RIS321924 Bijlage Fenomeenanalyse Extremisme regio Haaglanden en Hollands Midden

Er wordt verkend hoe andere doelgroepen met dergelijke projecten bereikt kunnen worden. Met oog op de trend waarbij jongeren, waaronder minderjarigen, online radicaliseren wordt bekeken of en hoe de signaleringsstructuur voor deze doelgroep versterkt kan worden. Partijen die hierbij in beeld komen zijn onder meer onderwijsinstellingen en het jongerenwerk. Dit is niet regio-breed georganiseerd: de ene gemeente is hier dan ook verder in dan de andere.

64

FENOMEENANALYSE EXTREMISME | Regio Haaglanden en Hollands Midden

65

Aanbevelingen De hierboven beschreven observaties en conclusies vertalen zich naar de volgende aanbevelingen:

1. Investeer in het herkennen van signalen van verschillende uitingsvormen van extremisme Het extremistische landschap is continu in beweging. Dit vraagt om een doorlopende kennisinvestering voor het herkennen en duiden van mogelijke signalen. In de regio wordt in kennissessies aandacht besteed aan verschillende uitingsvormen en mogelijke signalen. Het verdient aanbeveling dergelijke kennissessies, waarin aandacht wordt besteed aan ontwikkelingen in het extremistische landschap, zoals vermenging van verschillende stromingen, voort te zetten. Het is belangrijk de uitkomsten van deze kennissessie te verspreiden onder relevante partners en gemeentes in de vorm van toegankelijke sessies en factsheets.

2. Integreer labels in (bestaande) duidingstools Vanwege verbreding van en vermenging in verschillende uitingsvormen van extremisme is de klassieke indeling in verschillende categorieën niet altijd (meer) te maken. Uitingsvormen kunnen in ideeën en theorieën overlappen of een combinatie zijn van diverse ideeën afkomstig uit verschillende ideologieën. Daarnaast kunnen groepen en individuen van uiteenlopende gradaties in extremiteit op verschillende thema’s samen optrekken. Dit kan het duiden van signalen en casuïstiek compliceren. Vanuit de praktijk is het voorstel gedaan om te werken met labels in plaats van categorieën. Op deze manier kan een casus vollediger in kaart worden gebracht. Daarnaast kan dit bijdragen aan beter zicht op specifieke uitingen van bijvoorbeeld incel-gedachtegoed of uitingen van misogynie. Dit soort uitingen verdwijnen nu vaak onder de algemene noemer rechts-extremisme. Het zou goed zijn om de mogelijkheid tot het integreren van dergelijke labels in (bestaande) duidingstools te verkennen.

3. Versterk de bestaande overkoepelende rol van de Zorg- en Veiligheidshuizen In de regio wordt al veel geïnvesteerd in onderlinge samenwerking en kennisuitwisseling tussen verschillende gemeentes en partnerorganisaties. Echter, niet alle gemeentes of partner­ organisaties beschikken over de capaciteit om aan de netwerkbijeenkomsten en kennissessies deel te nemen. Om ervoor te zorgen dat alle gemeentes en partners met elkaar in contact kunnen komen en over de meest actuele kennis beschikken zou de reeds bestaande, over­ koepelende rol van de Zorg- en Veiligheidshuizen verder versterkt kunnen worden. Zo zouden de Zorg- en Veiligheidshuizen zorg kunnen dragen voor kennisdistributie in de regio door toegankelijke factsheets in het netwerk te verspreiden. Ook kortere (opfris-)cursussen kunnen een waardevolle toevoeging zijn. Daarnaast zou de rol van de Zorg- en Veiligheidshuizen als centraal aanspreek- en contactpunt in de regio beter benadrukt kunnen worden om zo het regionale netwerk te ondersteunen en te versterken.

4. Stroomlijn en versterk signalerings- en duidingsstructuren in de regio Niet alle gemeentes in de regio hebben (duidelijk) ingerichte structuren wat betreft de aanpak en ook de signalerings- en duidingsstructuren verschillen onderling. Het verdient aanbeveling deze structuren meer te stroomlijnen. De bestaande structuren van de Zorg- en Veiligheidshuizen zouden hier (eveneens) uitkomst kunnen bieden. Wat betreft signaleringsstructuren zou gedacht kunnen worden aan een duidelijk zichtbaar meldpunt per gemeente, of een meldpunt voor de regio. Daarnaast kan geïnvesteerd worden in het vergroten van bekendheid met bestaande structuren onder (mogelijk) relevante partners. Ten aanzien van duidingstools kan gedacht worden aan het hanteren van dezelfde tools in de regio. Dergelijke tools zouden eveneens 66

FENOMEENANALYSE EXTREMISME | Regio Haaglanden en Hollands Midden

67

kunnen helpen bij het verkleinen van risico’s rondom persoonsafhankelijkheid bij de duiding van signalen, waaronder het risico van collectieve tunnelvisie. Ook aandacht voor eventuele risico’s rondom het eigen perspectief in het signalerings- en duidingsproces kan bijdragen aan het verkleinen van risico’s hieromtrent. Daarnaast kan een investering op het vergroten van de bekendheid van de bestaande meldingsstructuren bij partners, zowel bestaande als mogelijk relevante nieuwe partners, bijdragen aan een versterking van de signaleringsstructuur.

9. Faciliteer en ondersteun samenwerking tussen veiligheids-, zorg- en onderwijspartners Verschillende gemeentes investeren in samenwerking met GGZ-partners. Ook vanuit de Zorg- en Veiligheidshuizen en de NCTV wordt hierop geïnvesteerd. Versterking van deze samenwerking wordt aanbevolen, waarbij onder andere ingezet kan worden op het leren kennen van elkaars organisaties en het uitwisselen van ervaringen en perspectieven. Ook wordt in verschillende gemeentes geïnvesteerd op samenwerking met onderwijspartners. De ene gemeente is hier

5. Stroomlijn en versterk de aanpak gericht op preventie

verder in dan de andere. Gezien de ontwikkelingen in het landschap zou deze samenwerking

Het aanbod van preventie- en weerbaarheidsprojecten verschilt per gemeente in de regio,

versterkt kunnen worden. Hierbij kan gedacht worden aan het vergroten van de bekendheid

waarbij sommige gemeentes meerdere projecten aanbieden terwijl andere gemeentes hier geen

van meldingsstructuren bij onderwijsinstellingen en relevante partners. Ook zou geïnvesteerd

aanbod voor hebben. Hoewel dit deels samenhangt met de lokaal-specifieke behoeftes, zou een

kunnen worden op kennisontwikkeling op het thema onder docenten en andere betrokken

regionaal aanbod een relevante aanvulling kunnen zijn op het lokale aanbod. Daarbij zou in

professionals. De aanstelling van (vaste) contactpersonen zou deze samenwerking kunnen

algemene zin een aanpak gericht op vroegtijdige preventie uitkomst kunnen bieden in het

bevorderen. Regionale coördinatie en facilitering zou deze samenwerking kunnen verstevigen.

voorkomen dat personen ‘verder afglijden’. Er kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het voeren van ‘stopgesprekken’. In sommige gemeentes wordt al een dergelijke aanpak al gehanteerd, in andere gemeentes minder. Een meer eenduidige, regio-brede aanpak zou uitkomst kunnen bieden.

6. Stimuleer professionalisering en investeer op de borging van kennis in de organisatie Verschillende gemeentes hebben de afgelopen jaren een professionaliseringsslag doorgemaakt, waarbij onder andere is geïnvesteerd in een systematisering van registratie en documentatie. Ook andere gemeentes zouden voordeel kunnen hebben van een dergelijke professionalisering. Daarnaast kampen organisaties met een hoog verloop, ook (partner)organisaties die met CTER te maken hebben of kunnen krijgen. Om te voorkomen dat kennis uit de organisatie verdwijnt, verdient het aanbeveling om te investeren in de borging van kennis in de organisatie. Te denken valt aan het documenteren en registreren van ontwikkelingen, kennis en ervaringen. Ook draaiboeken zouden kennisoverdracht kunnen stroomlijnen en bevorderen.

7. Ondersteun het project van het RSIV naar problematische uitingen van maatschappelijk ongenoegen Vanuit het RSIV wordt gekeken naar mogelijke signalen van anti-overheidsextremisme in de regio, de duiding van deze signalen, de preventiemogelijkheden, de mate waarin de bestaande PGA aansluit bij personen die in beeld komen vanwege mogelijk anti-overheidsextremisme en interventiemogelijkheden. Daarbij is ook aandacht voor de omgang van online aanjagers van anti-overheidsgedachtegoed. Gemeentes kunnen zelf bepalen in hoeverre zij prioritering en medewerking geven aan dit project, dat nog in de opstartfase zit. Ondersteuning van dit project zou tot relevante inzichten kunnen leiden in de context van anti-overheidsextremisme.

8. Verbreed het aanbod preventie- en weerbaarheidsprojecten Preventieprojecten richten zich momenteel voornamelijk op jongeren, online weerbaarheid en identiteitsontwikkeling (in een interculturele context). Gezien de zorgen rondom online radicalisering onder (zeer) jeugdigen is het belangrijk dergelijke projecten voort te zetten en uit te breiden zodat ze aansluiten bij verschillende uitingsvormen van extremisme. Een aantal gemeentes investeert in het opzetten of het versterken van een onlinecomponent van het jongerenwerk. Het is van belang deze investeringen door te zetten en soortgelijke initiatieven te ontwikkelen in gemeentes waar dit nog niet wordt aangeboden. Daarbij verdient het aanbeveling om, in lijn met het RSIV-project, te verkennen hoe dergelijke projecten aan kunnen sluiten bij andere doelgroepen, zoals volwassenen die (online) met extreme (anti-overheids) content in aanraking komen en radicaliseren.

68

FENOMEENANALYSE EXTREMISME | Regio Haaglanden en Hollands Midden

69

Literatuurlijst ‘Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme, overzicht maatregelen en acties’. Den Haag: Ministerie van Justitie en Veiligheid, 29 augustus 2014. ‘Aangifte tegen man die in nazi-uniform door Scheveningen liep’, Omroep West, 4 mei 2022. ‘Bekladdingen tegen veryupping’, Algemeen Dagblad, 29 juli 2029; ‘Leuzen tegen gentrificatie in de Boekhorststraat’. ‘Besmeurde babypoppen in doodskistjes gedumpt in Haagse Hofvijver’, Omroep West, 25 december 2021. ‘Coalitie voor veiligheid 2023-2026 Eenheid Den Haag, Regionaal Beleidsplan Eenheid Den Haag’, 2022. ‘Eis: 30 maanden cel voor bedreigen van collega's met aanslag’, AD Haagsche Courant, 1 oktober 2020. ‘Haagse steker Malek F. geen terrorist, weer veroordeeld tot tbs’, NOS, 11 mei 2021. ‘Politie alert op extreemrechtse leuzen’, AD Groene Hart, 18 januari 2019. ‘Sprookjesbeelden in Scheveningen besmeurd met rode vloeistof en teksten over satanische rituelen’, Den Haag FM, 30 oktober 2023. ‘’Stalkende’ politie Zoetermeer verjaagt neonazi’s’, Trouw, 16 augustus 2007. ‘Taakstraffen voor verdachten Extinction Rebellion na oproepen blokkade A12, Den Haag’, nieuwsbericht Rechtbank Den Haag, 2 augustus 2023. ‘Vogelbuurt geschokt door racistische leuzen’, AD Groene Hart, 10 januari 2019. ‘Zwarte Piet-rel: vier arrestaties’, AD Haagsche Courant, 9 november 2019. Bakker, Maarten.

‘Jihadverdachte (24) wilde in Irak of Somalië sterven, maar werd binnen anderhalf uur opgepakt in Parijs’, Algemeen Dagblad, 16 augustus 2024. Buuren, Jelle van, en Bram Sizoo, ‘Kanttekeningen bij een oneigenlijke vraag; verward of terrorisme?’, Tijdschrift voor de politie, 2019, (2): 13-17. Buuren, Jelle van en Bram Sizoo, Verward geweld of geweld verward,’ Opinie Njb, 2019, (16) 1154-1160. AIVD, ‘Jaarverslag 2020’. Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. AIVD, ‘Jaarverslag 2021’. Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 28 april 2022.

70

FENOMEENANALYSE EXTREMISME | Regio Haaglanden en Hollands Midden

71

AIVD, ‘Jaarverslag 2022’. Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Nanninga, Pieter, Léonie de Jonge, en Fleur Valk. ‘Fenomeenanalyse Extremisme NoordNederland, 2014-2022’. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen, 2022.

AIVD, ‘Jaarverslag 2023’. Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Nanninga, Pieter, Léonie de Jonge, en Fleur Valk. ‘Fenomeenanalyse Extremisme, Radicalisering AIVD. ‘Transformatie van het jihadisme in Nederland. Zwermdynamiek en nieuwe slagkracht’.

en Maatschappelijke Onrust in IJsselland’. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen, 2024.

Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 30 juni 2014. NOS, ‘‘Juridisch ‘advies’: Limburgs duo vast voor belastingfraude’, NOS, 13 december 2023. AIVD, Nationale Politie, NCTV. ‘Met de rug naar de samenleving, een analyse van de soevereinenbeweging in Nederland’. Den Haag: Ministerie van Justitie en Veiligheid en

Nuance door Training en Advies, Fenomeenanalyse Gemeente Gouda 2024’, 2 september 2024.

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, april 2024. NCTV, ‘Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland’. Den Haag: Nationaal Coördinator Analistennetwerk Nationale Veiligheid. ‘Themastudie Extremisme’. Den Haag: Ministerie van

Terrorismebestrijding en Veiligheid, Ministerie van Justitie en Veiligheid, maart 2018.

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 17 oktober 2023. NCTV, ‘Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland’. Den Haag: Nationaal Coördinator Baneke, Isabel. ‘Justitie eist taakstraffen tegen klimaatactivisten van XR’, Trouw, 20 juli 2023.

Terrorismebestrijding en Veiligheid, Ministerie van Justitie en Veiligheid, december 2019.

Bhikhie, Avinash. ‘Yavuz O. veroordeeld voor bedreiging premier Rutte en opruiing tot een

NCTV, ‘Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland’. Den Haag; Nationaal Coördinator

terroristisch misdrijf’, De Volkskrant, 30 december 2022.

Terrorismebestrijding en Veiligheid, Ministerie van Justitie en Veiligheid, oktober 2021.

Bureau Gemeentelijke Crisisbeheersing Haaglanden, Brandweer Haaglanden, GHOR

NCTV, ‘Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland’. Den Haag: Nationaal Coördinator

Haaglanden, Politie Eenheid Den Haag. ‘Regionaal Risicoprofiel Rampenbestrijding en

Terrorismebestrijding en Veiligheid, Ministerie van Justitie en Veiligheid, mei 2023.

Crisisbeheersing’, 27 januari 2023. NCTV, ‘Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland’. Den Haag: Nationaal Coördinator Dienst Justitiële Inrichtingen, ‘Terroristenafdeling TA, factsheet’. Den Haag: Ministerie van

Terrorismebestrijding en Veiligheid, Ministerie van Justitie en Veiligheid, december 2023.

Justitie en Veiligheid, juli 2022. NCTV, ‘Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland’. Den Haag: Nationaal Coördinator DRIO. ‘Algemeen Veiligheidsbeeld Eenheid Den Haag 2022, Waakzaam en dienstbaar in een

Terrorismebestrijding en Veiligheid, Ministerie van Justitie en Veiligheid, juni 2024.

turbulente samenleving’. NCTV, ‘Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland’. Den Haag; Nationaal Coördinator DRIO ‘Algemeen Veiligheidsbeeld Eenheid Den Haag 2023, Trends en Ontwikkelingen op het

Terrorismebestrijding en Veiligheid, Ministerie van Justitie en Veiligheid, december 2024.

gebied van Veiligheid en Criminaliteit in de Eenheid Den Haag’. NCTV, ‘Definities gebruikt in het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland’, geraadpleegd DRIO. ‘Algemeen Veiligheidsbeeld Eenheid Den Haag 2024, Trends en Ontwikkelingen op het

30 december 2024. https://www.nctv.nl/onderwerpen/dtn/definities-gebruikt-in-het-dtn.

gebied van Veiligheid en Criminaliteit in de Eenheid Den Haag’. NCTV, ‘Bevorderen, Beschermen, Bestrijden - Nationale Extremismestrategie 2024-2029’. Dryden, Matt. ‘An ideological pick ‘n’ Mix: the rise of ‘mixed’ ideologies and their implications for

Den Haag: Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, Ministerie van Justitie en

terrorist violence’, Henry Jackson Society, Centre on Radicalisation and Terrorism, maart 2021.

Veiligheid, 17 mei 2024.

Gruijthuijsen, Michiel van. ‘Extreem geweld, maar wie deed wat?’, 5 november 2022.

NCTV, ‘Memes als online wapen. Fenomeenanalyse naar het gebruik van memes door extreemrechts’. Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Hoek, Maartje van. ‘Amsterdamse gemeenteraad wil vrouwenhaat aanpakken: ‘Filmpjes tonen

21 mei 2024.

extreme ideeën over vrouwen’’, De Volkskrant, 9 oktober 2024. NCTV, ‘Handreiking lokale aanpak radicalisering, extremisme en terrorisme’. Den Haag: Kamerbrief naar aanleiding van de Publicatie Themastudie Extremisme van het

Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, Ministerie van Justitie en Veiligheid,

Analistennetwerk Nationale Veiligheid, 18 oktober 2023: https://www.nctv.nl/documenten/

5 september 2024.

kamerstukken/2023/10/18/kamerbrief-over-publicatie-themastudie-extremisme. NCTV, ‘Vernieuwde handreiking lokale aanpak gepubliceerd’, Nieuwsbericht NCTV, Kennis, Arjen. ‘Openknippen volière in plantsoen opgeëist door De Zwarte Tulp’, Sleutelstad,

5 september 2024.

11 november 2022. Nieuwsbericht Rechtbank Gelderland, ‘Rechter verbiedt vrouw uit Doetinchem zich uit te laten Kuiper, Rik. ‘Man verdacht van beramen moordaanslag op premier Rutte en opruiing met

over bestaan ‘satanisch-pedofiel netwerk’ in Bodegraven’, 26 augustus 2024.

terroristisch oogmerk’, De Volkskrant, 13 oktober 2021. 72

FENOMEENANALYSE EXTREMISME | Regio Haaglanden en Hollands Midden

73

Nesselaar, Florine. ‘Antisemitische posters duiken weer op in Gouda’, AD Groene Hart, 8 april 2023. Regionaal Samenwerkingsverband Integrale Veiligheid Eenheid Den Haag, ‘Jaarverslag Eenheid Den Haag 2023’, 12 december 2023. Rosman, Cyril, Raymond Boere, ‘Coronabetogers duiken steeds vaker op bij de boerenprotesten’, De Gelderlander, 1 juli 2022. Tielemans, Stijn. ‘Racistische en extreemrechtse leuzen verbijsteren omwonenden’, AD Groene Hart, 5 juni 2019. Uitspraak rechtbank zaaknummer 10/960143-19, uitspraakdatum 29 juni 2021. ECLI:NL:RBROT:2021:6293. Uitspraak rechtbank zaaknummer 09/767338-18, uitspraakdatum 20 februari 2020. ECLI:NL:RBDHA:2020:1393. Uitspraak rechtbank zaaknummer 83-026479-21 en 83-058599-23, uitspraakdatum 21 juni 2024. ECLI:NL:RBROT:2024:5897. Uitspraak Rechtbank Den Haag, zaaknummer 2200376119, uitspraakdatum 11 mei 2021. ECLI:NL:GHDHA:2021:856. Uitspraak rechtbank Den Haag, zaaknummer 09/130680-23, uitspraakdatum 25 september 2023. ECLI:NL:RBDHA:2023:14239. Uitspraak Rechtbank Den Haag, zaaknummer 2200024422, uitspraakdatum 13 februari 2023. ECLI:NL:GHDHA:2023:216. Wagenaar, Willem. ‘Factsheet Extreem Rechts in Nederlandse gemeentes’. Anne Frank Stichting, april 2021. Wal, Carla van der. ‘Oproep aan ouders en bedrijven: waarschuw kinderen voor gevaarlijke online fuik’, Algemeen Dagblad, 7 september 2024.

74

FENOMEENANALYSE EXTREMISME | Regio Haaglanden en Hollands Midden

Deze fenomeenanalyse is tot stand gekomen in opdracht van gemeente Den Haag. Het onderzoek is uitgevoerd door Drs. Seran de Leede.