RIS321814 Bijlage Preverkenning Zuidwestlandcorridor Middendeel geredigeerd
Tekst van het document
Iedereen verbonden met de ZuidWestlandcorridor Preverkenning ZuidWestlandcorridor Middendeel maart, 2024
Inhoudsopgave
1.
Een gezond en bereikbaar Den Haag
4.
Oplossingsrichtingen
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
Aanleiding 7 Wat vooraf ging 10 Doel van de preverkenning 12 Proces 12 Leeswijzer 13
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6
Inleiding 28 Vier ontwikkelprincipes 29 Analyse met integraal ontwikkelkader 30 Beoordeling ontwikkelprincipes 31 Vergelijking van de ontwikkelprincipes 39 Conclusies hoofdonderdelen Toekomstbeeld 44
2.
Noodzaak voor ontwikkeling openbaar vervoer
5.
Het vervolg in 7 adviezen
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
Regionaal perspectief 15 Gebiedseigenschappen 16 Opgaven 18 Niets doen is geen optie 20 Conclusies 22
5.1 5.2
Inleiding 48 Adviezen voor het vervolg 49
5.
Bijlagen
3.
Toekomstbeeld ZuidWestlandcorridor midden
3.1 3.2
Doelen ZuidWestlandcorridor 24 Het toekomstbeeld 25
A B C D E F
Toelichting Toekomstbeeld ZuidWestlandcorridor 58 Ontwikkelprincipes en ontwikkelkader 64 Resultaten verkeersmodel 81 Resultaten IKOB-berekeningen 87 Samenvatting kostenramingen 91 Factsheets maatregelen 93
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
Samenvatting 3
2
Samenvatting
De ZuidWestlandcorridor vormt een belangrijke OV-
De beschikbare openbare ruimte in Den Haag is
In de preverkenning zijn vier ontwikkelprincipes
verbinding in de Zuidelijke Randstad. De volledige
daarnaast zeer beperkt en vraagt om scherpe ruimtelijke
opgesteld, om verschillende manieren voor invulling
corridor loopt van Zoetermeer via Den Haag en het
keuzes voor een toekomstvaste, duurzame inrichting van
van het toekomstbeeld te onderzoeken. De eerste twee
Westland naar Maassluis door naar het Rotterdamse
Den Haag. Kortom: niets doen is géén optie.
daarvan zijn grootschalig en probleemoplossend en de laatste twee kleiner van schaal en reactief van aard:
Metronet. Deze studie en rapportage focust zich op het middendeel, van de tramtunnel in het centrum van Den
Het doel van de preverkenning is om tot een gezamenlijk
Haag tot de zuidwestelijke gemeentegrens van Den Haag
pakket aan korte-, middellange- en lange termijn-
bij het Westland. In de regio speelt een aantal opgaves
maatregelen te komen binnen OV-NEXT (Gemeente Den
– Westland, waarbij met name de regionale
op het gebied van woningbouw, stedenbouwkundige
Haag, HTM en MRDH), welke kunnen oplopen met de
vervoersvraag een belangrijke plek krijgt in het
verdichting, leefbaarheid, klimaat en economie. Voor al
woningbouw. Hieruit volgen vier inhoudelijke doelen:
ontwikkelprincipe middels een tramtunnel en Bus
1.
Centrale as Den Haag Centrum – Zuidwest
Rapid Transit (BRT);
deze opgaves moeten oplossingen gezocht worden in een 2.
Schaalsprong OV met een tramtunnel en een
sterk verstedelijkte omgeving. De verdere ontwikkeling
1.
Het vergroten van de capaciteit van het OV;
van de ZuidWestlandcorridor is hierbij een belangrijk
2.
Sneller OV door kortere reistijden;
vorkstructuur, waarbij de OV-verbindingen tussen het
deel van de oplossing.
3.
Borgen van de sociale rol van het OV voor
centrum en Zuidwest uitwaaieren zodat er veel snelle
Het rapport dat voor u ligt is de preverkenning
4.
verbindingen zijn die worden versterkt door een BRT;
kansengelijkheid; 3.
Het ontwikkelen van een Gridstructuur door het uitbreiden van het bestaande net en het toevoegen
Haagse leefmilieu
van enkele nieuwe routes;
preverkenning is onderzocht welke maatregelen in 4.
Doorgroeien als uitgangspunt voor ontwikkeling
het OV kunnen bijdragen aan ten eerste de regionale
Om tot concrete maatregelen te komen is een
bereikbaarheid van de Zuidelijke randstad, ten tweede de
Toekomstbeeld ZuidWestlandcorridor ontwikkeld. Dit is
waarbij reactief wordt omgegaan met ontwikkelingen
kansengelijkheid voor inwoners van Den Haag Zuidwest
tot stand gekomen op basis van de vier doelen, opgaves
in Zuidwest.
en ten derde een duurzame, klimaatbestendige en
en informatie over vervoersstromen. In lijn met de
groene inrichting van de openbare ruimte. Het gebied
Strategie Mobiliteitstransitie is dit toekomstbeeld vanuit
waar deze studie plaatsvindt, de “Zuidwestflank” van Den
de STOMP-methodiek ontwikkeld. Het Toekomstbeeld
Haag, kent verschillende uitdagingen. Kansenongelijkheid
ZuidWestlandcorridor kent een aantal belangrijke
voor inwoners van Zuidwest is daarvan de belangrijkste.
bouwstenen: het versterken van de verbinding tussen
Er speelt daarnaast een grote verdichtingsopgave
de Zuidwestflank en Den Haag Centrum/CS en de
waarbij er 30% meer woningen en idem toename van
rest van Den Haag; een tangentverbinding tussen
OV-gebruik komen in het gebied. Dit is nog zonder de
Kijkduin / Zuidwest en Rijswijk / Delft; het versterken
ambities op het gebied van de Mobiliteitstransitie. Die
van de aansluitingen op stations langs de Oude Lijn; de
verwachte groei leidt tot noodzakelijke maatregelen om
HagaHub als belangrijke OV-hub en het verbeteren van
de capaciteit van het OV-systeem verder te vergroten.
de ketenmobiliteit door goede overstapvoorzieningen en
Bovendien is de ZuidWestlandcorridor als regionale
voor-/natransport.
schakel in het toekomstige OV-net onmisbaar voor de ontwikkelingen in de zuidelijke randstad.
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
ZuidWestlandcorridor – Middendeel. In deze
Het vergroten van de aantrekkelijkheid van het
4
De resultaten van de analyse hebben inzicht gegeven op
De conclusie van deze preverkenning is een set van zeven
de meerwaarde voor OV-reizigers en bredere effecten in
adviezen voor de vervolgfase. In de rapportage zijn deze
de stedelijke omgeving. Vanuit de bevindingen van de
nader uitgewerkt in de vorm van no-regretmaatregelen.
ontwikkelprincipes is een aantal conclusies getrokken.
Voor een vervolgstap in het MIRT-proces worden de
Kansrijke oplossingsrichtingen bevatten de volgende
volgende punten geadviseerd:
maatregelen: 1.
2.
maatschappelijke en economische opgaves in de
Zuidwest;
regio aan te pakken, en om de toename in reizigers
Een HOV-busverbinding tussen Kijkduin (na toekomstige ontwikkelingen)/Zuidwest en Rijswijk/
te faciliteren. 2.
Delft; 3.
Een hoogwaardige OV-hub, zoals de HagaHub;
4.
Een pakket ondersteunende maatregelen om een
5.
Onderzoek een verlengde tramtunnel tussen Den Haag centrum en een OV-hub in Zuidwest
3.
Onderzoek de Tangentverbinding Zuidwestflank – Rijswijk/Delft.
mobiliteitstransitie in gang te zetten;
4.
Werk een Pakket Ondersteunende maatregelen uit.
Optimalisaties in de lijnvoering, zoals een directe(re)
5.
Ontwikkel een visie op een duurzame stad & regio en
verbinding tussen Zuidwest/de HagaHub en station
de rol van het OV (en bijbehorende infrastructuur)
Moerwijk; 6.
Investeer in het regionale OV-systeem om
Een verlengde tramtunnel tussen het centrum en
Het nemen van maatregelen en het maken van
hierin. 6.
ruimtelijke keuzes voor een duurzame en groene openbare ruimte.
Geef verdere invulling aan de Strategie Mobiliteitstransitie.
7.
Sluit voor onder anderen financiering aan bij bestaande programma’s en zet een governance structuur op.
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
1.
5
1
Ik mijmer zachtjes voor me heen En ik denk aan jou, aan jou alleen O, dierbaar graaf’lijk plekje grond O, Moerwijk en o, Morgenstond Een stukje uit Den Haag Met Je Lege Paleizen - Cabaret Pepijn (1978).
Eén gezonde en bereikbare regio Den Haag
1.1 Aanleiding Opgaves zoals de verdichtingsopgave of verschillende
De ZuidWestlandcorridor als oplossing voor grote opgaven
gebiedsontwikkelingen zorgen zowel op korte,
Een hoogwaardige OV-verbinding vanaf Zoetermeer,
middellange en lange termijn voor een forse groei in het
via Den Haag Centrum en Zuidwest naar het Westland
aantal inwoners en banen. Het is de uitdaging om deze
en op termijn Rotterdam. Dat is wat de volledige
groei te faciliteren en tegelijkertijd de bereikbaarheid van
ZuidWestlandcorridor moet worden. De corridor bestaat
de zuidelijke Randstad te behouden.
uit drie delen:
Dit gaat niet vanzelf. Eén van de voorgenomen
1.
De zuidelijke Randstad staat voor een enorme uitdaging.
tramtunnel) naar Zoetermeer (de Zoetermeerlijn);
ontwikkelingen hiervoor is de Schaalsprong OV, bestaande uit een kwaliteitsimpuls op drie
2.
Het middendeel vanaf de tramtunnel tot de Haagse gemeentegrens;
corridors; de Oude Lijn, de Koningscorridor en de ZuidWestlandcorridor. De Schaalsprong OV is tot stand
Het noordelijk deel van Den Haag Centrum (incl.
3.
Het Westland-deel tussen Den Haag en de
gekomen vanuit het MIRT-onderzoek Zuidelijke Randstad
gebiedsontwikkelingen in Greenport en Maassluis/
van 2016, en is sindsdien nader uitgewerkt middels de
Rotterdam.
Adaptieve Ontwikkelstrategie OV en Verstedelijking
Figuur 1: Ontwikkellocaties Zuid-Holland (verstedelijkingsstrategie Zuid-Holland)
(2019) en het gebiedsprogramma MoVe (2020-2021).
Voor het noordelijk- en middendeel loopt op het moment
Bekostiging hiervan is in het BO-MIRT 2022 vastgesteld.
van schrijven een onderzoek naar de mogelijkheden voor gekoppeld rijden als tussenoplossing om reizigersgroei op
Het rapport dat voor u ligt is het resultaat van
te vangen. Naar het zuidelijke deel loopt op dit moment
de preverkenning naar het middendeel van de
de Verkenning HOV-Westland. Deze preverkenning heeft
ZuidWestlandcorridor. Hierbij gaat het om de corridor
als doel om op basis van beschikbare informatie een
tussen Den Haag Centrum en de zuidwestelijke
eerste aanzet in de oplossingen voor het middendeel te
gemeentegrens. In het middendeel komen mensen
identificeren.
Rijswijk, Delft en het Westland. Het resultaat is een
In de zuidelijke Randstad spelen drie grote opgaven waar
samenwerking geweest van Gemeente Den Haag, HTM en
de ZuidWestlandcorridor aan bij moet dragen:
de MRDH (OV-NEXT) met input van gemeenten Rijswijk, Delft en de gemeente Westland.
1.
De eerste opgave bestaat uit de ontwikkeling van twee gebieden die onderdeel zijn van het NOVEX
Deze preverkenning richt zich op de Haagse stadsdelen
(Nationale Omgevingsvisie) programma: de zuidelijke
Escamp en Loosduinen (hierna: Zuidwestflank) als
Randstad en Rotterdamse haven.
verbinder voor mensen die reizen in de zuidelijke randstad. Er wordt gekeken naar verschillende maatregelen op korte- middellange en lange termijn om het openbaar vervoer te verbeteren.
Figuur 2: Schaalsprong OV gecombineerd met woningbouwopgave regio Den Haag (Pre-preverkenning Zuidwestlandcorridor, 2022)
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
samen die reizen, wonen en werken in o.a. Den Haag,
7
Samenwerken aan de bereikbaarheidsopgave
In de MIRT-verkenning zijn vier ambities benoemd
samen aan de inrichting van Nederland, verdeeld
Bereikbaarheidsproblemen gaan over gemeente- of
voor de hele Zuidelijke Randstad (zie figuur 3). Deze
over verschillende gebieden. In de NOVEX-gebieden
concessiegrenzen heen. Om de groei van inwoners
ambities zijn gericht op een prettige omgeving voor
zuidelijke Randstad en Rotterdamse haven wordt
en banen te faciliteren met een kwaliteitsimpuls van
inwoners, werknemers, bezoekers en bedrijven. In de
samengewerkt aan verschillende opgaves waaronder
het openbaar vervoer en de bereikbaarheid is daarom
Zuidwestflank komen al deze ambities ook samen. Het
de verdichtingsopgave, de energietransitie en de
samenwerking nodig. Elke gemeente werkt aan zijn eigen
ontwikkelen van het openbaar vervoer hoort bij de
bereikbaarheid.
strategie of visie voor het netwerk, de mobiliteitstransitie
ambitie voor het vergroten van de aantrekkelijkheid van
De tweede opgave is de gebiedsuitwerking Greenport
of de bereikbaarheid. Een kwaliteitsimpuls van het
het vervoerssysteem.
3.0. Hierin wordt een maatregelenpakket ontwikkeld
openbaar vervoer is daarin altijd een van de oplossingen
dat zowel de uitbreiding van Greenport Westland als
op mensen te verleiden tot een meer duurzame
Daarnaast heeft het openbaar vervoer ook een
de woningbouwopgave in Den Haag Zuidwest moet
mobiliteitsvorm.
belangrijke rol in de andere ambities uit het MIRT. De
faciliteren. 3.
gezamenlijke overheden (van Rijk tot gemeenten) hebben
Tenslotte is er het Nationaal Programma Zuidwest.
In het programma MOVE werkt de Metropoolregio
ook ambities op meerdere beleidsterreinen. Zo staan ze
Inwoners van Den Haag Zuidwest hebben
Rotterdam Den Haag en gemeenten Rotterdam en Den
voor de implementatie van meerdere andere transities,
vaak te maken met armoede, werkloosheid,
Haag samen met het Rijk aan een betere bereikbaarheid:
zoals gericht op klimaatadaptatie, energietransitie,
gezondheidsproblemen, slechte woningen en sociaal
“Daarmee verbinden we mensen, organisaties en
duurzaamheid en mobiliteit. Al deze transities en de
isolement. In het Nationaal Programma Zuidwest
netwerken en dragen we bij aan een aantrekkelijke,
wisselwerking daarvan met het openbaar vervoer hebben
wordt gewerkt aan perspectief voor het leven van
gezonde en duurzame leefomgeving.”
impact op de ruimtelijke structuur en inrichting van de
inwoners van Den Haag Zuidwest. De bijdrage van
(bron:move-dh.nl). Gezamenlijk worden voorbereidingen
openbare ruimte. In dit speelveld van ontwikkelingen
onder meer mobiliteit en bereikbaarheid aan deze
getroffen om projecten te agenderen voor het
en ambities moet de regio Den Haag zich ontwikkelen
opgave is verder uitgewerkt in de Structuurvisie
Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en
tot een meer OV-gerichte structuur (Transit Oriented
Zuidwest.
Transport (MIRT). Een deel van de corridors binnen
Development).
de Schaalsprong OV is reeds in dit programma opgenomen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de Oude Lijn, de Koningscorridor en een deel van de ZuidWestlandcorridor. Dit rapport bevat de voorbereiding om ook het middendeel van de ZuidWestlandcorridor op te nemen in het MIRT voor de verkenningsfase. De ontwikkeling van het openbaar vervoer uit de Schaalsprong OV past binnen de bredere ambities voor een sterke en aantrekkelijke regio.
Figuur 3: Ambities uit MIRT-verkenning Bereikbaarheid Rotterdam Den Haag (2017)
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
2.
Binnen het programma NOVEX werken overheden
8
Woonagenda 2019-2023
Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest Ontwerp Structuurvisie/Omgevingsprogramma Zuidwest 2040 Mei 2022
Verstedelijkingsstrategie Zuid-Holland 2021-2040 Resolute maatregelen voor een evenwichtige woningmarkt
Versterken van steden en dorpen
Zuidwest op z'n best!
Vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 21 december 2021
Strategie mobiliteitstransitie Een nieuwe visie op mobiliteit Den Haag 2022 - 2040
Structuurvisie Den Haag Zuidwest
projectnummer 0462353.100 definitief 27 mei 2021
Notitie reikwijdte en detailniveau
Samen werken aan een bereikbare, leefbare en verkeersveilige stad
1
49 º
SCHAALSPRONG OPENBAAR VERVOER DEN HAAG EN REGIO Het succes van randstadrail uitbouwen
2
50 º
3
51 º
4
52 º
5
53 º
Figuur 4: Selectie van geraadpleegde beleidsdocumenten die als achtergrond hebben gediend bij dit document
3º
B
4º
C
Agenda ruimte voor de stad
5º
D
6º
E
7º
F
8º
G
9º
Den Haag, september 2016
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
A
1
9
1.2 Wat vooraf ging In de planvorming rond het middendeel van de
Pre-preverkenning ZuidWestlandcorridor (2022)
In dat onderzoek is een probleemschets gegeven van
ZuidWestlandcorridor is eerder een aantal stappen gezet,
In 2022 zijn twee stappen gezet voor de
de positie van het openbaar vervoer in het licht van
waar deze preverkenning op voortborduurt.
ZuidWestlandcorridor. Een hiervan was de pre-
de ontwikkelingen en ambities in Zuidwest. Vanuit de
preverkenning ZuidWestlandcorridor middendeel, de
analyses in de pre-preverkenning zijn twee hoofdopgaves
Ambitiedocument Omgevingsvisie 2050 (september 2021)
andere de Verkenning HOV Westland (zie verderop).
geformuleerd:
Den Haag werkt aan de Omgevingsvisie 2050. Dit wordt
onderzoek voor gekoppeld rijden met twee tramstellen
een inspirerend plan voor de toekomst, maar brengt
vanuit het projectbesluit Metronet – RandstadRail
om inwonersgroei mogelijk te maken en de stad
ook dilemma’s in beeld, legt discussiepunten bloot en
(november 2021).
bereikbaar te houden.
Daarnaast loopt er naar het Zoetermeerdeel een •
•
geeft vervolgens oplossingsrichtingen aan. Dit geeft
Hoofdopgave 1: schaalsprong OV die nodig is
Hoofdopgave 2: kansen vergroten voor bewoners van
aan welke koers noodzakelijk is voor een aantrekkelijke
De pre-preverkenning voor het middendeel is eind 2022
Den Haag Zuidwest.
veilige en gezonde stad waar het prettig is om te werken,
aangeboden aan de gemeenteraad van Den Haag. In dit
Belangrijke aandachtspunten hierbij zijn het
te ondernemen, te verblijven, te recreëren en gebruik te
proces worden stapsgewijs steeds extra stakeholders
kunnen maken van kwalitatief goede scholen, sport- en
betrokken.
cultuurvoorzieningen. In 2021 is het Ambitiedocument vastgesteld, waarin is benoemd welke keuzes nodig zijn en welke ‘breedte en diepte’ de omgevingsvisie Den Haag krijgt. Hierbij wordt onder meer ingegaan op de opgaves in de stad en de ontwikkeling hiervan in bijvoorbeeld fysieke leefomgeving. Duurzame bereikbaarheid is hier één van de ambities in, met een belangrijke rol voor meer duurzame vormen van vervoer.
Serious Game (oktober 2021) plaatsgevonden met de gemeente Den Haag en de gemeente Westland. Gezamenlijk hebben de wethouders mobiliteit en raadsleden gesproken over de relatie tussen mobiliteit en verstedelijking. Het resultaat van deze sessie is een tekening waarin de uitdagingen van de ZuidWestlandcorridor staan omschreven. Figuur 5: Visualisatie ZuidWestlandcorridor als resultaat van Serious Game (stap 1)
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
In oktober 2021 heeft er een serious game
10
gebrek aan capaciteit voor trams in de tramtunnel,
Verkenning HOV Westland (2022-2023)
diverse fysieke belemmeringen zoals het
Gelijktijdig met de pre-preverkenning
complexe verkeersknooppunt De Zevensprong
ZuidWestlandcorridor – Middendeel is ook de
en de verbindingen met de rest van de Zuidelijke
Verkenning HOV Westland uitgevoerd. Deze zijn
Randstad. Er is specifieke aandacht voor de
gezamenlijk aangeboden aan de gemeenteraad in
sociaaleconomische problematiek en de beoogde
2022. De Verkenning HOV Westland heeft ook, net als
gebiedsontwikkeling in Zuidwest. In de pre-
de ZuidWestlandcorridor – Middendeel, een vervolg
preverkenning zijn zes onderzoeken geadviseerd,
gekregen in de vorm van een verdiepende verkenning.
waarbij dit rapport invulling geeft aan vier hiervan.
In deze Verkenning HOV-Westland wordt uitgegaan van
Dit zijn:
een hoogwaardige busverbinding in de vorm van BRT met aansluiting op het OV-knooppunt HagaHub (Bus
• •
Integraal onderzoek naar de corridor Den Haag
Rapid Transit, een hoogwaardige busverbinding met hoge
centrum – Leyenburg
frequentie op een vrije busbaan).
Integraal onderzoek naar OV-bereikbaarheid Bouwlust/Vrederust in relatie tot de
Structuurvisie Zuidwest (2023)
verstedelijkingsopgave
In 2023 is ook de structuurvisie Zuidwest als onderdeel
•
Onderzoek naar stad-regio-overstap
van het Nationaal Programma Zuidwest tot stand
•
Onderzoek naar nieuwe tangentiële OV-corridor
gekomen. De vooruitzichten voor Den Haag Zuidwest
Kijkduin – Leyenburg – Delft
worden hierin beschreven. De ontwikkeling van de
Onderzoek naar de mogelijkheden voor pilot OV-
ZuidWestlandcorridor is hierin een belangrijk onderdeel
bereikbaarheid lage inkomens (is in apart project
in het toekomstige mobiliteitssysteem in Zuidwest.
•
opgepakt) Participatietraject fietsstimulering (is in apart project opgepakt) Preverkenning ZuidWestlandcorridor
•
11
1.3 Doel van de preverkenning Met de Preverkenning ZuidWestlandcorridor Middendeel
vervoer om de bereikbaarheid te verbeteren en daarmee
Dit rapport bevat enerzijds inhoudelijke analyses
wil OV-Next (Den Haag, MRDH en HTM) samen met
de kansen voor inwoners van onder andere Den Haag
van oplossingsrichtingen voor het openbaar vervoer.
stakeholders een volgende stap zetten richting een
Zuidwest te verbeteren. De preverkenning is onderdeel
Daarnaast bevat het adviezen over de verder benodigde
schaalsprong van het openbaar vervoer in de regio.
van de MIRT-Initiatieffase.
informatie voor de startbeslissing en over de aanpak voor
Het doel is om gezamenlijk te komen tot een gedragen
de volgende fase (de MIRT-verkenning). Mocht er niet
pakket aan korte-, middellange en lange termijn opgaven
Een MIRT-preverkenning (of MIRT-onderzoek) heeft als
besloten worden om een MIRT-verkenning uit te voeren
en oplossingen of maatregelen. Deze preverkenning
doel om informatie boven tafel te krijgen waarop een
in dit stadium, bieden de resultaten van dit onderzoek
onderzoekt oplossingsrichtingen voor het openbaar
startbeslissing genomen kan worden in het BO-MIRT.
handvaten voor concrete vervolgstappen.
1.4 Onderzoek en proces Dit rapport bevat de inhoudelijke resultaten van
Onderstaande figuur geeft een schematische weergave
het project maar is tot stand gekomen met input
van de aanpak. Gezien de rol van het openbaar vervoer
van verschillende stakeholders. Een combinatie van
in de integrale ambities, opgaves en ontwikkelingen is
verschillende inhoudelijke analyses, gesprekken en
in de aanpak gekozen voor een breed ontwikkelkader
werksessies met een werkgroep en klankbordgroep
(gebaseerd op de Omgevingswijzer Duurzaam GWW).
hebben geleid tot dit eindproduct. Hierbij is gebruik
Bovendien kende de werkgroep en klankbordgroep
gemaakt van een breed ontwikkelkader, gebaseerd op de
daarom een brede samenstelling, met vertegenwoordig
•
Opdrachtnemer (Arcadis, PosadMaxwan)
Omgevingswijzer Duurzaam GWW.
van diverse relevante beleidsthema’s en de gemeenten
•
Werkgroep: vertegenwoordiging
Westland, Rijswijk en Delft.
Organisatie •
Opdrachtgeversteam (Gemeente Den Haag, MRDH, HTM)
van gemeentelijke adviseurs over o.a. Zuidwest, stedenbouw en vertegenwoordiging van bredere groep gemeentelijke adviseurs (Den Haag) vanuit stedenbouw & planologie, economie, sociale zaken, Omgevingsvisie, Netwerkstrategie en de omliggende gemeenten Delft, Rijswijk en Westland.
Figuur 6: Schematische weergave van plan van aanpak preverkenning ZuidWestlandcorridor middendeel
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
mobiliteit en HTM. Klankbordgroep:
12
1.5 Leeswijzer Dit rapport beschrijft de uitkomsten van het proces. Onderstaand is beschreven hoe het rapport is opgebouwd. Hoofdstuk twee beschrijft de noodzaak voor dit onderzoek: wat is de doelstelling? En waarom is niets doen geen optie? Hoofdstuk drie geeft invulling aan de doelen met een weergave van het Toekomstbeeld ZuidWestlandcorridor Midden. In hoofdstuk vier is dit toekomstbeeld uitgewerkt en onderzocht in vier ontwikkelprincipes, om inzichtelijk te maken in welke mate verschillende oplossingsrichtingen bijdragen aan dit toekomstbeeld. Dit wordt afgesloten met conclusies op hoofdlijnen over kansrijke onderdelen om in toekomstig onderzoek verder uit te lichten. Hoofdstuk vijf beschrijft de adviezen die volgen uit de conclusies van
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
het onderzoek.
13
Figuur 7: Het Zuiderpark in Den Haag Zuidwest (Gemeente Den Haag)
2
Noodzaak voor openbaar vervoer
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
ontwikkeling
14
2.1 Regionaal perspectief Vorig hoofdstuk schetste de achtergrond en aanleiding
Scheveningen
van deze preverkenning. Daarin is onder andere de belangrijke rol van het openbaar vervoer in de stedelijke ontwikkelingen benoemd. In dit hoofdstuk wordt
Den Haag
uitgebreider ingegaan op de vraag waarom het nodig is om te investeren in de ontwikkeling van het openbaar vervoer. Hierbij wordt eerst gekeken naar de regio en
Kijkduin
daarna verder ingezoomd op de gebiedseigenschappen van de Zuidwestflank en omgeving. Vervolgens wordt geschetst welke opgaves te verwachten zijn en welke
Zuidwestflank
Rijswijk
knelpunten dit oplevert. Tot slot is dit vertaald naar
Zoetermeer
vier hoofddoelen voor de oplossingsrichtingen voor de ZuidWestlandcorridor. Delft
Regionaal perspectief In de Zuidwestflank en directe omgeving zijn diverse gebiedsontwikkelingen voorzien die een relatie hebben
Naaldwijk
Westland
met het middendeel van de ZuidWestlandcorridor. De figuur hiernaast toont de gebiedsontwikkelingen rond het middendeel van de ZuidWestlandcorridor in regionaal perspectief. Dit laat zien dat de ZuidWestlandcorridor (inclusief een hoogwaardige tangentverbinding) een belangrijke rol vervult in de regionale bereikbaarheid van
Maassluis
Rotterdam
veel gebiedsontwikkelingen. De ZuidWestlandcorridor bedient hierbij niet alleen de ontwikkelingen in Zuidwest, Westland, Rijswijk, Delft en Zoetermeer.
Figuur 8: De Zuidwestflank in regionaal perspectief ZuidWestlandcorridor
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
Schiedam
maar ook andere ontwikkellocaties in de gemeenten
15
2.2 Gebiedseigenschappen
Den Haag CS Centrum
In de omgeving van de Zuidwestflank landen diverse stedelijke ontwikkelingen. De kaart hiernaast toont belangrijke gebiedseigenschappen in relatie tot de ontwikkeling van het openbaar vervoer. Dit zijn: •
Diverse verstedelijkingslocaties in Den Haag,
Den Haag HS Kijkduin Haagse Markt
Rijswijk en delen van het Westland en Delft (zoals Zuidwest, De Bogaard, Rijswijk Buiten en de campusontwikkeling van DSM in Delft); •
Economische hotspots (zoals Kijkduin,
Zuiderpark
winkelcentrum Leyweg en Den Haag Centrum); •
Moerwijk
De groene hoofdstructuur (bijvoorbeeld de Haagse Lange Lanen, de duinen en het Wilhelminapark/Elsenburgerbos in
Leyweg
Rijswijk), vanwege de sterke relatie met de stedenbouwkundige kwaliteit van de stedelijke omgeving en eventuele impact van te nemen maatregelen. Daarnaast zijn specifieke ontwikkelingen die
Uithof
spelen in dit gebied, onder meer de Verkenning
Rijswijk De Bogaard
HOV-Westland, het ontwikkelen van de HagaHub, het oplossen van knelpunt de Zevensprong en in Zuidwest.
Greenport
Westland
Delft
Figuur 9: Kaart Gebiedseigenschappen
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
bredere zin de Structuurvisie- en Mobiliteitsvisie
16
Preverkenning ZuidWestlandcorridor Figuur 10: Tramlijnen langs karakteristieke Lange Lanen (Gemeente Den Haag)
17
Figuur 11: Ruimtelijke opzet van de Zuidwestflank (Fotograaf Willem Vermeij, Collectie Haags Gemeentearchief)
2.3 Opgaven De ZuidWestlandcorridor draagt bij aan verschillende
Opgaven OV
Ruimtelijke en stedenbouwkundige impact
regionale opgaven waaronder het NOVEX programma,
In de kaart op de volgende pagina is een weergave
Deze opgaven voor de bereikbaarheid gaan samen
de greenport 3.0 en het Nationaal Programma ZuidWest.
van de opgaven opgenomen. De belangrijkste is dat
met een aantal andere ambities en transities waar de
In deze paragraaf worden de onderliggende opgaven
er behoefte is aan een aantrekkelijk OV-systeem
maatschappij voor staat. Hierbij is er meer aandacht
verder toegelicht. Betere bereikbaarheid draagt bij aan
dat in lijn is met de verdichtingsopgave en ruimte
voor de kwaliteit van de toekomstige stad voor onder
alle grote opgaves en is daarmee het overkoepelende
biedt aan de groei in verplaatsingen. Het middendeel
meer leefbaarheid, verblijfskwaliteit, ecologie en
doel. Beter openbaar vervoer is daarbij een middel om
van de ZuidWestlandcorridor is onderdeel van het
transities op gebied van energie en klimaatadaptatie
dit doel te bereiken. Bereikbaarheid behouden is een
grotere geheel, waarbij het verbeteren van de algehele
(zie Ambitiedocument Omgevingsvisie Den Haag 2050).
enorme opgave in een regio met een verdichtingsopgave
bereikbaarheid van Zuidwest centraal staat in deze
Dit zijn ontwikkelingen die allen tot uiting komen in
van woningen en werkgelegenheid. Meer inwoners en
studie. Daarnaast is de bereikbaarheid van andere
de stedenbouwkundige structuur en kwaliteit van de
werknemers in hetzelfde gebied is een uitdaging voor de
ontwikkellocaties in Den Haag, Westland, Rijswijk en
openbare ruimte en leefomgeving in het algemeen.
openbare ruimte. Behouden is echter niet voldoende.
Delft belangrijk. Hierbij is het van belang dat het om een
Betere bereikbaarheid is nodig zodat inwoners van onder
snel, comfortabel en frequent rijdend systeem gaat dat
Het ambitiedocument schrijft daarover: “Mobiliteit stelt
andere Den Haag Zuidwest sneller een passende baan of
aansluit op de behoeftes van de reiziger.
mensen in staat elkaar te ontmoeten en verbindt de
Concrete verbeteringen van het OV-systeem zijn het
in de manier waarop we mobiliteit organiseren. Om
In de pre-preverkenning zijn twee hoofdopgaven
vergroten van de capaciteit en het verkorten van
de komende decennia de stad bereikbaar, leefbaar en
geformuleerd: het mogelijk maken van inwonersgroei
de reistijden per OV. Als belangrijkste knelpunten
verkeersveilig te houden voor onze bewoners,
en het bereikbaar houden van de stad middels een
gaat het om de kwaliteit en aanwezigheid van goede
bezoekers en bedrijven is er een ander perspectief
Schaalsprong OV; en het vergroten van kansen voor
overstapplekken. Deze verbeteringen in het OV dragen
nodig op het mobiliteitssysteem en de oplossingen”.
inwoners van Den Haag Zuidwest.
bij aan het vergroten van kansen voor bewoners
Mobiliteitsmaatregelen zijn dan ook niet alleen van
van Zuidwest, door betere bereikbaarheid van
belang voor het bereikbaar maken/houden van gebieden.
werkgelegenheid en opleidingen én economisch
Dit leidt tot een bredere uitdaging om alle integrale
belangrijke locaties in Zuidwest, zoals ZKD en
opgaves met elkaar mee te nemen en af te wegen:
winkelcentrum Leyweg.
“duurzame mobiliteitsoplossingen die zo min mogelijke schade brengen aan mens en milieu en ten dienste staan van het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte”
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
stad. De groei van Den Haag vraagt om veranderingen
opleiding vinden.
18
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
Opgavenkaart
Figuur 12: Kaart Opgaven
19
2.4 Niets doen is geen optie Te verwachten knelpunten Zonder investeringen in de ZuidWestlandcorridor is
De toename in aantal reizen tussen de huidige situatie
een aantal problemen te verwachten. De ambities voor
en Referentiesituatie 2040 laat zien dat, ook zonder
stedelijke ontwikkelingen en verdichting is alleen goed
maatregelen, er ruimte moet worden geboden aan
mogelijk als de stad en de regio de toename in reizigers
de hoeveelheid fietsers en OV-reizigers. Zonder
kan opvangen. Hierbij moet voorkomen worden dat
maatregelen voor de bereikbaarheid lopen reizigers
toename leidt tot nieuwe knelpunten of het verergeren
tegen problemen aan, zoals overvol openbaar vervoer,
van bestaande knelpunten. In de huidige situatie is er op
hele drukke fietsroutes en veel opstoppingen voor de
sommige concrete locaties al sprake van een knelpunt.
auto. De bestaande voorzieningen voor fiets, OV en auto
Voorbeelden hiervan zijn wachten bij de Zevensprong
bieden onvoldoende mogelijkheid om alle groei op te
door opstoppingen en capaciteitstekort in de tramtunnel.
vangen. Naast problemen voor de reizigers zelf, heeft het nadelige gevolgen voor onder andere de leefbaarheid,
Kortom: niets doen is géén optie.
verblijfskwaliteit en verkeersveiligheid. Hiermee wordt niet voldaan aan de vier ambities zoals in het MIRT-
Groei van verplaatsingen
onderzoek bereikbaarheid regio Rotterdam Den Haag
Uit berekeningen met het verkeersmodel (V-MRDH) blijkt
benoemd (zie hoofdstuk 1).
Figuur 15: toenemende druk op het OV-netwerk, afbeelding Tramtunnel (Gemeente Den Haag)
dat het totaal aantal verplaatsingen groeit met ongeveer 20% (zie Figuur 13). Dit betreft een toename als gevolg
Dit blijkt uit een inventarisatie van concrete knelpunten.
van de realisatie van de volledige woningbouwopgave,
De volgende pagina toont de belangrijke knelpunten,
zonder verdere maatregelen te nemen voor de
wanneer geen verdere bereikbaarheidsmaatregelen
bereikbaarheid (anders dan reeds gepland). De ambities
worden genomen.
uit de Strategie Mobiliteitstransitie leiden bovenop deze cijfers tot een extra substantiële opgave voor het OV. Figuur 14 toont de verandering per vervoerswijze in aantal reizigers. Met name het aantal fietsers en aantal betreft een groei van 38% (fietsers) en 31% (OV). Het aantal verplaatsingen per auto blijft ongeveer gelijk t.o.v. de huidige situatie (afname ongeveer 2,5%). Het feit dat er geen sprake is van een sterke groei door autoverkeer is te verklaren door verandering in de samenstelling van woningen, het feit dat het autonetwerk in de spits al nagenoeg op of over capaciteit functioneert en reeds geplande maatregelen voor o.a. OV (zoals toevoegen van tramlijn 10 in Zuidwest en de stations Den Haag Moerwijk, Den Haag HS en Den Haag CS).
Figuur 13: Aantal verplaatsingen van- en naar de Zuidwestflank in de huidige situatie en de referentiesituatie 2040
Figuur 14: Verandering in verplaatsingen van- en naar de Zuidwestflank in de referentiesituatie ten opzichte van de huidige situatie
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
OV-reizigers van- en naar Zuidwestflank groeit sterk. Dit
20
Capaciteit Tramtunnel
De knelpuntenkaart op deze pagina toont op welke concrete locaties en in welke gebieden problemen te verwachten zijn. Vanuit de knelpuntenanalyse
Centrumring
komen de volgende conclusies per vervoerswijze naar voren:
Prinsegracht -Zevensprong
Kijkend naar het fietsnetwerk is te zien dat de groei van fietsersaantallen tot een hoge bezetting van het fietsnetwerk leidt. Dit speelt met name op de doorgaande fietsroutes in het gebied tussen de Zuidwestflank en het centrum. Op veel van de fietsroutes zijn de fietsvoorzieningen onvoldoende om ruimte te bieden aan deze groei. Hier zijn problemen te verwachten zoals te smalle fietspaden, onveilige situaties soor snelheidsverschillen tussen soorten fietsers, en te weinig opstelruimte bij kruispunten.
HagaHub Zuiderpark
Ook bij het openbaar vervoer is te zien dat de belangrijkste knelpunten op het deel tussen de Zuidwestflank en het centrum ontstaan. Belangrijke aandachtspunten zijn onvoldoende capaciteit en risico op vertraging. Dit
HagaHub onveilig en onaantrekkelijk
komt overeen met de eerdere bevindingen uit het beleid Schaalsprong OV. Door beperkte capaciteit van de tramtunnel en tramlijnen 2, 3 en 4 zijn er
Loevesteinlaan Station Moerwijk onveilig en onaantrekkelijk
onvoldoende zitplaatsen in de trams voor reizigers. Dit betekent dat veel reizigers moeten staan of zelfs moeten wachten op de volgende tram. De plannen voor gekoppeld rijden bieden extra capaciteit op korte termijn,
Verbeteren verbinding (overkluizing)
maar zijn onvoldoende om de groei op lange termijn op te vangen. Daarnaast wordt het risico op vertraging en lage snelheid groter, doordat meer verkeersdeelnemers gebruik moeten maken van dezelfde beperkte openbare ruimte. De problematiek concentreert zich hier rond het centrum, in een Uithof
Beatrixlaan
het fietsnetwerk. Het hele stedelijke wegennet kent een hoge netwerkbelasting. Dit is met name terug te zien in een slechte verkeersafwikkeling bij de kruispunten.
Onveilige verkeerssituatie eindhalte Erasmusweg
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
omgeving met hoge dichtheid, beperkte openbare ruimte en hoge druk op
Afgezien hiervan is er een aantal locaties waar specifieke knelpunten voor autoverkeer te verwachten is, zoals de aansluitingen op de A4 (N211, Beatrixlaan), Loevesteinlaan, centrumring (S100 Neherkade) en S200 (Segbroeklaan). Veel hiervan zijn reeds knelpunten in de huidige situatie, die met verdere groei verder verslechteren.
Figuur 16: Knelpuntenkaart (2024)
21
Deze knelpunten leiden op stedelijk niveau tot een aantal problemen, zoals vertraging, langere reistijd en nadelige effecten op leefbaarheid, verblijfskwaliteit en verkeersveiligheid. Een dergelijke ontwikkeling gaat in tegen de ambities uit de Omgevingsvisie 2050. De belangrijkste knelpunten ontstaan op plekken waar meerdere vervoerswijzen elkaar tegenkomen of elkaar in de weg zitten. In de hoogstedelijke omgeving is er onvoldoende mogelijkheid om (fysieke) ruimte te bieden aan zowel de groei van fiets, OV als auto. Niets doen is dus geen optie en er moet dus geïnvesteerd worden in de bereikbaarheid om de stedelijke opgaves te faciliteren.
De stedenbouwkundige verdichting in en rond de
Er is onvoldoende ruimte in de dichte stedelijke
Integraal kijken naar oplossingen in de openbare
Zuidwestflank is een belangrijk onderdeel van de bredere
omgeving om alle vervoerswijzen én andere opgaves in de
ruimte is dus een randvoorwaarde, bijvoorbeeld door
afspraken in de regio, provincie en met het Rijk om
openbare ruimte plek te bieden.
het meenemen van de ecologische hoofdstructuur,
invulling te geven aan de landelijke behoefte aan extra
groenstructuur en Lange Lanen in de stad.
woningen (en daaraan gekoppeld werkgelegenheid).
Doorgaan op dezelfde weg zorgt voor bredere nadelige
Maatregelen op gebied van bereikbaarheid zijn nodig om
effecten op bijvoorbeeld leefbaarheid, verblijfskwaliteit
de stedenbouwkundige ontwikkelingen mogelijk te maken
en verkeersveiligheid.
en tevens de kansen te vergroten voor bewoners van Zuidwest.
De ontwikkeling van de ZuidWestlandcorridor is daarnaast belangrijk voor de bredere stedelijke
Er speelt op dit moment al een aantal concrete
transitieopgave en ambities uit de Omgevingsvisie
knelpunten met name in de stedelijke omgeving. Zonder
2050. Een belangrijke daarvan is een verdere
investeringen in het openbaar vervoer worden deze
mobiliteitstransitie met meer gebruik van fiets en OV.
knelpunten alleen maar erger. Reizigers lopen tegen
Daarnaast spelen ook de energietransitie en klimaat
concrete knelpunten aan op de fietsvoorzieningen, in het
adaptatie in de openbare ruimte én willen we aandacht
openbaar vervoer en met de auto. Het openbaar vervoer
hebben voor thema’s als leefbaarheid, gezondheid,
heeft niet genoeg plaats om de verwachte reizigersgroei
biodiversiteit en ondergrond.
op te vangen.
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
2.5 Conclusies
Figuur 17: Gemiddelde rijsnelheden bus (links) en rail (rechts). Rood is een lage en groen is een hoge gemiddelde snelheid
22
3
In vervolg op de opgaves en knelpunten is in dit hoofdstuk een toekomstbeeld geschetst over het middendeel van de ZuidWestlandcorridor. Het sluit aan bij de Schaalsprong OV, waarbij de ZuidWestlandcorridor de stad met de regio verbindt. Hierbij is het wensbeeld geschetst hoe deze OV-corridor bij kan dragen aan de opgaves en knelpunten. Hierbij zijn eerst de doelen voor de ontwikkeling van de ZuidWestlandcorridor geschetst, waarna dit is vertaald naar een Integraal Wensbeeld OV.
Toekomstbeeld ZuidWestlandcorridor Middendeel
3.1 Doelen ZuidWestlandcorridor Vanuit de opgaves en knelpunten zijn vier doelen voor
De concurrentiepositie is dus nog niet op het gewenste
de preverkenning geformuleerd. Deze komen voort uit de
niveau. Het zorgen voor kortere reistijden met het
opgaves uit de pre-preverkenning en analyse van opgaves
openbaar vervoer draagt bij aan het verbeteren van de
en knelpunten.
concurrentiepositie.
1. Vergroten capaciteit OV om groei in reizigersaantallen op te vangen
3. Borgen sociale rol OV voor kansengelijkheid
De woningopgave die landelijk speelt, is ook aan de
sociale rol van openbaar vervoer. Door een ontoereikend
orde in Den Haag. Hier krijgt het met name vorm
OV-systeem hebben kwetsbare doelgroepen soms
door stedelijke verdichting, onder meer in Den Haag
onvoldoende kansen en keuze als het gaat om bereikbare
Zuidwest. Het NOVEX-beleid voor stedelijke ontwikkeling
werkplekken en onderwijslocaties. Dit speelt bijvoorbeeld
rond OV (zoals de Oude Lijn) en de Haagse inzet
in Den Haag Zuidwest. Daarnaast is er ook sprake van
op een mobiliteitstransitie zorgt óók voor groei in
slechte bereikbaarheid van voorzieningen. Een deel
reizigersaantallen van het OV. De capaciteit van het
van de inwoners van de Zuidwestflank van Den Haag is
OV-systeem wordt als gevolg hiervan ontoereikend en
afhankelijk van het openbaar vervoer, wat als gevolg van
moet dus groeien. Dit kan door bestaande lijnen verder
de mobiliteitstransitie verder toeneemt. Het stimuleren
te versterken, maar ook door nieuwe OV-verbindingen
van vervoersgelijkheid vraagt om een samenhangend
te ontwikkelen. Bestaande en toekomstige knelpunten
OV-systeem. Dit bestaat enerzijds uit snelle verbindingen
moeten hiervoor worden weggenomen.
met regionale werklocaties, scholen en voorzieningen.
Het derde punt betreft het verder versterken van de
Anderzijds vraagt dit om een fijnmazig OV-net met
2. Sneller OV door kortere reistijden
versterking van de (ruimtelijke) samenhang tussen de
De ambitie voor de Zuidelijke Randstad is om een
deelgebieden binnen de gehele Zuidwestflank.
Figuur 18: Visuele weergave van de vier doelen van de ZuidWestlandcorridor
benoemd in de Strategie Mobiliteitstransitie. In een
4. Vergroten aantrekkelijkheid leefmilieu
verdichtende stad waar de openbare ruimte en daarmee
Met het oog op de toekomst is het van groot belang dat
leefbaarheid onder druk staat, is er steeds minder
de maatregelen in het kader van de ZuidWestlandcorridor
ruimte voor de auto. Dat betekent dat inwoners de auto
op een goede manier worden ingepast. In lijn met de
vaker zullen moeten laten staan en meer duurzame
ambities voor de Omgevingsvisie 2050 staat hierbij
opties moeten kiezen. In plaats van met de auto reist
een stedenbouwkundige ontwikkeling met meer nadruk
men te voet, op de fiets, met het OV of een combinatie
op het openbaar vervoer centraal (TOD). De stad moet
daarvan. Het openbaar vervoer heeft een belangrijke rol
veranderen om leefbaar te blijven in een veranderend
in deze transitie voor binnenstedelijke verplaatsingen.
klimaat. Bij het ontwikkelen van de ZuidWestlandcorridor
Op dit moment is de snelheid van het OV-systeem nog
moet duurzaamheid en verblijfskwaliteit centraal staan
onvoldoende aantrekkelijk om een goed alternatief voor
met een sterke groene ecologische structuur en Haagse
de auto te bieden.
Lange Lanen als randvoorwaarden.
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
verandering in mobiliteitsgedrag in gang te zetten, zoals
24
Den Haag Centraal
3.2 Het toekomstbeeld In figuur 19 is een visuele weergave van het Toekomstbeeld ZuidWestlandcorridor opgenomen. Dit toekomstbeeld is ontstaan vanuit een analyse over de wenselijke rol van het OV in de integrale opgaves van
Kijkduin
de stedelijke ontwikkeling in de regio en in relatie tot de Den Haag HS
andere vervoerswijzen. Het Toekomstbeeld ZuidWestlandcorridor is tot stand
HagaHub
gekomen vanuit drie pijlers: 1.
Invulling geven aan de vier doelen (zie paragraaf 3.1) voor de ZuidWestlandcorridor, om daarmee in te
Moerwijk
spelen op de opgaves en knelpunten. 2.
De omvang van verplaatsingsrelaties, rekening houdend met de verplaatsingspatronen van reizigers en de eigenschappen van de verschillende doelgroepen (bewoners, werknemers, bezoekers en toeristen). Strategie Mobiliteitstransitie als uitgangspunt, met invulling door het toepassen van de STOMPmethode (analyse in volgorde van prioriteit voor Stappen, Trappen, OV, MaaS (Mobility as a Service,
Rijswijk
deelvervoer) en Privéauto. Uithof
Delft
Figuur 19: Kaart Toekomstbeeld
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
3.
25
Het Toekomstbeeld kent een aantal hoofdelementen,
maar ook de werkgelegenheid in de Zuidwestflank vanuit
die cruciaal zijn om te kunnen inspelen op de verwachte
de regio. Dit wordt ingevuld met de reeds genoemde
ontwikkelingen, opgaves en knelpunten. Deze
elementen van de ZuidWestlandcorridor en tangent,
hoofdelementen bestaan uit:
maar ook door bijvoorbeeld een versnelling tussen Kijkduin en station Moerwijk.
Versterken van de verbindingen tussen de Zuidwestflank, Den Haag Centrum, Den Haag Centraal
Het HOV Westland takt met een BRT-verbinding aan op
en de rest van Den Haag. Dit betreft de grootste
het stedelijk OV (conform Verkenning HOV Westland).
reizigersstroom binnen dit deel van Den Haag en is van
De HagaHub vormt daarbij een belangrijk OV-knooppunt
belang voor zowel bewoners als werknemers van de
voor de ZuidWestlandcorridor, tangentverbinding en
Zuidwestflank. De versterking bestaat uit het vergroten
overige lokaal openbaar vervoer.
van de capaciteit om de reizigersaantallen op te vangen. Het zuidelijk deel wordt bediend met de geplande
Verbeteren van ketenmobiliteit, door goede
toevoeging van tramlijn 10. Om daarnaast meer capaciteit
overstapmogelijkheden tussen vervoerswijzen. Denk
en versnelling mogelijk te maken heeft een ondergrondse
hierbij aan hoogwaardige kwaliteit van OV-haltes, een
verbinding tussen het centrum en Leyweg de voorkeur.
ruim aanbod aan (deel)fietsvoorzieningen bij OV-haltes
Dit biedt daarbij extra ruimte op straatniveau voor andere
én in de gebieden. Daarnaast bieden P+R-locaties en
functies.
stadshubs mogelijkheid om de auto aan de rand van
Figuur 21: Aantrekkelijke overstaplocaties (Gemeente Den Haag)
de stad te parkeren, voor zowel bezoekers vanuit de Een tangent tussen Kijkduin, de HagaHub/Leyweg
omgeving als voor bewoners van Den Haag zelf.
en Rijswijk/Delft biedt reizigers een snelle en directe verbinding tussen belangrijke woon-, werk- en opleidingsgebieden die nu vooral indirect verbonden zijn per OV. Dit zorgt voor een aantrekkelijk alternatief voor de auto en zorgt voor enige ontlasting van de knooppunten Centraal en Holland Spoor. Ook deze maatregel zorgt reistijden in de regio. De tangent zorgt daarbij ook voor een aantrekkelijke verbinding naar de kuststrook voor bijvoorbeeld toeristen. Versterken van de aansluiting op de stations van de Oude Lijn. Het verbeteren van deze aansluiting zorgt voor snellere verbindingen met de regio en de rest van Nederland. Dit zorgt voor onder meer betere bereikbaarheid van banen voor bewoners van Zuidwest,
Figuur 20: Visuele weergave van de STOMP methode
Mobiliteitstransitie
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
voor meer zitplaatsen in het openbaar vervoer en kortere
26
Oplossingsrichtingen Preverkenning ZuidWestlandcorridor
4
27
4.1 Inleiding In deze preverkenning is onderzocht hoe het
Dit geeft inzicht in de effecten van de ontwikkelprincipes
openbaar vervoer ontwikkeld kan worden om het
als geheel, maar tevens van de maatregelen
hoofd te bieden aan de opgaves en knelpunten. Het
die onderdeel zijn van deze principes. Met het
voorgaande hoofdstuk schetst een toekomstbeeld voor
Toekomstbeeld als uitgangspunt is per ontwikkelprincipe
de ZuidWestlandcorridor. In vervolg daarop is nader
een maatregelpakket samengesteld, in lijn met de
verkend welke oplossingsrichtingen zinvolle invulling
centrale gedachtelijn van dat principe.
kunnen geven aan dit toekomstbeeld. Hiervoor zijn een viertal oplossingsrichtingen nader onderzocht en
Bij de totstandkoming van de ontwikkelprincipes is ook
geanalyseerd in vier ‘ontwikkelprincipes’. Daarbij is
een aantal oplossingsrichtingen niet meegenomen. De
tevens onderzocht in welke mate deze ontwikkelprincipes
belangrijkste hiervan waren:
daadwerkelijk bijdragen aan het geschetste toekomstbeeld en voldoende oplossend vermogen
•
Het verzwaren van lijn 9 tot dragende OV-corridor.
hebben. Ontwikkelprincipes 1 en 2 kennen grote,
Deze is afgevallen vanwege de te complexe inpassing
doelmatige ingrepen die probleemoplossend zijn. 3 en
langs de Oude Lijn en bij station Hollands Spoor en omdat de toevoeging van tramlijn 10 is voorzien.
4 bestaan uit kleinere maatregelen die op korte termijn een oplossing bieden maar weinig of geen extra capaciteit
•
In de pre-preverkenning is een drietal
richting de toekomst hebben. Grote ingrepen voorkomen
tunnelvarianten voorgesteld. De middellange
vervoersarmoede, maken en houden de regio bereikbaar,
variant en noordelijke tunnel van de korte variant
maken de woningbouwopgave realiseerbaar, zetten een
zijn afgevallen. De eerste volgt geen logisch tracé
modal shift in gang, maken ruimte voor andere grote
vergeleken met de lange en korte opties onder
opgaven zoals klimaatadaptatie en ecologie, etcetera.
Dierenselaan / Steijnlaan / ’s Gravezandelaan. Het
Kleine maatregelen zijn daarvoor niet verstrekkend
tracé van de tweede (onder de S100) is niet druk genoeg om een tunnel te kunnen verantwoorden.
genoeg. Ze zijn wél onderzocht omdat ze voor de korte termijn voorzien in kleine maatregelen ter verbetering van het OV.
•
Een lightrailverbinding naar het Westland. In de Verkenning HOV-Westland wordt voor een Dit is als uitgangspunt voor alle ontwikkelprincipes
is om inzicht te krijgen in de gevolgen van uiteenlopende
aangehouden. Ombouw naar een lightrail is een optie
keuzes in oplossingsrichtingen. De ontwikkelprincipes
voor de lange termijn, maar nog onzeker.
zijn hierbij te zien als scenario’s, die elk vanuit een eigen denklijn oplossingsrichtingen en daarbij horende maatregelen bevatten.
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
hoogwaardige OV-verbinding uitgegaan van een BRT. Het doel van het onderzoeken van de ontwikkelprincipes
28
4.2 Vier ontwikkelprincipes De term “Ontwikkelprincipe” hanteren wij als vervanging voor de MIRT-termen alternatief, variant, of ontwikkelperspectief. Dit duidt de abstracte aard van de vier onderzochte oplossingsrichtingen en suggereert dat er aanpassingen gedaan kunnen worden aan de oplossingsrichtingen. Elementen van de verschillende ontwikkelprincipes (maatregelen) kunnen in een latere fase gecombineerd worden.
Ontwikkelprincipe 1 - Centrale as Den Haag Centrum - Zuidwest - Westland
Ontwikkelprincipe 2 - Schaalsprong OV Met een zware as van het centrum
Ontwikkelprincipe waarbij met
tot nabij halte Leyenburg wordt
name de regionale vervoersvraag
een snelle verbinding gevormd
een belangrijke plek krijgt in het
tussen het centrum van Den Haag
ontwikkelprincipe. Vanuit Den Haag
en Zuidwest. Vanaf Leyenburg
Centraal loopt een hoogwaardige as
takken de verbindingen af in hun
richting het Westland, aangevuld door
respectievelijke richtingen voor
een hoogwaardige tangentverbinding
de lokale ontsluiting. Dit wordt
tussen Kijkduin en Rijswijk/Delft.
ondersteund door het onderliggende
Het overige net is gericht op lokale
netwerk, waarbij sommige lijnen
ontsluiting.
anders worden gerouteerd om de lokale ontsluiting die elders wegvalt te Figuur 23: Schematische principekaart ontwikkelprincipe 2
Ontwikkelprincipe 3 - Gridnet
Ontwikkelprincipe 4 - Doorgroeien Het ontwikkelen van een Gridstructuur.
Doorgroeien als uitgangspunt voor
De bestaande tramverbindingen tussen
ontwikkeling. De focus ligt met name
het centrum en de Zuidwestflank
op het aanpakken van specifieke
vormen de oost-west verbindingen.
concrete knelpunten op het moment
Deze worden versterkt en aangevuld
dat deze opspelen. Dit betekent
met een aantal tangentiële
het voortborduren op de bestaande
busverbindingen in noord-zuidrichting.
infrastructuur en lijnennet en deze
Deze oplossingsrichting leidt tot
‘natuurlijk’ verder te ontwikkelen.
een relatief fijnmazig net van snelle
Herroutering van lijnen op bestaande
OV-verbindingen, aangevuld met de
infrastructuur is wel mogelijk, net als
(bestaande) meer lokaal georiënteerde
lokale oplossingen voor knelpunten.
busdiensten. Figuur 24: Schematische principekaart ontwikkelprincipe 3
compenseren.
Figuur 25: Schematische principekaart ontwikkelprincipe 4
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
Figuur 22: Schematische principekaart ontwikkelprincipe 1
29
4.3 Analyse met integraal ontwikkelkader Het ontwikkelkader is een hulpmiddel om de effecten van de ontwikkelprincipes op verschillende thema’s inzichtelijk te maken. Met behulp van het ontwikkelkader zijn effecten op afzonderlijke thema’s inzichtelijk gemaakt, die vervolgens helpen bij het trekken van conclusies over de vier doelen. De samenstelling van het ontwikkelkader is gebaseerd op de Omgevingswijzer Duurzaam GWW (Grond/Weg/Waterbouw; voortgekomen uit de Green Deal Duurzaam GWW, zie omgevingswijzer.org). Het ontwikkelkader kent een integrale samenstelling. In deze preverkenning wordt gekeken naar het openbaar vervoer, maar met oog voor bredere relaties met sociale opgaves (brede welvaart, vervoersgelijkheid), leefbaarheid en transities op andere thema’s (zie ook hoofdstuk 1 en 2). Door het gebruik van de omgevingswijzer zijn ook aspecten in het kader van brede welvaart geborgd, samen met duurzaamheidsaspecten als klimaatadaptatie, bodemgebruik en ecologie. In het ontwikkelkader zijn de (sub)thema’s uit de omgevingswijzer als basis gehanteerd, waarbij de invulling van elk (sub)thema specifiek is gemaakt voor deze preverkenning. In de figuur hiernaast is de invulling van de subthema’s weergegeven. In bijlage B is een uitgebreidere versie van het ontwikkelkader opgenomen.
De analyses voor de invulling van het ontwikkelkader zijn gebaseerd op kwalitatieve analyses, berekeningen met het V-MRDH verkeersmodel, het IKOB-model (Integrale Kijk Op Bereikbaarheid) en kostenramingen. Op van de ontwikkelprincipes opgenomen. In de bijlagen is gedetailleerde informatie over de verwachte effecten opgenomen. Daar is per ontwikkelprincipe voor elk subthema toegelicht, welke effecten van de beoogde maatregelen te verwachten zijn. Zie de bijlagen voor meer informatie over de resultaten uit het verkeersmodel en IKOB-berekeningen. In de factsheets in bijlage F zijn de afzonderlijke maatregelen nader uitgewerkt.
Figuur 26: Schematische weergave van het ontwikkelkader, opgesteld vanuit Omgevingswijzer Duurzaam GWW
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
de volgende bladzijdes zijn belangrijkste eigenschappen en conclusies
30
4.4 Beoordeling ontwikkelprincipes Ondergrondse tramlijn
Ontwikkelprincipe 1 - Centrale as Ontwikkelprincipe 1 kent een grote kwaliteitssprong
Rijswijk Buiten en Delft (DSM). Dit is met name terug
van het OV, waardoor de reistijd korter en capaciteit
te zien in een groei van het aantal OV-reizigers tussen
vergroot wordt. De regionale bereikbaarheid wordt zeer
de Zuidwestflank en Den Haag Centrum, het Westland,
versterkt, met directe en snelle verbindingen tussen
Rijswijk en met name Delft. Het gebruik van de corridor
Zuidwest en omliggende belangrijke bestemmingen
tussen HagaHub en het ABC-terrein is relatief beperkt.
zoals Delft. Verschillende stadsdelen krijgen een impuls
Door de focus op twee hoofdassen hebben verder
door de sterke OV-as, zoals het Hobbemaplein. Dit kan
gelegen wijken beperkt voordeel van de snelle OV-
toekomstige verdere verstedelijking mogelijk maken en
verbindingen.
is een katalysator voor ruimtelijke ontwikkelingen. De ruimtelijke inpassing is echter zeer ingewikkeld of zelfs
De verbetering van de tramverbinding zorgt ervoor dat
onmogelijk op bovengrondse routes door het centrum,
de Zuidwestflank een aantrekkelijk gebied wordt voor
langs het Zuiderpark, in Zuidwest en richting Rijswijk,
verschillende doelgroepen. Dit biedt ten eerste kansen
hiervoor moeten alternatieven worden ontwikkeld. De
voor bewoners van Zuidwest, zoals betere bereikbaarheid
effecten van de maatregelen uit dit ontwikkelprincipe
van arbeidsplaatsen in bijvoorbeeld Westland, Rijswijk,
zijn hieronder kort beschreven. In de bijlagen zijn
Delft en Zoetermeer (zie ook bijlage D). Ten tweede wordt
uitgebreidere effectbeoordelingstabellen opgenomen.
het ook aantrekkelijker voor werknemers van andere
Laankwaliteit Tramlijn 11 en 12 Haagse Markt
Halte Hobbemaplein
Uitgang aan plein
Haagse Markt Kwaiteitsimpuls plein
Figuur 27: Kansen en aandachtspunten tramtunnel onder Hobbemaplein
bedrijven en andere bewonersgroepen (zoals studenten) om naar Zuidwest te komen, onder andere door een
tramtunnel) en de BRT-verbindingen HOV-Westland
betere bereikbaarheid met kennisclusters en culturele-
en Kijkduin-Delft zorgen voor kortere reistijden met
en vrijetijdsvoorzieningen.
het openbaar vervoer binnen Den Haag en met de regio. Gemiddeld zorgen de maatregelen in dit
Vanuit de sociale rol is de betaalbaarheid van het OV
ontwikkelprincipe voor zo’n 20% reistijdwinst. De
een aandachtspunt. Dit ontwikkelprincipe vraagt onder
belangrijkste vermindering wordt behaald op de directe
meer door de tunnel om een grote investeringen kent
tangentverbinding met TU Delft: dik 10 minuten.
een grote stijging in exploitatie- en beheerskosten door
Daarnaast zorgt de tunnelcorridor voor een reistijdwinst
de zeer hoogfrequente lijn 4. Er zijn kansen voor haalbare
van circa 5 minuten naar Den Haag Centrum, waardoor
financiering door een integrale aanpak met andere
zo’n 20.000 OV-reizigers per dag profiteren van een
transities.
Halte HOV Westland
Krap profiel: aandachtspunt
4
Poeldijk ABC
Vergroening P+R locatie
reistijd die op dit tracé met ongeveer een kwart afneemt. De beoogde OV-verbindingen sluiten goed aan bij de verdichtingslocaties in onder andere Zuidwest, Westland,
Figuur 28: Kansen en aandachtspunten eindhalte ABC Westland
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
Het realiseren van de corridor (met verlengde
31
De lightrailkwaliteit met de tunnel biedt kansen om
De beoogde maatregelen voor het OV dragen van
extra locaties in Den Haag een kwaliteitsimpuls te
zichzelf in beperkte mate bij aan de mobiliteitstransitie.
geven. De snelle en frequente verbinding versterkt de
De groei in OV-reizigers betreft vooral ‘nieuwe’
bereikbaarheid van dergelijke locaties. Denk hierbij in het
verplaatsingen. Er is een beperkte (niet significante)
bijzonder aan het Hobbemaplein, het Zuiderpark, een
afname in fietsgebruik en autogebruik te zien. Om een
nieuw OV-knooppunt Leyweg en de Prinses Beatrixlaan in
verdere mobiliteitstransitie te bewerkstelligen, zijn
Rijswijk/Delft. Hele stadsdelen krijgen zo een impuls.
meer maatregelen nodig om alternatieven voor de auto
Aandachstpunt inpassing infra
6 Toevoegen functiemix rondom de hublocatie
aantrekkelijker te maken, zoals in voorgaande punten is De aanleg van de tunnel, de vrije busbaan en nieuwe
aangehaald. Ontwikkelprincipe 1 Centrale as biedt hierbij
sporen vragen om grote ingrepen in de openbare
wel de randvoorwaarden om een verschuiving in reizigers
ruimte waar slechts beperkt ruimte beschikbaar is. Dit
naar het OV op te vangen.
!
Nieuwe hublocatie
Verdichting rondom de hublocatie
4
betekent dat ingrijpende keuzes gemaakt moeten worden over de inrichting. Het behouden en terugbrengen
Het aanleggen van een tunnel – door de op sommige
van groenvoorzieningen en de Stedelijke Groene
locaties veenachtige ondergrond – kan een risico
Hoofdstructuur is belangrijk. Een bewuste keuze voor
vormen.
meer ruimte voor het OV en groen, met minder ruimte
Figuur 29: Kansen en aandachtspunten bij inpassing LeyHub
voor autoverkeer en parkeren, past in de ambities voor de mobiliteitstransitie.
Ondergrondse tramlijn
In lijn met voorgaande punt kunnen de grote ingrepen voor het OV als een stimulans dienen voor verdergaande investeringen in leefbaarheid, verblijfskwaliteit en
Behoud bomen en berm
duurzaamheid met daardoor een groot effect op
Vreeswijkstraat
maatschappelijke waardevermeerdering. Denk hierbij aan
Snelfietspad
het investeren in de kwaliteit van de openbare ruimte en stad (zoals waterkwaliteit, klimaatadaptatie, ecologie en energie). Ook maatregelen gericht op mobiliteitstransitie
Entree Zuiderpark Versmalling profiel voor de auto
4
passen hierbij.
Figuur 30: Kansen en knelpunten traminpassing Vreeswijkstraat
Preverkenning ZuidWestlandcorridor
(versnellen van) maatregelen gericht op een duurzame
32
Ontwikkelprincipe 2 - Schaalsprong OV Ontwikkelprincipe 2 leidt tot een waardevolle combinatie
De sterkste groei is te zien in de relatie tussen
van versnellen en ontsluiten. De hoogwaardige OV-
Zuidwestflank en Den Haag Centrum. Doordat de
vorkstructuur van het centrum naar de Zuidwestflank in
tangentverbinding niet doorgaat naar Delft, vallen
combinatie met een snelle verbinding Kijkduin – Rijswijk
Rijswijk Buiten en Delft (DSM) buiten bereik. Hierdoor
zorgt voor korte reistijden waar ook verder gelegen
groeit het aantal reizigers naar Delft beperkt.
3 Thorbeckelaan
wijken van profiteren. De regionale bereikbaarheid verbetert, en daardoor de kansenbereikbaarheid voor
De verbetering van het OV-systeem in dit
inwoners van Zuidwest. Stadsdelen langs de as krijgen
ontwikkelprincipe zorgt ervoor dat de gehele
een extra impuls voor ontwikkeling rondom haltes. Dit
Zuidwestflank een aantrekkelijk gebied wordt voor
kan toekomstige verdichting mogelijk maken, en is een
verschillende doelgroepen. Dat komt vanwege de
katalysator voor ruimtelijke maatregelen. Het nadeel
vorkstructuur: er zijn snelle verbindingen van en
is dat het tracé op bepaalde plekken ingewikkeld in te
naar de gehele Zuidwestflank. Dit biedt kansen voor
passen is, maar het is niet onmogelijk. Daarnaast is er
bewoners van de Zuidwestflank in alle inkomensklasses
geen rechtstreekse hoogwaardige verbinding met Delft.
door snellere verbindingen met de rest van Den Haag,
De effecten van de maatregelen uit dit ontwikkelprincipe
Westland en Rijswijk, vooral vanuit Loosduinen en
zijn hieronder kort beschreven. In de bijlagen zijn
de noordkant van Zuidwest (zie bijlage D). Daarnaast
uitgebreidere effectbeoordelingstabellen opgenomen.
wordt het gebied ook aantrekkelijker voor werknemers
Huidige parkeerplekken opheffen
HOV-baan met tram combineren
Figuur 31: Mogelijke inpassing HOV en tram op de Thorbeckelaan
en andere bewonersgroepen, door bijvoorbeeld betere Het realiseren van de centrale as (met verlengde
bereikbaarheid met kennisclusters en culturele en
tramtunnel) en de BRT-verbindingen HOV-Westland en
vrijetijdsvoorzieningen.
het openbaar vervoer binnen Den Haag en de regio.
Vanuit de sociale rol is de betaalbaarheid van het OV een
Gemiddeld neemt de reistijd met ongeveer 15% af. Door
aandachtspunt. Dit ontwikkelprincipe vraagt onder meer
de tunnel gaan er ongeveer 5 minuten reistijd naar Den
door de tunnel om een grote investering. De capaciteit