RIS321724 Bijlage1c SO Openbare Ruimte De Zichten 25-03-2024 geredigeerd
Tekst van het document
Den Haag Zuidwest DE ZICHTEN Schetsontwerp 25 maart 2024
Inhoudsopgave
2. Context en uitgangspunten
4 - 12
eg
13
14 - 28
62
He
a ela
30 - 40 41 - 44 45 - 54 55 - 61
ok
t sS
eli
M
De Zichten in Den Haag Zuidwest, overzichtskaart
2
n
an
6. Binnentuinen
l
e ng
an
a ol
rla
29 - 60
De Zichten
ze
15 16 17 18 19 - 20 21 22 23 - 24 25 - 26 27 - 28
5. Profielen
Wiggen Pleinen Lanen Ecozone
rtw
13
Lo
Samenhang woonbuurt - sportpark Bomenbalans Wiggen, pleinen, lanen Ecozone, singels, water Langzaam verkeer Ontsluiting auto & parkeren Parkeerbalans Huishoudelijk afval Backbone WKO Sport & spel & ontmoeten
aa sv
4. Schetsontwerp
m
Hoofdopzet
de
3. Visie Openbare Ruimte
De
Structuurvisie en Ruimtelijk Raamwerk 4 - 5 6-7 Nota van Uitgangspunten Beeldkwaliteitsplan 8-9 10 - 11 Verkenning Sportpark Escamp I 11 Stedelijke Groene Hoofdstructuur 12 Klimaatadaptatie en biodiversiteit 12 Mobiliteitstransitie 12 Energietransitie
ep pe lw eg
3
M
1. Inleiding en opgave
1. Inleiding & Opgave
De Zichten
De Gaarden
De Dreven
De drie buurten De Zichten, De Dreven en de Gaarden in Den Haag zuidwest (N.v.U jan 2021)
De Zichten ligt in de wijk Bouwlust-Vrederust in het stadsdeel Escamp (Den Haag Zuidwest), tussen de Uithof en het Zuiderpark. De buurt maakt onderdeel uit van een gezamenlijke inspanning van het Rijk, gemeente Den Haag, woniningcorporatie Staedion en marktpartij Heijmans voor de buurten De Dreven, De Gaarden en De Zichten. Hierbij wordt samengewerkt aan een integrale en langjarige aanpak, die een kanteling op gang moet brengen om de buurten op sociaal en economisch opzicht te versterken en tegelijkertijd te verdichten. In de komende 15 tot 20 jaar komen er in deze buurten 3500 woningen bij, de openbare ruimte zal duurzamer en gezonder ingericht worden en er moet anders omgegaan worden met mobiliteit. In juni 2020 is voor de drie buurten een ambitiedocument vastgesteld (RIS 305714) waarin de ambities, ruimtelijke analyse, beleidsanalyse en gezamenlijke visie op de drie buurten zijn opgenomen. Op basis daarvan zijn voor de buurten afzonderlijke Nota’s van Uitgangspunten opgesteld door Palmbout Urban landscapes in samenwerking met DSO (afdeling stedenbouw en planologie) van gemeente Den Haag. Deze NvU’s zijn door het College vastgesteld op 20 april 2021, en vormen samen met de in februari 2022 door de gemeenteraad vastgestelde projectdocumenten en beeldkwaliteitsplannen (BKP) (RIS 311093) de basis voor het hier voorliggende schetsontwerp voor de openbare ruimte van De Zichten.
Het voor u liggende Schetsontwerp van de Zichten is een verdere uitwerking van het Stedenbouwkundig schetsplan zoals dat in het BKP de Zichten is opgenomen. Tegelijkertijd met de ontwikkeling van de Schetsontwerpen van de drie buurten, is de Structuurvisie Zuidwest en het Ruimtelijk Raamwerk Den Haag Zuidwest (bijlage bij de structuurvisie) tot stand gekomen. Daarmee zijn op een hoger schaalniveau de uitgangspunten en doelstellingen vastgelegd. In hoofdstuk 1 worden deze uitgangspunten nader toegelicht, toegespitst op de buurt de Zichten.
Beeld: Palmbout Urban Landscapes
De Zichten SO
3
2. Context en uitgangspunten In dit hoofdstuk worden de documenten besproken die de context en de uitgangspunten van het schetsontwerp voor de openbare ruimte bepalen.
De Structuurvisie Den Haag Zuidwest De ambities voor Zuidwest in 2040 zijn beschreven in het Programa Zuidwest en de Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040. De structuurvisie is in mei 2022 door het College vrijgegeven voor inspraak en is in december 2023 vastgesteld door de gemeenteraad. Het Ruimtelijk Raamwerk is een van de bijlagen bij de structuurvisie en richt zich vooral op de gevolgen en voorstellen voor de openbare ruimte om de opgaves en ambities in te kunnen passen en vorm te geven. Het vormt de ruimtelijke vertaling van de sociaal-maatschappelijke opgaven zoals die in de structuurvisie Zuidwest worden geformuleerd. Het geeft concrete maatregelen een plek in de fysieke structuur van de wijk. Het is geen uitgewerkt en gedetailleerd plan, maar biedt wel een aantal richtinggevende keuzes. Het vormt de basis voor verdere uitwerking in lopende en toekomstige projecten.
De volgende aspecten worden behandeld in het raamwerk: • Het vergroten van de gebruiks- en verblijfskwaliteit van de openbare ruimte • Het verbeteren van de langzaamverkeers-verbindingen • Meer ruimte voor sport, bewegen en ontmoeten • Het vergroenen van de openbare ruimte, met robuuste ecologische verbindingen en maatregelen ten behoeve van de klimaatadaptatie • Het aanpassen van de hiërarchie van het wegennetwerk naar een gedifferentieerde en herkenbare infrastructuur • Het inpassen van de mobiliteitstransitie • Het inpassen van energietransitie • Aandacht voor veiligheid en veiligheidsbeleving.
Conclusiekaart Groene Stedelijke Leefomgeving, Structuurvisie Zuidwest (2023)
4
Op de samenvattende kaart van de groene stedelijke leefomgeving uit de structuurvisie zijn de belangrijkste uitgangspunten voor de openbare ruimte in beeld gebracht. Voor de Zichten is de ligging aan de lange lijnen van het groene Assenkruis en de Hengelolaan van belang. Ook de programmatische invulling van het groene assenkruis (sport, ontmoeten, ecologie) en de te verbeteren verbindingen van de Zichten met zijn omgeving en met name de sportvelden zijn een belangrijk thema. Verder kenmerkt Zuidwest zich door een sterke singelstructuur. Er is veel buurtgroen aanwezig, maar niet altijd goed toegankelijk. Het groen is bovendien vrij eenzijdig; laag gras met bomen. Er zijn genoeg kansen om meer biodiversiteit in het stadsdeel te brengen, maar om dat te laten slagen is een grote verandering in het beheer nodig. Het Ruimtelijk raamwerk Zuidwest gaat wat uitgebreider in op de gewenste voetgangersverbindingen op stadsdeelniveau. Het stadsdeel Zuidwest bestaat uit een groot aantal buurten die door middel van een orthogonaal netwerk van (voet)paden met elkaar verbonden zijn. Er zijn wijkroutes en buurtroutes. Om de voetganger in de toekomst nog beter te faciliteren, is het nodig om wandelroutes te maken cq versterken die op wijkniveau een rondgang vormen en verbindingen door het Assenkruis mogelijk te maken.
Op buurtniveau is te zien dat er één belangrijke wandelroute in oost-west richting door de Zichten loopt, die de potentie heeft de Zichten en de naastliggende buurt aan de westzijde (bij De Stede) te verbinden met het sportpark Escamp en de Dedemsvaartweg. Verderop in dit boekje komt deze route terug, gecombineerd met een fietsverbinding.
Voetgangersnetwerk Ruimtelijk Raamwerk, Structuurvisie Zuidwest (2023)
De Zichten SO
5
Nota van Uitgangspunten Het stadsdeel, waar de Zichten toe behoort, wijkt qua leefbaarheid, waarde van woningen en werkgelegenheid sterk af van aangrenzende stadsdelen en wordt daardoor als een ‘eiland’ ervaren. Het doel van de integrale aanpak voor de herstructurering is om dit eilandgevoel op te heffen en er een vitaal woongebied van te maken met diverse woonmilieu’s en een hoogwaardige openbare ruimte. De ruimtelijke structuur van Dudok bestaat uit een helder raamwerk met een weidse opzet van lanen, singels, parken en pleinen. Het groene assenkruis is de kenmerkende (hoofd)groenstructuur van dit stadsdeel dat bestaat uit een combinatie van groen (met gedeeltelijk een ecologische functie), water en maatschappelijke voorzieningen waaronder sportvelden. De ruimtelijke visie voor Zuidwest en daarmee de Zichten borduurt voort op bovengenoemde karakteristieken. De verdichting, verduurzaming en mobiliteitstransitie komt volgens de N.v.U tot stand door te verbinden, verduurzamen, functies te combineren en vergroenen. 1. verbinden: wat nu veelal achterkanten zijn, omvormen naar representatieve voorkanten aan openbaar gebied en de buurt beter verbinden met zijn omgeving (met name winkelcentrum de Stede, het Marinipark en Sportpark Escamp); 2. verduurzaming: duurzame maatregelen op gebieds- en gebouwniveau, aardgasvrij, wateropvang (vertraagd afvoeren); 3.
functies combineren: woningbouw combineren met winkels en bedrijfsruimten, parkeren in woonblokken; 4. vergroenen: bestaande waardevolle bomen combineren met groen dat betekenis toevoegt aan de buurt en de gebruikswaarde vergroot. Groen is noodzakelijk voor klimaatadaptatie, sociale veiligheid, spelen, vermindering hittestress. Er zijn bovendien genoeg kansen om meer biodiversiteit in het stadsdeel te brengen. Om dat te laten slagen is een grote verandering in het beheer nodig.
Marinipark Principe verbinden (N.v.U)
Principe verdichten, functies combineren (N.v.U)
Principe verduurzamen (N.v.U)
6
In de Zichten vormt het bestaande stratenpatroon met volwassen bomen het uitgangspunt voor de ontwikkeling. Daarbij worden zoveel mogelijk bomen gehandhaafd en opgenomen in een ‘groen grid’ waarvan de invulling in het Stedenbouwkundig plan en het Schetsontwerp nader wordt bepaald. Het groene grid is het samenbindend element tussen de bouwblokken.
Randvoorwaardenkaart Legenda
Bestaande bebouwing Bestaande bebouwing met publieke functie Bouwveld
Vaste rooilijn Flexibele rooilijn binnenzijde
Sp or
Uiterste gemiddelde rooilijn buitenzijde P
Actieve plint
ar
<1 3
m
tp
Contour hoogbouw
k
an
la
elo
ng
35
-7
13
0m
-2
He
Overgang bouwhoogte (indicatief)
3m
3m
-2 13
<1
3
m
Bandbreedte bouwhoogte in meters St
-2
ich
3m
-2
nz ee
3m
13
t
Collectieve binnentuin
13
13-23m
13
-2
3m
13
-2
13
P
-2
3m
Ru
35
im
P
3
<1
m
-7
0m
zic
ht P
t
ich
tZ
He
13
-2
3m
-2
3m
13
3m
-2
13 3m
-2
3m
13
13
-2
D
13
e
Water
-2
3m
P
-7
35
te
Vij ve rz ic
ht
S
Water suggestie
0m
3m
d
-2
-2
3m
P
P
P
e ed st
0m 35
-5
3m
-2
13
3m
-2
13
Voetgangersgebied indicatief
P
an
la
n ve Ne
st
Private margestrook
ru
de
e Vr
Tuinen
Wegen en parkeren
Toegang binnentuin vanuit openbare ruimte (indicatief) Fietsroute (indicatief)
ri
Wandelroute (indicatief)
Ma
Publieke doorsteek
p ni
a
rk
Accent bebouwing Bomen Buurtfunctie Onderwijs
M
d id
e st en
0m
-5
de
35
3m
-2
13
-2
3m
13
-2
13
3m
e
Openbaar groen
13
13
P
13
-2
Collectieve hoofdentree bewoners (indicatief) Toegang binnentuin via collectief stijgpunt (indicatief) Entree publieke functies/ bedrijfsruimte (indicatief) Inrit gebouwd parkeren (indicatief)
3m
3m
Voor de bouwblokken geldt het uitgangspunt van orthogonale of haakvormige bebouwing rondom een groene, collectieve binnentuin, zie de Randvoorwaardenkaart hiernaast. Onder de binnentuin ligt een parkeerterrein en een gezamenlijke fietsenstalling. De bouwblokken kennen een mix van woningtypes en afwisseling van hoogte, met voorkanten aan het openbaar gebied (geen galerijen). Ook is op deze kaart goed te zien waar de hoogteaccenten van de bebouwing zich bevinden (donker oranje vlakken), dat is met name aan de kant van sportpark Escamp en langs de zuidelijke ecozone. De openbare groenstructuur is orthogonaal, en legt de verbinding met het sportpark Escamp (gelegen in het groene assenkruis) aan de oostzijde, en aan de westzijde het groen langs het Hofstedepad (aan de overkant van de Vrederustlaan). Het groen en water aan de zuid- en oostzijde heeft een ecologische functie. Het groen in het plangebied bindt de bouwblokken samen en legt door middel van zichtlijnen en een wigvormige verbreding naar de buitenkant, relatie met de omgeving. Voor de buitenruimte wordt ingezet op ‘informeel eigenaarschap’, daarmee wordt bedoeld het informeel in bezit nemen van de buitenruimte. Uitgangspunt om dat te bereiken is een actieve plint (geen blinde gevels) in combinatie met kwalitatieve openbare ruimte nodig.
Sporten en spelen Parkeergebouw Ontmoetingsplek aan het water Plangrens
20
40
60
80
100 m
Randvoorwaardenkaart De Zichten (Palmbout, november 2021)
De Zichten SO
7
Beeldkwaliteitsplan (2021) Het beeldkwaliteitsplan (BKP) formuleert de beeldkwaliteitsaspecten die beogen te sturen op samenhang tussen de nieuwe en bestaande bebouwing en tussen gebouw en buitenruimte. In het BKP wordt de Zichten ingezet als schakel tussen winkelcentrum de Stede en het Sportpark Escamp. Dit is een grote verandering ten opzichte van de huidige situatie, waarin de Zichten nauwelijks een functionele en ruimtelijke relatie heeft met zijn omgeving. Op buurtniveau vormen de bestaande lanen die hoofzakelijk noord-zuid georiënteerd zijn een helder raamwerk waarbinnen zeven nieuwe bouwblokken en te handhaven bebouwing een plek krijgen. De nieuwe bouwblokken worden voorzien van collectieve binnentuinen, waaronder geparkeerd wordt (auto’s, fietsen). De buitenzijde van de blokken zijn gericht op de openbare ruimte. In met name oost-westelijke richting zijn langzaam verkeersverbindingen getekend die van De Stede door de Zichten lopen en vervolgens aansluiten op Sportpark Escamp. Deze verbindingen lopen door/ langs een groenstrook die in breedte variëert, en waarin ruimte is voor ontmoeten en spelen. Door het BKP en het ontwerp van de openbare ruimte op elkaar af te stemmen, is er een sterke samenhang tussen bebouwing en buitenruimte ontstaan.
In de bebouwing is de plint van 4 meter hoog een belangrijk samenbindend middel dat op ooghoogte medebepalend is voor het straatbeeld. Die samenhang wordt versterkt door een consequent systeem van de overgang privé-openbaar (resp. de Delfse stoep en de ondiepe voortuin) die onderdeel zijn van de lanen en de wiggen. In dit SO zijn deze overgangen verder vormgegeven in relatie tot de volledige breedte van de lanen en wiggen (zie dwarsprofielen).
Parkranden (BKP de Zichten, Palmbout) Samenhang door plint, overgangszone en openbare ruimte (BKP de Zichten, Palmbout)
Groene wiggen met lv-routes (BKP de Zichten, Palmbout) Stedelijke rand langs Sportpark Escamp en ecozone (BKP de Zichten, Palmbout)
De afbeeldingen aan de rechter kant van deze pagina komen uit het BKP. Deze principes zijn in het voorliggende Schetsontwerp concreter geworden. Zo worden de ‘parkranden’ in dit boekje ‘ecozones’ genoemd. Het minimaal aangegeven groen in Steenzicht (BKP), heeft in het SO meer breedte gekregen. Laan als samenbindend element en representatieve hoeken (BKP de Zichten, Palmbout)
8
Lanen (BKP de Zichten, Palmbout)
Inspiratiebeelden overgang privé - openbaar (BKP de Zichten, Palmbout)
Inspiratiebeelden overgang privé - collectief (BKP de Zichten, Palmbout)
Inspiratiebeelden Delfse stoep (BKP de Zichten, Palmbout)
De Zichten SO
9
Verkenning Sportpark Escamp I De Zichten ligt aan het ‘groene assenkruis’ van Zuidwest, waarop het Sportpark Escamp I en II gevestigd zijn. De sportcomplexen zijn nu niet openbaar toegankelijk en door sloten en hekken grotendeels afgesloten. De entrees van het Sportpark zijn dusdanig gesitueerd dat het gebied nu vanuit de Zichten niet direct toegankelijk is. In de plannen voor de gebiedsvisie en het ambitiedocument Dreven-Gaarden-Zichten (RIS305714) is de ambitie gesteld om het sportpark meer open en toegankelijk te maken, maar ook qua programmering meer aansluiting te laten zoeken bij de sport-, beweeg- en ontmoetingsbehoefte vanuit de wijk. Zo moet het sportpark weer een levendige plek worden, met vitale sportverenigingen, die ook van waarde wordt voor mensen die niet lid zijn een club. Hiervoor loopt een traject buiten de scope van Dreven-Gaarden-Zichten (verkenning Sportpark Escamp I en II) waar in nauw overleg met sportverenigingen en omwonenden onderzocht zal worden hoe het sportpark meer open, multifunctioneel en doorwaadbaar kan worden ingericht. In de stedenbouwkundig opzet van de Zichten worden de portiekflats langs de sportvelden vervangen door bouwblokken waardoor een deel van de huidige ecozone bebouwd wordt. Uit deze opzet volgt een opgave voor de herindeling van het sportpark om een volwaardige ecozone te integreren in het ontwerp.
Bij het vaststellen van het Projectdocument Zichten (RIS 311093) is vastgelegd dat de ecologische zone niet mag worden aangetast totdat de nieuwe ecologische zone er is waarbij de nieuwe zone minimaal hetzelfde oppervlakte terugkrijgt evenwijdig aan de bestaande zone met een verbeterde ecologische kwaliteit. In een bestuurlijke afweging is gekozen voor een herindeling van de sportvelden, wat op deze lokatie ten koste gaat van 1 voetbalveld. Dit wordt zowel kwantitatief als kwalitatief met sportintensiveringen ruimschoots gecompenseerd door de aanleg van een extra hockeyveld in Wateringsveld en door in sportpark Escamp de gebruiksmogelijkheden te optimaliseren én te intensiveren. Daarnaast wordt een voetbaldveld uitgevoerd als jeugdveld.
10
Visiekaart Sportpark Escamp I, Buro Sport & Ruimte, 2023
In de plannen voor het sportpark project worden een aantal grasvelden in Escamp I omgezet naar kunstgrasvelden om de potentiële bespelingsgraad te vergroten. Verder wordt getracht het gebruik van het sportpark diverser te maken door nieuwe georganiseerde sport toe te voegen, bijvoorbeeld hockey. Ook wordt het sportpark meer geschikt gemaakt voor recreatief sporten, bewegen, spelen en ontmoeten. Door de ruggengraat op het sport-
park optimaal te benutten en de opslagruimte te verplaatsen, kunnen voorzieningen voor ongeorganiseerde sporten worden toegevoegd. Door de groene wiggen tussen de bouwblokken in de Zichten te laten aansluiten op het sportpark, en de routes voor langzaam verkeer door te trekken , wordt het sportpark met voorzieningen voor informeel sporten en bewegen ook de wijk ingetrokken
en omliggende wijken beter aangesloten op het sportpark. Op dit moment wordt door bureau Sport en Ruimte, in samenwerking met de betrokken afdelingen van de gemeente Den Haag en IbDH als ontwerpers van de openbare ruimte gewerkt aan een uitwerking van dit scenario. De hoofdlijnen hiervan zijn verwerkt in het SO van de Zichten.
Stedelijke ecologische hoofdstructuur Eén van de functies van de Stedelijke Groene Hoofdstructuur is die van het stedelijk natuurnetwerk, dat wil zeggen de drager van de stedelijke natuur en de verbinding met de omliggende natuur. Op dit moment ligt aan de rand van de Zichten met de sportvelden een ecologische verbindingszone die onderdeel uitmaakt van de Stedelijke Groene Hoofdstructuur. Deze dient duurzaam in stand gehouden te worden en waar mogelijk versterkt. Ruimtelijk moeten alle ambities op een goede manier in elkaar worden gepast. Uitgangspunt is dat deze ecologische verbindingszone in zijn nieuwe, een robuuste plek blijft. Naast voldoende breedte en oppervlakte is ook de kwalitatieve inrichting van belang. In de huidige situatie voldoet de inrichting niet. De Nota Stadsnatuur geeft aanwijzingen voor de gewenste biotopen en bijbehorende inrichtingsmaatregelen.
Impressie Sportpark Escamp I, Buro Sport & Ruimte, 2023
Een belangrijk aandachtspunt is het verminderen van de verstoring van de ecozone. Het beperken van de negatieve gevolgen van de ligging van paden, de schaduwwerking van de bebouwing, het toepassen verlichting en de ligging van de aan te passen waterloop zijn van belang voor een goed functionerende ecologische verbindingszone. De inrichting van deze zone hangt nauw samen met de herinrichting van het Sportpark Escamp I en de uitwerkingen van de direct aangrenzende bouwblokken. Er is door bureau Sport en Ruimte, in samenwerking met de betrokken afdelingen van de gemeente Den Haag en IbDH als ontwerpers van de openbare ruimte en vastgoed-ontwikkelaar Heijmans gewerkt aan een integrale uitwerking van de bestuurlijk vastgelegde afspraken. De hoofdlijnen hiervan zijn verwerkt in dit SO.
Stedelijke groene hoofdstructuur
De Zichten SO
11
Klimaatadaptatie en biodiversiteit Bij verdichting van de Zichten is de realisatie van een klimaatbestendige, schone en gezonde buurt noodzakelijk. Milieu- en klimaatmaatregelen zijn daarom integraal onderdeel van de inrichting van de openbare ruimte, conform de Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig. Uitgangspunt is een omkering in het denken over de openbare ruimte zodat deze klimaatadaptiever en biodiverser wordt: • •
•
•
•
In principe is alle openbare ruimte onverhard en groen, tenzij er een goede reden is voor verharding. Piekbuien tot 70 mm mogen niet zorgen voor stagnerend water op straat. Dit wordt bereikt door ten eerste zo min mogelijk verharding toe te passen, en daarnaast door zoveel mogelijk verhard oppervlak af te koppelen van het rioolstelsel door het regenwater ter plaatse te infiltreren of naar het oppervlaktewater te leiden. Oevers zijn in principe natuurvriendelijk, zonder beschoeiing, tenzij het noodzakelijk is, bijvoorbeeld om het water van nabij te kunnen beleven. Hittestress wordt voorkomen door voldoende schaduw te creëren en voldoende bomen van de 1e grootte aan te planten en daarmee voldoende kroonvolume te realiseren. Biodiversiteit wordt vergroot door met name in de ecozones een gevarieerde, inheemse beplanting aan te brengen, met een geleidelijke overgang van natte naar droge gedeeltes en een geleidelijke overgang van lagere naar hogere beplanting.
Voor de Zichten is in september 2021 een conceptrapport Visie Ecologie Dreven Gaarden Zichten opgesteld, door Adviesbureau EcoLogisch. Hierin staat dat bij de overgang van de huidige situatie naar de nieuwe situatie gestreefd dient te worden naar het behoud van de specifieke natuurwaarden en het vergroten van de plaatselijke biodiversiteit. De inrichtingsmaatregelen die daarbij horen zijn: • Groene gevels / daken • Maatregelen treffen voor vleermuizen, zoals het inbouwen van vleermuiskasten
12
•
•
•
•
in de gevels, het (deels) beschikbaar maken van de spouwmuur, het aanbrengen van houtbetimmeringen waar vleermuizen achter weg kunnen kruipen of ruimtes maken in het dakoverstek, indien aanwezig. Een voor diverse soorten aantrekkelijke leefomgeving maken met behulp van: • Divers bomenbestand met gemixte rijvormen • Clusters van bomen en struiken • Bloemrijk gras en kruidenrijke zoomvegetatie • Hagen • Natuurvriendelijke oevers en poelen Het hergebruik van puin in schanskorven. Dit vermindert bovendien de afvoer van puin bij de bouw van de woningen. De schanskorven kunnen worden ingezet als natuurlijke scheiding en als verblijfplaats voor dieren zoals vogels, egels en amfibieën; Hergebruik van gekapt hout door het een natuurlijke bestemming te geven. Dit kan door het te verwerken in natuurlijke scheidingen tussen sportvelden, speelplekken en dergelijke. Het hout is aantrekkelijk voor insecten, amfibieën en kleine zoogdieren; Natuurmuur, bestaande uit bijvoorbeeld oude stukken van gevels met baksteen. Hier kunnen muurplanten op groeien.
In de vervolg fasen van de Zichten zal gekeken worden hoe deze (of een selectie van) middelen in de openbare ruimte zullen worden toegepast.
Bomen In het kader van het zoveel mogelijk handhaven of verplanten van gezonde bomen, is in oktober 2022 een BEA opgesteld voor de 1e fase van de Zichten, (Steenzicht 1A en 1B). Eind 2023 is deze verder aangevuld, waarmee er nu een complete BEA beschikbaar is voor geheel de Zichten. Hierin zijn zowel de bomen op openbaar gebied als op het op het terrein van de woningcorporaties meegenomen. De maatregelen die hieruit voortkomen, zijn in het SO verwerkt. De exacte bomenbalans is mede aafhankelijk van de compensatie mogelijkheden op het terrein van de corporaties. Dit zal in het VO stadium concreter worden.
Mobiliteitstransitie Het huidige mobiliteitssysteem loopt tegen zijn grenzen aan en het verbreden van wegen is in de bestaande stad niet mogelijk. Om de voorgestelde mate van verdichting mogelijk te maken is het noodzakelijk om in te zetten op een mobiliteitstransitie, waarbij bewoners meer gebruik gaan maken van duurzame vervoerswijzen. Om meer ruimte te maken voor de voetganger en fietser wordt voor de inrichting van de openbare ruimte gekozen voor het STOMP principe. Er is minder parkeren in de openbare ruimte en bewoners van de nieuwbouw gaan parkeren in parkeergarages. Ook komt er een centraal parkeergebouw waar bewoners en bezoekers gebruik van kunnen maken. Er worden aantrekkelijke autovrije verblijfsruimtes gecreëerd (binnentuinen, wiggen) en het netwerk van langzaamverkeerroutes wordt uitgebreid, zodat loop- en fietsroutes naar OV-haltes, scholen, sportvelden, winkels en andere voorzieningen korter en aantrekkelijker worden.
Windhinder
Energietransitie In Den Haag worden nieuwbouw en grootschalige renovatie (aard)gasloos gerealiseerd. Uitgangspunt in de Dreven, Gaarden en Zichten is dat hierbij optimaal gebruik wordt gemaakt van aanwezig lokale bronnen als bodemenergie (WKO) en aquathermie. De gemeente Den Haag heeft al een Stedelijk Energieplan (RIS 306869) en maakt samen met stakeholders uit het gebied een wijkenergieplan met als doel klimaatneutraliteit in 2030. In de Zichten is onderzocht in hoeverre een WKO systeem met leidingen in de straat haalbaar is, gezien de beschikbare ruimte in de ondergrond. Daarbij is, bij gebrek aan duidelijke randvoor-waarden ten aanzien van de WKO leidingen, voorlopig uitgegaan van een ruimte-reservering van 2.50m. Van begin af aan is de randvoorwaarde gehanteerd, dat de toekomstverwachting van de bestaande én nieuwe bomen veiliggesteld dient te worden. De ontwikkelaar van de bouwblokken 1A en 1B (Heijmans) heeft aan de hand van bovenstaand, vastgelegd in voorlopige profielen, het WKO systeem voor deze blokken bepaald (zie themakaart Backbone WKO in hoofdstuk 4).
Hittestress
Koesteren van bomen (en ander groen)
3. Visie Openbare Ruimte Op basis van de hiervoor benoemde uitgangspunten is de visie op de openbare ruimte van de Zichten hiernaast verbeeld.
Hoofdopzet
De openbare ruimte van De Zichten is opgebouwd vanuit verschillende sferen; wiggen, lanen, pleinen, ecozone en singels. Daarbij zijn de bestaande typen openbare ruimte als uitgangspunt genomen.
SPORTPARK ESCAMP
De lanen hebben een ontsluitingsfunctie, gebaseerd op de huidige ontsluitingsstructuur en de handhaving van de bestaande boomstructuur. Het zijn 30km/u straten met een of tweezijdig parkeren, ruimte voor fietsparkeren, ORAC’s en afvalinzameling.
ESDO
n He
ge
aa
l lo
n
A B
De wiggen A, B en C (zie kaart hiernaast) onderbreken deze lanen. Ze vormen de basis voor het (autovrije) netwerk van langzaamverkeerroutes en bieden ruimte aan speel- en ontmoetingsplekken en klimaatadaptieve maatregelen. Door verschillen in maatvoering en ligging in het netwerk kent elke wig net andere accenten in invulling en programmering.
ESDO
C
DE STEDE
De wiggen zijn verbonden met de ecozones en singels aan de randen van de buurt. Naast de fysieke routes die deze randen doorkruisen zijn hier ook de zichtrelaties tussen de buurt en haar omgeving belangrijk. De ecozones spelen een belangrijke rol in het vergroten van de biodiversiteit in buurt.
WANICA
LEGENDA Plangrens
an
la st
ru
de
e Vr
Inrichting fiets- en voetpad in groen, en de kruising met de Melis Stokelaan wordt apart uitgewerkt
ECOZONE SINGEL
De pleinen zijn plekken waar het ontmoeten cenntraal staat. De plek langs Het Zicht ligt centraal in de buurt, nabij de voorzieningen in de wijk (kerk, kinderopvang, dierenkliniek, enkele winkels). Bij de Stede is de pleinfunctie meer gekoppeld aan de winkelcentrumfunctie van De Stede.
GROENE WIG Type A GROENE WIG Type B GROENE WIG Type C ONTMOETINGSPLEK LAAN
Door de manier waarop alle ruimten in elkaar grijpen, ontstaat een afwisselend maar toch herkenbaar geheel.
BINNENTUIN Zichtlijn
Sferen De Zichten, principe inrichting Zichten 1:1000 bestandsnaam.dwg
De Zichten SO
13
4. Schetsontwerp openbare ruimte
Het totaalbeeld van het groen geeft een indruk van de diversiteit die nagestreefd wordt. In de bestaande situatie is het groen vrij eentonig; het bestaat voornamelijk uit gras met bomen. Het geeft weinig kleur aan de buurt en heeft weinig ecologische waarde. Uit de participatie van de Zichten is gebleken dat bewoners behoefte hebben aan meer kleur en afwisseling. Ze willen een prettige wandeling door een groenere buurt kunnen maken met gevoel van veiligheid. Daarbij is het belangrijk dat er onder de bomen door gekeken kan worden. Het groen geeft een gevariëerd beeld door bloemrijk gras, vaste planten heesters en bomen toe te passen die grotendeels inheems zijn en bijdragen aan de ecologie. Met de bomen in een rij worden de lanen anders ervaren dan de singels, wiggen en ecozone waarin de soorten in een losse setting komen te staan. Toch wordt in de lanen ook meer variatie beoogd door soorten te mengen, waarmee de lanen beter bestand zijn tegen ziektes.
Hengelolaan
De ligging van de Zichten aan twee relatief brede groenzones biedt een mooie kans om de buurt beter in zijn omgeving te verankeren, en het omliggend groen samen te binden met het groen binnen de buurt om op die manier de belevings- en gebruikswaarde van het groen te verbeteren.
Steenzicht en Ruimzicht Voor de nieuwe bouwblokken langs Steenzicht (1a en 1b) en de renovatie van het bestaande bouwblok langs Ruimzicht is de architectuur al gedetailleerd uitgewerkt. Het schetsontwerp is rond deze blokken daarom al een stap verder uitgewerkt. Voor de overige bouwblokken zijn nog geen gedetailleerde gegevens van entrees en inritten bekend. Winkelcentrum De Stede Dit gedeelte van de Zichten ligt aan de andere kant van de Vrederustlaan. De inrichting van De Stede is overgenomen van het stedenbouwkundig schetsplan van Palmbout, en is in deze fase nog indicatief. Er is een oversteek over de Vrederustlaan voorzien, in het verlengde van de looproute dat uitkomt in het sportpark. Deze oversteek, de aansluiting ervan op de winkelpromenade, en de promenade met waterkant dient in combinatie met de herontwikkeling van De Stede nader uitgewerkt te worden.
14
Vrederustlaan
Plankaart Schetsontwerp De Zichten
Samenhang woonbuurt - sportpark Het ontwerp van het Sportpark is een separaat project wat momenteel in voorbereiding is. De hoofdlijnen van dat project zijn verwerkt in het schetsontwerp van de Zichten en passen ook binnen het opgestelde Bestemmingsplan van Zichten 2 en 3 van december 2023. Woonbuurt en sportpark vormen in deze opzet één geheel. Door een drietal bruggen en de op elkaar aansluitende wiggen tussen de bouwblokken en de wiggen tussen de sportvelden gaat de openbare ruimte van de woonbuurt vloeiend over in de openbare ruimte tussen de sportvelden. Het sportpark krijgt ook een aantal openbare speel- en sportvoorzieningen, en fungeert daarmee als buurtvoorziening voor de Zichten.
Openbare ruimte De Zichten in combinatie met Sportpark Escamp I.
De Zichten SO
15
D
ed em sv aa r tw eg
E
ek
ho
or
nr
ad
e
O
Bomenbalans
tte
rr
ad
e
Themakaart conclusie BEA De Opperd
H
ad
e
nr
ad
or
an
nr
ho
la
ve
ek
lo
ol
E
ge
W
Voor De Zichten is een Boom Effect Analyse (BEA) uitgevoerd. De resultaten hiervan zijn in dit SO verwerkt.
en
e
O
tte
rr
ad
e
W
H
en
ge
lo
la
an
ol ve nr
In het gehele gebied staan 539 bomen, 392 van gemeente Den Haag, 147 op het terrein van de woningbouwcorporaties. Op basis van de nu bekende gegevens zijn 206 bomen als gevolg van de bouwplannen en de bouwplaatsinrichting niet te handhaven. Hiervan staan er 77 in de openbare ruimte, de overige 129 niet te handhaven bomen staan op corporatieterrein. Daarnaast zijn152 bomen in de openbare ruimte niet te handhaven vanwege de herinrichting van de openbare ruimte. In totaal zijn er dus 358 bomen niet te handhaven. 12 bomen in de openbare ruimte worden verplant. 163 bomen in de openbare ruimte blijven gehandhaafd, deels door de toepassing van specifieke maatregelen.18 bomen op het terrein van de corporaties blijven gehandhaafd.
ad e
H
az
en
ra
de
O
tt e
rr
ad
e R
H et
n
ht
az
en
e
lo
Z ic
H
H
e ng
a la
S
te
en
zi
ch
t
ui
m
z ic
ht
ra
de
H et Zi ch t
en
ge
lo
la
an
S
la
u im
z ic
ht
t
lo
t
ch
ge
ch
Zi
en
zi
et
H
en
H
S
te
an
H
en
ge
lo
la
R
an
H
et
Z ic
u im
zi
ch
t
ht
an
ht z ic er ij v
de
an
R
V
re ru st
la
t
V
la
lo
ch
an H
an
ge
zi
la
en
en
R
Binnen het SO voor de openbare ruimte zijn 304 nieuw te planten bomen opgenomen (incl. een deel van de ecozone langs de sportvelden). De plannen voor de nieuwe binnentuinen zijn nog niet in detail bekend. Mogelijkheden voor compensatie van te kappen bomen op corporatieterrein in die nieuwebinnentuinen zijn dan ook nog niet te kwantificeren. H
te
st
la
H
ru
lo
ht
de
ge
z ic
re
en
u im
V
H
R
et
Z ic
ht
ui
m
zi
ch
t
Conditie
La
ng
es
te
er
z ic
de
i jv
s te
V
en
V re
ev
ht
de
de
N
ru st
te
ht
ld z Ve e
de
ns
te
de
H
et
Z ic
ht
er
id
t
M
ch
ed
zi
st
V
de
ij v
te
Vr ed er
s te
de
an
en
tl a
ev
us
N
ns
te
Ve
ld
zi
ch
t
de
an
de
de
tl a
de
id
te
us
M
te
k
de
ns
er
es
in
te
de
ed
ng
V
W
e ls
id
Vr
M La
re de ru
La
st
te
an
es
la
ng de
De Piramide|De Witte Vogel
de
Voor de initiatiefnemers van de bouwplannen ligt er de opgave om het verlies aan 129 bomen op het terrein van de corporaties zoveel mogelijk te compenseren in de nieuwe binnentuinen en op eigen terrein rondom de geplande nieuwbouw.
Ei
id
de
ns
te
st
ed
Ve
e
ld
z ic
ht
de
Vr
M
nd
ed
de
an
te
tla
es
us
ng
er
La
M
e li
s
S to
ke
M
E in
M
id
de
ns
te
ds
te
la
an
s e li
de
de
M
e li
s
S to
ke
M
el
la
is
ok
el
aa
n
Conclusie BEA
an
S to
St
< < Legenda
te
en
es
ls
ev
ng
ke
N
La
in
Z ic
ic h
de
In de voorontwerpfase (VO) zal de definitieve bomenbalans worden opgenomen. Zo moet goed worden bekeken of de te nemen maatregelen die noodzakelijk zijn voor het behoud van bomen ingepast kunnen worden. Daarnaast kan worden bekeken of er nog (kleine) wijzigingen in het ontwerp mogelijk zijn die tot meer behoud van bomen kunnen lijden, en welke boomklasse (1e, 2e of 3e grootte) geplant kan worden. W
et
t
es
an
ng
la
La
H
Handhaven ke
la
an
Handhaven m Niet handha Niet handha Niet handha Niet handha
Prof. mr. A. Anemaschool
Niet handha Niet handha
M
id
de
t ns
ed
e
Dood, stobbe K
or
te
st
ed
e
Voorlopige bomenbalans
Ko
r te
st
e
Plangrens
de
M
el
is
S to
ke
M
16
la
s e li
Zw
an
S to
ke
la
an
aa
Plangrens rd
ve
ge
rs
ga
a
rd Terra Nostra, Esri Nederland, Community Map Contributors e
vangen bij hevige regenbuien (wanneer de binnentuinen van de bouwblokken de hoeveelheid water niet meer aan kunnen). SPORTPARK ESCAMP ESDO
ge
n He
A
n aa
l
lo
B
Ontmoetings-/ speelplek
Ontmoetings-/ speelplek
ESDO
Plein
C
DE STEDE
Ontmoetings-/ speelplek
WANICA
winkelplein de
e Vr an
la
st
ru
Wiggen, principe
Ontmoetings-/speelplekken/pleinen in de Zichten en het Sportpark
Typologie openbare ruimte Wiggen De wiggen zijn nooroost-zuidwest georiënteerd en leggen een groene en langzaam verkeersverbinding tussen winkelcentrum de Stede (en het verderop gelegen Marinipark) en het groene assenkruis met Sportpark Escamp. Langs deze verbindingen liggen verblijfs-, informele sport- en speelplekken, met name in de breedste delen, zie ook Langzaam verkeer en Verdeling spelen. Ze bestaan voornamelijk uit groen, verwijden zich richting de ecozones en lopen daar onopvallend in over. De langzaam verkeersverbindingen met Sportpark Escamp liggen nog niet vast, de pijlen op de kaartjes zijn indicatief.
SPORTPARK ESCAMP
Zichten 1:1000
bestandsnaam.dwg
ESDO
e ng
an
HT
la
lo
C ZI
R
N
He
E TE
S
U
IM
ET
ZI
C
C
H
ESDO
T
H
HT
T
J VI
C ZI
R
VE
DE STEDE
de
e Vr an la
st
ru
Lanen, principe
ZI
H
WANICA
Er worden drie typen wiggen onderscheiden; A (Steenzicht), B (Kerkpad) en C (Vijverzicht). Steenzicht en Vijverzicht zijn feitelijk een combinatie van een laan en een groenstrook, vandaar dat de groenstroken tot de Wiggen worden gerekend en de laangedeelten tot de Lanen. Het is belangrijk dat ze zowel aantrekkelijk zijn om doorheen te lopen, fietsen of in te verblijven, als dat ze bijdragen aan de ecologie (met name de insecten). De onderbeplanting bestaat uit (bloemrijk)gras, lage vaste planten en/ of heesters. Daarin komen bomen van verschillende soort en grootte te staan. De wiggen krijgen elk een eigen karakter door de combinatie van beplanting en nader uit te werken functie. De wiggen zijn ook inzetbaar om water op te
Lanen De lanen onderscheiden zich van de wiggen door twee bomenrijen langs de erftoegangsweg die in soort en grootte verschillen maar toch samen als een laan ervaren worden. De huidige, waardevolle bomen krijgen blijven zoveel mogelijk behouden. Deze volwassen bomen vormen één duidelijke rij, aan de andere kant worden vanwege de afstand tot de bebouwing kleinere of smallere bomen toegepast in een mix van een drietal soorten die overeenkomsten hebben in habitus. Die kleinere bomen komen tussen de parkeerplaatsen te staan, terwijl de grote bomen aan de andere kant in groenstroken komen te staan. De lanen worden ter plekke van de wiggen onderbroken. In Het Zicht zal op de kruising met Vijverzicht de wegas verspringen, en overgaan in een éénrichtingsweg om bouwblok Zichten 6 heen. Steenzicht en Vijverzicht hebben vanwege de naastliggende groenstructuur ook een asymmetrisch profiel; de ontsluiting aan de ene kant en het brede groen met ruimte voor ontmoeten, informele sport en spel aan de andere kant. Pleinen In het BKP zijn geen pleinruimtes benoemd, maar er zijn er twee in de openbare ruimte; het plein in de Stede en een kleinschaligere pleinruimte op de hoek van Het Zicht en Kerkpad vlakbij de toekomstige school. Het winkelplein in de Stede vormt het begin van wig B (Kerkpad). Dit plein wordt een hoogwaardige stedelijke ruimte met zitmogelijkheid langs een kade aan het water.
In de VO fase zal dit verder uitgewerkt worden, met aandacht voor de herkenbaarheid van het voetpad van wig B vanaf de Stede, met een veilige oversteek over de Vrederustlaan. Ten behoeve van de beoogde ontmoetingsfunctie van het pleintje aan Het Zicht wordt deze huidige openbare parkeerplaats omgevormd tot een kleinschaliger pleintje omzoomd door (laag) groen met bomen, banken en enkele spelaanleidingen / voorzieningen voor informele sport. In dit SO is nog niet bekend hoe dit pleintje op het toekomstige ge-
17
De Zichten SO Zichten 1:1000
bouw aan de oostzijde ervan zal aanslluiten. Daar is voorlopig de overgangszone uit het BKP aangehouden. Het pleintje inclusief de directe omgeving ervan wordt in de VO fase nader gedetaillerd. De vorm en groeninrichting nog kan veranderen.
SPORTPARK ESCAMP
SPORTPARK ESCAMP
ESDO
ESDO
Ecozones an la lo e Op de Natuurwaardenkaart van de Stedelijke g en Groene Hoofstructuur van Den Haag ligt De Zich- H ten in de hoek van de ecozones van het groene assenkruis. Verder inzoomend op het assenkruis, bestaan de ecozones uit een combinatie van water en groen (waterloop met groene oevers). Deze huidige oevers hebben echter onvoldoende maat om als ecologische verbindingszone te functioneren. DE STEDE Bovendien wordt maar een gedeelte ecologisch beheerd en zijn er onvoldoende biotopen aanwezig. Voor de toekomst is de breedte van het groen, het beheer en de vergroting van de biodiversiteit essentiëel om de ecozones goed te laten functioneren. Het beheer wordt in de VO fase opgenomen in een aparte beheerparagraaf. De ecozones moeten voldoen aan de gemeentelijke eis van gemiddeld 30 meter breed. De ecozones Ecozone gemiddeld 30 meter dienen in de nacht duister te zijn, dat betekent dat eventuele langzaam verkeerroutes in deze zones niet verlicht mogen worden.
e ng
an
la
lo
He ESDO
ESDO
DE STEDE
WANICA
WANICA
an
an
la
la
st
st
ru
ru
de
de
e Vr
e Vr
Singels SPORTPARK ESCAMP
Waterhuishouding Naast de genoemde sferen speelt de waterhuishouding een belangrijke rol. Langs en onder de Vrederustlaan door staat het water met elkaar in verbinding. Echter aan de Hengelolaan loopt het water in westelijke richting niet door. De ambitie is om de oorspronkelijke singelstructuur te herstellen, door zoals in de paragraaf Singels al is verwoord, extra water te graven. Zichten
ng
He
an
la
o el
ESDO
DE STEDE
WANICA
Het water van de ecozone aan de oostzijde loopt verder door richting de Melis Stokelaan en is nu een apart circuit ten opzichte van het water in de ecozone aan de zuidzijde van de Zichten. Ze zijn van elkaar gescheiden door een dijkje maar kennen hetzelfde peil. Deze wateren zullen in overleg met het Hoogheemraadschap worden gekoppeld ten behoeve van meer flexibiliteit, een eenvoudiger peilbeheer, een betere doorstroming en meer waterbergingsmogelijkheden. Er zal een watertoets uitgevoerd worden om de waterbelangen in de planvorming te waarborgen.
an
la st
ru
de
18
1:1000
ESDO
bestandsnaam.dwg
e Vr
Singels De openbare ruimte van De Zichten kent naast de drie genoemde sferen uit het BKP - de ecozones (randen), de lanen en de wiggen - de singels langs de bestaande bebouwing (Hengelolaan en Vrederustlaan). Langs de Hengelolaan wordt water gegraven en een bomenrij toegevoegd (het profiel ervan moet aan de hand van de benodigde ruimte voor de bomen nader worden uitgewerkt). Langs de Vrederustlaan worden ook bomen toegevoegd, maar dan verspreid. De singels, herkenbaar aan de combinatie van water grastaluds met bomen, behoren strikt genomen niet tot de ecozone maar zullen daar wel ondersteunend aan zijn, door het bloemrijk gras van de ecozone door te trekken in de singels. Ook in ruimtelijk opzicht vormen ze met de ecozones één geheel, door het water de verspreide bomen. De singel in de Stede is daar nog een voortzetting van, en zal in de verdere uitwerking gecombineerd worden met een promenade langs de bebouwing.
Waterstructuur
Zichten 1:1000 bestandsnaam.dwg
Langzaam verkeer In Zuidwest wordt in het algemeen minder gefietst en gelopen dan gemiddeld in de Haag. De oorzaak van het lage fietsgebruik is niet de afstanden tot voorzieningen, maar voor veel bewoners is het gebruik van de fiets geen vanzelfsprekendheid, mensen hebben vaak geen fiets, zijn niet gewend te fietsen en stallingsmogelijkheden van de fietsen zijn niet ideaal. Dit SO is erop gericht om dat te veranderen. Fietsen en lopen moet plezierig worden, door de fietser beter te faciliteren en goede langzaam verkeersverbindingen met omgeving te maken. Andere manieren om het fietsen aantrekkelijker te maken zijn o.a. het inpassen van veilige en comfortabele fietsenstallingen en toepassen van bewegwijzering.
vo
et
ve
rb
in
di
ng
Ke
rk
pa d
Bus
am
Tr
s
eli
M
Langzaam verkeer in de Zichten en omgeving
De Zichten SO
n
o St
k
a a l e
Op de kaart op bladzijde 5 is te zien dat een aantal voet- en fietspaden onderdeel uitmaakt van een groter langzaam verkeersnetwerk. De kaart hiernaast laat zien dat de routes in zuidoostnoordwest richting door de Zichten, die de buurt met De Stede en sportpark Escamp verbindt, in dit SO vertaald zijn naar voet- en fietsverbindingen die de ecozone aan de Sportpark kant kruisen. Een van deze nieuwe routes is een fietsroute via Vijverzicht. De fietser maakt tussen de Vrederustlaan en Ruimzicht gebruik van de rijbaan (30 km/u) en vanaf Ruimzicht begint een vrijliggend fietspad in combinatie met een voetpad dat aansluit op een langzaam verkeersbrug en tussen de sportvelden door loopt (het exacte tracé wordt mee-ontworpen met de inrichting van het sportpark, dat is een apart (deel)project). Vanaf de hoek Steenzicht / Ruimzicht zorgt een nieuw fietspad voor een verbinding met de Hengelolaan. Ook is vanaf Ruimzicht een fietspad naar de Melis Stokelaan opgenomen, naast het huidige voetpad. In de Zichten komt een netwerk aan voetpaden, die aan de randen van de buurt doorlopen cq aansluiten op andere voetpaden in de omgeving. Zo worden de bouwblokken en belangrijke opstappunten voor bus en tram zo direct mogelijk met elkaar verbonden. Daarbij bestaan de looproutes voor een groot gedeelte uit trottoirs in de lanen, maar ook uit vrijliggende voetpaden door het groen.
Aan de bebouwingsrand van de zuidoostelijke ecozone liggen trottoirs die onderling met elkaar verbonden
19
zijn en daarmee één route vormen. Deze verbindt, in combinatie met de twee bruggen over het water, de ecozone ten zuiden van de Vrederustlaan met sportpark Escamp. Daarbij kunnen ze gebruik maken van het bestaande pad aan de overkant van het water, en een nieuwe vlonder halverwege de ecozone. Een drietal nieuwe voetgangersbruggen zorgt voor een betere bereikbaarheid van het naast de buurt gelegen sportpark. De paden kruisen de ecozone tussen de Zichten en het sportpark, maar de ecozone zelf wordt hier zoveel mogelijk vrijgehouden van paden. Alleen aan de noordoostzijde van bouwblok 2 is een voetpad opgenomen tussen de ecozone en het bouwblok. De betere verbindingen tussen de buurt en het sportpark betekenen dat de wandelmogelijkheden vanuit de buurt aanzienlijk worden uitgebreid.
Fietsparkeren voor bezoekers aan de openbare straat
In aanvulling op bovengenoemd netwerk van voetpaden, is de ambitie gesteld om de binnentuinen doorwaadbaar te maken, zodat ook deze ruimten via de trottoirs en trappen ernaartoe bereikbaar zijn en de buurt nog aantrekkelijker maken. Alle paden, bruggen en vlonders (één in de ecozone) zijn toegankelijk voor minder validen. Het fietsparkeren voor de bewoners in de nieuwbouw vindt in de parkeergarage, onder de binnentuinen, plaats. Voor fietsparkeren voor bezoekers geldt het uitgangspunt dat de fietsen dichtbij de entrees van de woonblokken geparkeerd kunnen worden, zoveel mogelijk op de 1.50m overgangszone langs het gebouw. Daarbij geldt de Haagse standaard, met de fietsnietjes zoals hiernaast afgebeeld. Zo gaat fietsparkeren niet ten koste van parkeerplaatsen. Bij de uitwerking van alle bouwblokken zal ook rekening worden gehouden met een goede (fiets)bereikbaarheid van de entrees van de fietsenstallingen. Het exacte aantal te realiseren fietsparkeerplaatsen en de locaties ervan zullen nader bepaald worden met DSO, Mobiliteit, de architect en stedenbouwkundigen.
Multifunctioneel pad
Kratjesfietsen worden inpandig geparkeerd
Scootmobielen, bakfietsen en kratjesfietsen worden inpandig gestald. Scootmobielen worden inpandig geparkeerd
20
Bakfietsen worden inpandig geparkeerd
Ontsluiting auto
P
P
SPORTPARK ESCAMP
ESDO
n He
ge
aa
l lo
Aan de noord-westzijde sluit de Zichten aan op de wijkontsluitingswegen Hengelolaan en Vrederustlaan. De belangrijkste ingangen vanaf deze wegen zijn Het Zicht (aan de Hengelolaan), Steenzicht en Vijverzicht (beide aan de Vrederustlaan). Het uitgangspunt van het BKP om de bestaande wegenstructuur grotendeels te behouden, en zo op eenvoudige wijze een gefaseerde ontwikkeling mogelijk te maken, is overgenomen in het SO. Ruimzicht wordt aan de kant van de zuidoostelijke ecozone beëindigd met een keerlus. De parkeergarages van de bouwblokken aan weerszijden hiervan, sluiten op deze lus aan. De lus is zo gedimensioneerd dat een vrachtwagen hier kan keren.
n
Tussen het Zicht en de hoek Vijverzicht-Vrederustlaan komt een éénrichtingsweg te liggen. Dit komt overeen met de Nota van Uitgangspunten, waarin er een lus voor autoverkeer om het zuidelijke bouwblok heen is getekend (zie blz hiernaast).
ESDO
t
er
N
Piet ope
P
r aa nb
DE STEDE
h zic
jv Vi
Parkeren WANICA
In de huidige situatie wordt vrijwel alleen op de openbare straat geparkeerd, in een mix van langsen haaksparkeren. In de huidige situatie zijn dit in totaal 565 parkeerplaatsen.
Ruimzicht
ru de
e Vr
LEGENDA
De toename van het aantal woningen vraagt volgens de parkeernorm om meer parkeerplaatsen in het gebied. Voor de nieuwe woningen zullen deze parkeerplaatsen op eigen terrein worden gesitueerd, onder de verhoogd gelegen binnentuinen in de bouwblokken. Ook is in de NvU een plek opgenomen voor een parkeergebouw. Tevens wordt, in het kader van de mobiliteitstransitie fietsen en autodelen gestimuleerd. Op deze manier kan het aantal parkeerplaatsen in de openbare ruimte beperkt blijven. Deze plekken zijn met name bedoeld voor de bewoners van de bestaande en te handhaven woningen, en voor bezoekers. Alle andere bewoners en hun bezoekers moeten parkeren op eigen terrein en/of parkeren in het centrale parkeergebouw en komen dus ook niet in aanmerking voor een parkeervergunning.
Plangrens
Het Zicht
a la st
ONTSLUITINGSWEG
n
ERFTOEGANGSWEG
Veldzicht
PARKEERSTROOK (langsparkeren) PARKEERSTROOK (haaks parkeren)
n
M
PARKEERGARAGE IN BOUWBLOK
ok
t S s
eli
a ela
P
PARKEERGARAGE
P
PARKEERPLAASTS IN O.R.
Ontsluiting en toegangen naar de parkeergarages Zichten 1:1000 bestandsnaam.dwg
De Zichten SO
21
Omdat de meeste bouwblokken in het gebied nog niet gedetailleerd zijn uitgewerkt is een exacte parkeerbalans nu nog niet te maken. Het exacte aantal en type woningen, de capaciteit van de parkeergarages en de maatregelen op het gebied van deelmobiliteit zijn nog nu nog niet in detail bekend. Op basis van de nu bekende gegevens wordt een tekort aan parkeerplaatsen van 10-15 % van de totale parkeervraag verwacht. Dit tekort kan worden opgelost door in te zetten op deelbakfietsen, een hoger percentage deelmobiliteit, een groter parkeergebouw en/of minder woningen. In de openbare ruimte zijn op basis van de nu bekende gegevens 210 parkeerplaatsen op maaiveld nodig. Deze zijn vooral bedoeld voor de bewoners van de te handhaven bestaande bebouwing, die geen parkeervoorzieningen op eigen terrein tot hun beschikking hebben. In het ontwerp zijn nu 217 parkeerplaatsen op maaiveld ingetekend, samen met de 21 bestaande parkeerplaatsen aan de Vrederustlaan aan de zijde van de Zichten zijn er dus 238 parkeerplaatsen in de openbare ruimte beschikbaar. De 20 parkeerplaatsen voor de Mixx-inn zijn niet meegenomen in deze aantallen. Ook het ruimtebeslag van rolcontainers en ORAC’s is hier in al verwerkt. Er is daarmee voldoende marge opgebouwd ten opzichte van het minimaal benodigde aantal parkeerplaatsen (210).
De 238 parkeerplaatsen in het SO kunnen dus worden gezien als het maximale aantal wat in de openbare ruimte zal worden ingepast.
Nieuwe parkeerplaatsen in het SO
22
Voorkeursscenario afval systeem
Huishoudelijk afval Voor de Zichten wordt het huidige afvalbeleid, dat uit gaat van orac’s voor bestaande bouw en rolcontainers voor nieuwbouw, aangehouden. De rolcontainers worden 2 keer in de week aan de straat gezet. De daarvoor aangegeven plekken die in dit SO zijn getekend, kunnen in de uitwerking nog veranderen. Zie voor meer informatie over dit afvalsysteem en de rijroute, de volgende bladzijde. Hieronder een overzicht van wat het gekozen systeem inhoudt voor de openbare ruimte: Het toepassen van orac’s én rolcontainers betekent dat er - naast het bestaande aantal orac’s - in totaal 189 rolcontainers per keer aan de straat komen te staan. Dit gaat niet ten koste van bomen, maar op enkele plekken moet wel extra verharding worden aangebracht. Daarbij is ook rekening is gehouden met loopruimte om ze te verplaatsen, dus niet alleen de ‘fysieke’ ruimte van de containers zelf. Uit het onderzoek naar het afvalsysteem, dat gedurende de SO fase heeft plaatsgevonden, is (gezamenlijk) geconstateerd dat dubbelgebruik van parkeerplaatsen niet realistisch is, omdat de kans groot is (ook al wordt er een parkeerregime ingevoerd) dat er auto’s op de aanbiedplaatsen staan tijdens het ophalen van de rolcontainers. De bestaande orac’s voor de bestaande bebouwing komen in Steenzicht, Ruimzicht en Veldzicht terug in dit SO. Dat geldt ook voor het milieustraatje in Het Zicht.
De meeste daarvan moeten echter wel verplaatst worden, in verband met de herinrichting (zie pijlen op de kaart hiernaast). Alleen de orac’s aan het begin van Steenzicht (kant Vrederustlaan) kunnen op de huidige plek blijven staan.
SCENARIO A2 Bestaande orac’s + rolcontainers rijen achter elkaar 2x per week legen
De Zichten SO
189
7 st 3 st
Gezien het feit dat er twee afvalsystemen in de Zichten komen, zullen er ook twee ophaaldiensten door de buurt moeten rijden. Voor de vuilnisophaaldiensten is een efficiënte (korte) route nodig, in één richting, en de orac’s of aanbiedplaatsen dienen langs de rijbaan en dicht bij de ingangen van de gebouwen te worden gesitueerd.
23
De rijroute zoals hiernaast getekend is geldt voor zowel de orac’s als de rolcontainers. De keerlus aan het eind van Ruimzicht is ruim genoeg is voor een vrachtwagen om te keren. Dit is afgestemd met HMS. De rolcontainerplekken en de orac’s zijn opgenomen in de SO tekening. Ondanks dat de locaties van de orac’s en rolcontainers vrij precies zijn bepaald, is het mogelijk dat deze als gevolg van wijzigingen in de bouwblokken (zoals de entrees, of het woningsbouwprogramma) in de VO fase worden bijgesteld. De bouwblokken 1A en 1B aan Steenzicht zullen echter niet of nauwelijks meer veranderen, en daarmee ook niet de rolcontainerplekken. In de verdere uitwerking (naar VO’s) kunnen orac’s en rolcontainerplekken mogelijk nog beter op elkaar worden afgestemd en kan er nog beter rekening worden gehouden met de bomen.
ESDO
H
an
a ol
el
g en
ESDO
Uitgangspunten plaatsing Bij de plaatsing van orac’s en rolcontainers is gestreefd naar zo min mogelijk verlies van bomen en parkeerplaatsen in openbaar gebied. Het scenario hiernaast, waarin de twee afvalsystemen (bestaande orac’s en rolcontainerplaatsen) zijn opgenomen, waarbij de rolconainers 2x per week in rijen achter elkaar aan de straat worden gezet, laat zien wat de impact is op de openbare ruimte.
SPORTPARK ESCAMP
DE STEDE
an
la st
u er ed Vr
Totaal aantal rolcontainers: 189 stuks, waarvan: 48 stuks waarvoor gepland groen ingeleverd moet worden, ca 140 m2 (er is meer verharding nodig dan alleen het oppervlak van de contai ners, in verband met de route ernaartoe en het plaatsen) 141 stuks op trottoirs, ca 220 m2, totale ruimte beslag: ca 360 m2. Waarschijnlijk kost het meer ruimte, omdat ze in de praktijk minder netjes geplaatst worden.
WANICA
Voor de berekening van de oppervlakten van de rolcotainerplekken, is uitgegaan van 7 rolcontainers op 11m2 (de grootte van 1 parkeerplaats), met 10cm onderlinge afstand.
Routing huisvuilophaaldienst
Zichten 1:1000 bestandsnaam.dwg
24
Backbone WKO In het kader van de verduurzaming is het toepassen van een Warmte Koude Opslag (WKO) een duurzame methode om energie in de vorm van warmte of koude op te slaan in de bodem, en te leveren aan de toekomstige bebouwing in de Zichten. De afbeelding hiernaast geeft het principe weer van het WKO-systeem dat hier gehanteerd wordt. Voor Steenzicht, waar de eerste bouwblokken 1a en 1b gerealiseerd worden, heeft IbDH met de ontwikkelaar (Heijmans) de volgende uitgangspunten gehanteerd: de bouwblokken maken gebruik maken van één koude en één warme bron; de WKO leidingen van de bron naar bouw blok lopen via blok 1a; de WKO leidingen kruisen Het Zicht en Ruimzicht (bouwblokken 2 en 3 worden vanuit dezelfde bronnen gevoed), en hou den rekening met de bomenrijen Verder heeft IbDH met Heijmans twee locaties van de WKO putten bepaald (warmte en koude bronnen); in de laan Steenzicht is er één opgenomen aan de rand van de beplanting, omdat onder het trottoir kabels&leidingen komen, en ook aan de rand van het pleintje langs Het Zicht (in verharding). Beide staan in de SO tekening. De deksels van de putten komen op maaiveld niveau te liggen waardoor ze in de beplanting of in verharding (men kan er overheen lopen) weinig op zullen vallen, zie de volgende bladzijde.
Voor het WKO-systeem in de rest van de Zichten gelden dezelfde uitgangspunten en die zullen op dezelfde wijze, in overleg met IbDH (CIV) uitgewerkt worden. De verwachting is dus dat de WKO leidingen ook daar de lanen en/of wiggen zullen kruisen, in plaats van dat ze in de lengterichting van de profielen worden gelegd. Schetsvoorstel Overmorgen, leidingtracés Eneco en WKO
De Zichten SO
De huidige bebouwing zal gebruik maken van stadsverwarming van Eneco, welke niet gecombineerd kan worden met de WKO leidingen. Vandaar dat deze leidingen waarschijnlijk in Vijverzicht zullen komen te liggen.
25
De afbeelding hiernaast laat zien hoe een deksel van een WKO bronput er uit ziet. In de Zichten komt de putdeksel op maaiveld niveau aan de rand van het plein te liggen zonder betonnen rand eromheen (dat is elders toegepast maar niet wenselijk in Zuidwest). De putdeksel kan bijgesteld worden, daarmee wordt een klein opstaand randje voorkomen. Het deksel is bovendien stroef genoeg om te belopen, ook bij vorst. Tot de put behoren twee ventilatiekokers De kokers worden tegen de dichtstbijzijnde gevel geplaatst. In de Zichten is dat waarschijnlijk de gevel van het nieuwe appartementengebouw Steenzicht 1a. Dit is nog niet met de ontwikkelaar afgestemd maar zal meegenomen worden in de verdere planvorming.
Voorbeeld WKO bronput in elementenverharding
26
Principe warmte-koude-systeem (Bron: Expertisecentrum Warmte)
Zichten
Sport & spel & ontmoeten 13 - 18 jarigen 1000 m
Vanuit de Haagse referentienormen voor maatschappelijke voorzieningen gelden de volgende regels voor het verdelen van speelplekken in de buurt: • 0-6 jaar op ca 200m2, actieradius 100m , dat is het bouwblok en directe omgeving ervan; • 7-12 jaar op 500m2, actieradius 400m, beslaat ruim de helft van de Zichten; • 13-18 jaar op 1000m2, actieradius 1000m, buurtoverstijgend. het sportpark valt binnen deze cirkel
7 - 12 jarigen 400 m
SPORTPARK ESCAMP ESDO
H
en
n aa
ol
l ge
Locatieindicatief
Locaties indicatief
Vanwege bovenstaande, ligt het voor de hand om de speelplekken voor de jongsten in de binnentuinen te situeren, en het ontwerp ervan te integreren met het gehele ontwerp van de binnentuin (inclusief de overgangen van de collectieve ruimte naar de aangrenzende privé ruimten zoals terrassen). Hierdoor ontstaan veilige speelplekken waar de ouders makkelijk toezicht kunnen houden. Ook zijn er plekken die net buiten deze cirkels vallen, zoals de collectieve terreinen van de huidige flats langs Steenzicht. Die behoren weliswaar niet tot de openbare ruimte, maar kunnen in principe gebruikt worden door de bewoners van deze flats, waaronder kinderen van 0 tot 6 jaar. In het groen aan het eind van Steenzicht (kant sportpark) is ruimte gereserveerd voor een ontmoetings-/speelplek dat gecombineerd kan worden met vormen van informere sport .
0 - 6 jarigen 100 m ESDO
DE STEDE
WANICA
an
la st ru
e ed Vr
Dit SO gaat ervan uit dat de groep 7-12 jarigen vanwege een grotere actieradius, voldoende hebben aan 2 speelplekken waaronder een voetbalveld(je). Sportpark Escamp biedt op allerlei gebied activiteiten die deze leeftijdsgroep, en ook de jongeren van 13 tot 18 jaar, aanspreekt en zal zich in de toekomst ontwikkelen tot een mulifunctioneel sportpark. Aanvullend hierop is in de Zichten, aan het eind van Vijverzicht, ruimte gereserveerd voor een trapveld. Naast deze wig, is er aan het eind van de wig Kerkzicht ook ruimte beschikbaar. De verdeling van de speelplekken zal in combinatie met de herinrichting van het Sportpark nader uitgewerkt worden.
Spelen - actieradius en oppervlak per leeftijdscategorie
Zichten 1:1000 bestandsnaam.dwg
De Zichten SO
27
In de ecozone langs het sporpark komt geen speelplek, maar aan de zuidoost kant van de Zichten zijn er mogelijkheden voor spelaanleidingen. Zo komt aan de waterkant, als eindpunt van Ruimzicht, een vlonder te liggen. Dat is echter een uitzondering; de waterkant bestaat grotendeels uit natuurvriendelijke oevers die bij voorkeur niet betreed worden. In de VO fase zullen spelaanleidingen / informele sport en de ecologie nader op elkaar afgestemd moeten worden. De concrete inrichting van de wiggen en andere ontmoetings- /speelplekken wordt in overleg met bewoners uit de buurt besproken. De uitkomst daarvan zal in het VO verwerkt worden. Ook de tijdelijke inrichting wordt niet vergeten. The Brand Urban Agency, dat de participatie verzorgt, houdt zich bezig met ‘placemaking’. In verband met de beschikbare ruimte zullen functies slim gecombineerd moeten worden, en het sportpark worden beschouwd als een verlengstuk van de openbare ruimte van Het Zicht.
Sfeerbeelden van vormen van (informele) sport & spelaanleiding.
28
4
4. Profielen In dit hoofdstuk worden de onderdelen van de openbare ruimte nader omschreven, in combinatie met en dwarsprofielen en sfeerbeelden: • wiggen • pleinen • lanen • ecozone(s) • binnentuinen In dit SO wordt niet verder ingegaan op de binnentuinen dan een korte beschrijving van de uitgangspunten en enkele sfeerbeelden. Dit heeft te maken met het feit dat ze door de architecten van de bouwblokken worden ontworpen.
De Zichten SO
29
Wiggen De sfeerbeelden op deze pagina’s geven een voorbeeld van de beplanting in de wiggen. Het algemene uitgangspunt is meer kleur en aantrekkelijke beplanting het hele jaar door, en uiteraard afstemming van de beplanting op de functie van de ruimten. Daarbinnen wordt onderscheid gemaakt in kleur/ sfeer tussen de wiggen, de lanen en de ecozone.
1
De wiggen onderling kenmerken zich door elk een eigen combinatie van (speel)gras, vaste planten waaronder ook siergrassen, en verspreid staande bomen. De beplanting dient robuust genoeg te zijn en te bestaan uit grote soortengroepen. De verharding in de wiggen wijkt in detaillering iets af van de standaard trottoirtegels zoals die langs de lanen worden toegepast. Waterpasserende bestrating, een afwijkend formaat of patroon en een minder formele begrenzing liggen hier voor de hand.
Openbaar groen in de wiggen
30
voorbeeld Pannaveldje, dient ingepast te worden in het groen
Steenzicht 1 Steenzicht bestaat uit een wig en een laan-gedeelte. Het gedeelte van Steenzicht dat aansluit op de Vrederustlaan, is het smalst. Het ligt tussen twee bestaande, te handhaven flatgebouwen in.
Bestaand flatgebouw
De Zichten SO
Naar aanleiding van de resultaten van de BEA wordt voorgesteld de bestaande Essen aan de linkerkant van dit profiel niet te handhaven vanwege hun slechte conditie (en dus korte levensverwachting). Omdat de toekomstige standplaats van de huidige LIndes aan de andere zijde niet optimaal is, wordt voorgesteld deze te verplanten naar de linker zijde, als vervanging van de Essen. Daarmee is een mogelijk conflict tussen de Lindes en de nieuwbouw vermeden. Op de plekken die vrijkomen door het verplanten van de lindes worden nieuwe bomen geplant. Bovenstaand heeft wel als gevolg, dat de rijbaan in de nieuwe situatie ongeveer 1 meter naar rechts is verschoven. Daardoor moeten de paar kleine, en een grote boom die geen hoge levensverwachting heeft, wijken. Het voordeel van deze verandering is dat onder het rechter trottoir geen conflicten meer zullen zijn met kabels&leidingen. Voor de gehele laan levert dit meer aan kwaliteit op (zie de profielen Steenzicht 2 en 3).