RIS321724 Bijlage 1 2024 Q4 Voortgangsrapportage DGZ

Voortgangsrapportage Dreven, Gaarden en Zichten Q2 2023- Q4 2024

-

November 2023: Kennismaking met de architecten Gaarden 1 November 2023: Infomarkt Zichten (o.a. openbare ruimte, bestemmingsplan Zichten 2,3 & 7) Januari 2024: Inloopbijeenkomsten Zichten 2,3 & 7 en Dreven 1 Juni 2024: Infomarkt de Gaarden (o.a. openbare ruimte, bouwplan Gaarden 1) Juni 2024: Infomarkt de Zichten (o.a. participatie binnentuin Steenzicht) Juni 2024: Infomarkt de Dreven (o.a. openbare ruimte, bouwplannen) Oktober 2024: Informatieavond en participatie Dreven 1d November 2024: Infomarkt de Zichten (o.a. participatie Ruimzicht)

-

November 2024: Infomarkt Dreven en Gaarden (o.a. participatie Dreven 1D)

Infomarkt Dreven en Gaarden

c) De buurt nu al beter en aantrekkelijker maken (sociale structuren, placemaking en maatschappelijke/ buurtinitiatieven); In samenwerking met Staedion, het Stadsdeel en andere partners wordt veel gedaan aan leefbaarheid en om sociaal maatschappelijke doelstellingen te behalen. Een aantal voorbeelden van initiatieven waar ondernemers en buurtbewoners in participeren; het jaarlijks terugkerend ondernemersfeest aan Het Zicht. Activiteiten georganiseerd door sociaal maatschappelijke initiatieven en ondernemers, zoals de Zorgkamer aan de Dreef, de Kinder Kunst Academie aan de Dreef, MuseumLAB, Creative Muslim Club, ZigZag Naaiatelier en Turks Museum. Diverse moestuinprojecten, laagdrempelige ontmoetingsplekken en de Mengelmoestuin in de Dreven. In de Gaarden is een panaveldje opgeknapt en een muurschildering gemaakt in samenwerking met jongeren. Lees meer bij 1.3.

6.2.

Heldere, aantrekkelijke en herkenbare communicatie.

De gebiedsontwikkeling de Dreven, Gaarden en Zichten heeft sinds eind 2023 een eigen huisstijl met patronen die het gevoel van thuis verbeelden. Deze huisstijl is tot stand gekomen na participatie met kinderen, bewoners en ondernemers uit de buurt. Om zoveel mogelijk mensen te bereiken wordt communicatie cross-mediaal ingezet. Zo wordt er vier keer per jaar een infokrant verspreid via de brievenbus en wordt gebruik gemaakt van sociale media, een Bouwapp, digitale mailings en een eigen website. Er is regelmatig overleg met belanghebbenden in de wijk. Zo is het DGZ-team op bezoek geweest bij een informatieavond georganiseerd door de buurtmoeders uit de Dreven en de Gaarden, bij een school om uit te leggen wat de plannen zijn en wordt er met enige regelmaat gesprekken gevoerd met bewonersorganisaties en sleutelfiguren in de wijk. Het doel is om te weten wat er speelt en hier waar 25

Voortgangsrapportage Dreven, Gaarden en Zichten Q2 2023- Q4 2024

mogelijk onze plannen en communicatie op af te stemmen. Een concreet voorbeeld uit de gesprekken was, dat er soms onduidelijkheid was over de terugkeergarantie. Dit heeft uiteindelijk geresulteerd in een overzichtelijke Visual, waarin het proces van terugkeren wordt toegelicht.

6.3.

Leefbaarheid & sociaal maatschappelijk programma

Ook tijdens de gebiedsontwikkeling wordt bijgedragen aan een aantrekkelijke en leefbare buurt. (Stadmaak)initiatieven en sociaal ondernemers; voor het behoud van de leefbaarheid en om te testen en experimenteren (aan welke functies, voorzieningen hebben mensen behoefte, en welke Haagse initiatiefnemers zijn er). Binnen de Zichten bevat het nog te realiseren project Ruimzicht ruimtes waar het mogelijk is om met tijdelijke initiatieven te experimenteren met leefbaarheidsprojecten. Staedion heeft de plint aan Het Zicht voor een groot deel beschikbaar gesteld voor (tijdelijke) ondernemers die een bijdrage leveren in de buurt en zo goed mogelijk passen binnen het thema “Maken, Ontmoeten, Bewegen". Hieronder lichten we een aantal initiatieven toe. Zo krijgt MuseumLAB – waar wekelijks kinderen spelenderwijs leren over techniek - na ruim een jaar testen een vaste locatie in Ruimzicht, organiseert een van de sociaal ondernemers huiswerkbegeleiding voor kinderen en maakt een naaiatelier gordijnen voor bewoners die in een slecht geïsoleerd huis wonen. Ook wordt bijgedragen aan initiatieven van ondernemers, zoals het jaarlijks terugkerende feest waarbij ze hun deuren openen en de wijk kennis laten maken met de kleine wijkeconomie. In de Dreven zijn veel gezamenlijke moestuinen in de buurttuinen zoals de Mengelmoestuin.

Jongerencentrum ‘Ons Pandje’ wordt veel bezocht door jongeren uit de buurt. En er is ruimte voor nieuwe initiatieven; zo is in de zomer van 2024 de Zorgkamer geopend. Zij zetten zich in voor ouderen in de wijk, er wordt straks dagbesteding aangeboden, spreekuren voor de diabetesverpleegkundige, voorlichting over uiteenlopende onderwerpen die ouderen en gezondheid aangaan. Daarnaast is dit de uitvalsbasis van de Buurtmoeders van de Dreven en Gaarden. Meester Hasan heeft aan de Dreef een nieuwe locatie van de Kinderkunstacademie geopend. In de Gaarden zijn meerdere projecten met jongeren georganiseerd. Muurschildering met Masterpiece en een panaveldje is opgeknapt. In 2023 was hier het Buitenfestival van kunstfestival de Betovering en is de Beweegroute (initiatief van onder andere de GGD) gerealiseerd. Tijdens de open bouwdag van project Steenzicht waren het Mondriaan College en De Brug naar jouw toekomst (initiatief van de alliantie Wonen, Onderwijs en Werk van Nationaal Programma Zuidwest) aanwezig om jongeren te inspireren voor carrièrekansen.

26

Voortgangsrapportage Dreven, Gaarden en Zichten Q2 2023- Q4 2024

7. Planning 7.1.

De ontwikkelstrategie DGZ

De ontwikkelstrategie van het project Dreven-Gaarden en Zichten (DGZ) wordt jaarlijks herijkt en vastgesteld door de betrokken partijen. In het vierde kwartaal van 2024 is deze herijking opnieuw uitgevoerd en vastgesteld door het directieteam van DGZ. De ontwikkelstrategie geeft richting in de faseringsopgave tussen alle deelplanontwikkelingen. Momenteel bevinden de deelplanontwikkelingen zich in de eerste fase (BZK fase 1) van de gebiedsontwikkeling. Voor deze fase zijn een Projectdocument en een grondexploitatie opgesteld, die gezamenlijk de basis vormen voor de uitvoering. In de ontwikkelstrategie wordt er op deelplanniveau een planning gemaakt. De planning binnen de ontwikkelstrategie is in 2024 aangepast om beter rekening te houden wordt met beroep- en bezwaarprocedures tegen planologische besluiten. De ontwikkelstrategie Q4 2024 is meegestuurd als bijlage bij deze voortgangsrapportage.

7.2.

Zichten

Voor de Zichten zijn er afhankelijkheden in de opeenvolging van de deelplanontwikkelingen, dit geldt onder andere voor Zichten 2, 3, 7 en Ruimzicht. Daarnaast zijn er risico's van raakvlakprojecten, welke mogelijk invloed hebben op de start uitvoering van Zichten 2. Dit betreft de uitvoering van de sportvelden in Escamp I en de aanleg van de ecologische zone. Belangrijkste afhankelijkheden zijn: - Aanpassing Sportpark en aanleg ecozone is nodig voor start bouw Zichten 2 - Oplevering Ruimzicht is nodig voor uithuizen bedrijven in Zichten 7 - Oplevering Zichten 7 is nodig voor start bouw Zichten 3 Voor een overzicht van de planning Zichten, wordt verwezen naar de bijlage 1 ontwikkelstrategie Q4 2024, pagina 9.

7.3.

Dreven

Voor de Dreven is te benoemen dat de uitvoering van de deelplanontwikkelingen Dreven 1B, 1C en 1D onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Dreven 1D is het parkeergebouw, welke daardoor is verbonden met Dreven 1B en 1C. De actiegebied aanwijzing voor Dreven 1D is in december 2024 afgegeven. Uit historische kaarten is gebleken dat er op deze locatie een boerderij in de Steentijd gevestigd was. Daarom moeten proefsleuven gemaakt worden. Vanwege de grote impact op de omgeving, is het bij voorkeur niet wenselijk om deze werkzaamheden uit te voeren terwijl de woningen nog bewoond zijn. Indien er archeologische vondsten op deze locatie gevonden worden heeft dit mogelijk een vertragende invloed. De startbouw en tijdige oplevering van het parkeergebouw kan hierdoor onder druk komen te staan en hiermee ook de ingebruikname van de nieuwbouw Dreven 1b en 1c. Voor een overzicht van de planning Dreven, wordt verwezen naar de bijlage 1 ontwikkelstrategie Q4 2024, pagina 9.

7.4.

Gaarden

Voor de Gaarden 1, is de actiegebied aanwijzing per april jl. van start gegaan. De planontwikkeling is gestart, en bevind zich op dit moment op schetsontwerp-fase. Het is de bedoeling om ergens in het tweede kwartaal van 2025 de projectrealisatieovereenkomst te tekenen. Momenteel wordt onderzocht op welke wijze de vergunningsprocedure voor de Gaarden moet worden vormgegeven. Voor een overzicht van de planning Gaarden, wordt verwezen naar de bijlage 1 ontwikkelstrategie Q4 2024, pagina 9.

27

Voortgangsrapportage Dreven, Gaarden en Zichten Q2 2023- Q4 2024

8. Risico’s Onderstaand een overzicht van de risico’s voor het project Dreven-Gaarden-Zichten die als grootste naar voren zijn gekomen uit een bredere analyse. Het betreft risico's die aan het begin zijn gedefinieerd, rekening houdend met mogelijke maatschappelijke ontwikkelingen. Dit betekent niet dat al deze risico’s zich daadwerkelijk voordoen. Er wordt wel actief gestuurd om ze te beheersen. Van elke risico is aangegeven welke maatregelen hiervoor worden ingezet. t. In de navolgende paragrafen wordt de stand van zaken rond een aantal risico’s nader toegelicht. Eventuele financiële consequenties voor de grex die volgen uit deze risico’s worden nader toegelicht in de GRIP-rapportage. Nr.

Risico

1

Tekort op grex door markteffecten: • Harder stijgende bouwkosten dan opbrengsten • Inflatie doet waarde van statische subsidie afnemen

Gevolg indien risico zich voordoet Als dit risico in extreme mate optreedt zou dit op termijn ertoe leiden dat grex niet langer haalbaar is binnen de huidige kaders.

Belangrijkste beheersmaatregelen • Flexibiliteit in plannen houden om mee te kunnen bewegen met markt • Realisatie via deelplan overeenkomsten. Alleen bij overeenstemming over inname en uitgifte wordt een nieuw kavel uitgegeven. Beheersing mogelijk door aanpassing fasering en invulling programma binnen de kaders. Indien dit onverhoopt niet zou kunnen dan worden de aanpassingen van de kaders voorgelegd ter besluitvorming. • Bijdrage aan onrendabele top op parkeren op een vast bedrag fixeren op basis van beschikbare dekking • Actualisatie grondexploitatie. • Generieke verhoging reserve om marktrisico's af te dekken

2

Er wordt niet voldaan aan de voorwaarden voor toegekende subsidies. Dit kan zijn door onvoldoende programma te realiseren of de gestelde termijn niet te halen

(gedeeltelijke) terugvordering subsidie

• Sturen op alle risico’s met gevolgen voor de planning • Voldoende personele capaciteit inzetten • Extra (externe) juridische toets op planologische documenten • In goed overleg blijven met BZK over voortgang

3

Leefbaarheid buurt komt onacceptabel onder druk te staan door bouwverkeer/ overlast/ veiligheidsrisico's

Vertraging

Beheersmaatregelen: - Aan de voorkant impact goed in beeld brengen (bouwverkeer, bouwveiligheidszones, geluid, parkeren, bouwroutes). Niet alleen op deelplanniveau, maar ook op wijkniveau - Vooraf afstemmen met betrokken instanties (bereikbaarheidsoverleg, wegbeheerder, werkgroep bouwlogistiek) - Omgevingsmanagement goed organiseren

28

Voortgangsrapportage Dreven, Gaarden en Zichten Q2 2023- Q4 2024

Risico

Gevolg indien risico zich voordoet

Belangrijkste beheersmaatregelen

Bezwaar en beroepsprocedures tegen publiekrechtelijke besluiten als intrekking beschermd stadsgezicht, bestemmingsplan, omgevingsvergunning

Vertraging

• Procedures vroegtijdig starten zodat er in planning voldoende ruimte is voor bezwaar- en beroepsprocedures • Tijdens participatie proberen grootste bezwaren weg te nemen • Zorgdragen voor goed onderbouwde besluiten

5

Parkeerregime is niet tijdig ingevoerd

6

Geen tijdige besluitvorming over eigenaarschap en exploitatie van collectieve solitaire parkeervoorzieningen (parkeerhubs)

7

Netcongestie. Overbelast netwerk waardoor TenneT/Stedin onvoldoende stroom kunnen leveren.

• Huishoudens die gebruik • Sturen op tijdige besluitvorming invoering Parkeerregime zouden moeten maken van • Opnemen in totaal planning deelplanontwikkeling om inzicht te krijgen op gebouwde voorziening welke deelplannen het mogelijk impact heeft kunnen toch op straat • Tijdelijke inrichtingsmaatregelen nemen zodat parkeervakkenkaart kan parkeren. worden aangewezen • Parkeerproblemen voor bestaande bewoners • Exploitatieproblemen met gebouwde parkeervoorzieningen • Gemeente pakt regie over (semi) openbare • Stagnatie in aanleg P-garages en hierdoor ook parkeervoorzieningen in woningbouwproductie • Inrichten gemeentelijk parkeerbedrijf • Ontwikkelaars realiseren • Eerste parkeerhubs vooruitlopend op besluit over zuivere stallingsgarages in parkeerbedrijf als pilot al als gemeente gaan exploiteren privaat eigendom, waardoor bezoekers geheel Op openbare ruimte zijn aangewezen • Prioriteit leggen bij snelle realisatie nieuw hoogspanningsstation Nieuwbouw moet wachten op een aansluiting en zijn • In goed overleg blijven met Stedin/TenneT over aansluitmogelijkheden voor nieuwbouwproductie daardoor niet op te leveren

Nr. 4

29

Voortgangsrapportage Dreven, Gaarden en Zichten Q2 2023- Q4 2024

Nr. 8

Risico

Gevolg indien risico zich Belangrijkste beheersmaatregelen voordoet • Natuurvergunning met passende beoordeling zo vroeg mogelijk starten Vernieuwd en stringenter kader voor stikstofsaldering - Vergunningprocedure benodigd voor intern en natuurbescherming. salderen - Vertraging en planologische onzekerheid

9

Ontwerpen blijken niet uitvoerbaar vanwege complexe ondergrondse situatie kabels en leidingen, warmtenetten, ondergrondse afvalcontainers en te handhaven bomen met wortelpakketten.

- vertraging - planaanpassingen

• Vooraf goede inventarisatie van wortelpakketten • Tijdig boomeffectenanalyse laten verrichten • Eisen aan warmte tracés tijdig in beeld brengen voor ontwerpen openbare ruimte • Nutsbedrijven tijdig betrekken en goed begeleiden

10

Onvoldoende herhuisvestingscapaciteit

Vertraging

11

Sportpark is niet tijdig heringericht

Zichten 2 en 3 kunnen niet starten

Beheersmaatregelen: - Zorgen dat projecten goed op de stedelijke herhuisvestingsagenda staan - Leegkomende woningen in de buurten zelf inzetten voor tijdelijke herhuisvesting - Zo nodig tijdelijke woningen realiseren. Afhankelijk van beschikbare locatie • Sturen op voortgang project Sportpark (minimaal het verleggen van ecozone inclusief watergang) • In uiterste geval: aanpassen fasering

30

Voortgangsrapportage Dreven, Gaarden en Zichten Q2 2023- Q4 2024

8.1.

Staatsteun en Didamarrest

Ten aanzien van het staatssteunrecht is de complete ontwikkeling voorgelegd aan de Europese Commissie. De Europese Commissie heeft juli 2023 in een brief aangegeven dat het naar hun inzicht geen sprake is van ‘ongeoorloofde staatssteun’ voor zowel het DAEB-deel als het niet-DAEBdeel van de grondexploitatie. Na afstemming tussen de juridisch adviseur van het college, Stibbe, en NautaDutilh bleken de adviseurs het eens dat door de gemeente aan de vereisten van het Didamarrest is voldaan door middel van een publicatie waarin een beroep wordt gedaan op de zogeheten exceptie van uniciteit.

8.2.

Stikstof

Bij de berekeningen van Steenzicht en de bestemmingsplannen Dreven 1 en Zichten 2,3 en 7 is er gebruik gemaakt van intern salderen om aan te tonen dat er per saldo geen sprake is van een toename van stikstofdepositie op Natura 2000 gebieden. De toename van stikstofdepositie had kunnen volgen uit de toename van voertuigbewegingen (als gevolg van een toename in woningen), maar deze kan volledig worden gemitigeerd doordat er ook uitstoot verdwijnt als gevolg van de sloop van de oude woningen. De oude woningen worden nog met gasverbranding verwarmd maar de nieuwe woningen niet. Uit een zeer recente uitspraak van de Raad van State (december 2024) volgt dat de gemeente niet langer "intern salderen" onderdeel mag maken van de voortoets van een omgevingsvergunning. Er moet bij ‘intern salderen’ altijd een natuurvergunning bij de Provincie, gedelegeerd naar de omgevingsdienst Haaglanden (ODH), worden aangevraagd. De uitspraak geldt voor alle vergunning verleend vanaf 2020 en kan dus ook consequenties hebben voor al verleende omgevingsvergunningen. Naar verwachting zal deze procedure minimaal extra proceduretijd vergen door de grote hoeveelheid natuurvergunningaanvragen die naar verwachting nu ingediend zullen worden bij de ODH. Daarnaast is de provincie nog zoekend naar haar toetsingsbeleid op dit vlak.

De Provincie zal bij haar beoordelingscriteria meenemen of wordt voldaan aan het ‘additionaliteitsvereiste’. Dat betekent dat je moet aantonen dat je al voldoende maatregelen neemt voor natuurherstel voordat je stikstofruimte mag inzetten voor het nieuw te realiseren project. Het is nog onduidelijk in hoeverre de jurisprudentie voor vergunningen, ook zal worden toegepast bij het vaststellen van planologische kaders. Conclusie is dat, ondanks dat gehandeld is conform het toen geldende kader, nieuwe jurisprudentie betekent dat er mogelijk natuurvergunningen nodig kunnen zijn. Doordat deze regelwetgeving continu in beweging is, bestaat het risico is dat er nieuwe onderbouwingen of extra proceduretijd nodig zijn.

31

Voortgangsrapportage Dreven, Gaarden en Zichten Q2 2023- Q4 2024

9. Bijlagen 1. Ontwikkelstrategie Q4 2024, d.d. 28-10-2024 2. Update Programma Voorzieningen DGZ t.b.v. update ontwikkelstrategie, d.d. 13-6-2023 3. SO Openbare Ruimte De Zichten, 25-3-2024 (akkoord in ACOR 3-4-2024) Dit boekje betreft het Schetsontwerp van de Zichten, geeft op onderdelen een doorkijk naar Sportpark, maar kan op dit onderdeel achterhaald zijn door de voortgang van het ontwerp van dit zelfstandige project. RIS320070 bevat een actueler ontwerp van het Sportpark. 4. SO Openbare Ruimte De Dreven, 17-6-2024 (akkoord in ACOR 24-6-2024)

32