RIS321416 Bijlage

30

4. Samenwerkingen Naast de eerdergenoemde stakeholders is er tijdens dit onderzoek ook nog met andere partijen samengewerkt. Zo is er gedurende de looptijd van het onderzoek regelmatig deelgenomen aan de Impact Coalitie Safety & Security (ICSS). Dit om een goed overzicht te krijgen van wat er bij andere gemeentes allemaal speelt op het gebied van drones en detectie. Zo is er voorafgaand aan het aanschaffen van onze apparatuur overleg geweest met gemeente Amsterdam omtrent hun ervaring met het onderwerp dronedetectie. Ook zijn er via allerlei conferenties, themasessies en individuele gesprekken contact geweest met andere partijen die belangen en verantwoordelijkheden hebben rondom drones, zoals de Inspectie Leefomgeving & Transport (ILT) en fabrikanten.

Eveneens heeft SHIELD contact gehad met verschillende instanties, zoals: het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV), het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), de NAVO, Europol en de Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL). Ook is SHIELD benaderd door de Defensie Academie om samen met de Chicago Northwestern University een onderzoek te starten naar counterdroneactiviteiten. Verder heeft SHIELD samengewerkt met de hogescholen Fontys en InHolland. Tot slot zijn er een aantal grote nationale en internationale organisaties uit Den Haag die contact met SHIELD hebben gelegd rondom het thema dronedetectie. Zie hieronder een overzicht van onze samenwerkingen.

Drone Netwerk Gemeenten

Europol

Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding & Veiligheid (NCTV)

Impact Coalitie Safety & Security (ICSS)

Ministerie van Justitie & Veiligheid (JenV)

Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat (IenW)

NAVO

Inspectie Leefomgeving & Transport (ILT)

Fabrikanten & Leveranciers

Nederlandse Defensie Academie (NLDA)

Rijksvastgoedbedrijf (RVB)

Northwestern University

Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL)

Hogeschool InHolland

Fontys Hogeschool

Data Science Centre of Excellence

31

Afbeelding 5.1 - DJI mini 3 PRO - 249g

5. Conclusie Op basis van de resultaten van fase 1 van het onderzoek kunnen we de volgende conclusies trekken. Allereerst dat het onderwerp dronedetectie veel meer aandacht moet krijgen. Drones zijn niet meer weg te denken in het straatbeeld. Door te investeren in een dergelijk onderzoek en samen te werken maak je aantoonbaar waar verantwoordelijkheden liggen en wat er nodig is om tot een goed dekkend beeld te komen.

“Drones zijn niet meer weg te denken in het straatbeeld en zorgen voor reëele drieging.”

32

Dit onderzoek is uniek in de wereld als het gaat om pragmatische invulling en het actief testen en analyseren van de data. Het is daarom noodzakelijk om dit onderzoek door te zetten. Voor de gemeente is een goed beeld van hoeveel drones er vliegen van waarde als het gaat om het inzetten van eigen drones en beleid. Daarnaast komen alle klachten voor een groot gedeelte binnen bij de gemeente, omdat bewoners het lagere luchtruim boven de stad wel als Den Haag zien. Drones vliegen immers gemiddeld tot een hoogte van 120 meter, Den Haag heeft gebouwen die hoger zijn.

Ten tweede blijkt uit gesprekken met experts dat de verantwoordelijkheden breed verspreid zijn. Nu doet SHIELD dit onderzoek vanuit de gemeente en de politie maar in de basis is het ministerie van IenW verantwoordelijk. Een gemeente heeft geen formele verantwoordelijkheid. De politie is verantwoordelijk voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid. Drones kunnen zeker binnen voor dit deel van de verantwoordelijkheid vallen. Een goede ontwikkeling is dat het ministerie van IenW onderzoek doet naar de monitoring van ongewenste droneactiviteiten en deze informatie mogelijk ook beschikbaar komt voor de verantwoordelijke organisaties (Defensie, ILT, LVNL en Politie). Momenteel zijn de beschikbare detectiesystemen allemaal op zichzelf staand en niet verbonden, wat zonde is van de publieke middelen.

Tot slot blijkt uit gesprekken met inwoners en dronevliegers dat veel regels onduidelijk zijn. De overlap aan no fly zones en het compleet negeren hiervan laat zien dat een andere aanpak nodig is. Om het handhaafbaar te maken dient er beleidsmatig veel aangepast te worden. Nu zijn de regels zeer breed te interpreteren wat de handhaving complex maakt. Een voorbeeld hiervan is de definitie van “niet boven groepen mensen mogen vliegen”.

“Uit gesprekken met inwoners/dronevliegers blijkt dat veel regels onduidelijk zijn.”

Dit laat bovendien zien dat veel dronevliegers niet per se kwaadwillend zijn, maar de regels niet goed kennen of negeren. Bewustwording kan daarom veel bijdragen aan het veiliger vliegen met drones. Afstemming tussen Ministeries, ILT maar ook Europa zijn nodig om ook de open categorie Ten derde laat een RF-systeem nog C0, drones onder de 250 gram (73% van de systeemtechnische beperkingen zien. Nu is dat voor het onderzoek geen probleem geweest maar gedetecteerde) vluchten zich te laten aanmelden voor het vervolgonderzoek en operationeel gebruik voor een vlucht. zal hier kritisch naar gekeken moeten worden. Als we kijken naar de metingen die zijn uitgevoerd bij verschillende dronedetectiesystemen kunnen we concluderen dat er niet één systeem is dat alles ziet. Het is voor de verantwoordelijke organisaties dan ook goed om te beseffen dat het een combinatie moet zijn van verschillende leveranciers maar ook systemen zoals RF-, Radaren geluidsdetectie. Het realiseren van een gecombineerd systeem valt buiten de scope en het budget van SHIELD. Wij ondervangen dit door samen te werken en de verantwoordelijkheid hiervoor te beleggen waar deze hoort.

“Als we kijken naar de metingen die zijn uitgevoerd bij verschillende dronedetectie systemen kunnen we concluderen dat er niet één systeem is die alles ziet.”

“Om het handhaafbaar te maken dient er beleidsmatig veel aangepast te moeten worden.”

Op die manier creëer je een situatie die het enerzijds mogelijk maakt automatisch te handhaven en bewoners inzicht te geven in wat de intentie is van de betreffende drone boven hun hoofd. Dit gaat de betreffende instanties dermate helpen dat het nog enigszins handhaafbaar wordt. Indien dit niet is ingeregeld betekent dit dat de handhaving onmogelijk en/of uitvoerbaar is. Dit SHIELD-onderzoek is nu het smeermiddel tussen diverse belanghebbenden en heeft binnen een jaar voor elkaar gekregen dat deze partijen vanuit hun eigen verantwoordelijkheden aansluiten/bijdragen aan het onderzoek en het vervolg. Met als grootste succes de consultatie vanuit het ministerie IenW voor een landelijk dekkend dronedetectiesysteem.

33

Afbeelding 6.1 - Senhive RF sensoren

6. Vervolgstappen Optimaliseren van de (huidige) sensoren

Integreren drone data in handhavingsproces

SHIELD heeft besloten om te gaan focussen op het optimaliseren van het huidige systeem in plaats van het testen van een nieuw systeem. Dit omdat er via andere partners diverse systemen getest worden de komende tijd en er verwacht wordt dat optimalisatie van het huidige systeem op korte termijn meer winst kan opleveren.

Het afgelopen jaar heeft de politie meerdere malen ter controle gebruikgemaakt van SHIELD haar dronedetectiedata. Meerdere geluiden bij de politie geven nu aan dat het fijn zou zijn om een live beeld te hebben van dronevluchten en specifiek de locatie van de vlieger. Op dit moment wordt vanwege een discussie of dat persoonsgegevens zijn (AVG-wetgeving van de gemeente), geen locatie van de dronevlieger in onze data verzameld.

De eerste vervolgstap is om het gebruik van de huidige apparatuur met een jaar te verlengen en uit te breiden met een extra sensor.

Voor de nieuwe locaties is het belangrijk dat er een “stille” omgeving is voor het ontvangen. In het eerste jaar is er geleerd dat het belangrijk is dat het gebouw met de sensor de hoogste is in de omgeving en niet per se de hoogste in de stad. Ook kwam het advies vanuit SenHive om naar aanleiding van de testvlucht een vierde sensor neer te zetten voor optimale datatriangulatie, zodat er meerdere kleine driehoeken kunnen vormen. De bekostiging van een extra sensor wordt gedaan door het ministerie van I&W dat zelf ook aan het testen is met dronedetectie. Het doel is om uiteindelijk een zo goed mogelijk dekkende detectie te hebben in de binnenstad en de internationale zone.

34

De tweede vervolgstap is om te onderzoeken hoe dronedetectiedata geïntegreerd kan worden in het handhavingsproces.

De apparatuur van SenHive kan dit wel en de politie mag dit vanuit de WPG, Wet Politie Gegevens ook inzien. In het komende jaar zou de politie dan ook een STAP (hink-stap-sprong) kunnen doen richting het operationele centrum 112 of een basisteam, door het systeem in te zetten als reactieve operator. Dit zou klein kunnen beginnen met het introduceren van het dashboard van SenHive, waarbij ook gevraagd kan worden of er alerts kunnen worden ingebouwd in het dashboard, bijvoorbeeld wanneer een drone afwijkt van wat is toegestaan (hoogte, locatie,

drukte, etc). Als blijkt dat dit een toegevoegde waarde is voor de dienst dan zou verkend kunnen worden gekeken hoe de dronedetectiedata via een API ingebouwd kan worden in de Crowd Safety Manager (CSM), ontwikkeld door SHIELD. De Crowd Safety Manager (CSM) is een dashboard dat al gebruikt wordt door de Gemeente Den Haag en politie Eenheid Den Haag. In het CSM-dashboard wordt crowd-data gebruikt om het gedrag, de dreigingspunten en verkeersopstoppingen van menigten te monitoren en te voorspellen. Dit wordt in het dashboard gevisualiseerd middels een 3D-kaart. Ideaal gezien zouden er dan meerdere toegangslagen zijn in het CSM, afhankelijk van de autorisatie van de persoon of organisatie. De meerwaarde van integreren zou zijn dat alle druktegerelateerde informatie dan gecentraliseerd is. Tegelijkertijd zou door de verschillende lagen de informatie ook nog steeds los van elkaar ingezien kunnen worden.

Aangeraden is om een ervaren drone-fluencer te vinden met een groot bereik op sociale media. Om zo de amateurvliegers op een laagdrempelige manier te bereiken. Eerdere soortgelijke initiatieven hebben bewezen dat dit een goede manier is om zowel professionals als amateurs te bereiken. Een dergelijke campagne heeft bewezen zowel professionele als amateurvliegers te bereiken en er is een influencer die al samenwerkt met de politie aan soortgelijke initiatieven.

Belangrijk om mee te nemen is dat voorafgaand aan dit onderzoek het duidelijk was dat SHIELD niet de verantwoordelijke partij is om dit allemaal in te regelen. De reden dat dit nu naar voren wordt gebracht is omdat er gemerkt is dat op deze manier verschillende behoeftes met elkaar verbonden kunnen worden. Dit is dan ook een vervolgstap voor de lange termijn. Het wijkt af van het onderzoek, echter sluiten we niet onze ogen voor de operationele wens die we uiteindelijk bedienen.

Social mediacampagne met drone-fluencer

De derde vervolgstap is het opzetten van een eigen sociale mediacampagne rondom Drones en Bewustwording. In de themasessies met experts is aangegeven graag meer bewustwording te creëren over drones via een sociaal mediacampagne. Ook tijdens gesprekken dit jaar met dronevliegers, bleek onder de professionele dronevliegers de behoefte om jonge amateurs beter voor te lichten over wat wel en niet toegestaan of wenselijk is tijdens het vliegen met drones.

35

36

Colofon Van Drone Detectie naar Drone Protectie

Een onderzoek van de Gemeente Den Haag en de nationale politie naar het gebruik van drones in Den Haag Tussentijds Evaluatie Verslag Dronedetectie - 12 februari 2025 - V 1.0

Auteurs

.

Iris Neeleman

-

Projectmanager Drones Gemeente Den Haag

Sven de Laaf

Projectmanager Innovatie Nationale Politie

iris.neeleman@denhaag.nl

-

sven.de.laaf@politie.nl

Redactie Casper Piket

Redacteur & Designer

Politie Eenheid Den Haag

Vincent Gooijer Redigering

Gemeente Den Haag

casper.piket@politie.nl

vincent.gooijer@denhaag.nl

Initiatiefnemers DBV/Expertisecentrum Digitale Innovatie en Smart Cities, Politie, Staf Korpsleiding, Directie Strategie en Innovatie, Innovatieteam politie Eenheid Den Haag, en Impact Coalitie Safety & Security.

Dank

Dank aan iedereen die heeft bij gedragen aan het onderzoek. In het speciaal Ricardo de Roos, Lars Lagarde, Odette Lemmens, Vincent Oltshorn en Casper Piket voor hun actieve bijdrage aan de eerste fase van dit onderzoek.

37

38