RIS321791 Bijlage Ontwikkelvisie Beatrixkwartier GEAMENDEERD
Tekst van het document
Ontwikkelvisie
Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West
vernieuwen verbinden verrassen
CID Beatrixkwartier Bezuidenhout-West
Central Innovation District
Central Innovation District (CID) Het CID is een nieuw stuk Haags centrum. Het economische hart van de stad. Perfect gelegen naast de oude binnenstad en tussen en rond de treinstations Den Haag Centraal, Hollands Spoor en Laan van NOI. Het gebied is uitstekend bereikbaar met het openbaar vervoer. Nergens anders komen de landelijke overheid, bedrijven en hoger onderwijs zo dicht bij elkaar. Dat biedt grote kansen en maakt het CID een fijne plek om te wonen, werken, leren en te verblijven. Den Haag groeit. Steeds meer mensen wonen en werken in onze stad. Daarom maken we in het CID ruimte voor toekomstige en huidige inwoners, studenten, ondernemers, professionals en bezoekers. Tot 2040 komen er 20.500 nieuwe woningen, nieuwe kantoren en voorzieningen bij. Samen met de buurt en partners breiden we de komende jaren het centrum uit tot een leefbaar en prettig gebied waar iedereen zich thuis voelt: het Central Innovation District.
2
Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
Beatrixkwartier Bezuidenhout-West
Inhoud 1. Inleiding
13
6. Ruimtelijk raamwerk
71
6.1 Wat is een raamwerk?
1.1 Waarom een Ontwikkelvisie?
6.2 Flexibiliteit in ontwikkeltempo en toekomst
1.2 Ontwikkelvisie onderdeel van het toekomstplan
6.3 Verdichten 6.4 Grote ingrepen buitenruimte
2. Participatie en communicatie
19
2.1 Informatievoorziening
6.5 Ondergrond 6.6 Voorzieningen
2.2 Overleg met stakeholders
7. Deelgebieden
2.3 Betrokkenen denken mee
85
7.1 Het Prins Bernhardviaduct
2.4 Wat heeft de participatie opgeleverd voor de Ontwikkelvisie
7.2 Bezuidenhout-West
3. Ruimtelijke en programmatische uitgangspunten
25
7.3 De groene verbinding
3.1 Structuurvisie CID
7.4 Prinses Beatrixlaan
3.2 Kwaliteitsplan CID
7.5 Op en rond het Schenkviaduct
3.3 Het voorzieningenonderzoek 3.4 Overig beleid
4. Verleden, heden en kansen
33
Bijlagen
101
1. Ruimtelijk programmatische verkenning
4.1 We bouwen voort op het verleden
2. Windonderzoek
4.2 Waardevolle gebouwen en structuren
3. Bezonningsonderzoek
4.3 Sterktes
4. Participatieverslag
4.4 Zwaktes
5. Voorzieningenprogramma
4.5 Raakvlakken lopende projecten 4.6 Condities en randvoorwaarden
5. Visie en ambitie
49
5.1 Verdichten en versterken 5.2 Verbinden van mensen en gebieden 5.3 Vergroenen en verduurzamen 5.4 Verlevendigen
Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
3
4
Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
Voorwoord
Den Haag groeit en de druk op de beschikbare ruimte neemt
geen ander wat werkt en wat beter kan. Waar is behoefte aan
toe. Tot 2040 komen er 100.000 mensen bij. Hoe zorgen we
meer groen? Hoe verbeteren we de fiets- en wandelroutes?
dat huidige en toekomstige Hagenaars hier prettig kunnen
Waar kunnen voorzieningen komen die de buurt versterken?
wonen, werken, leren en ontspannen? Een stad is tenslotte
Hun ideeën, passend binnen de ruimtelijke kaders en het
meer dan stenen en hoogbouw. Daarom maken we Haagse
Haagse beleid, vormen de basis voor onze ontwikkelvisie.
buurten, met ruimte voor ontmoeting, groen en voorzieningen dichtbij. Wijken met kwaliteit voor de bewoner en
Juist om te waarborgen dat de noodzakelijke verdichting
bezoeker, die bijdragen aan de uitstraling van onze stad.
hand in hand gaat met verlevendiging, vergroening en verbinding maken we deze ontwikkelvisie. Hiermee kiezen we
Het Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West speelt hierin een
voor een langetermijnplan dat Den Haag laat groeien zonder
belangrijke rol. Dit deelgebied, onderdeel van de gebiedsont-
de menselijke maat te verliezen. De ontwikkelvisie geeft de
wikkeling Central Innovation District (CID), ligt strategisch
gemeente, marktpartijen en bewoners en belanghebbenden
tussen 3 grote Haagse openbaarvervoerknooppunten en
houvast om het gebied te ontwikkelen. En beschrijft met
biedt een unieke kans om stedelijke vernieuwing te combi-
welke afspraken we dat met elkaar gaan doen.
neren met leefbaarheid. Mensen moeten in de buurt kunnen bewegen en ontspannen, naar de bibliotheek of een café
We zetten in op wijken met kwaliteit en karakter. Dat bete-
kunnen, en zorg en onderwijs kunnen krijgen.
kent niet alleen voldoende woonruimte en voorzieningen, maar ook een slimme verdeling van routes zodat het gebied
We staan dan ook voor belangrijke keuzes: hoe zorgen we
goed bereikbaar blijft. Het betekent veilige, aantrekkelijke
ervoor dat deze wijken niet alleen kunnen groeien, maar ook
straten waar mensen zich welkom voelen en graag verblijven.
leefbaar blijven? Waar maken we ruimte voor betaalbare
We maken ruimte voor groen, niet alleen als verfraaiing,
woningen, aantrekkelijke werkplekken en maatschappelijke
maar ook om de stad toekomstbestendig te maken in het
voorzieningen? Het Beatrixkwartier, nu vooral bekend als
veranderende klimaat. En we zorgen voor voldoende ruimte
zakendistrict, kan uitgroeien tot een dynamische stadswijk
voor bedrijven die zich willen vestigen en voor bedrijven die
waar een mix van wonen, werken en ontspannen samen-
willen doorgroeien.
komen. Bezuidenhout-West krijgt de ruimte om verder te ontwikkelen als een toegankelijke en diverse buurt met
Zo bouwen we samen aan een Beatrixkwartier en
aandacht voor de bewoners en sociale functies.
Bezuidenhout-West waar iedereen prettig kan wonen, werken en leven. Voor een veerkrachtig Den Haag – nu en in de
Deze ontwikkelingen raken iedereen die hier woont, werkt of
toekomst.
dagelijks komt. Daarom hebben we het afgelopen jaar uitgebreid gesproken met (toekomstige) bewoners, ondernemers,
Robert van Asten
gebruikers, ontwikkelaars, woningcorporaties, belangenorganisaties en maatschappelijke instanties. Zij weten als
Wethouder Stedelijke Ontwikkeling Ontwikkelvisie CID Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
5
Samenvatting
Het Central Innovation District (CID) is een nieuw deel van
Participatie
het Haagse centrum en het economische hart van de stad.
Participatie was een nadrukkelijk onderdeel bij het opstellen
Het is een internationaal knooppunt tussen en rondom de
van dit plan. Omwonenden, bedrijven en andere belangheb-
drie grootste Haagse stations: Den Haag Centraal, Hollands
benden zijn op verschillende manieren en momenten uitge-
Spoor en Laan van NOI. Omdat steeds meer mensen willen
nodigd om hun wensen, zorgen en adviezen te delen over de
wonen, werken en verblijven in Den Haag, maakt de gemeente
plannen in de Ontwikkelvisie. Met behulp van enquêtes, vier
de komende 20 jaar in het CID ruimte voor toekomstige en
bijeenkomsten en straatinterviews is informatie verzameld
huidige inwoners, studenten, ondernemers, professionals
en ruimte geboden om actief mee te denken over de toekom-
en bezoekers. Goede bereikbaarheid, voldoende groen en
stige inrichting van het gebied. Deze participatieperiode liep
passende voorzieningen zijn daarbij het uitgangspunt.
van juli 2024 tot en met januari 2025. De belangrijkste opgehaalde adviezen zijn:
In het CID kunnen we voldoen aan de toenemende vraag naar woningen en zorgen dat er voldoende ruimte blijft voor een groen. De hoofdopgave voor het CID is het realiseren van een centrummilieu dat ruimte biedt voor groei en vernieuwing in de komende 20 jaar, zowel voor woningbouw als kantoren
• Het toevoegen van maximaal 1.500 woningen wordt als realistisch beschouwd. Dit aantal ligt lager dan de streefaantallen uit de Structuurvisie. • Zorg ervoor dat maatschappelijke voorzieningen op de
en het daarbij behorende voorzieningenniveau. Voor het CID
begane grond van nieuwe gebouwen toegankelijk zijn voor
als geheel zijn de kaders bekend met de vaststelling van de
de hele buurt.
Structuurvisie CID (RIS 307135) en het Kwaliteitsplan CID (RIS
• Bij voorkeur worden maatschappelijke voorzieningen in de
314594). Daarnaast is het Voorzieningenonderzoek CID (RIS
wijk geplaatst, terwijl commerciële voorzieningen aan de
316628) als uitgangspunt genomen. Nu worden voor verschil-
Prinses Beatrixlaan worden gesitueerd.
lende deelgebieden in het CID toekomstplannen opgesteld die
• Er is een verdiepingsslag gemaakt op diverse punten, zoals
onze ambitie voor het CID verder concretiseren en zorgen voor
het creëren van levendige plinten en het groener maken van
een integrale ontwikkeling waarbij verdichten hand in hand gaat met vergroenen, verbinden en het verlevendigen van de
straten. • Eigenaren, gebruikers en ontwikkelaars van gebouwen
stad. Deze vier elementen kunnen niet los van elkaar gezien
langs de Prinses Beatrixlaan hebben aangegeven dat verle-
worden.
vendiging, vergroening en het schoon en heel houden van de Prinses Beatrixlaan bijdragen aan een aantrekkelijk en
De Ontwikkelingsvisie is geen formeel juridisch-planologisch instrument. Wel maakt de Ontwikkelvisie de weg vrij voor onder andere de volgende documenten: het beeldkwaliteitsplan, de ontwikkelstrategie en het buitenruimteplan. Om de plannen daadwerkelijk te realiseren, zal nog een planologisch-juridische procedure in het kader van de Omgevingswet doorlopen moeten worden. 6
Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
modern werkgebied.
Verbeteren verbindingen van en naar Den Haag Centraal
Vergroenen van de Utrechtsebaan door deze te overkluizen
Vergroenen van het Schenkviaduct en de Schenkzone
Verdichten en verlevendigen langs de Prinses Beatrixlaan Verdichten Verbinden
Vergroenen
Verlevendigen Impressie Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
7
Ontwikkelvisie
• De dichtheid die maximaal gehaald kan worden is een
Verbinden: We zetten in op duurzame mobiliteit om bij
Het gebied bestaat uit twee heel verschillende wijken:
resultante van stedenbouwkundig onderzoek, de partici-
de toename van het aantal woningen en kantoren de stad
het Beatrixkwartier, het zakendistrict van Den Haag, en
patie met belanghebbenden en de ontwikkelende partijen
leefbaar te houden. We zorgen daarom voor goed open-
Bezuidenhout-West, een rustige woonbuurt in het hart
in het gebied. In het Beatrixkwartier kan op korte termijn
baar vervoer en aangename fiets- en voetgangersroutes.
van de stad. Deze wijken zijn van elkaar gescheiden door
verdicht worden met kantoren, commerciële voorzieningen
De verdichte stad moet meegroeien met de tijd en daarom
de Utrechtsebaan. Verder is Bezuidenhout-West ingeklemd
en woningen. In Bezuidenhout-West kan verdicht worden
bouwen we aan een fijnmazig netwerk voor voetgangers.
tussen drie andere barrières: het Prins Bernhardviaduct, het
met woningen en maatschappelijke voorzieningen, waarbij
Met name voor voetgangers zijn de Utrechtsebaan, de
Schenkviaduct en het spoor. Door de wijken beter met elkaar
de grootste verdichting op lange termijn aan de rand van
viaducten en de sporen om Bezuidenhout-West onneembare
Bezuidenhout-West kan plaatsvinden.
barrières, terwijl dit juist de lange lijnen zijn die het gebied
te verbinden, wordt het verrassende contrast tussen de wijken zichtbaar gemaakt.
• Langs de François Valentijnstraat kan een groot aantal woningen worden toegevoegd. De huidige woningen zijn
Verdichten en versterken: In het CID wordt ingezet op de triple
nog lang niet afgeschreven, met uitzondering van het hoek-
helix om innovatie tot stand te brengen. Het gaat om het
gebouw nummer 250. Het is voor de eigenaar onmogelijk
bundelen van bedrijfsleven, overheid en onderwijs. De opgave
deze voorraad op te geven. Pas in een volgend decennium
vanuit de Structuurvisie is 170.000 m² bvo kantoren en 3.000
zal het mogelijk opportuun worden deze verdichtingskans
woningen.In het Beatrixkwartier kan met name het bedrijfs-
nader uit te werken. Deze is gekoppeld aan de overkapping
leven en de overheid versterkt worden, aanvullend op het
van de Utrechtsebaan waar de benodigde sport-, speel- en
onderwijs dat in Den Haag Centraal wordt versterkt. Hierdoor
beweegplekken gerealiseerd kunnen worden. Over de
ontstaat een voedingsbodem voor een innovatiemilieu waar
haalbaarheid van de overkapping zijn nog veel
diverse partijen hun krachten bundelen.
bouwkundige, financiële en andere onzekerheden. • Tot 2040 komt er naar verwachting 157.500 m² bvo
• In het Beatrixkwartier kan met name het bedrijfsleven en
kantoor-ruimte bij in het Beatrixkwartier. We voldoen
de overheid versterkt worden, aanvullend op het onderwijs
hiermee niet aan de kwantitatieve opgave uit de
dat in Den Haag Centraal wordt versterkt. Hierdoor ontstaat
Structuurvisie, maar realiseren wel 93% van het gevraagde
een voedingsbodem voor een innovatiemilieu waar diverse
aantal op korte termijn.
partijen hun krachten bundelen. • Binnen het Beatrixkwartier moet aandacht zijn voor
• In totaal komen er in beide wijken zo’n 1.850 woningen bij tot 2040. We voldoen hiermee niet aan de kwantitatieve
diversiteit van kantoren: van startups tot scale-ups tot
opgave uit de Structuurvisie, maar realiseren 62% van het
topkantoren.
gevraagde aantal. Een groot deel van de woningen wordt
• Om een succesvol innovatiemilieu te kunnen maken, is een
op lange termijn gerealiseerd.
goede mix van woningen nodig. Zo ontstaat de mogelijkheid
• Naast de verdichtingsopgave van het gebied is ook in beeld
werknemers te huisvesten, doorgroei binnen de wijk moge-
gebracht welke maatschappelijke voorzieningen er nodig
lijk te maken en een levendig gebied te realiseren, ook na
zijn bij het te realiseren maximale programma. Dit is circa
kantooruren.
8.000 m² bvo. Ook is er markt bij deze groei voor 1.500 m² nieuwe commerciële voorzieningen.
8
Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
met de binnenstad en de rest van Den Haag verbinden. • Uit mobiliteitsonderzoek blijkt dat het Prins Bernhardviaduct naar 2x1 rijbaan voor de auto kan met een aparte trambaan. Hierdoor ontstaat meer ruimte op het viaduct voor voetgangers, fietsers en groen. De route wordt niet alleen functioneel, maar door het groen en de begeleidende nieuwe plinten ook aangenamer. • Ook het Schenkviaduct kan op termijn naar 2x1 rijbaan voor de auto. Hierdoor ontstaat ruimte op het viaduct om een voetgangersverbinding te maken en groen toe te voegen. Ook komen er trappen vanuit de straten in BezuidenhoutWest naar het viaduct. Voor fietsers wordt de fietstunnel onder het spoor verbeterd door een flauwere hellingbaan en betere verlichting. • Er ontstaat ruimte op de kruispunten waar minder rijbanen vanaf de viaducten op het netwerk van de stad worden aangesloten. Hier kan worden ingezet op vergroening, zodat de kruispunten de representatieve entrees van de stad vormen. • Het overkluizen van het noordelijke deel van de Utrechtsebaan biedt kansen om de twee wijken beter met elkaar te verbinden. De bebouwing aan weerszijden van de Utrechtsebaan kent openingen waardoor de groene overkap-ping de twee wijken met elkaar kan verbinden. Over de haalbaarheid van de overkapping zijn nog veel bouwkundige, financiële en andere onzekerheden.
• De Beatrixlaan behoudt voor de auto vooralsnog hetzelfde
• Om Bezuidenhout-West toekomstbestendig te maken, is het
profiel omdat mobiliteitsonderzoek geen vermindering
de ambitie de groene binnenterreinen klimaatadaptief en
van autoverkeer laat zien op deze plek. Mocht de kans zich
biodivers in te richten met ruimte voor spelen en
aandienen, dan zou het fietspad aan de westzijde verbreed
ontmoeting.
moeten worden.
• Duurzaam bouwen is een belangrijk uitgangspunt. Nieuwe
Maatschappelijke voorzieningen: • Onderwijs (ca. 4.400 m2): basisschool + gymzaal+ kinderdagveblijf • Gezondheidscluster (ca. 1.000m2): 2x huisartsen, 2x tandarts, 3-4 fysiotherapeuten, apotheek, buurtkamer
• In Bezuidenhout-West wordt de Jan van Riebeekstraat een
kantoren worden duurzaam gerealiseerd of bestaande
• Maatschappelijke opvang/beschermd wonen (ca. 500 m2)
aangename straat met meer ruimte voor de voetganger en
kantoren gerenoveerd, waardoor het gebied weer kan
• Een (betaalbare) culturele voorziening/podium
groen. Deze straat is een belangrijke verbinding in de route
concurreren met andere kantoorgebieden in Nederland. Bij
• 5-10 ateliers
tussen Den Haag Centraal en Laan van NOI. Bij Den Haag
nieuwbouw en renovatie is aandacht voor hergebruik van
Centraal komt een nieuwe opgang naar het vergroende
materialen, een laag energieverbruik en natuurinclusieve
Commerciële voorzieningen:
busdek. Op de route is de auto te gast. Ook de Charlotte de
maatregelen.
• 2-3 x horeca (635-1000m2)
Bourbonstraat is een belangrijke voetgangers- en fietsver-
• Dit gebied voldoet aan de groennorm.
• 1x stuks commerciële dienstverlening (250-310m2)
binding in de wijk.
• We voegen nieuwe sport-, speel- en beweegplekken toe en
• 1x fitness sportschool (250m2)
verbinden die met de bestaande speelplekken door een Vergroenen en verduurzamen:In een stad met steeds meer
groene route: het speel- en beweegrondje. Dit wandelrondje
Ruimtelijk raamwerk
gebouwen vragen groen en openbare ruimte bijzondere
verbindt de belangrijkste speelplekken in het
De vier ambities resulteren en zijn bijeen gebracht/ingetekend
aandacht. Met aandacht voor klimaatadaptatie, natuurinclu-
Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West.
met maximale hoogtes en bouwcontouren. Ook is te zien wat
siviteit en biodiversiteit houden we rekening met de toekomstige ontwikkelingen. We doen drie grote ingrepen. • We vergroenen een aantal lange lijnen: het Prins Bernhardviaduct, het Schenkviaduct en het gebied onder het tramviaduct aan de Prinses Beatrixlaan. Zo worden straten aangenamer voor de stedeling en ontstaat er een beter ecologisch netwerk van bomen en struiken. • We verbinden groengebieden met elkaar zodat er een parklandschap ontstaat. De verborgen groenstrook aan de Pieter Both- en de Cornelis Speelmanstraat wordt via ‘de groene verbinding’ over de Utrechtsebaan verbonden met de green courtyards in het Beatrixkwartier. Op de ‘groene verbinding’ is plaats voor groen en spelen.
Verlevendigen: Er is ruime aandacht voor het verlevendigen van het gebied door de openbare ruimte en plinten van de (nieuwe) bebouwing te activeren. Het Beatrixkwartier wordt, ook buiten kantooruren, een levendig gebied. BezuidenhoutWest krijgt levendige randen die de lange lijnen versterken en een vitaal hart aan het Jan van Riebeekplein.
op korte termijn en lange termijn gerealiseerd kan worden. De Ontwikkelvisie is nadrukkelijk een visie voor de komende 15 jaar en geen blauwdruk voor toekomstige ontwikkeling van het gebied. Flexibiliteit blijft nodig om in te spelen op ontwikkelingen. Onderdelen van de visie zijn ambitieus en moeten nog op hun (financiële) haalbaarheid worden onderzocht. In de Ontwikkelstrategie gaan we meer in op de fasering en
• Er is meer plintruimte beschikbaar dan er voorzieningen
haalbaarheid van deze plannen, beschrijven we hoe we op
zijn. Daarom worden de voorzieningen op strategische
ontwikkelingen gaan sturen en maken we zo nodig keuzes.
plekken ingepast, waar ze het meest bijdragen aan de
Naar verwachting is de Ontwikkelstrategie eind 2025 gereed
levendigheid van het gebied.
voor besluitvorming.
• Het advies uit de participatie is om de maatschappelijke voorzieningen in Bezuidenhout-West te laten landen en de commerciële voorzieningen in het Beatrixkwartier.
• We vergroenen in Bezuidenhout-West een paar belang-
• De benodigde voorzieningen zijn berekend op basis van de
rijke routes: de Jan van Riebeekstraat en de Charlotte de
richtinggevende normen en de maximale verdichting van
Bourbonstraat. Deze straten leiden respectievelijk naar het
1.850 woningen en157.500 m² kantoor. De voorzieningen
groene busplatform en naar het fietstunneltje.
kunnen gefaseerd gerealiseerd worden in lijn met het tempo van de ontwikkelingen. Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
9
Ruimtelijk Raamwerkkaart bestaande bebouwing nieuwe ontwikkeling lange termijn ontwikkeling 50
maximale hoogte in meters fietspad straat voetgangersgebied publieke ruimte in gebouw vergroening collectief groen verbeteren binnenterrein solitaire bomen boomstructuur spel trappen inrit belangrijkste looproutes route tussen station zonnig terras
Den Haag Centraal
Laan van NOI
twee gebieden verbinden 10 Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
vergroenen langs de lange lijnen
verlevendigen binnen het gebied
Hoofdstuk 1 beschrijft waarom het maken van een Ontwikkelvisie noodzakelijk is en wat de belangrijkste kaders
Leeswijzer
zijn voor de ontwikkeling van Bezuidenhout-West en het Beatrixkwartier. In Hoofdstuk 2 wordt een samenvatting gegeven van het doorlopen participatietraject. Hoofdstuk 3 geeft de ruimtelijke en programmatische uitgangspunten weer en in Hoofdstuk 4 wordt een analyse gegeven van de bestaande situatie. In Hoofdstuk 5 worden de ambities benoemd aan de hand van de drie thema’s uit de Structuurvisie: verdichten, verbinden en vergroenen. Hieraan is het thema verlevendigen toegevoegd. Deze thema’s zijn de basis voor de uiteindelijke raamwerkkaart die in Hoofdstuk 6 wordt toegelicht. In Hoofdstuk 7 wordt ingezoomd op de deelgebieden waarbij wordt aangegeven welke initiatieven op korte termijn zullen plaatsvinden en welke ingrepen verder in de toekomst liggen en dus onzekerder zijn. In de bijlage zijn het wind- en bezonningsonderzoek, de ruimtelijk programmatische verkenning, het voorzieningenprogramma en de volledige participatieverslagen bijgevoegd.
Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West 11
12 Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
1. Inleiding
ise t raa
test
r iët
Hen
l Sto
Lou
a
ian
Jul
van
aan
gl ber
g aa l H n aa De ntr Ce
is
tra at
ixl aa
Charlotte de Bo
d via
t
k nk
n
12
A n/
aa
at
b se
urbonstraat
atr
ht
tra
lss
k
en
h Sc
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
Be
rec
de
en
uc
14 Ontwikkelvisie CID
us
es
ins
Pi
Da
Jan
traat
Co
Ut
iebeeks
at
tra
s en
Pr
Jan van R
z.
rs ete
ssa
at
tra
Na
s ijn
an
nt
av
ale sV oi
nco
Fra
in rol Ca
nc
ern
B ins
a Fr
Pr
at ct du tijnstra a i dv Valen har
he
Sc
e
ad
1. Inleiding
1.1 Waarom een Ontwikkelvisie?
De visie is geen formeel juridisch-planologisch instrument. Het geeft richting aan de te maken afspraken in anterieure
De basis zijn de kaderstellende beleidsstukken:
overeenkomsten met private partijen, onder meer over
Steeds meer mensen willen wonen, werken en verblijven
de Structuurvisie, het Kwaliteitsplan en het
plankosten, maar ook hoe de noodzakelijke voorzieningen
in Den Haag. In 2040 wonen er naar verwachting 630.000
Voorzieningenonderzoek. De Ontwikkelvisie Beatrixkwartier
in de plannen worden ingepast. De Ontwikkelvisie geeft een
mensen in Den Haag. Daarom zetten we ons in voor meer
& Bezuidenhout-West is een uitwerking van de Structuurvisie
ruimtelijk samenhangend raamwerk voor de belangrijkste
betaalbare en duurzame woningen in de stad. Goede bereik-
CID (RIS 307135). Het doel van de Ontwikkelvisie is het ontwik-
ruimtelijke ontwikkelingen in dit deelgebied van het CID.
baarheid, voldoende groen en voorzieningen zijn daarbij
kelen van de integrale kwaliteit en een gezonde, aantrekkelijke
de uitgangspunten. Al deze mensen hebben niet alleen een
leefomgeving, zodat deze past binnen de ambitie voor het CID
woning nodig, maar ook een fijne baan, een goede school en
en de bijbehorende verdichtingsopgave. De visie beschrijft het
een prettige, groene omgeving. De inwoners van Den Haag
toekomstplan en de ambities voor het gebied. Hierin staat in
hebben recht op een goede plek waar iedereen zich kan
grote lijnen hoe de ruimtelijke kwaliteit van het deelgebied
ontplooien en mee kan doen aan de samenleving. Daarnaast
moet worden verbeterd. De Ontwikkelvisie sluit aan op de
moet de groei duurzaam zijn: klaar voor de toekomst en
Ontwikkelvisie Den Haag Centraal en de Ontwikkelvisie
bestand tegen klimaatveranderingen. Het Central Innovation
Omgeving Laan van NOI. Waar de initiatieven zijn uitgewerkt,
District (CID) is aangewezen om, rond de drie grote treinsta-
is de Ontwikkelvisie specifiek. Waar de ontwikkelingen nog
tions, deze groei op een duurzame manier in te passen. Om op
deels onbekend zijn, is zij globaal. De verwachting is dat de
deze ambities te kunnen sturen, stelt de gemeente Den Haag
ontwikkeling tenminste twintig jaar duurt. Het is daardoor
voor het CID per deelgebied ontwikkelvisies op.
onmogelijk om alle ruimtelijke ontwikkelingen te voorzien. Maar de Ontwikkelvisie geeft richting en zet de stip op de
Plangebied
horizon, zodat de doelen gefaseerd gerealiseerd kunnen
Deze Ontwikkelvisie gaat over twee wijken: het
worden.
Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West. Deze worden begrensd door de Juliana van Stolberglaan aan de noordzijde,
Tegelijk met het maken van dit toekomstplan zijn er al lopende
de Carolina van Nassaustraat en de Louise Henriëttestraat
bouwplannen en -initiatieven in het gebied. Aan de Juliana
aan de oostzijde. Waar de Carolina van Nassaustraat op de
van Stolberglaan 1 is de bouw van het nieuwe ANWB-kantoor
Schenkkade stuit, loopt de begrenzing door tot de Prinses
al gestart. Het nieuwe kantoor van het Ministerie van OCW
Beatrixlaan en sluit aan de zuidzijde aan op het spoor.
start in 2025. Voor het kantoorgebouw Monarch IV zijn er
Ook de Haagse Poort valt binnen het plangebied van deze
mogelijkheden tot bouw die passen in het omgevingsplan
Ontwikkelvisie. Het spoor vormt ook de begrenzing aan de
van rechtswege. Deze bouwplannen nemen we over in de
westzijde van het plangebied.
Ontwikkelvisie. In de Ontwikkelvisie geven we ook de kaders voor de bouwinitiatieven. Samen met het op te stellen Beeldkwaliteitsplan en Buitenruimteplan vormen zij de basis waarop de gemeente de planologische- en vergunningsprocedures voor deze bouwinitiatieven wil doorlopen. Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West 15
Beatrixkwartier Beatrixkwartier
Bezuidenhout-West
Bezuidenhout-West 16 Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
1.2 Ontwikkelvisie onderdeel van het toekomstplan De Ontwikkelvisie is de eerste van vier samenhangende beleidsdocumenten voor de gebiedsontwikkeling in het Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West. Samen met het Beeldkwaliteitsplan, de Ontwikkelstrategie en het Buitenruimteplan vormt zij het Toekomstplan. Deze zijn naar verwachting in 2026 gereed. 1. De Ontwikkelvisie beschrijft de ruimte, de kwaliteit en de knelpunten die er nu zijn, evenals de ambities voor de toekomst van het gebied. Hiervan is een samenhangend kaartbeeld gemaakt waarin de belangrijkste voorziene ontwikkelingen zijn opgenomen. Deze visie is de basis voor de op te stellen Ontwikkelstrategie en het Buitenruimteplan. 2. De Ontwikkelstrategie beschrijft hoe de gemeente een ontwikkeling gaat uitvoeren. Hierin staan de middelen die de gemeente inzet om een deelgebied te kunnen ontwikkelen en de fases van het bouwen. 3. Het Beeldkwaliteitsplan beschrijft het toekomstige karakter van de omgeving. Hierin staan de ambities voor de uitstraling van de gebouwen (architectuur) en de inrichting van de openbare ruimte. 4. Het Buitenruimteplan/raamwerk openbare ruimte beschrijft het toekomstige karakter van de openbare ruimte. Hierin staat in grote lijnen hoe de buitenruimte wordt ingericht en de manier waarop het gebied wordt onderhouden en beheerd. Deze plannen samen noemen we het Toekomstplan van het gebied.
Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West 17
18 Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
2. Participatie en communicatie
20 Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
2. Participatie en communicatie De gemeente heeft actief gecommuniceerd en geparticipeerd over de ontwikkelvisie. Er is een aanpak voor participatie en communicatie ontwikkeld, gebaseerd op het Communicatieen Participatieplan CID (RIS303006, 2019) en het Haags Participatiekompas. Het participatieniveau ‘meedenken’ (adviseren) voor dit product werd in 2022 vastgesteld in overleg met de klankbordgroep CID, die bestaat uit vertegenwoordigers van acht bewonersorganisaties. Dit gebeurde in lijn met andere producten uit het Communicatie- en Participatieplan CID. Voor verschillende thema's werd de omgeving gevraagd om meningen, wensen en ideeën te delen (raadplegen). Vervolgens werd de omgeving om advies gevraagd op onderdelen. De participatieruimte werd beïnvloed door bestaande
planning. Het projectteam is bereikbaar per e-mail via csnoi@ denhaag.nl. Om zoveel mogelijk mensen in de omgeving van het gebied te informeren en uit te nodigen om mee te doen zijn digitale en fysieke communicatiemiddelen ingezet. Twee informatiefolders zijn huis-aan-huis verspreid: bij de start van de participatie in september 2022 en het vervolg in juli 2024. Ook is er huis-aan-huis uitgenodigd, voor de start- en laatste bijeenkomst. Bekende stakeholders nodigden we per e-mail uit. Tot slot plaatsten we berichten op de beeldschermen in het stadhuis en stadsdeelkantoor Haagse Hout, in de CID nieuwsbrief en via sociale media. Bij de communicatiemomenten met de omgeving is steeds de fase binnen het participatieproces benoemd. We blikten terug en vooruit. Genodigden voor en deelnemers aan de bijeenkomsten zijn steeds per e-mail geïnformeerd over de vervolgstappen. Na elke bijeenkomst is het verslag gedeeld met de deelnemers.
2.2 Overleg met stakeholders Er zijn verschillende partijen betrokken bij het maken van de ontwikkelvisie: • Bewoners(-organisaties) en ondernemers(-organisaties) in het Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West • Studenten en bezoekers van het gebied • Gebouw- en grondeigenaren, waaronder het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) • Belangenorganisaties, zoals AVN, fietsersbond. Met een aantal betrokken partijen is vaker overlegd om vroegtijdig met elkaar te verkennen waar mogelijkheden of belemmeringen lagen in de planvorming van de ontwikkelvisie.
Het Rijksvastgoedbedrijf, Haagwonen en ontwikkelaars Het Rijksvastgoedbedrijf en Haagwonen hebben enkele gebouwen in het gebied. Ook commerciële ontwikkelaars
beleidskaders.
Digitale en fysieke participatie
hebben plannen voor nieuwbouw op hun terreinen (grond-
Om het participatietraject zorgvuldig vorm te geven, is voor
Tijdens het participatietraject zijn er verschillende partici-
posities). Deze partijen gaan het programma uitvoeren en
de start van het traject de participatieaanpak besproken
patiemiddelen ingezet. We vroegen twee keer online mee
zijn daarom intensief betrokken bij het maken van de ontwik-
tijdens het participatieoverleg. Hierin zitten vertegenwoor-
te denken, via een digitale vragenlijst en door online te
kelvisie. Er zijn afspraken gemaakt over hun bijdrage en er is
digers van bewoners- en ondernemersorganisaties uit het
stemmen. Daarnaast organiseerde de gemeente vijf fysieke
gekeken naar hun bouwplannen door een programmatisch
gebied, ontwikkelaars zoals het Rijksvastgoedbedrijf en
bijeenkomsten in het gebied.
en stedenbouwkundig onderzoek. Deze onderzoeken laten in grote lijnen zien hoe het bouwplan past in de ontwikkelvisie
belangenorganisaties.
2.1 Informatievoorziening
Uitkomst participatieproces
en met welke uitgangspunten de uitvoering volgens de
In deze ontwikkelvisie is bij elke ambitie een korte opsomming
Omgevingswet kan gebeuren.
van de opbrengst van de participatie opgenomen. Hierin staan Op het participatieplatform is de projectpagina www.
de belangrijkste reacties en wat de gemeente hiermee heeft
denhaag.nl/toekomstbeatrixkwartier te vinden. Hier staat
gedaan. In de bijlage staat het participatieverslag met een
alle informatie over het toekomstplan waar de ontwikkelvisie
uitgebreidere toelichting.
onderdeel van is, de verslagen van bijeenkomsten, informatiebrieven en uitnodigingen, toekomstige bijeenkomsten en de
Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West 21
2.3 Betrokkenen denken mee Om tot deze ontwikkelvisie te komen zijn er meerdere digitale en fysieke participatiemomenten georganiseerd. De participatie startte via een huis-aan-huis informatiebrief waarbij de omgeving en andere belanghebbenden werden geïnformeerd over de plannen in het gebied en de manier waarop men kon participeren. Ook is via een digitale vragenlijst gevraagd naar hun mening en ideeën over de toekomst van hun woon- of werkomgeving. De resultaten werden gebruikt als startpunt voor de gesprekken met de omgeving op 14-15 oktober 2022 en de vervolggesprekken in 2024.
Ophalen inbreng Tijdens de CID dagen, 14 en 15 oktober 2022, ging de gemeente voor het eerst met belangstellenden in gesprek over de Ontwikkelvisie Beatrixkwartier en Utrechtsebaan (toen nog zonder Bezuidenhout-West) rondom de maquette van het CID-gebied. Inwoners, ondernemers, ontwikkelaars, natuurverenigingen en bedrijven zoals de HTM dachten mee. Tijdens zogeheten tafelgesprekken deelden deelnemers hun ideeën en meningen over het verbinden van het Beatrixkwartier en de Utrechtsebaan door de openbare ruimte beter te gebruiken en welke architectuur gewenst is in het gebied. Voor het vervolg van de participatie in 2024 heeft de gemeente participatiebureau Tertium gevraagd om een intensief participatietraject te organiseren over de ontwikkelvisie. Het doel was om (toekomstige) bewoners, ondernemers en belanghebbenden:
Maquette Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West 22 Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
1. actief te informeren en te betrekken bij het maken van de toekomstplannen;
is in beginsel leidend in de vorm van een advies aan de raad. De gemeente stelde deelnemers 2 adviesvragen:
2.4 Wat heeft de participatie opgeleverd voor de Ontwikkelvisie?
2. te raadplegen om een duidelijk beeld te krijgen van de wensen, zorgen en ideeën over de ontwikkeling van het gebied; 3. een advies te vragen op onderdelen van de ontwikkelvisie.
1. Welke voorzieningen passen het beste aan de Beatrixlaan en in Bezuidenhout-West? 2. Waar zouden deze voorzieningen moeten komen in het gebied?
Informeren en ophalen Op 3 juli 2024 was er een inloopbijeenkomst met een
• Het aantal woningen in het gebied gaat omlaag. Er komen maximaal 1.500 woningen bij. Dit is minder dan het streven van 3.000 woningen uit de Structuurvisie CID; • Vanuit de eigenaren, gebruikers en ontwikkelaars van gebouwen langs de Prinses Beatrixlaan wordt het verleven-
Hier zijn in totaal 7 adviezen uitgekomen.
informatiemarkt over de plannen voor de Ontwikkelvisie
digen, de vergroening en het schoon en heel houden van de Prinses Beatrixlaan als wens genoemd. Dit draagt bij aan
Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West. Tijdens een video-
Online stemmen over adviezen
presentatie zijn de ruimtelijke kaders uitgelegd, konden
Om meer draagvlak en lading te geven aan de ontvangen
bezoekers vragen stellen en een eerste reactie achterlaten
adviezen, is er een digitale raadpleging uitgevoerd. Iedereen
Bezuidenhout-West en commerciële voorzieningen aan de
op een reactieformulier. Daarnaast waren er workshops en
die dat wil kon aangeven in hoeverre zij het eens of oneens
Prinses Beatrixlaan te plaatsen;
wandelingen door het gebied over thema's als levendigheid,
zijn met de adviezen. De online tool stond open van 6 januari
• Het advies is een medisch centrum, een betaalbare cultuur-
groen en klimaat en bereikbaarheid.
tot en met 2 februari 2025. Via een huis-aan-huis uitnodi-
voorziening aan de Prinses Beatrixlaan en een (binnen)
een sterk, aantrekkelijk en modern werkgebied; • Het advies is om maatschappelijke voorzieningen in
ging, sociale media campagne en posters in het gebied zijn
voorziening voor jongeren van 12 t/m 20 jaar toe te voegen;
Verdiepen en advies vragen
mensen gevraagd digitaal mee te doen. Er zijn in totaal 157
• Het advies is om een groene wandelroute en een hondenuit-
Op 26 september 2024 organiseerde we themagesprekken.
reacties ontvangen. 3 van de 7 adviezen kregen een ruime
Er waren verschillende workshops over de thema's verbinden,
meerderheid.
verdichten, verlevendigen en vergroenen. Aan de hand van
laatgebied te maken; • Daarnaast heeft de participatie geleid tot een verdiepingsslag op tal van punten zoals de nadruk op levendige plinten
met bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden
Reactie op concept Ontwikkelvisie Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West
over een van de thema's. Gesprekken gingen bijvoorbeeld over
Tijdens de laatste bijeenkomst op 30 januari 2025
het aanwijzen van mobiliteitsknelpunten in het gebied en het
presenteerden we de laatste versie van de ontwikkelvisie.
In hoofdstuk 6 ziet u in de gele kolommen hoe de reacties en
toevoegen van groene kwaliteiten. Ook werd de verdichtsop-
Ook vertelden we wat er is gedaan met de inbreng. Via een
adviezen zijn verwerkt.
gave nagebootst, door blokjes die 3.000 woningen represen-
panel bestaande uit betrokken bewoners en belanghebbenden
teren in het gebied proberen te plaatsen.
en een gesprek met de zaal verzamelden we de laatste reacties
een maquette en kaarten van het gebied sprak de gemeente
en de aandacht voor het groener en veiliger maken van wandel- en fietsroutes;
op de ontwikkelvisie, welke zijn verwerkt in de uiteindelijke Uit de themagesprekken kwam het belang en gemis van goede
versie. Alle deelnemers zijn gevraagd hun ervaring te delen
voorzieningen in de buurt regelmatig ter sprake. Daarom
over het participatieproces via een evaluatieformulier. Daarna
organiseerde de gemeente op dinsdag 19 november 2024
is de participatie afgerond met een participatieverslag.
een adviesbijeenkomst over het onderwerp voorzieningen.
Het participatieverslag is als bijlage bij de ontwikkelvisie
De uitkomst van deze participatie tijdens deze bijeenkomst
gevoegd.
Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West 23
Foto gemaakt door Martijn Beekman, Valerie Kuypers en Frank Jansen
24 Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
3. Ruimtelijke en programmatische uitgangspunten
Afbeelding 4.5 Hoogstedelijk wonen, werken en recreëren Afbeelding 4.4 Ontmoeten, plinten en verbinden
Legenda
Legenda
ng 4.5 Hoogstedelijk wonen, werken en recreëren
Structuurvisie CID: ontmoeten, plinten en verbinden (uitsnede Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West e.o.).
Structuurvisie CID Den Haag
29 | 73 Structuurvisie CID Den Haag 28 | 73 Structuurvisie CID Haag 26 Ontwikkelvisie CIDDenBeatrixkwartier & Bezuidenhout-West
Structuurvisie CID: hoogstedelijk wonen, werken en recreëren
3. Ruimtelijke en programmatische uitgangspunten
gebied. Dat zijn randvoorwaarden waar de ontwikkeling echt
binnenstad. We gebruiken bestaande doorgaande lange
aan moet voldoen. Hierin staan regels voor iedereen die in
lijnen die kenmerkend zijn voor Den Haag om het CID
de toekomst in het CID wil bouwen. En het biedt inspiratie.
onderling en met de rest van de stad te verbinden. Het CID
Zo zorgt de gemeente voor voldoende kwaliteit van de
wordt een bonte mix van wonen, werken en voorzieningen.
gebouwen en buitenruimte, maar ook voor samenhang tussen
Dat zorgt voor een levendig en aantrekkelijk straatbeeld,
de deelgebieden en binnen de gebiedsontwikkeling.
economische en culturele kruisbestuiving en reductie van
De gemeente Den Haag heeft op een aantal relevante
3. Het Voorzieningenonderzoek CID (RIS316628, geagendeerd
tussen overheid, kennisinstellingen en bedrijven, is de basis
beleidsterreinen keuzes gemaakt die het vertrekpunt
voor de raad) laat zien hoeveel voorzieningen er nodig
van ontwikkelingen in het CID.
vormen voor de ontwikkeling van het Beatrixkwartier en
zijn voor het aantal (nieuwe) inwoners in het CID. En het
Bezuidenhout-West. In dit hoofdstuk worden de ruimtelijke en
bekijkt waar deze voorzieningen zouden kunnen komen.
Op bouwblok- en gebiedsniveau worden zones aangegeven
programmatische uitgangspunten voor het Beatrixkwartier en
Ook de hoeveelheid groen neemt de gemeente mee in het
voor Rust-Reuring-Ruis en wat de concrete betekenis is van
Bezuidenhout-West uit de Structuurvisie, het Kwaliteitsplan
voorzieningenonderzoek. Voorzieningen, zoals cultuur-,
die zones met betrekking tot functiemenging. Daarbij wordt
en het Voorzieningenonderzoek besproken. Deze
sport-, zorg- en onderwijsinstellingen, zijn belangrijk voor
rekening gehouden met een gevoel van sociale veiligheid.
Ontwikkelvisie is het concrete vervolg op beleidsdocumenten
de leefbaarheid in het gebied. Door de uitkomsten van
en ruimtelijke visies die al eerder door de gemeente zijn
het onderzoek kan de gemeente zorgen voor voldoende
De belangrijkste ambities en doelstellingen zijn verdichten,
vastgesteld. Kaderstellend zijn:
reserveringen van ruimte in het (deel)gebied.
verbinden en vergroenen:
1. De Structuurvisie CID (RIS307135, 1 juli 2021) beschrijft op
De belangrijkste ambities en doelstellingen voor het CID
• Verdichten en versterken: De stationsgebieden worden
grote lijnen hoe de identiteit, de grootte en de wensen van
worden hierna beschreven.
het CID-gebied eruit moeten zien aan de hand van de drie ambities: verdichten, vergroenen, verbinden. Bijvoorbeeld: het
reisafstanden. De triple helix, een sterke samenwerking
3.1 Structuurvisie CID
aantal woningen, de plekken om te werken, het verkeer, groen
verder ontwikkeld als innovatiemilieus waar diverse partijen hun krachten bundelen. In de PlanMER behorend bij de Structuurvisie wordt een opgave gesteld voor het Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West van 3.000 woningen
en gewenste voorzieningen. De Structuurvisie is bedoeld
Het Central Innovation District (CID) wordt doorontwikkeld tot
om te kijken of toekomstige plannen en ontwikkelingen
een gebied met een vestigingsklimaat voor topkantoren en
passen binnen de visie van de verschillende deelgebieden.
instellingen. Het gebied heeft een aantrekkelijke buitenruimte
met vervoer en mobiliteit. De voetganger komt op de eerste
Dat kunnen plannen zijn van de gemeente zelf, maar ook
en een goede mix van wonen en werken. Rondom de drie
plaats. De mobiliteitstransitie in het CID zorgt voor een
van ontwikkelaars of bedrijven. De Structuurvisie geeft ook
intercity stations zetten we in op innovatie.
verschuiving naar 40% lopen, 25% fietsen, 20% OV en 15%
richting aan het toekomstige Omgevingsplan.
en 170.000 m² kantoren. • Verbinden van mensen en gebieden: We gaan anders om
auto. In het Beatrixkwartier is functiemenging gewenst Het CID wordt een centrummilieu: een verdubbeling van
en zal meer aandacht besteed moeten worden aan de
2. Het Kwaliteitsplan CID (RIS314594) beschrijft de basis voor
het Haagse centrum. Het CID wordt een hoogstedelijk
voetganger door de walkability van het gebied te vergroten.
de ruimte en de beeldkwaliteit (hoe iets eruitziet) in een
gebied dat wordt gekenmerkt door een hoge concentratie
In de stadsbrede netwerkstudie is verder uitgezocht hoe
gebied. Bijvoorbeeld de identiteit van de deelgebieden, het
van woningen, werkplekken en voorzieningen in een
we dit concreet kunnen maken voor het Beatrixkwartier en
ontwerp van de openbare ruimte en de soorten gebouwen.
gebied met een hoge verblijfskwaliteit en een uitstekende
Bezuidenhout-West.
Ook is er aandacht voor belangrijke kernkwaliteiten in een
bereikbaarheid, in aanvulling op de bestaande historische Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West 27
bestaande Haagse Daarnaast moeten de kwaliteitsopgaven kernkwaliteiten worden van het CID worden uitgevoerd. I. Eeuwige Haagse Natuurlij behouden en indien nodig 1. Verblijfskwaliteit 2.4.Voor ieder
ruimtelijk kwalitatieve
Samenhang met de Stad worden ontwikkeld.
Schoonheid
versterkt.
II. Lange lijnen verbinden de stad
Daarvoor moeten de
Het CID moet in
Daarvoor moeten de Het CID moet in bestaande Haagse Daarnaast moeten de kwaliteitsopgaven ruimtelijk kwalitatieve bestaande Haagse Daarnaast moeten de kwaliteitsopgaven ruimtelijk kwalitatieve kernkwaliteiten worden van het CID worden uitgevoerd. Samenhang met de worden kernkwaliteiten van het CID worden uitgevoerd. met de en indien nodig behouden Stad wordenSamenhang ontwikkeld. behouden en indien nodig Stad worden ontwikkeld.versterkt. 4. Natuurlijk! central III. Eigen karakters I. Eeuwige Haagse II. Lange lijnen 1. Verblijfskwaliteit 2. Voor iedereen versterkt. per deelgebied Schoonheid verbinden de stad innovation district KWALITEITSPLAN
+ +
p. 8
I. Eeuwige Haagse Schoonheid
1. Verblijfskwaliteit
2. Voor iedereen
I. Eeuwige Haagse central Schoonheid innovation
district
1. Verblijfskwaliteit + + +
+
p. 8
II. Lange lijnen verbinden de stad
gse
Daarnaast moeten de kwaliteitsopgaven van het CID worden uitgevoerd. central innovation district
worden nodig
e
4. Natuurlijk!
II. Lange lijnen verbinden de stad
KWALITEITSPLAN
central innovation district KWALITEITSPLAN p. 8
central innovation 1. Verblijfskwaliteit district
III. Eigen karakters per deelgebied 2. Voor iedereen
KWALITEITSPLAN p. 8
+ + +
4. Natuurlijk!
+ + + +
5. Slim verdichten
€£
5. Slim verdichten
4. Natuurlijk!
£¥
+ +
$ + +
6. + Economisch topmilieu
+ +
5. Slim
III. Eigen karakters verdichten per deelgebied
7. Haal er meer uit dan erin zit
$ ¥€
€£
£¥
$
6. Economisch topmilieu
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
4. Natuurlijk! 3. Mix
$ ¥€
3. Mix
De kernkwaliteit en kwaliteitsopgaven uit Kwaliteitsplan CID 28 Ontwikkelvisie CID
2. Voor iedereen
7. Haal er meer uit dan erin zit
III. Eigen karakters per deelgebied
p. 8
karakters $ ¥€ III.perEigen deelgebied
II. Lange lijnen + + + verbinden de stad
KWALITEITSPLAN
de
+
3. Mix
Kwaliteitsplankaart CID: mogelijk toekomstbeeld CID
+ + + +
5. Slim verdichten
€£
£¥
$
6. Economisch topmilieu
7. Haal er meer uit dan erin zit
+ + +
+ +
5. Slim verdichten 3. Mix
$ ¥€
€£
£¥
$
7. Haal er mee 6. Economisch dan erin z topmilieu
• Vergroenen en verduurzamen: In een stad met steeds meer
• veel ruimte voor kantoren en bedrijven in topmilieus,
gebouwen vragen groen en openbare ruimte bijzondere
• hiernaast ruimte voor starters en groeiers. en
aandacht. Elke ontwikkeling moet bijdragen aan de groene
• in mindere mate ruimte voor lichte maakindustrie en stads-
kwaliteiten van Den Haag en een prettige leefomgeving.
3.2 Kwaliteitsplan CID In het Kwaliteitsplan CID (RIS 314594) wordt de kwalitatieve opgave beschreven in drie kernkwaliteiten en zeven
verzorgende bedrijven.
In het Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West hebben we
• single tenants zijn in dit gebied in de meerderheid, maar
daarom onderzocht waar we groenstructuren kunnen
hiernaast is ook ruimte gewenst voor multi tenants.
kwaliteitsambities. In het Kwaliteitsplan wordt een mogelijk toekomstbeeld geschetst waarin de samenhang tussen de deelgebieden is opgetekend. De grootste ingrepen in
aanhelen en extra oppervlakte kunnen toevoegen.
Innovatie en de triple helix
dit deelgebied zijn de overkapping van de Utrechtsebaan,
thema aan toegevoegd: verlevendigen. Hiermee leggen
Er zijn nu ca 600 ondernemingen gevestigd uit diverse
verdichting aan de rand van Bezuidenhout-West en het
we de verbinding naar de kwalitatieve opgave uit het
sectoren, waarvan een kwart verbonden is met financiën,
Beatrixkwartier. Op de plaats van het Schenkviaduct is de
Kwaliteitsplan.
overheid en zakelijke diensten, ICT en energie. Met duizenden
singel doorgetrokken en er is vanuit Bezuidenhout-West
maatschappelijk betrokken organisaties in het Beatrixkwartier
een aansluiting getekend op het vergroende busplatform
en een bruisende startup scene naast diverse private en
bij Den Haag Centraal. In het Kwaliteitsplan worden de twee
publieke partijen rond NOI, vormen deze gebieden samen
deelgebieden als volgt omschreven: Het Beatrixkwartier
Het Beatixkwartier is, samen met de Laan van NOI, hét
het hart van Den Haag’s digitale veiligheidscluster gekoppeld
wordt door het toevoegen van woningen en voorzieningen
internationale visitekaartje van Den Haag! Hier groeit een
aan financiën en overheid. Het doel is om de interactie tussen
verlevendigd buiten openingstijden of kantooruren.
community van ondernemingen die aan een veiligere en
deze partijen optimaal te benutten zodat technologische
De nadruk blijft liggen op het zakelijke karakter, hiermee
duurzamere wereld werkt door innovaties op het gebied van
oplossingen ontstaan voor zowel het versterken van de
blijft het Beatrixkwartier een belangrijk zakendistrict.
digitalisering, cybersecurity, forensics en financiën. De huidige
groeiende digitale veiligheidsmarkt als het verbeteren van
De openbare ruimte komt in dienst te staan van de toe te
gevestigde ondernemingen moeten behouden worden voor
publieke diensten en een duurzamere financiële sector.
voegen functies. Ook de bestaande plinten van gebouwen
• In de Ontwikkelvisie hebben we hier nog een vierde
Kantoren en bedrijfsruimte
de toekomst en worden aangevuld met andere grotere en
kunnen beter aansluiten op de straat en bijdragen aan de
kleinere ondernemingen om zo het ecosysteem diverser
Op basis van de input uit de Structuurvisie CID (toevoeging
gewenste kwaliteit op straat. Vergroening is een belangrijk
en dus toekomstbestendiger te maken. Het accent ligt op
400.000 m2 bvo) en de behoefte in de Ontwikkelvisie Den Haag
thema in de openbare ruimte. Bezuidenhout-West wordt
ondernemingen die een duurzame groei stimuleren met
Centraal (130.000 m bvo), zou in dit deelgebied nog 270.000
met een nieuw gezicht gerepresenteerd langs de lange
respect voor people, planet, profit. Het Beatrixkwartier is en
m2 bvo kantoren gebouwd moeten worden. Er zijn sterke
lijnen van Den Haag. Langs de randen is plaats voor
blijft een gewilde kantorenlocatie. Het is zaak om voldoende
twijfels of dit een realistische aanname is. De planMER bij het
nieuwe woningbouw, aanvullend op de reeds bestaande
nieuwbouwkantoren te programmeren voor de markt waar
CID hanteerde een bandbreedte voor de hoeveelheid kantoren
typologieën, samen met aanvullende voorzieningen voor
marktpartijen gevestigd worden die elders in de stad uit hun
van 300.000 tot 400.0000 m bvo; dat zou leiden tot een
de wijk. De verdichtingsopgave kan mogelijk bijdragen aan
jasje groeien of momenteel gehuisvest zijn in verouderde
minimale kantooropgave van 170.000 m2 bvo.
de verduurzamingsopgave voor de gehele wijk. De inzet op
2
2
kantoorpanden. Ook is de locatie zeer geschikt voor de
verdichting langs de randen geeft ook aanleiding om barrières
vestiging van innovatie start ups en scale ups. De overheid is
In Ontwikkelstrategie moet onderzocht worden welke coalities
te slechten, waardoor de wijk goed wordt verbonden met de
reeds voldoende vertegenwoordigd in dit gebied.
kansrijk zijn.
rest van de stad. Ook binnen de wijk wordt ingezet op goede, veilige en aantrekkelijke routes en verblijfskwaliteit. Alle
Het Beatrixkwartier laat zich profileren als een zakelijk district.
ontwikkelingen moeten passen binnen de maat en schaal van
Dit betekent:
de wijk, waardoor het kleinschalige karakter zichtbaar blijft. Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West 29
3.3 Haagse nota richtinggevende normen voor maatschappelijke voorzieningen en groen
3.4 Woonvisie
Studenten Door de aanwezigheid van de onderwijsinstelling de Haagse
Het CID is een hoogstedelijk woonmilieu voor mensen
Hogeschool, Inholland, Universiteit Leiden en TUDelft kent het
die graag in de stad willen wonen. In het bijzonder (inter-
CID is de grootste concentratie aan studenten van Den Haag.
In 2024 heeft de gemeente de Haagse nota richtinggevende
nationale) kenniswerkers, starters, vroege doorstromers,
Ook is Den Haag de grootste MBO-stad van Nederland, de
normen voor maatschappelijke voorzieningen en
stedelijke gezinnen, empty-nesters en studenten (Woonvisie
MBOstudenten spelen een belangrijke rol bij innovatie.
groen vastgesteld, zie Haagse richtinggevende normen
Den Haag 2017-2030 (RIS296833)). Deze groepen dragen
De talenten van al deze studenten komen tot uiting in het
voor maatschappelijke voorzieningen en groen 2024
bij aan het internationale, gastvrije, levendige en econo-
gebied. Horeca en unieke actieve leisure concepten maken
(RIS317835_Bijlage_1). De raad legt in gebiedsvisies (tot 2024
mische profiel van Den Haag. In nieuwe multifunctionele
het gebied levendig en aantrekkelijk. De voorzieningen in het
structuurvisies) voor ontwikkelgebieden vast hoeveel
gebouwen wordt het woonprogramma afgestemd op diverse
gebied sluiten aan op talent-ontwikkeling en er is ruimte voor
voorzieningen nodig zijn, en waar. Hiermee is voor langere
doelgroepen en kan worden ingespeeld op bijzondere woon-
(innovatieve vormen van) sport, ondernemerschap, cultuur,
tijd (10-20 jaar) ruimte gereserveerd voor de voorzieningen
vormen. Voor een deel van deze woningen gaat het om woon-
muziek en experimenteren.
en het groen. Aan de hand van dit kader is uitgewerkt wat een
werkvormen, groepswonen of full-service appartementen.
goed voorzieningenniveau is voor de verwachte toename van
Daarnaast zien we nieuwe bewoners van woningen in de
Zorgwonen
bewoners in het Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West.
binnenstad en rond ov-knooppunten milieubewuster reizen.
De vraag naar zorgwoningen, en daaraan gerelateerde oude-
Zolang er maar voldoende beschikbare alternatieven zijn als
renwoningen is groot in Den Haag. Voor Bezuidenhout ligt
In deze Ontwikkelvisie zijn de richtinggevende normen
openbaar vervoer en deelmobiliteit en deze betaalbaar en
er een opgave voor 110 geclusterde woningen voor ouderen
toegepast op het aantal woningen en kantoren dat we in de
betrouwbaar zijn
voor 2030 (Woonzorganalyse Factsheet Den Haag; Companen in kader van woonzorgvisie, 2024)).
Ontwikkelvisie voorstellen. Ook de fasering zal hierbij een rol spelen. Als er minder woningen en kantoren gerealiseerd
Human Capital
worden, komen er ook minder voorzieningen.
Den Haag groeit de komende twintig jaar naar meer dan
Woonkwaliteit
620.000 inwoners, wat vraagt om ruimte voor banen van de
Woonkwaliteit en sociale cohesie in hoogstedelijk gebied is
De ruimtelijke inpassing van deze voorzieningen is relevant
toekomst. Er is echter een mismatch op de arbeidsmarkt:
een belangrijk uitgangspunt. We creëren een aantrekkelijke
en geeft input voor de uitwerking in de Ontwikkelvisies.
bedrijven vinden moeilijk geschikt talent. Daarnaast is er
woonkwaliteit een combinatie van goede voorzieningen
Zo worden in het gebied Beatrixkwartier en Bezuidenhout-
een tekort aan betaalbare bedrijfsruimtes en woningen voor
(cultuur, leisure, sport, zorg, onderwijs, werk), goede ontmoe-
West mogelijkheden gezien voor het primair onderwijs,
studenten en jonge werknemers, wat de economische groei
tingsruimtes in de buitenruimte in en om het gebouw,
een gezondheidscentrum en een buurtcentrum (allen
en talentaantrekkelijkheid belemmert. Campusontwikkeling
ontmoetingsruimtes voor bewoners binnen het gebouw.
zoeklocaties). Dit wordt verder uitgewerkt in het hoofdstuk
en innovatie kunnen de stad economisch versterken, maat-
We zorgen voor toegang tot groen op geborgen plekken en een
Voorzieningen 6.5. De speelnorm wordt verder toegelicht in
schappelijke uitdagingen aanpakken en nieuwe start-ups en
goede verbinding met omliggende buurten en het centrum.
het hoofdstuk Grote ingrepen in de buitenruimte 6.4.
bedrijfsontwikkeling stimuleren.
Kernwaarde van het CID is ruimte voor ontmoeting.
In het CID maken we huisvesting voor de werknemers van
• Ontmoetingsruimtes in het gebouw voor bewoners (plint,
toekomst, en voor de bedrijven die we hier willen aantrekken. Woningen voor werknemers in de breedste zin van woord: van praktisch geschoold tot en met academisch.
verdiepingen, aan daktuin, bovenin) • Ontmoetingsruimte in gebouw en directe omgeving commercieel (horeca, sport, leisuire) • Ontmoetingsruimte op de daken/ binnenterrein
30 Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
3.5 Overig beleid
• Ontmoetingsruimte in de openbare ruimte
oppervlakte van ten minste 50 tot 55 m2 gbo. In de typologieën
• Goede verbinding met het centrum
passen het brede scala aan doelgroepen.
Omdat er sterk gemengd programma wordt gerealiseerd dan
Daarbij geldt een eis van 30% sociale huur, 20% middeldure
Naast de hiervoor genoemde beleidsdocumenten zijn er
er niet altijd gewoond aan de straat. Toch willen de levendig-
huur, 20% betaalbare koop en 30 % vrije sector (koop of huur).
nog vele andere documenten die kaders geven voor de Ontwikkelvisie. Deze beleidskaders zijn vaak stadsbreed en
heid op ooghoogte, wat vraag een plintenstrategie/ sturing op plinten en 16-uurs functies op kritische plekken/ zichtlijnen in
Ook bouwen we a-typische, innovatie woonvormen. 2% van
sectoraal. Denk aan de hoogbouwnota, de Woonagenda,
het gebied.
de woningen wordt ingevuld als innovatieve woonvorm.
het Urgentieprogramma kantoren, de Plintenstrategie, de
Gedurende de gebiedsontwikkeling kansen benutten voor
Een goed voorbeeld hiervan is groepswoningen, waarbij
Netwerkstrategie 2040, de Nota parkeernormen CID en
placemaking en tijdelijkheid. Waar mogelijk ook op lange
meerdere huishoudens samen gedeelde voorzieningen delen.
Binckhorst Den Haag 2020, Schaalsprong OV en de Wegwijzer
termijn de functies borgen.
Den Haag heeft de vertegenwoordiging van groepswoningen
Den Haag Klimaatbestendig. Alle relevante gemeentelijke
georganiseerd in Centrum Groepswonen Den Haag.
beleidskaders zijn meegenomen in de Ontwikkelvisie of
Woningtypen
Deze eis geldt in principe per ontwikkeling, tenzij de
moeten meegenomen worden bij de uitwerking van de
Om ruimte te bieden voor mensen met verschillende achter-
gemeente en initiatiefnemers privaat- en publiekrechtelijk
bouwplannen.
gronden en interesses maken we verschillende woningtypes.
kunnen borgen dat het programma op gebiedsniveau CID
We faciliteren ook de stijgende vraag naar éénpersoons-
wordt gerealiseerd. Woningcorporaties hebben het primaat bij
huishoudens. We bevorderen een divers woningaanbod en
nieuwe sociale woningbouw.
stimuleren binding met de plek. Want dit heeft invloed op de
Daarnaast is het belangrijk dat nieuwe middeldure huurwo-
leefbaarheid.
ningen ook middelduur blijven.
Voor het CID geldt daarom een maximum van 20% kleine woningen (40m2 ) en een minimum van 20% ruimere woningen (>80m2 gbo ) te realiseren. Met een gemiddelde
OPPERVLAKTE
Overzicht woningverdeling in het CID
Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West 31
Foto gemaakt door Martijn Beekman, Valerie Kuypers en Frank Jansen
32 Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
4. Verleden, heden en kansen
Beatrixkwartier • overdag levendig/ reuring • ‘s avonds verlaten • hoogstedelijk • hard/stenig • weinig verblijfsplekken
34 Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West
4. Verleden, heden en kansen
Bezuidenhout-West
Bezuidenhout-West
Bezuidenhout-West heeft ruim 3.300 inwoners die de wijk
• menselijke maat
zien als een kleinschalig ‘dorp in de stad’ vlak bij Den Haag
• groen
Centraal en de binnenstad. De wijk, bestempeld als rustig
• veel verblijfsplekken
gebied, bestaat uit portiekwoningen uit de jaren '30 in de
• achterkanten/sociale veiligheid
De Ontwikkelvisie gaat over twee wijken die heel verschillend
zuidoosthoek en sociale woningbouw uit de jaren '80 met
• enclave, geïsoleerd
zijn: 1) Bezuidenhout-West: een woonbuurt uit de jaren '80
de ruimtelijke opbouw van een zogenaamde bloemkoolwijk
• veel sociale woningbouw
en 2) het Beatrixkwartier: een topkantorengebied ontwikkeld
met groene publiektoegankelijke binnengebieden. Ondanks
in de jaren '60 en vanaf de jaren '90 verder verdicht. De wijken
de centrale ligging is Bezuidenhout-West tamelijk geïsoleerd
zijn gescheiden door de Utrechtsebaan. Als het gebied gaat
en slecht bereikbaar. Er zijn twee toegangswegen en rond
verdichten, zal een fijnmaziger netwerk voor voetgangers
de wijk liggen drukke (spoor)wegen: het Schenkviaduct, de
en fietsers steeds belangrijker worden. Hiermee krijgen de
Schenkkade, de Utrechtsebaan, het Prins Bernhardviaduct en
gebieden steeds meer verbindingen met de rest van de stad.
de sporen.
Tegelijkertijd is het mogelijk hun eigen identiteit te behouden en te versterken. De verschillende identiteiten moeten daarom scherp in beeld gebracht worden. Dat is gedaan door middel van analyses en gesprekken met bewoners tijdens de participatiebijeenkomsten.
Beatrixkwartier Het Beatrixkwartier is een gebied waar veel grootschalige kantoorgebouwen staan voor de grotere ondernemingen in Den Haag. De plinten zijn niet altijd aantrekkelijk en levendig. Op straat is de reuring veelal beperkt tot kantooruren. Enkele woontorens vormen de prettige uitzondering en zorgen voor iets meer levendigheid in de avonduren. In dit gebied is meer functiemenging gewenst en zal meer aandacht besteed moeten worden aan de voetganger en fietsers. Het gebied wordt door een aantal grote wegen begrensd, waarvan de Utrechtsebaan de meest prominente is.
Ontwikkelvisie CID
Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West 35
1300: veenachtig poldergebied
1850>: start bouw
1945: bombardement
Door middel van molens en sloten wordt het gebied droog gehouden.
Op polderstructuur aan het spoor wordt de eerste bebouwing van Bezuidenhout-West gebouwd.
Een groot deel van het welgestelde Bezuidenhout wordt vernietigd tijdens de Tweede Wereldoorlog.
1960: eerste kantoren Beatrixlaan
1985: stadsvernieuwing Bezuidenhout-West en Utrechtsebaan opgeleverd
woonwerkgebied gescheiden
Anders dan in Beatrixkwartier werden in BezuidenhoutWest woningen gebouwd om de groeiende Haagse bevolking te huisvesten ten tijde van de stadsvernieuwing.
Bezuidenhout-West als dorp in de stad met beperkte hoogte wat contrasteert met grootschalige kantoorgebouwen in Beatrixkwartier, gescheiden door de Utrechtsebaan.
Eerste kantoren vestigen zich in Beatrixkwartier, wat later het moderne zakendistrict van Den Haag zal worden. In de jaren 70 werd het resterende deel van Bezuidenhout-West gesloopt.