners
zingsbeleid. Het voordeel hiervan is, is dat we
in het realiseren van kleinere, betaalbare woningen
in de stad. Samen zorgen voor een thuis.
in bestaand vastgoed veelal ook sneller tot
en collectieve en innovatieve woonvormen, waarbij
realisatie kunnen komen. Ook in de nieuwbouw
er aandacht is voor sociale netwerken en een mix van
worden er meer woningen die geschikt zijn
mensen met een zorgvraag en mensen zonder zorgvraag.
voor ouderen gerealiseerd; nultredenwoningen,
Ambities
De ruimte in Den Haag is schaars en ook voor andere
De ambitie is om mensen met een woonzorgbe-
doelgroepen en woningzoekenden moeten er woningen
hoefte en mensen met een specifieke huisves-
worden gerealiseerd. Daarom kijken we vooral goed naar
tingsvraag te voorzien van passende huisvesting
de mogelijkheden in de bestaande stad en de bestaande
met voldoende zorg en ondersteuning.
geclusterde woningen en zorggeschikte woningen.
2. Realiseren van meer collectieve en innovatieve woon(zorg)concepten
woningvoorraad. Denk aan het aanpassen van bestaande
Een groeiende groep inwoners van Den Haag
woningen, transformatie van (zorg)vastgoed en een
heeft behoefte aan en zoekt naar mogelijkheden
ander toewijzingsbeleid. Het voordeel hiervan, is dat
voor andere vormen van samenwonen. Dit zijn
we in bestaand vastgoed veelal ook sneller tot realisatie
Dit doen we door het:
ouderen die graag zelfstandig willen blijven
kunnen komen. Ook in de nieuwbouw worden er meer
wonen maar voor wie ‘de kloof’ tussen zelf-
worden ingezet op het realiseren van huisvesting voor de
1. Realiseren van meer geschikte woningen in de nieuwbouw en het beter benutten van de bestaande woningvoorraad
diverse doelgroepen in de regio.
De vraag naar extra woonplekken die geschikt
woonvorm zijn voor mensen die uitstromen
zijn voor ouderen en de diverse aandachts-
uit zorginstellingen of uit de maatschappelijke
Naast de kwantitatieve opgave is er ook een kwalitatieve
groepen tot en met 2040 is groot. De doelgroep
opvang.
opgave. Het gaat niet alleen om het toevoegen van meer
ouderen is een hele diverse doelgroep qua
woningen, maar ook om een kwalitatieve impuls van
sociaal-culturele achtergrond, gezondheid,
Nieuwe collectieve en innovatieve woon(zorg)
bestaande (senioren)complexen. Dit kan bouwtechnisch
financiële middelen en woonwensen. Het is
concepten kunnen ‘een onsje welzijn’ bieden
zijn, maar gaat vooral ook om een betere samenwerking
daarom belangrijk om diverse woonconcepten
waarmee ‘een kilo aan zorg’ kan worden voor-
waarbij wonen, zorg en welzijn in samenhang worden
voor ouderen te ontwikkelen in alle prijs-
komen. Daardoor kunnen we de bijbehorende
georganiseerd.
segmenten. Voor aandachtsgroepen willen
zorgkosten beter beheersen. We stimuleren
we vooral kleinere en betaalbare woningen
woonvormen waarin mensen met een zorgvraag
woonplekken die geschikt zijn voor ouderen en de andere aandachtsgroepen gerealiseerd. Daarnaast zal er stevig
standig wonen en het verpleeghuis eigenlijk te groot is geworden. Behalve voor ouderen kan een collectieve woonvorm ook een hele aantrekkelijke
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
7
en mensen zonder zorgvraag samenwonen en
financiële middelen en de behoeften van hun
steuning vanuit de Wmo, (zwaardere) zorg (IZA)
elkaar helpen. En woonvormen die een bijdrage
levensfase. Ook voor aandachtsgroepen is het
en technologie voor thuis.
kunnen leveren aan de leefbaarheid in een
stimuleren van doorstroming naar een passend
buurt of meerwaarde hebben op het gebied van
(t)huis belangrijk.
welzijn, preventie en zelfredzaamheid.
Door in te zetten op (professioneel) welzijnswerk en preventie hebben mensen minder of korter
Gezien de diversiteit aan doelgroepen en
Om de doorstroming te stimuleren gaan we aan
zorg nodig. Daarnaast zal er in de toekomst een
de diversiteit aan woonwensen zetten we
de slag met het vergroten van de bewustwording
groter beroep moeten worden gedaan op thuis-
in Den Haag in op het realiseren van een
en het verbeteren van de informatievoorziening.
technologie zodat mensen zo lang mogelijk zelf-
diversiteit aan woonvormen. Denk hierbij aan
Vervolgens ontwikkelen we verschillende instru-
standig kunnen blijven wonen. Op deze manier
collectieve woonvormen, hofjes, woongroepen,
menten die kunnen worden ingezet om doorstro-
zorgen we ervoor dat het schaarse zorgpersoneel
meergeneratiewoningen en cultuursensitieve
ming te stimuleren zoals hulp bij de praktische
kan worden ingezet voor de mensen die dat het
woonzorgconcepten.
zaken die komen kijken bij verhuizen, financiële
hardst nodig hebben.
instrumenten en voorrangsregelingen.
3. Stimuleren van doorstroming naar een passend (t)huis
De belangrijkste voorwaarde om doorstroming
in de wijk een sterk netwerk en samenwerkings-
Ouderen blijven tegenwoordig zo lang mogelijk
naar een passend thuis te realiseren is dat er
verband te organiseren. Daarvoor is een vast
zelfstandig wonen en verhuizen pas naar het
voldoende geschikt, aantrekkelijk en betaalbaar
en herkenbaar zorgteam op buurtniveau een
verpleeghuis wanneer men een zware zorgbe-
woningaanbod is in de eigen wijk. Dit doen
belangrijke voorwaarde. We gaan daarom aan de
hoefte heeft. Veelal blijven ouderen wonen in de
we door in te zetten op nieuwbouw en het
slag met het gebiedsgerichter organiseren van
woning waar ze met hun gezin hebben gewoond,
aanpassen van de bestaande woningvoorraad.
zorg.
heid kan hierdoor toenemen. Ouderen die in een
4. Het toekomstbestendig organiseren van zorg en welzijn
passende woning wonen (minimaal gelijkvloers
In 2030 wordt een tekort verwacht van minimaal
5. Inrichten van zorgzame buurten; waar wonen, zorg en welzijn in samenhang zijn georganiseerd
met lift-,) hebben minder zorg nodig, hebben
5.100 zorgprofessionals in de regio Haaglanden.
Den Haag werkt toe naar zorgzame buurten
korter zorg nodig en kunnen langer de regie
Om ervoor te zorgen dat de mensen die profes-
waar zorg een natuurlijk onderdeel is van een
houden over hun eigen leven. We willen ouderen
sionele zorg nodig hebben deze in de toekomst
vitale en inclusieve buurt. In zorgzame buurten
daarom eerder laten nadenken over hun woon-
ook nog kunnen krijgen, moeten we de zorg
werken organisaties op gebied van wonen,
toekomst en hen stimuleren om te verhuizen
anders gaan organiseren. Dat vraagt om inno-
welzijn, professionele en informele zorg en bewo-
naar een passende woning.
vatie en vooral om slimme samenwerkingen
nersinitiatieven intensief met elkaar samen.
Verder is het essentieel om met de professionals
een woning die vaak niet meer passend is. De kans op bijvoorbeeld valpartijen en eenzaam-
tussen alle partijen en met initiatieven die er Doorstroming op de woningmarkt zorgt ervoor
al zijn. We richten ons daarom op het collectief,
Sterke samenwerkingsverbanden op buurt-
dat mensen kunnen wonen in een woning
wijkgericht en in samenhang organiseren van
niveau moeten ervoor zorgen dat er minder
die past bij de grootte van huishouden, hun
de sociale basis, welzijn en preventie, onder-
vanuit gescheiden werelden wordt geopereerd
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
8
en dat de systeemwereld gaat aansluiten bij de
Van visie naar uitvoering
Denk aan de prestatieafspraken en de
leefwereld van de inwoners. Naast de wonen-,
Nadat de woonzorgvisie is vastgesteld door de
Raamovereenkomst met de woningcorporaties, de
zorg- en welzijnspartijen in de buurt is het ook
gemeenteraad gaan we aan de slag met het uitvoe-
Haagse Tafel Wonen en de gebiedsgerichte uitwerking
belangrijk om samenwerkingen aan te gaan met
ringsprogramma. Dit zal bestaan uit een stadsbreed
van de omgevingsvisie. Specifieke deelopgaven pakken
bijvoorbeeld ondernemers en maatschappelijke
uitvoeringsplan en gebiedsgerichte uitvoeringsplannen.
we integraal op. Gedurende de zienswijze periode zal de
organisaties. Een andere belangrijke factor voor
We sluiten daarbij zoveel mogelijk aan bij bestaande
gemeente met maatschappelijke partners en marktpar-
een zorgzame buurt is een veilige en toeganke-
programma’s, reguliere instrumenten en bestaande
tijen gesprekken voeren over de wijze waarop de visie
lijke woonomgeving die uitnodigt tot bewegen
samenwerkingsverbanden.
verder tot uitvoering kan worden gebracht.
en ontmoeten.
6. Bieden van passende woningen voor groepen met een specifieke huisvestingsvraag evenwichtig gespreid in stad en regio Voor de groepen met een specifieke huisvestingsvraag kiezen we voor het aanbieden van een passende woning, passend in het specifieke beleid dat voor deze doelgroepen geldt. Daarbij kijken we naar een goede spreiding van deze woonvormen over de stad en in de regio. Hier worden in de regionale woonzorgvisie concrete afspraken over gemaakt met andere gemeenten binnen de regio. Daarnaast kijken we ook hoe we voorzieningen voor deze doelgroepen waar nodig en wenselijk met elkaar kunnen combineren. Denk bijvoorbeeld aan een dagopvang waar meerdere groepen gedurende de dag terecht kunnen.
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
9
1. Inleiding
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
10
1.1 Aanleiding en urgentie
zodat ook deze groepen zelfstandig kunnen gaan wonen.
Den Haag heeft te maken met een dubbele vergrijzing.
Tekort aan zorgpersoneel
kaart te brengen en deze te vertalen naar ambities, acties
Dit betekent dat er zowel absoluut als relatief veel meer
Door de vergrijzing, het scheiden van wonen en zorg en
en uitvoeringsprogramma’s voor wonen en zorg.
ouderen zijn in de toekomst en dat zij daarnaast ook ouder
de extramuralisering staat niet alleen de woningmarkt
zullen worden dan voorheen. Hierdoor stijgt het aantal en
onder druk, maar zijn er ook grote uitdagingen in de
het aandeel oude ouderen (75+). Het aantal 75+’ers zal tot
zorg. De zorgvraag in de wijk neemt toe en daarmee
en met 2040 toenemen met maar liefst 88% tot 70.700
ook de bijbehorende kosten. Denk aan de Wmo (Wet
De woonzorgvisie gaat over verschillende doelgroepen,
inwoners van 75 jaar of ouder. We zien in deze leeftijdsca-
maatschappelijke ondersteuning), Jeugdwet, Zvw
ook wel aandachtsgroepen genoemd. De aandachts-
tegorie ook een sterke toename van het aantal 1-persoons-
(Zorgverzekeringswet) en Wlz (Wet langdurige zorg).
groepen opgenomen in deze woonzorgvisie zijn
huishoudens. Dat leidt ertoe dat in 2040 maar liefst 1 op
Verder zien we nu al grote personeelstekorten in de zorg
de aandachtsgroepen zoals voorgeschreven in het
de 5 huishoudens in Den Haag een 65+ huishouden is
en zullen de personeelstekorten in de toekomst nog
Rijksprogramma Een thuis voor iedereen. Een deel van
ofwel ruim 122.00 inwoners (bron: Ouderenmonitor 2023).
verder oplopen. Er zal daarom een steeds groter beroep
de aandachtsgroepen heeft recht op wettelijke urgentie
worden gedaan op mantelzorgers. Tegelijkertijd zien we
voor een woning en krijgt dus voorrang op een woning
Tekort aan woningen
daar een sterke afname van, doordat ook mantelzorgers
ten opzichte van andere woningzoekenden die geen
Door het scheiden van wonen en zorg blijven mensen
steeds ouder worden en doordat mensen steeds minder
wettelijke urgentie hebben.
zo lang mogelijk zelfstandig wonen. Enerzijds is dit een
kinderen krijgen.
van wonen, zorg en welzijn. Deze woonzorgvisie helpt om alle opgaven voor alle verschillende doelgroepen in
1.2 Doelgroepen
Wettelijke urgentie
positieve ontwikkeling want veel mensen willen ook zelfstandig blijven wonen zolang dat kan. Anderzijds zien
Strategische keuzes
Om deze brede groep te duiden, wordt er in het wets-
we dat er hierdoor vrijwel geen doorstroming meer is
Als we de zorg ook in 2030 en daarna beschikbaar en
voorstel Wet versterking regie volkshuisvesting, (hierna
van ouderen naar verzorgingshuizen en verpleeghuizen,
betaalbaar willen houden voor mensen die deze zorg
Wvrv) onderscheid gemaakt tussen enerzijds wettelijke
grotere woningen niet meer vrijkomen, de doorstroming
echt nodig hebben, zullen we keuzes moeten maken,
urgentiegroepen en anderzijds overige aandachts-
stokt en de woningmarkt op slot raakt.
zowel qua organisatie als qua financiering. Bovendien:
groepen. Onder de wettelijke urgentiegroepen vallen
willen we professionele hulp beschikbaar houden
onder andere mantelzorgverleners en- ontvangers,
Tegelijkertijd zijn er veel nieuwe doelgroepen voor wie
voor wie dat echt nodig heeft, dan zullen we ook een
mensen met een beperking of psychische kwetsbaarheid
passende woningen en passend zorg- en welzijnsaanbod
beroep moeten doen op de kracht van informele zorg
en uitstromers vanuit de maatschappelijke opvang.
noodzakelijk zijn. Dit zijn groepen die voorheen vaak in
en burenhulp. Door strategisch te sturen op de woning-
Gemeenten zijn, na invoering van de Wvrv, verplicht deze
een instelling woonden en die nu door de extramuralise-
bouwprogrammering kunnen we ervoor zorgen dat het
groepen op te nemen in hun huisvestingsverordening.
ring ook zelfstandig gaan wonen. Dit zijn onder andere
woningaanbod beter aansluit op de bevolkingsopbouw
dak- en thuisloze mensen, mensen die uitstromen uit
en de woonbehoefte van aandachtsgroepen.
beschermd wonen en maatschappelijke opvang, jongeren
Onder de overige aandachtsgroepen, zoals genoemd in het Rijksprogramma Een thuis voor iedereen vallen
die uitstromen uit jeugdzorg en statushouders. Zij zijn
Integrale visie
ouderen, arbeidsmigranten, studenten en woonwagen-
allemaal op zoek naar een fijne en betaalbare woning in
Alle bovengenoemde ontwikkelingen zorgen ervoor dat
bewoners. Daarbij worden voor ouderen en de wettelijke
Den Haag met, zo nodig, voldoende zorg en ondersteuning
er een gerichte en integrale visie nodig is op het gebied
urgentiecategorieën regionale afsprakenkaders vast-
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
11
gesteld als verrijking van de woondeals. Gemeenten
Huisvestingsverordening
Drie hoofdgroepen
moeten in hun gemeentelijke volkshuisvestingspro-
Gemeenten kunnen bovendien besluiten om de
In Den Haag hebben we besloten om alle verschillende
gramma aangeven hoe zij in de woonbehoeften van deze
aandachtsgroepen op te nemen in hun huisvestingsver-
doelgroepen te verdelen in drie hoofdgroepen:
aandachtsgroepen gaan voorzien.
ordening, aanvullend op de wettelijke urgentiecatego-
• Ouderen (65+) (in absolute aantallen veruit
rieën. Statushouders zijn nu - en ook volgens het wetsAls de Wrv wordt ingevoerd krijgen meer mensen een
voorstel - geen wettelijke urgentiegroep. Wel hebben
wettelijke urgentieverklaring, bijvoorbeeld mensen die
gemeenten een wettelijke taakstelling om deze groep
uitstromen uit de maatschappelijke opvang. Hierdoor
passend te huisvesten.
de grootste groep); • Aandachtsgroepen met een gecombineerde woon- en zorgvraag; • Aandachtsgroepen met een specifieke woonvraag.
gaat een groter deel van de sociale corporatievoorraad naar mensen met een urgentieverklaring waardoor er minder woningen beschikbaar zijn voor mensen zonder een urgentieverklaring. In het regionale afsprakenkader
Aandachtsgroepen
Wettelijke urgentie categorieën
Categorie
Ouderen (65+)
Geen wettelijke urgentiecategorie
Een deel van deze groep heeft een gecombineerde woonzorgvraag
Mantelzorgverleners- en ontvangers
Mantelzorgverleners- en ontvangers
Gecombineerde woonzorgvraag
Uitstroom uit instellingen (maatschappelijke opvang, beschermd wonen, GGZ, Jeugdzorg
Uitstroom uit instellingen (maatschappelijke opvang, beschermd wonen, GGZ, Jeugdzorg
Gecombineerde woonzorgvraag
Mensen met een lichamelijke, verstandelijke, zintuiglijke beperking of psychische kwetsbaarheid
Medisch urgenten, ernstig chronisch zieken met een dringend woonprobleem
Gecombineerde woonzorgvraag
Uitstroom uit detentie en forensische zorg
Uitstroom uit detentie (langer dan 3 maanden)
Gecombineerde woonzorgvraag
Stoppende sekswerkers, slachtoffers huiselijk geweld en mensenhandel
Stoppende sekswerkers en woningzoekenden aan wie wegens huiselijk geweld of mensenhandel een voorziening voor opvang is verleend en deze opvang verlaten
Gecombineerde woonzorgvraag
Dak- en thuisloze mensen
Geen wettelijke urgentiecategorie
Een deel van deze groep heeft een gecombineerde woonzorgvraag
Arbeidsmigranten
Geen wettelijke urgentiecategorie
Specifieke woonvraag
Studenten
Geen wettelijke urgentiecategorie
Specifieke woonvraag
Woonwagenbewoners
Geen wettelijke urgentiecategorie
Specifieke woonvraag
Statushouders
Geen wettelijke urgentiecategorie, wel wettelijke taakstelling
Specifieke woonvraag
bij de regionale woonzorgvisie dat we gezamenlijk met de regiogemeenten opstellen moeten er afspraken worden uitgewerkt over de verdeling van het huisvesten van mensen met een urgentieverklaring.
Overzicht doelgroepen van de woonzorgvisie
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
12
1.3 Relatie met andere programma’s en taakvelden
Regionaal:
Lokaal:
• Regionale Realisatieagenda Wonen Haaglanden 2023
• Woonvisie 2040 Wonen in een stad in balans met
(regionale woondeal): afspraken tussen Rijk, provincie De woonzorgvisie verhoudt zich tot bestaande en
en gemeenten over het aantal te realiseren nieuwe
toekomstige kaders, zowel op landelijk als op regionaal
woningen.
en lokaal niveau:
• Regionale woonzorgvisie: gemeenten in de regio Haaglanden, met participatie van corporaties, zorg-,
Landelijk:
welzijns- en cliëntenorganisaties uit de regio, stellen
• Programma Een thuis voor iedereen heeft als doel
onder andere de visie op het huisvesten van aandachtsgroepen, betaalbaarheid en vitale en leefbare wijken. • Stimuleringsplan innovatieve woonvormen 20232027: de gemeente stimuleert innovatieve en collectieve woonvormen. • Doorbraakplan huisvesting zorgdoelgroepen en
in 2024 de regionale woonzorgvisie op. De regi-
statushouders: de gemeente werkt samen met de
te zorgen voor voldoende betaalbare woningen voor
onale woonzorgvisie heeft als doel te komen tot
corporaties aan het toevoegen van extra woonplekken
aandachtsgroepen én een evenwichtige verdeling over
een evenwichtige verdeling van de huisvesting van
gemeenten én met de juiste zorg, ondersteuning en
aandachtsgroepen over de gemeenten in Haaglanden.
begeleiding
voor de huisvesting van (zorg)aandachtsgroepen. • Koepelconvenant Huisvesting Zorgdoelgroepen bevat
Ook hanteren de gemeenten in Haaglanden een
de samenwerkingsafspraken tussen de gemeente
• Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor
gezamenlijk systeem van woonruimteverdeling, vast-
Den Haag, corporaties en zorgaanbieders voor het
Ouderen (WOZO) heeft als doel om een omslag te
gelegd in een gelijkluidende huisvestingsverordening.
uitstromen van zorgcliënten naar de wijk. Jaarlijks
maken in de organisatie van de zorg en ondersteuning
Daarin leggen de gemeenten regionaal de toewij-
worden 313 convenantwoningen ter beschikking
voor ouderen. Daarbij is een nieuwe norm geformu-
zingsregels vast. Het is de bedoeling dat eind 2024 de
gesteld en verdeeld door de gemeente3. Dit aantal
leerd: zelf als het kan, thuis als het kan en digitaal als
concept-huisvestingsverordeningen en de regionale
wordt in 2025 minimaal verdubbeld.
het kan.
verdeelafspraken gereed zijn.
• Het Integraal Zorgakkoord (IZA) heeft tot doel de zorg
• Regiovisie Samen bouwen aan maatschappelijk
• Beleidskader aanpak dakloosheid 2023-2030 Den Haag geeft thuis4: de gemeente Den Haag sluit
voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te
herstel 2022-2025 bevat de kaders voor beschermd
aan bij de Europese en landelijke ambitie: geen
houden: de zorg tegen een redelijke prijs, en de juiste
wonen en maatschappelijke opvang. De focus ligt op
dakloosheid meer in 2030. Het kader vraagt om een
zorg op de juiste plek.
het spreiden van voorzieningen in de regio, sociale
verschuiving van opvang, naar preventie en zelfstandig
• Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) vraagt
inclusie en het credo Zelfstandig wonen, tenzij.
van de gemeenten dat ze een samenhangende lokale
• De regiovisie op jeugdhulp2 schept de kaders voor
1
wonen in de wijk. • Programma Seniorvriendelijke Stad heeft als doel dat
aanpak ontwikkelen op het gebied van gezondheid,
ondersteuning en huisvesting voor jongeren onder de
senioren prettig ouder kunnen worden in Den Haag.
sport en bewegen, en het versterken van de sociale basis.
18 jaar, en de jongeren die zelfstandig gaan wonen op
Het brengt de onderwerpen samen die belangrijk zijn
hun 18 .
voor senioren om mee te kunnen blijven doen aan de
e
samenleving en ondersteuning te kunnen krijgen waar nodig, denk aan de thema’s wonen, welzijn ondersteuning en zorg.
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
13
2. Opgave en analyse
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
14
2.1 Woonzorganalyse
65- plussers woont nu intramuraal, in een verpleeghuis.
inzet van zorg. Essentieel is dat mensen met dementie
De vraag naar extra geschikte woonplekken voor
hier tijdig naar toe kunnen verhuizen.
Advies- en onderzoeksbureau Companen heeft in
ouderen is dan ook het grootst. We willen hiervan een
opdracht van de gemeente Den Haag een woonzorgana-
substantieel deel realiseren door in te zetten op nieuw-
Daarnaast is het zorgen voor een dementievriendelijke
lyse uitgevoerd. In de analyse is de huisvestingsbehoefte
bouw, woningaanpassingen in de bestaande voorraad,
leefomgeving die rekening houdt met veiligheid,
van de diverse groepen afgezet tegen het bestaande
transformatie van ander vastgoed en een ander toewij-
herkenbaarheid en oriëntatie van belang. Mensen met
woningaanbod. Er is gekeken naar de huidige situatie en
zingsbeleid. Er wordt onderscheid gemaakt in drie typen
(beginnende) dementie hebben, nog meer dan anderen,
naar de toekomstige situatie in 2030 en 2040. Uit deze
ouderenwoningen; nultredenwoningen, geclusterde
behoefte aan een veilige en comfortabele woonomge-
analyse blijkt dat er een groeiende mismatch is tussen
woonvormen en zorggeschikte woningen.
ving. Naast fysieke aandachtspunten als herkenbaarheid,
het aantal benodigde woningen en het aantal beschik-
een gezamenlijke ontmoetingsruimte en bijvoorbeeld
bare woningen voor wat betreft de doelgroepen waar de
Ouderen zijn naast de grootste groep ook een hele
apotheek en supermarkt in de buurt, zijn sociale
woonzorgvisie zich op richt. In de volgende paragrafen
diverse groep qua sociaal- culturele achtergrond, gezond-
aspecten minstens zo belangrijk. Denk hierbij aan buurt-
worden de bevindingen uit deze woonzorganalyse verder
heid, woonwensen en financiële middelen. Zo woont
genoten, bedrijven, organisaties en (hobby/sport/muziek)
beschreven. De woonzorganalyse is in te zien in bijlage 1.
38% van de Haagse senioren in een sociale huurwoning
verenigingen die mensen met dementie herkennen en
van een woningcorporatie, 14% woont in een particuliere
weten hoe ze om moeten gaan met dementie.
Eind 2024 heeft Companen nog een aanvullend onder-
huurwoning en 48% woont in een koopwoning5. Het is
zoek gedaan naar de doelgroep die gebruik maakt en
daarom belangrijk om ook een diversiteit aan woon-
Ouderen met een migratieachtergrond
uitstroomt uit de maatschappelijke opvang. De reden
vormen in verschillende prijssegmenten voor deze groep
1 op de 3 van de Haagse ouderen heeft een migratieach-
daarvoor is, is dat er de afgelopen twee jaar verschillende
te realiseren.
tergrond. In 2040 zal dit 1 op de 2 zijn.
ontwikkelingen zijn geweest waardoor deze doelgroep fors in aantal is toegenomen. Deze cijfers en informatie
Het is daarom nodig om cultuursensitieve zorg aan Twee groepen ouderen worden specifiek uitgelicht:
zijn toegevoegd als addendum op de woonzorganalyse, zie bijlage 3.
2.2 Ouderen
huis en cultuursensitieve woonvormen te bieden zodat ouderen met een migratieachtergrond zorg ontvangen
Ouderen met dementie
die ook voor hen passend is en vertrouwen wekt.
Door de dubbele vergrijzing neemt ook het aantal
Een ander punt van aandacht onder ouderen met een
ouderen met een vorm van dementie sterk toe.
migratieachtergrond is de financiële positie. Een deel
Het aantal zal ruim verdubbelen van nu zo’n 7.000
van de oudere migranten heeft te maken met een AOW-
Van alle doelgroepen zijn ouderen veruit de grootste
ouderen met dementie naar ruim 13.000 ouderen met
hiaat doordat ze hier op latere leeftijd zijn gearriveerd.
groep. In 2024 zijn er 84.000 65-plussers en dit neemt
dementie in 2040. Voor deze groep is het belangrijk dat
Ouderen met een onvolledige AOW hebben recht op AIO
toe naar ruim 122.000 65-plussers in 2040. Een stijging
zij zo lang mogelijk op een vertrouwde plek kunnen
(Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen). De Sociale
van 45%. Dit betekent dat in 2040 1 op de 5 huishoudens
blijven wonen in een voor hen bekende omgeving met
Verzekeringsbank signaleert echter dat veel migran-
een 65+ huishouden is. Daarnaast stijgt binnen de doel-
hun sociale netwerk nabij. Een passende woning dan
tenouderen hier geen gebruik van maken. Dat komt
groep ouderen het aantal ‘oude ouderen’ met 88% naar
wel geschikte woonvorm, bij voorkeur in de eigen wijk,
enerzijds door onbekendheid met deze voorziening en
70.700 inwoners van 75 jaar of ouder. Deze doelgroep
is helpend om zo lang mogelijk zelfstandig te blijven
anderzijds door de strenge voorwaarden die daaraan
blijft steeds langer zelfstandig wonen. Slechts 4% van de
wonen met ondersteuning van naasten en minimale
verbonden zijn. Vaak is er in de gezinnen van migran-
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
15
tenouderen ook sprake geweest van maar één inkomen. Dit maakt met name alleenstaande oudere migranten-
2.3 A andachtsgroepen met een gecombineerde woon- en zorgvraag
vrouwen kwetsbaar op de woningmarkt.
voor de diverse aandachtsgroepen is. Niet voor alle aandachtsgroepen zijn de aantallen even goed te achterhalen. Zo kan er sprake zijn van ‘dubbeltellingen’,
De aandachtsgroepen met een gecombineerde woon- en
iemand is bijvoorbeeld arbeidsmigrant en dakloos. Ook is
Een groot aandachtspunt bij de opgave voor ouderen
zorgvraag zijn heel divers qua achtergrond. Ze hebben
de opgave onderhevig aan bijvoorbeeld economische en
is de toewijzing van de woningen. Het ontwikkelen van
gemeenschappelijk dat ze allemaal behoefte hebben
internationale ontwikkelingen. Het is daarom goed om
geclusterde woningen voor ouderen en zorggeschikte
aan een passende en betaalbare woning in Den Haag,
te benadrukken dat er voor de opgave voor aandachts-
woningen voor ouderen brengt extra kosten met zich
met - als dat nodig is- voldoende zorg en ondersteuning.
groepen gekozen is voor een bandbreedte op basis van
mee. Denk aan het realiseren van ontmoetingsruimten,
Voor de aandachtsgroepen is de opgave vooral het reali-
de verschillende cijfers die er voor de aandachtsgroepen
scootmobielstallingen, bredere hallen en grotere
seren van kleinere, betaalbare woningen en collectieve
bekend zijn. Voor de doelgroep uitstroom uit maatschap-
badkamers. Bovendien dient niet alleen de woning maar
en innovatieve woonvormen met aandacht voor sociale
pelijke opvang zijn er inmiddels actuelere cijfers bekend.
ook het wooncomplex zelf aan de voorwaarden van de
netwerken en een mix van vragers en dragers. Daarnaast
Deze zijn terug te vinden in bijlage 3. Het is van belang
nultredenwoning, geclusterde woning en/ of zorgge-
is er een groeiende groep (economisch) dakloze gezinnen
om tweejaarlijks de cijfers te actualiseren zodat er -zo
schikte woning te voldoen. Daarom is het van belang dat
die op zoek is naar een betaalbare eengezinswoning.
nodig- kan worden bijgestuurd.
de geschikte woningen voor ouderen ook aan ouderen worden toegewezen.
Uit de woonzorganalyse die te vinden is in bijlage 1, blijkt dat er een grote vraag naar meer woonplekken
Nultredenwoningen
betekent dat deze woonvormen ingericht zijn op
kan onder voorwaarden (Wlz) zorg worden gele-
Nultredenwoningen zijn zelfstandige woningen
het bevorderen van sociaal contact en gemeen-
verd. Het advies is om geclusterde woonvormen
die zowel intern als extern toegankelijk zijn.
schapsgevoel, waardoor eenzaamheid wordt
zoveel mogelijk dementievriendelijk6 in te
Dit houdt in dat je de woningen kan bereiken
tegengegaan en samenredzaamheid wordt
richten.
zonder trap te lopen en dat woonkamer, keuken,
bevorderd. Er moet daarom een ontmoetings-
badkamer, toilet en minimaal 1 slaapkamer
ruimte inpandig aanwezig zijn of op loopafstand
Zorggeschikte woningen
zonder trappen te bereiken zijn. Deze woningen
voor ouderen (bv. ca. 100 m). Die ruimte moet
Zorggeschikte woningen zijn zelfstandige
zijn toegankelijk bij oplevering van nieuwbouw
gericht zijn op ontmoeting van bewoners en
woningen in een geclusterde woonvorm waarin
of verbouw en behoeven geen grotere aanpas-
eventueel buurtbewoners en op een open en
Wlz-zorg kan worden geleverd, ook Volledig
sing meer.
transparante basis te gebruiken zijn. Landelijk
Pakket Thuis (VPT), en Modulair Pakket Thuis (M
wordt bij clustering uitgegaan van een schaal
PT). Om alle vormen van zorg te kunnen leveren
Geclusterde woonvormen voor ouderen
van minimaal 12 woningen. Voorbeelden van
dienen deze wooneenheden en de woonvorm
Geclusterde ouderenwoningen zijn woningen
geclusterde woonvormen kunnen onder andere
rolstoeltoegankelijk te zijn, met voldoende
die voldoen aan de definitie voor nultredenwo-
hofjeswoningen, serviceflats, aanleunwoningen
ruimte om zorg te verlenen.
ningen in een geclusterde woonvorm. Geclusterd
en seniorencomplexen zijn. In dit type woning
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
16
2.3.1 Mantelzorgverleners en -ontvangers
en psychosociale problematiek tijdelijk niet zelfstandig
Voor sommige jongeren is de stap naar zelfstandige
Volgens de cijfers van MantelzorgNL zijn er in Den Haag
kunnen wonen en onplanbare zorg (24/7) nodig hebben.
woonruimte (te) groot. Zij hebben behoefte aan een plek
zo’n 160.000 mensen die enige vorm van mantelzorg
Ook hier is sprake van extramuralisering en zien we de
waar ze nog kunnen werken aan vaardigheden die nodig
verlenen. 26.000 van hen doen dat langdurig en intensief.
beweging van wonen in een instelling naar zelfstandig
zijn voor zelfstandigheid. Te denken valt aan kamertrai-
Bijvoorbeeld ouders van kinderen met een beperking die
wonen in de wijk met zorg en ondersteuning aan huis.
ning of specifieke woonvormen als ‘Onder de Pannen’
thuis wonen. Voor mantelzorgers is het fijn als zij (tijde-
en ‘Kamers met Aandacht’.7 Het is van belang om deze
lijk) in de buurt van de zorgbehoevende kunnen wonen.
Op dit moment zijn er onvoldoende uitstroommoge-
specifieke woonvormen breder onder de aandacht te
Een mantelzorger heeft daarom de mogelijkheid om voor
lijkheden naar een reguliere woning door een gebrek
brengen. Op deze manier wordt de bestaande woning-
zichzelf of voor de mantelzorgontvanger urgentie aan te
aan passende en betaalbare zelfstandige woningen.
voorraad beter benut en kunnen jongeren een start
vragen voor een sociale huurwoning. Sinds 2019 is er op
Een ander punt is dat mensen alleen zelfstandig kunnen
maken in een veilige omgeving.
basis van deze urgentiegrond 25 keer urgentie verleend.
gaan wonen als er voldoende zorg en begeleiding kan
Hierbij gaat het dus om heel kleine aantallen.
worden geboden en de leefbaarheid op orde is. Gezien
De jongeren die uitstromen uit een jeugdzorginstelling
de (toekomstige) schaarste op de arbeidsmarkt voor
stromen veelal uit in een convenantwoning. Dit zijn
Voor particulieren (mensen met een eigen woning) is er
zorgpersoneel en de opeenstapeling van uitdagingen
woningen waar de gemeente, corporaties en aange-
de mogelijkheid om een mantelzorgwoning in de tuin
in sommige wijken van Den Haag, is dit een belangrijk
sloten zorgorganisaties over hebben afgesproken dat ze
van de woning te plaatsen. Dit kan momenteel zonder
aandachtspunt.
met voorrang worden toegewezen aan uitstromers uit
vergunning, waardoor er geen zicht is op de aantallen.
een zorginstelling.
Naar verwachting gaat het om kleine aantallen aange-
Jongeren
Hier komen echter ook andere doelgroepen voor in
zien er in Den Haag niet veel woningen zijn met een tuin
Binnen de doelgroep mensen die uitstromen uit instel-
aanmerking. Door te weinig convenantwoningen stokt
die groot genoeg is voor een mantelzorgwoning. Omdat
lingen zijn jongeren een doelgroep die extra aandacht
de uitstroom uit instellingen. We gaan het aantal conve-
er de komende jaren een groter beroep zal worden
nodig heeft. Deze groep wordt hier daarom specifiek
nantwoningen verhogen, ook voor jongeren. Verder kijken
gedaan op mantelzorgers, is wel de verwachting dat
uitgelicht.
we naar mogelijkheden om woningen te delen door
de behoefte aan mantelzorgwoningen zal toenemen.
bijvoorbeeld het inzetten van ‘friends’ contracten.
Het is belangrijk dat de gemeente dit goed faciliteert
Per jaar zijn er circa 100 tot 185 kamers of studio’s
en bestaande regelingen en mogelijkheden beter onder
nodig voor jongeren die uitstromen uit een jeugdzorgin-
de aandacht brengt. Daarnaast ligt er ook een rol bij de
stelling. Het is van belang om tijdig, goede huisvesting
gemeente op het gebied van toezicht en handhaving
en ondersteuning te regelen voor deze jongeren.
2.3.3 Mensen met een verstandelijke, lichamelijke of zintuigelijke beperking of psychische kwetsbaarheid
voor bijvoorbeeld zaken zoals overbewoning, parkeren
Wanneer dit niet goed wordt geregeld, bestaat de
Door de extramuralisering, waarbij mensen die eerst
maar ook bijvoorbeeld klimaatadapatief bouwen.
kans dat een deel van hen binnen korte tijd (econo-
in een instelling verbleven nu zelfstandig gaan wonen,
misch) dakloos wordt. Afgesproken is dat jongeren die
ligt er een grote opgave om mensen met een beperking
2.3.2 Uitstroom van mensen uit instellingen – beschermd wonen en jeugdzorg
uitstromen uit de jeugdzorg eerst de ‘Big 5’ op orde
passend te huisvesten in Den Haag. Het is daarbij
hebben voordat zij zelfstandig gaan wonen. De Big
belangrijk om te realiseren dat de groep ‘mensen
Beschermd wonen betreft ondersteuning en (tijdelijk)
5 bestaat uit: inkomen, support, school en/of werk,
met een beperking’ een hele diverse doelgroep is met
verblijf voor mensen die vanwege ernstige psychische
welzijn en vervolgens een woonplek.
uiteenlopende beperkingen van een lichte verstandelijke
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
17
beperking tot aan zeer ernstige meervoudige beper-
ties beschikbaar voor Hagenaars die uit detentie komen.
In Den Haag heeft Stichting Hulp en Opvang Prostitutie
kingen. Tot en met 2040 zijn er 1.500 extra geclusterde
Daarnaast heeft de gemeente met een rijksbijdrage
en Mensenhandel (SHOP) een belangrijke rol in de
woningen en 500 extra zelfstandige woningen nodig
bij het Leger des Heils opvangplaatsen en begeleiding
opvang van stoppende sekswerkers en het tegengaan
voor deze doelgroep waarbij het van belang is om oog
ingekocht. Hierdoor is het mogelijk om enkele ex-gede-
van mensenhandel. Elk jaar vangt deze stichting
te hebben voor de diversiteit van de doelgroep en dus
tineerden met multiproblematiek direct (tijdelijk) op te
ongeveer vijftig vrouwen en enkele mannen en non-bi-
ook diverse (kleinschalige) woonvormen te ontwikkelen
vangen. Voor deze doelgroep is het van belang om het
naire personen op. Daarnaast vangt het Rachamhuis
voor bijvoorbeeld mensen met het syndroom van
aantal convenantwoningen fors te vergroten.
vrouwen en hun kinderen op.
2.3.6 Dak- en thuisloze mensen – maatschappelijke opvang
samenleving. Omdat de levensverwachting van mensen
2.3.5 Slachtoffers van huiselijk geweld, stoppende sekswerkers en mensenhandelopvang
met een (licht) verstandelijke of lichamelijke beperking
Voor de opvang van slachtoffers van huiselijk geweld zijn
een beroep doen op maatschappelijke opvang.
toeneemt, neemt ook de vraag naar specifieke woon-
er verschillende gradaties te onderscheiden. Deels gaat het
Hierbij gaat het om mensen die recht hebben op
vormen voor deze ouderen toe. Hiervoor is momenteel
om slachtoffers in levensbedreigende situaties (code rood,
Wmo-ondersteuning. Maatschappelijke opvang is
nog geen specifiek aanbod. Daarnaast is er een opgave
opgevangen door Arosa en Leger des Heils). Voor een ander
tijdelijk en gericht op herstel. In Den Haag stijgt de
van 100 extra woningen voor mensen met een lichame-
deel gaat het om slachtoffers in minder bedreigende situ-
druk op deze opvang door het gebrek aan uitstroom-
lijke beperking en een opgave van 50 extra woningen
aties (code oranje, opgevangen door het daklozenloket)
mogelijkheden. Ook neemt het aantal nieuwe dak- en
voor mensen met een zintuigelijke beperking.
die tijdelijk niet meer thuis kunnen wonen.
thuisloze mensen toe. Het is moeilijk om een goed
Down, autisme of andere aandoeningen. Waarbij deze woonvormen en woonzorgconcepten midden in de wijk staan en de bewoners onderdeel zijn van een inclusieve
Mensen die dakloos zijn of dakloos raken, kunnen
beeld te krijgen van deze groep. De mensen om wie
2.3.4 Ex-gedetineerden
De gemeente Den Haag werkt momenteel met de
het hier gaat zijn thuisloos: ze hebben weliswaar een
Ieder jaar krijgen gemiddeld 1.300 ex-gedetineerden
zorginstellingen Arosa (onderdeel van KesslerPerspektief)
slaapplek, maar slapen bijvoorbeeld bij vrienden of
die afkomstig zijn uit Den Haag ontslag uit de peniten-
en het Leger des Heils aan het concept van het
familie, op een camping of in hun auto. Een groot deel
tiaire inrichting (PI). Van de ex-gedetineerden die het
‘Oranjehuis’. Het combineren maar wel gescheiden
van deze doelgroep bestaat uit jongvolwassenen (18-27
gemeentelijk Bureau Nazorg spreekt, vraagt ongeveer
houden van wonen en zorg is binnen het Oranjehuis
jaar). Daarnaast zien we een forse stijging van het
een derde om een woning (433 personen). Twee derde
één van de uitgangspunten. De vrouwen en mannen
aantal dakloze gezinnen. Met de European Typology of
keert terug in de woning waar ze voorheen woonden of
(met hun gezin) wonen in het Oranjehuis zelfstandig in
Homelessness and Housing Exclusion (ETHOS)telling
trekt in bij familieleden.
een appartement van de desbetreffende zorginstelling
in 2025 krijgen we beter zicht op deze groep.
en ontvangen hier hulp en ondersteuning. Regionaal Om dak- en thuisloosheid te voorkomen, biedt de
zijn er structureel zeventig tot tachtig opvangplekken
In de maatschappelijke opvang zijn 504 plekken,
gemeente de mogelijkheid om bij kortdurende detentie
nodig voor deze doelgroep. Vervolgens stromen zij via
die doorgaans volledig bezet zijn. Het gaat hierbij
(minder dan drie maanden) de woning aan te houden.
een urgentieverklaring uit naar een reguliere (sociale
om 339 plekken voor volwassenen, 52 plekken voor
Verder helpt de gemeente waar mogelijk ex-gedeti-
huur)woning in de regio. Dit geldt voor zowel code rood
jongeren en 113 voor gezinnen. In de winter komen
neerden bij het verkrijgen van een woning. Er zijn 12
als code oranje. Voor de stad Den Haag betreft dit circa
daar de plekken voor de Winterkouderegeling (100)
convenantwoningen bij de verschillende woningcorpora-
vijftig woningen per jaar.
en Permanente Winteropvang (80) bij. Daarnaast
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
18
worden mensen op tijdelijke plekken geplaatst. Er is
Den Haag heeft circa veertig van deze plekken nodig,
te staan. Idealiter willen we de eerste en tweede cate-
te weinig doorstroming vanuit de maatschappelijk
waarvan een deel geclusterd. We zijn bezig met de
gorie arbeidsmigranten huisvesten in complexen voor
opvang naar reguliere woningen omdat er een tekort
ontwikkeling van een Skaeve Huse voor deze doelgroep.
arbeidsmigranten met tweehonderd tot driehonderd
is aan betaalbare woningen en convenantwoningen. Hierdoor houden mensen plekken bezet in de maatschappelijke opvang terwijl ze daar eigenlijk niet meer
2.4 A andachtsgroepen met een specifieke woonvraag
horen. Een deel van de mensen wordt nu opgevangen
kamers. In dergelijke complexen zijn de woonomstandigheden, leefbaarheid en toezicht beter geborgd. Dit type complexen zijn er maar zeer beperkt. Er ligt een opgave om deze in de komende periode te realiseren.
in hotels. We gaan het aantal woningen/ woonplekken
2.4.1 Arbeidsmigranten
van Het Koepelconvenant minstens verdubbelen, mits
Er zijn ongeveer 50.000 arbeidsmigranten in Den Haag.
De gemeente lobbyt bij de rijksoverheid voor een veel
er goede begeleiding en zorg voorhangen is, om zo de
Dit aantal neemt jaarlijks toe met circa 7%. De arbeidsmi-
zwaardere verantwoordelijkheid voor werkgevers en
doorstroming vanuit de maatschappelijke opvang weer
granten komen meestal uit Oost-Europa. We maken een
uitzendbureaus voor de huisvesting van arbeidsmi-
op gang te brengen. Verder sturen we zowel in de eigen
onderverdeling in drie categorieën:
granten. Wanneer huisvesting verplicht (en op kosten van
stad als in de regio op een evenwichtige spreiding van
1. Seizoenarbeiders; zij verrichten seizoenswerk en
werkgevers en uitzenders) tot stand komt (geen bed geen
de doelgroep. In het addendum op de woonzorganalyse zijn de
gaan na het seizoen weer terug naar het land van
business) kan dit ervoor zorgen dat we in de toekomst
herkomst;
beter kunnen sturen op de instroom van arbeidsmi-
2. Arbeidsmigranten die het hele jaar door werken
granten in onze meest kwetsbare wijken.
meest recente cijfers van deze doelgroep beschreven,
maar geen goede en vaste woonplek hebben;
inclusief de redenen waarom er de afgelopen twee
3. Arbeidsmigranten die zich in Nederland vestigen:
Naar schatting leven er zo’n 200 arbeidsmigranten op
jaar zo’n forse stijging is geweest van het aantal
zij stichten een gezin of laten het eigen gezin over-
straat. Die stimuleren we om weer aan werk te komen
dak- en thuisloze mensen. Om de uitstroom uit de
komen en huren of kopen als het mogelijk is een
(en daarmee middelen krijgen om in huisvesting te voor-
maatschappelijke opvang en de doorstroom van
eigen woning.
zien) of te remigreren. Hiertoe zijn opvangvoorzieningen
mensen die momenteel worden opgevangen in hotels
nodig die hen de kans bieden om even tot rust te komen.
op te lossen, zijn er 1.200 woonplekken nodig. Als deze
De gemeente Den Haag heeft lokaal beleid voor arbeids-
De financiering hiervan door het Rijk is tot op heden
achterstand is opgelost is de verwachting dat we tot
migranten via het programma ‘Arbeidsmigratie in goede
incidenteel.
en met 2040 jaarlijks voldoende hebben aan circa 600
banen’ en een specifieke aanpak met een combinatie
convenantwoningen.
van wonen en werken of terugkeer. Den Haag hanteert
De regionale woonzorgvisie zal een schatting maken
het principe dat arbeidsmigranten wonen waar zij
van het aantal benodigde woonplekken voor arbeidsmi-
In Den Haag zijn er ook dakloze mensen met (zware)
werken. Arbeidsmigranten huren veelal bij particuliere
granten in de regio en ook sturen op regionale spreiding
problematiek op het snijvlak van zorg en veiligheid. Voor
verhuurders een woning of kamer of maken gebruik van
van deze doelgroep (in principe sturen we op huisvesting
hen is er nu geen passende plek binnen het bestaande
huisvesting die door uitzender of werkgever is geleverd.
in de gemeente waar mensen werkzaam zijn).
aanbod. Bij deze groep, die regelmatig voor overlast
Dit gaat niet altijd goed. Soms betalen mensen een veel
zorgt, is er sprake van risicovol en verward gedrag. Deze
te hoge huur of wonen ze met teveel mensen in een te
mensen zijn gebaat bij autonomie, een prikkelarme
kleine ruimte. Dit kan leiden tot onveilige situaties en
omgeving en wat meer afzondering: een Bijzonder Thuis.
ook de leefbaarheid in de wijk kan onder druk komen
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
19
2.4.2 Studenten
een woonwagenstandplaats vergelijkbaar moet zijn
Veranderingen in het wettelijk kader kunnen gevolgen
Voor studenten is er de ambitie om tot 2026 3.000
met de gemiddelde wachttijd voor een grondgebonden
hebben voor de hele keten en uiteraard ook voor de huis-
studentenwoningen te bouwen. Zo staat het ook in de
sociale huurwoning.
vesting en inburgering van de statushouder. Eventuele
Woonvisie 2040. Het merendeel van deze woningen is al
wijzigingen zullen, waar nodig, worden vertaald naar
geprogrammeerd in de nieuwbouw. Voor zachte plannen
Ook onder de woonwagenbewoners zijn er ouderen
zetten we in op jongerenwoningen (ook onzelfstandige
die een passende woning nodig hebben. Om de vraag-
woningen en ook voor jongeren met een zorgvraag)
stukken van ouder wordende woonwagenbewoners
zodat we aansluiten bij de behoefte en we de woningen
beter in beeld te brengen, wordt de woonbehoefte en
beschikbaar kunnen maken voor een bredere doelgroep
zorgvraag van ouderen binnen de woonwagengemeen-
dan enkel studenten. Daarnaast onderzoekt de gemeente
schap onderdeel van het woonbehoefteonderzoek 2025.
bij het actualiseren van de nota woningvoorraad hoe de
Dit vormt onderdeel van de actielijn welzijn en leefbaar-
regels rond kamerbewoning en hospitaverhuur kunnen
heid van de nieuwe beleidsnota.
gemeentelijk beleid.
worden verruimd. Ook wordt de toestroom van internationale studenten gereguleerd waardoor naar verwachting
2.4.4 Statushouders
het tekort aan studentenhuisvesting op lange termijn
Gemeenten krijgen vanuit de Huisvestingswet half-
verder afneemt en er per saldo geen opgave is om extra
jaarlijks een taakstelling opgelegd voor het aantal te
studentenwoningen te realiseren.
huisvesten statushouders. De gemeente heeft daar geen invloed op en deze aantallen zijn ook lastig te voor-
2.4.3 Woonwagenbewoners
spellen. Provincies houden toezicht op de voortgang en
Woonwagenbewoners hebben een eigen culturele iden-
hebben instrumenten om deze voortgang af te dwingen.
titeit en een daarbij horende woonvorm. Momenteel zijn er 233 standplaatsen op 11 locaties + 8 standplaatsen
Statushouders krijgen een woonaanbod dat past bij hun
op snipperlocaties. De gemeente heeft de ambitie om de
situatie. Wenselijk is om zoveel mogelijk aan te sluiten
komende 10 jaar 80 extra woonwagenstandplaatsen te
bij de specifieke woonbehoefte van de statushouder.
realiseren. We werken op dit moment aan de uitbreiding
De specifieke woonbehoefte wordt onder andere bepaald
van 22 extra standplaatsen op bestaande locaties;
door leeftijd en gezinssamenstelling. Den Haag zet
14 standplaatsen aan de Henri Faasdreef en 8 stand-
zich in om groepslocaties mogelijk te maken met een
plaatsen aan Isabellaland.
‘magic’ of ‘urban mix’ door bijvoorbeeld woonvormen te ontwikkelen waar jongeren, studenten en statushouders
In 2025 actualiseren we de opgave op basis van het
samen wonen. Om genoeg woonplekken te realiseren,
woonbehoefteonderzoek 2025. Dat heeft mogelijk een
zullen statushouders soms met elkaar een woning gaan
extra uitbreiding van woonwagenplaatsen in Den Haag
delen. We maken afspraken met de corporaties over de
tot gevolg. De rechter heeft de gemeente in mei 2024
huisvesting van statushouders en zoeken ook buiten de
opgelegd dat over vijf jaar de gemiddelde wachttijd voor
corporatievoorraad naar huisvestingsmogelijkheden.
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
20
2.5 Analyse & opgave De opgave
Cijfers
Kwalitatieve opgave
Kijkend naar vraag en aanbod van passende
Zoals eerder aangegeven, is het niet voor alle
Naast de kwantitatieve opgave is er ook een
woningen richting 2040 zien we een tekort
aandachtsgroepen even goed mogelijk om de
kwalitatieve opgave. Het gaat niet alleen om het
aan passende woningen voor de verschillende
aantallen te achterhalen. Wel weten we zeker dat
toevoegen van meer woningen in de nieuwbouw
aandachtsgroepen. De grootste vraag is naar
er een grote groep mensen op zoek is naar een
en in de bestaande stad, het gaat ook om een
geschikte woonplekken of aan te passen
passende en betaalbare woning, waar zo nodig
kwalitatieve impuls van bestaande (senioren)
woningen voor ouderen, circa 20.000, tot en met
de juiste zorg en ondersteuning kan worden
complexen. Dit kan bouwtechnisch zijn, maar
2040. Het gaat hierbij om nultredenwoningen,
geboden, eventueel in een collectieve of geclus-
gaat vooral ook om een betere samenwerking
geclusterde woningen en zorggeschikte woningen
terde woonvorm. Zodra de cijfers van de Ethos-
zodat wonen, zorg en welzijn in samenhang
waarvan de opgave om geclusterde woningen te
telling over dak- en thuisloosheid beschikbaar
worden georganiseerd.
realiseren het grootst is. De opgave zit zowel in
zijn worden deze meegenomen in de opgave.
de sociale huur en het middensegment als in de
Daarnaast actualiseren we de cijfers tweejaar-
Opgave specifieke huisvesting
koopsector. Voor de diverse aandachtsgroepen
lijks zodat er zo nodig, kan worden bijgestuurd.
Voor de aandachtsgroepen met een specifieke
met een gecombineerde woonzorgvraag zien we
woonvraag blijkt uit de analyse dat er voor
ook dat de komende jaren de vraag toeneemt
Niet alles kan in Den Haag
studentenhuisvesting geen extra opgave is in
met 5.000 tot 7.500 woonplekken. Deze opgave
De analyse schetst een belangrijk dilemma dat
Den Haag. Voor woonwagenbewoners wordt
komt met name voort uit de extramuralisering
zich voordoet. Den Haag heeft, net zoals anders
er in 2025 een aanvullend behoefteonderzoek
waardoor mensen die voorheen in een instelling
grote steden, een grote aantrekkingskracht op
gedaan maar gaan we uit van 80 standplaatsen
woonden nu zelfstandig gaan wonen.
mensen en veelal ook op kwetsbare mensen.
in 5 jaar en voor statushouders krijgen we een
In Den Haag zijn er daarbij veel voorzieningen
taakstelling van het Rijk. Voor arbeidsmigranten
voor deze doelgroepen met een regionale
zetten we sterk in op opvang en huisvesting in de
functie, denk aan maatschappelijke opvang,
regio, bij voorkeur in de gemeenten waar zij ook
vrouwenopvang, detentie et cetera. Ook nadat
werken.
men uitstroomt uit deze voorzieningen wil men veelal blijven wonen in Den Haag. Maar we moeten realistisch zijn, de opgave is heel groot en we kunnen niet alle opgaven realiseren in Den Haag. Dit vraagt om, soms moeilijke, keuzes. Dit betekent dat we in ieder geval sterk inzetten op spreiding in de regio (eventueel landelijk), en goed sturen op regiobinding plus op de verantwoordelijkheid van de gemeente van herkomst.
Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
21
3. Visie en ambities Ontwerp Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis
22
3.1 Visie Den Haag wil een stad zijn waar iedereen ertoe
6. Bieden van passende woningen voor groepen
Woonzorgchallenge
met een specifieke huisvestingsvraag even-
In 2024 heeft de gemeente Den Haag samen met
wichtig gespreid in stad en regio.
woningcorporatie Staedion en zorgaanbieder
doet, een passende, toegankelijke en betaalbare
Middin meegedaan aan de Woonzorgchallenge
woning heeft en waar zo nodig de juiste zorg en
van het College van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs. De Woonzorgchallenge is een
elkaar. Met partners in de stad. Samen zorgen
3.2.1 Realiseren van meer geschikte woningen in de nieuwbouw en het beter benutten van de bestaande woningvoorraad