Document · PDF

RIS321388 Bijlage 1 Ambitiedocument Mariahoeve

Gemeenteraad 13 maart 2025, gemeente Den HaagBij agendapunt: Voorstel van het college inzake Ambitiedocument Mariahoeve (RIS321388)16.309 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Ambitiedocument Mariahoeve

Ambitie- en scopebepaling Gebiedsprogramma 2050 Sturen op een gezonde en vitale wijkvernieuwing

februari 2025

Colofon Gemeente Den Haag Dienst Stedelijke Ontwikkeling

februari 2025 2

Voorwoord Voor u ligt het ambitiedocument Mariahoeve. Hierin staat wat de kansen, ideeën en wensen zijn voor de toekomst van Mariahoeve. Het beschrijft welke opgaven er spelen en wat er nodig is om Mariahoeve in de toekomst vitaal, leefbaar en prettig te houden. Het gaat over de toekomst van de (fysieke) leefomgeving van Mariahoeve, waarbij gekeken wordt naar wonen, de straten, wegen en parken, parkeren en voorzieningen zoals zorg, scholen, buurtcentra en winkels in de wijk. Dit document is opgesteld door de gemeente samen met bewoners, eigenaren, corporaties en wijkorganisaties. De ideeën en suggesties van al deze mensen zijn verzameld tijdens verschillende bijeenkomsten in de wijk en via een online vragenlijst. Er is zoveel mogelijk geprobeerd de inbreng mee te nemen en te vertalen in de ambities en het toekomstperspectief voor de wijk. Hierbij zijn zorgvuldige afwegingen van belangen en keuzes gemaakt. Dit leidt tot de ambities en ontwikkelrichtingen voor Mariahoeve die in dit document staan. Met het Ambitiedocument bereiden de gemeente en de wijk zich voor op de toekomst. Dit biedt perspectief en houvast voor de groei van Mariahoeve als een gezonde en leefbare wijk waar iedereen prettig en veilig kan wonen, werken en ondernemen.

e ev

o iah

station Mariahoeve

station Den Haag Centraal station Holland Spoor

m tru

Cen

station Holland Spoor

station Moerwijk

Ligging Mariahoeve

Inhoudsopgave 1 Inleiding: Een ambitiedocument voor Mariahoeve

4 Toekomstperspectief 42

1.1 Aanleiding 7

4.1 Toekomstperspectief Mariahoeve 44

1.2 Doel van het ambitiedocument

4.2 Keuzes maken met leefmilieus

1.3 Status van het ambitiedocument

4.3 Groen, blauw en gezondheid

1.4 Scopebepaling 8

4.4 Netwerk en systemen 50

1.5 Tot standkoming ambitiedocument

4.5 Gemengde stadswijk 52

1.6 Opbouw van het ambitiedocument

4.6 Stedelijke structuur en wonen

2 Een beeld van de wijk

2.1 Staat van de wijk

5.1 Van Ambitiedocument naar Gebiedsprogramma

2.2.1 Sociale samenhang en leefbaarheid

5.2 Vervolgstappen 58

2.2.2 Leefmilieu van de wijk

5 Verdere planvorming 56 57

Bijlage

2.2.3 Karakteristieken en structuren van de wijk 20

Participatieverslag Ambitiedocument Mariahoeve

3 Ambities voor Mariahoeve

3.1 Zes ambities 27 #1 Een groene en duurzame wijk

#2 Een gezonde en sociale wijk

#3 Groei op maat 32 #4 Een fijne woonplek voor iedereen

#5 Een levendige wijkeconomie

#6 Goed en veilig verbonden

3.2 Van ambities naar toekomstperspectief

Inleiding: 6

Een ambitiedocument voor Mariahoeve

1.1 Aanleiding Mariahoeve is een naoorlogse woonwijk aan de rand van Den Haag. Het is een groene rustige wijk met buurten geclusterd rondom voorzieningen, met een open en ruime opzet van gebouwen en goede verbindingen naar de binnenstad, station en omgeving. Oorspronkelijk is Mariahoeve voor 25.000 mensen bedacht. Afgelopen decennia is er door onder andere vergrijzing en meer eenpersoons huishoudens een sterke terugloop geweest van het aantal inwoners. Er wonen nu nog ongeveer 15.000 mensen in Mariahoeve. Mariahoeve was lange tijd een levendige wijk, met veel gezinnen met verschillende inkomens en een sterke sociale samenhang. Het waren prettige buurten waar mensen veel bij elkaar thuis langskwamen, naar elkaar omkeken en samen veel tijd doorbrachten in het groen. Doordat huishoudens kleiner zijn geworden en woonwensen zijn veranderd, sluiten de woningen niet meer goed aan op de behoeften van bewoners. Er zijn relatief veel kleine gezinswoningen, terwijl er behoefte is aan passende woningen voor één- of tweepersoonshuishoudens en ruimere gezinswoningen. Bovendien zijn veel gebouwen en woningen verouderd en niet meer geschikt voor de huidige leef- en woonwensen. Tegelijkertijd heeft de karakteristieke opbouw van de wijk ook kwaliteiten die behouden dienen te blijven en waarop voortgebouwd moet worden.

Hierbij wordt rekening gehouden met het proces dat gaande is om (delen van) Mariahoeve in de toekomst de status van Beschermd Stadsgezicht te geven.

en mensen kopen meer online. Ook zijn er door het dalende inwonersaantal te weinig gebruikers om voorzieningen in stand te kunnen houden. Hierdoor missen er voorzieningen die aansluiten bij de behoeften van de bewoners. Mensen hebben bijvoorbeeld behoefte aan meer ontmoetingsplekken, zoals een bibliotheek of een koffietent. Het gebrek aan genoeg passende voorzieningen heeft de sociale samenhang negatief beïnvloedt. Daarnaast hebben meer mensen te maken met problemen als eenzaamheid, ongelijkheid en verminderde bestaanszekerheid. Het bestaande kader voor Mariahoeve, de Toekomstvisie Mariahoeve (RIS154851, 2008), sluit niet meer aan bij de opgaven waar Mariahoeve in de toekomst mee te maken krijgt. Dit vraagt om hernieuwde ambities en perspectieven voor de wijk, waarin ook de opgaven uit de wijkagenda Mariahoeve en Marlot (2021-2025) een plek krijgen. Naast wijkgerichte opgaven, wordt Mariahoeve ook geconfronteerd met stadsbrede uitdagingen zoals bevolkingsgroei, klimaatverandering, energietransitie en duurzame bereikbaarheid. Deze uitdagingen komen grotendeels overeen met de opgaven die in de ontwerp Omgevingsvisie Den Haag worden beschreven. De stadsbrede en wijkspecifieke opgaven, moeten worden samengebracht in een nieuw perspectief op de toekomst van Mariahoeve. Daar is het ambitiedocument de eerste stap in.

Er zijn ook dingen veranderd. Huishoudens bestaan vaker uit maar één of twee personen, inwoners hebben meer verschillende achtergronden gekregen 7

Dit document dient als leidraad waar alle betrokken partijen gezamenlijk naartoe kunnen werken. Het toekomstperspectief in dit document, dat is gemaakt op basis van de ambities, geeft met ruimtelijkprogrammatische uitgangspunten de ontwikkelkansen in de wijk aan. Het Ambitiedocument bouwt voort op de bestaande kwaliteiten van Mariahoeve en het geeft richting aan hoe de wijk zich kan ontwikkelen tot een toekomstbestendige en duurzame wijk. Door te investeren in nieuwe voorzieningen, het verbeteren van de infrastructuur en het versterken van de sociaaleconomische kracht, kan Mariahoeve een voorbeeld worden van stedelijke wijkvernieuwing.

1.3 Status van het ambitiedocument Voor de gebieden waar de gemeente regie wil voeren op de gebiedsontwikkeling, zoals bij Mariahoeve, worden gebiedsprogramma’s opgesteld. Het gebiedsprogramma is een vorm van het kerninstrument Omgevingsprogramma onder Omgevingswet. Het ambitiedocument is de eerste stap in het proces van het opstellen van een gebiedsprogramma. In het ambitiedocument worden de scope en ambities van het gebiedsprogramma bepaald.

waarom?

'EEN BEELD VAN DE WIJK' Kwaliteiten en opgaven Mariahoeve

1.4 Scopebepaling De scope van het gebiedsprogramma is Mariahoeve. Mariahoeve is onderdeel van de wijk Mariahoeve & Marlot. Mariahoeve bestaat uit de buurten Burgen & Horsten, Landen en Kampen. De buurt Marlot is geen onderdeel van de gebiedsontwikkeling. Hiervoor is gekozen omdat Marlot qua type buurt en opgaven veel verschilt van de buurten van Mariahoeve.

'ZES AMBITIES' wat?

Het Ambitiedocument is geen vastomlijnd plan, maar beschrijft de ambities en de gewenste ontwikkelrichting voor de wijk. Het bepaalt de scope en ambities voor het opstellen van het gebiedsprogramma. Het geeft tegelijkertijd richting voor de afweging en onderbouwing van strategische keuzes.

In de volgende fase wordt een concrete ontwikkelvisie en-strategie vastgelegd en uitgewerkt, die vormen te samen het gebiedsprogramma. Het gebiedsprogramma krijgt na vaststelling de status als Programma onder de Omgevingswet. Het gebiedsprogramma is kaderstellend voor gemeentelijke besluitvorming over investeringen, bouwaanvragen en gebiedspecifieke wijzingen in het omgevingsplan. Het biedt een integraal kader voor gebiedsontwikkeling, waarin verschillende aspecten van de fysieke leefomgeving samenkomen.

Mariahoeve is een gebied dat na de Tweede Wereldoorlog is gebouwd en heeft veel sociale huurwoningen. De bewoners zijn divers, met verschillende inkomens en uiteenlopende achtergronden. Marlot daarentegen is een villawijk die vóór de Tweede Wereldoorlog is gebouwd. Het heeft veel koopwoningen en een exclusiever karakter. Door deze verschillen hebben de wijken andere behoeften en prioriteiten. De opgaven voor de toekomst voor deze wijken zijn ook heel anders. Daarom is de keuze gemaakt om dit ambitiedocument alleen voor Mariahoeve op te stellen.

'EÉN TOEKOMSTPERSPECTIEF'

hoe?

1.2 Doel van het ambitiedocument

Opbouw van het ambitiedocument

€

noordpijl studiegebied 9

1.5 Totstandkoming ambitiedocument Om tot een ambitiedocument te komen zijn er verschillende stappen doorlopen om de wijk in kaart te brengen, informatie op te halen, te toetsen, aan te scherpen. Gaandeweg werd steeds duidelijker welke thema’s belangrijk zijn voor de toekomst van Mariahoeve. In kaart brengen van de huidige situatie Als eerste is in kaart gebracht hoe Mariahoeve is ontstaan en hoe de wijk er nu uit ziet. Er zijn bezoeken gebracht aan de wijk en er is literatuuronderzoek uitgevoerd. Daarbij is goed gekeken naar de cultuurhistorische waarde van de wijk. Ontwerpend onderzoek Het ambitiedocument en de ontwikkeling van Mariahoeve moeten aansluiten bij opgaven uit de concept Omgevingsvisie voor Den Haag. Daarom zijn de thema’s die voor de omgevingsvisie Den Haag als uitgangspunt gelden, gebruikt om voor Mariahoeve vier fictieve scenario’s te maken. Deze scenario’s zijn gebruikt om de sterktes, zwakheden, kansen en uitdagingen voor Mariahoeve in kaart te brengen. De opbrengsten waren het startpunt voor de participatie. Met vertegenwoordigers van wijkorganisaties zijn workshops gehouden om dezelfde scenario’s te bespreken, zo kon opgehaald worden wat zij belangrijk vinden voor de toekomst van Mariahoeve. Van zes ambities naar één toekomstperspectief Op basis van de scenario’s en alle opgehaalde informatie zijn zes ambities voor de toekomst van Mariahoeve geformuleerd.

Deze zes ambities zijn vervolgens samengevoegd tot thematische opgavenkaarten. De opgavenkaarten vormen tezamen één 10

toekomstperspectief, waarin keuzes zijn gemaakt waar welke opgaven landen en samen komen. Het is belangrijk te vermelden dat het toekomstperspectief nog niet een vastomlijnd plan voor Mariahoeve is. Daarvoor zijn diverse onderzoeken en verdere participatie nodig. In het gebiedsprogramma wordt het toekomstperspectief uitgewerkt tot kaders voor de gebiedsontwikkeling van Mariahoeve.

1.6 Opbouw van het ambitiedocument

Participatie Om de kwaliteiten en opgaven van Mariahoeve goed in beeld te krijgen is informatie opgehaald bij wijkbewoners, ondernemers en wijkorganisaties. Zo is een beter beeld gekregen van hoe belanghebbenden en inwoners hun leefomgeving ervaren en welke wensen en uitdagingen zij zien voor de toekomst van hun wijk. Deze informatie is gebruikt om ambities te definiëren, die vervolgens getoetst zijn bij een groep betrokken bewoners en wijkorganisaties. Dit zorgde ervoor dat de ambities aangescherpt konden worden om te worden opgenomen in dit ambitiedocument.

• •

De participatie bestond uit de volgende activiteiten: • Straatgesprekken op centrale locaties in de wijk - 18-22 maart 2024; • Jongerengesprekken bij Podium Noord - 26 maart 2024; • Online enquête - 18 maart - 7 april 2024; • Stakeholdergesprekken met vertegenwoordigers van 20 wijkorganisaties; • Tussentijdse terug bijeenkomst - 23 mei 2024; • Informatieavond: presentatie concept- ambitiedocument Mariahoeve – 12 februari 2025. In het Participatieverslag Ambitiedocument Mariahoeve wordt verteld welke participatiemethodes zijn gekozen, welke informatie er is opgehaald en hoe deze informatie is verwerkt in dit Ambitiedocument.

• • •

Hoofdstuk 1 beschrijft de aanleiding voor het ambitiedocument, de scope en het doel en hoe het document tot stand is gekomen. Hoofdstuk 2 geeft een beeld van de wijk, gebaseerd op participatie, beleidsambities en onderzoek. Hoofdstuk 3 benoemt de zes kernambities voor Mariahoeve. Hoofdstuk 4 schetst het toekomstperspectief. Hoofdstuk 5 beschrijft de verdere planvorming.

Een beeld van de wijk 12

Dit hoofdstuk beschrijft wat de stand van de wijk is op dit moment. Het laat zien waar we vandaan komen, hoe de wijk er nu voor staat en waar we naartoe willen. Om de ambities en toekomst van Mariahoeve te bepalen, wordt gekeken naar de kwaliteiten en opgaven van de wijk. Deze komen voort uit onderzoek, beleid en gesprekken met bewoners en wijkorganisaties. Ook wordt er aandacht besteed aan de wijk als cultureel erfgoed en welke waarden daarbij horen. In 'Een beeld van de wijk' worden de resultaten samengevat. Dit laat zien hoe ingespeeld kan worden op de opgaven en welke kwaliteiten versterkt kunnen worden. Deze kwaliteiten en opgaven helpen ook bij het bepalen van de koers en uitwerking van de ambities en zijn door het hele document herkenbaar.

2.1 Staat van de wijk Op basis van onderzoek, data-analyse, participatie in de wijk en gemeentelijk beleid wordt de huidige staat van de wijk beschreven. Dit wordt weergegeven in de drie thema’s: • Sociale samenhang en leefbaarheid • Leefmilieu van de wijk • Karakteristieken en structuren van de wijk Per thema worden de kwaliteiten en opgaven geformuleerd. Er wordt weergegeven wat is benoemd tijdens de participatie en wordt het beleid beschreven dat hierop van toepassing is.

Blik op verleden: Een toonbeeld van de wederopbouw In 2011 heeft het Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed dertig gebieden aangewezen als wederopbouwgebied van nationaal belang, waaronder ook de naoorlogse woonwijk Mariahoeve. De geselecteerde gebieden geven een goed beeld van hoe er gedacht, gebouwd en ingericht werd ten tijde van de wederopbouwperiode. De gebieden zijn geselecteerd vanwege de bijzondere kwaliteiten van de architectuur en als voorbeeld van stedenbouw of landschapsinrichting. In Den Haag behoren daar de Atlantikwallzone (in 2004 voor een belangrijk deel aangewezen als gemeentelijk beschermd stadgezicht) en Mariahoeve toe. Bijzonder aan de opzet van Mariahoeve is dat het ontwerp een directe reflectie op Scandinavische woonwijk verkaveling. Het toenmalig ontwerp voor de wijk door F. van der Sluijs is nagenoeg geheel gerealiseerd. Dit plan is nog grotendeels herkenbaar. De wijk is nadrukkelijk ontworpen op een samenhangende variatie in verkaveling en bebouwing, te onderscheiden in buurten door een hiërarchie van wegen. De wijk onderscheidt zich ook van eerdere naoorlogse plannen door een grote mate van variatie in het woningaanbod. Daarnaast is het groen beeldbepalend en van hoge kwaliteit. Door de gelaagde opbouw tussen verschillende soorten groen ontstaat er op veel plekken een beeld van vrijstaande gebouwen in een parklandschap.

Voor Mariahoeve vertaalt dit zich in de volgende kenmerkende kwaliteiten: • • • • • • • •

grote variatie in bebouwing, verkaveling en woningtypenstructuur van herkenbare hoofdverbindingswegen en autoluwe woonbuurten de speelse compositie van uiteenlopende bouwvolumes de bijzondere articulatie van de randbebouwing de opzet in zes buurten met eigen voorzieningen en centraal groen met hoogbouwflats de open verkaveling in het groen het parklane-karakter van Bezuidenhoutseweg, Reigersbergenweg en Hofzichtlaan de waardevolle architectuur van de geknikte wand aan de Smaragdhorst, de flats van architect P. Zanstra langs de Bezuidenhoutseweg de drie gemeentelijke monumenten (vm. Hervormde Kruispuntkerk Diamanthorst 18/Onyxhorst 5, woonhuis architect A. van Kranendonk Suzannaland 3 en schoolgebouw aan de Diamanthorst 10) en het cultuurhistorisch waardevolle flatgebouw aan de Ivoorhorst (de Van Nispenflat)

De gemeente streeft ernaar de karakteristieke waarden van de wijk op het gebied van beeld, bebouwing en func-ties te behouden. Bij wijzingen en ontwikkelingen moet een zorgvuldige afweging gemaakt worden tussen de ste-denbouwkundige en architectonische kwaliteiten van de wijk enerzijds en de woonwensen en gebruiksvrijheden van de bewoners en gebruikers anderzijds. De cultuurhistorische kwaliteit van Mariahoeve wordt vooral bepaald door de samenhang tussen onderdelen (repeterende verkavelingen, bebouwingstypologie, homogeen architectuurbeeld, collectieve ruimten en groen-structuren) en niet zozeer door de individuele architectuur. Hierdoor is er ruimte om bestaande bebouwing te transformeren zonder dat dit gevolgen heeft voor de cultuurhistorische waarden groter dan in de vooroorlogse beschermde stadsgezichten.

Onderschift beelden (van boven naar beneden): • • •

Mariahoeve, gezicht naast het flatgebouw Hendrinaland 116202 richting Catharinaland. Op de achtergrond hoogbouw aan het Isabellaland. Kinderen spelen buiten in Mariahoeve. Haverkamp rond 1979.

Bron: Haagsgemeentearchief

Schetsontwerp Uitbreidingsplan Mariahoeve - F. van der Sluijs (1953)

2.1.1 Sociale samenhang en leefbaarheid De meeste inwoners van Mariahoeve hebben hart voor hun wijk en de bewoners zijn ook heel divers. Dit is een duidelijke verbindende kracht en het is belangrijk deze verbondenheid en eigenaarschap te behouden. De sociale samenhang en de leefbaarheid in de wijk staan echter onder druk; de verbondenheid en het ‘ons-kent-ons’ gevoel in de wijk neemt af. Inmiddels bestaat 68% van de huishoudens uit één persoon waardoor eenzaamheid op de loer ligt. Door de jaren heen zijn er daarnaast meer kwetsbare inwoners komen wonen in Mariahoeve. Zij wonen vaak bij elkaar waardoor niet alleen de zelfredzaamheid, maar ook de samenredzaamheid onder druk staat. Door ruimtelijkprogrammatische ingrepen te doen kunnen we inspelen op deze opgaven.

Wat komt naar voren uit participatie? • Behoud van het gezellige karakter van de wijk. • Aanpakken van het veiligheidsgevoel, sommige plekken voelen onveilig. • Behoefte aan meer plekken om elkaar te ontmoeten op straat of in de openbare ruimte. • Wensen voor in het opknappen van speelplaatsen en schone en veilige buitenruimte. • Investeren in de toekomst en aanpakken van sociaaleconomische uitdagingen . • Wens voor een gemixte en diverse gemeenschap.

Kampen

Burgen en Horsten

Leefbaarheid in Mariahoeve Bron: Leefbarometer.nl

Wat komt naar voren uit beleid? • Meer ruimte bieden aan sociaal-maatschappelijke en culturele activiteiten (Integraal Huisvestingsplan Cultuur en Bibliotheken - RIS311896). • Het verbeteren van de ontmoetingsmogelijkheden in de wijk (Wijkagenda Mariahoeve & Marlot 20212025). • Ruimte geven aan sociale wijkinitiatieven (Wijkagenda Mariahoeve & Marlot 2021-2025). • Wijkpreventieaanpak: werken aan bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid op wijkniveau (Haagse Preventieaanpak 2023 RIS316587) • Voorzien in voldoende eerstelijnszorg, eventueel gecombineerd met sociaal-maatschappelijke initiatieven in de wijk (Integraal zorgakkoord).

Landen

Kwaliteiten • De bewoners van Mariahoeve hebben hart voor hun wijk, men voelt zich verbonden. Men zet zich in om samen met elkaar de fijne wijk te behouden. • Mariahoeve is een diverse wijk. Ongeacht je inkomen, leeftijd of achtergrond, je bent er welkom. • Bewoners voelen zich er over het algemeen veilig. Opgaven • De leefbaarheid in de wijk staat onder druk. Nu aan de slag gaan is nodig om te zorgen dat het niet de verkeerde kant op gaat. • De sociale samenhang in de wijk moet worden verbeterd. • Aandacht voor kwetsbaren en zorgbehoevende. • Toenemen van eenzaamheid beperken en voorkomen. • Ondersteunende (sociale) voorzieningen, zoals een bibliotheek en een cultuuranker, een vaste plek geven in de wijk. • Concentratie van sociale problematiek moet worden voorkomen. • Het gevoel van onveiligheid tegengaan. • Woningen dienen te worden verbeterd en verduurzaamd. • Zorgen dat bewoners elkaar meer kunnen ontmoeten. • Zorgzame buurten realiseren met een goede samenhang tussen wonen, zorg en welzijn. • Zoeken naar vaste plaatsen in de wijk voor bewonersinitiatieven.

Het zou mooi zijn als een lokale bibliotheek een plek krijgt. Dit heeft veel toegevoegde waarde voor de kinderen in de wijk.

elp

•

2.1.2 Leefmilieu van de wijk

afk

alv bu en u d be rtwin e b e pe rkt kels teke Wat komt naar voren uit participatie? Het groene en rustige karakter van de wijk wordt ro mm ei nis en nr va va • eli ich one zeer gewaardeerd. Ondanks de waardering voor n de g ige • n de Behoefte aan meer gezelligheid, initiatieven en mo weg e ac ting n s bu e h lijk g kw bin ontmoetingsplekken (wijkavonden, sociale en el rustige wijk is er behoefte aan meer levendigheid ur va e o meer ev terz • stg ijk d ijd alite oo f ti tcen e a i r dvermaak''. tv jde tra • ra len va e s oed creatieve activiteiten) de wijk, vooral in de vorm van ''stedelijk d an lijk n d de in . pe daKnelpunten elp ge g en de b de b e p oor v ggezelligheid. r • Meer diversiteit en modernisering van het e b Dit zijn ontmoetingsplekken gericht op o l u e uu e li log ru aa ur • rtk gram rdw ik t n d jkse kken ist ijn va er iek vowinkelaanbod vo or m aa e w instellingen in winkelcentra. m n e Dergelijke functies, zoals horeca, culturele n er zie p or e nd ma ijk ing n va zie et e nin lein ac Di • ra ats func n en e . n h a g n n • Uitbreiding van horecagelegenheden, inclusief een i tie en buurthuizen, zijn weinig te vinden in tMariahoeve. ng ch sk d, sp on lee •man afkalvende ; er ; van en van ap door cbetekenis verdwijnen ge de buurtcentra a. tho unt ne gs pe o l i 1 v j p n ke café dat 's avonds open is.

op is er tan echter rst Met het huidige inwonersaantal te lijk er weinig buurtwinkels programmering. ke en.20oneigenlijke ru 0 m grote ofsptijdelijke re er im d of re W lig ss ; afvan idi buurtkernpleinen; ale draaiende t•el tijd • Meer woningen in verschillende iezelfstandige draagvlak om deze voorzieningen te houden. beperkte inrichtingskwaliteit de i s t n us ijk ua tan eli nb gi e j tie ur nd dt g• e krommelige wa ke g achterzijde van de buurtvoorzieningskernen groottes (flats en eengezinswoningen). r o e o t eb nd lite nd wi ru o omlogistiekewfunctie; j it e bevoorrading en ing k. El nieuwe • nWoningen voor gezinnen, jonge mensen, studenten Woningtoevoeging biedt kansen, maarevanwege de n s ik va sc vir e h n o n g religieus oo ala dalende cia • mogelijk gebruik van maatschappelijk be llo ele en senioren. le wijk dr woningen moeten wel aansluiten op de plekanin de ca ijfs ge ve tie vastgoed.. n i r aa im en op de behoefte van huidige én nieuwe bewoners.ligh id uongelijke te( n d in de wijk. • de speelplekken met eeen spreiding .A n) e m we Immers, het huidige woningaanbod• sluit niet goed dagelijkse voorzieningen opbegrote tot woningen gelegen rkt rh afstand do or or aan op de behoefte van bewoners. Vooral starters aanvoor de wijkrand, ca. 1.200 m; st, • aandachtspunt verkeerssituatie rondom schoollocatie aan de en ouderen zijn weinig geschikte woningen te vinden. •

•

Diamanthorst Daarnaast kunnen gezinnen moeilijk doorstromen • leegstand of tijdelijke gebruik van bedrijfsruimte(n) werkt door binnen de wijk. op ruimtelijke kwaliteit en sociale veiligheid. Amberhorst, Walenburg en de Elviralaan.

32 RU

IM100 TE LI

Inwoners naar leeftijd (%) - Mariahoeve % 0 t/m 19 jaar

% 20 t/m 64 jaar

20,6

K 35,3 MA R

% 65 jaar en ouder Eenheid procent (%)

procent (%)

60,5

52,1

12,6

18,9

0 1993

2023

Inwoners naar leeftijd Bron: DHIC/ Gemeente Den 32 HaagRUIMTELIJK RAAMWERK MARIAHOEVE Knelpunten voorzieningen Bron: DHIC/Gemeente Den Haag/Dienst Publieke Zaken

Wat komt naar voren uit beleid? • Verbreding van het woningaanbod (Woonvisie Den Haag 2040 - RIS319812). • Behouden en versterken van de aanwezig hoofdwinkelstructuur (Kadernota Detailhandel RIS300626). • Behoudt van kantoorruimte bij de stationslocatie inclusief de kantoren aan de Bordewijklaan (Economische Visie Den Haag+ 2030 - RIS303550). • Slim ruimtegebruik in de openbare ruimte en op sportvelden. Multifunctioneel gebruik van verenigingsgebouwen (Integraal Huisvestingsplan Sport - RIS311895). • Maatschappelijke voorzieningen aan laten sluiten bij het inwonersaantal (Nota Haagse richtinggevende normen voor maatschappelijke voorzieningen en groen - RIS317835).

Kwaliteiten • Woningen zijn betaalbaar en er is aanbod in alle segmenten (sociale huur, particuliere huur en koop). • Het winkelcentrum is zowel economisch als sociaal belangrijk voor de wijk. • Er zijn relatief veel onderwijsvoorzieningen. • De wijk heeft een rustig en groen karakter. Opgaven • Woningtypen toevoegen die zorgen voor een breed woningaanbod in de wijk. Focus op starters, ouderen en gezinnen. • Woonprogramma realiseren dat past bij het karakter van de plek in de wijk (rustiger of met meer reuring). • Leegstaande en verouderde locaties met voorzieningen nieuw leven inblazen. • Er dienen nieuwe woningen te worden gerealiseerd die toegankelijk zijn (nultredewoningen). • Nieuw aanbod van horeca en cultuur een plek geven in de wijk. Oók die zich speciaal richten op jongeren. • Een gezonde mix houden tussen sociale huur, particuliere huur en koopwoningen.

Maak nieuwbouw divers. Diversiteit is kracht!

2.1.3 Karakteristieken en structuren van de wijk Kw ali Wat komt naar voren uit participatie? De wijk is begin jaren zestig grotendeels gebouwd te ite• nk Voor bewoners is het belangrijk om de volgens het uitbreidingsplan van F. van der Sluijs. •Dew Kwaliteitenkaart aa ijk rtcultuurhistorische waarde en het karakter van de his beg hoofdstructuur van de wijk wordt sterk bepaald door re tor Ha isc nzi wijk (brede straten, veel groen en rust) te behouden. ng ag he een netwerk van wegen. Dankzij dit wegennet en • ve het sc me ,e en h • we e B colo t ve gr Ook de wijkorganisaties vragen hier aandacht voor. o os r g ide treinstation• is Mariahoeve goed verbonden met de stad , P isch sch om ene met wijkbegrenzing met verschillende landschappen ille De rust wordt zeer gewaardeerd. ar wi ; e• va k n j e e k ng de en n Ma oo.a. en omgeving. historische, ecologische en recreatievec kwaliteiten, pz ri lan rlo recr et en groe jke, t• ds woningen, maar vanuit een zorgvuldige mi , H eaMeer tra ne de hoostelijke tie • tenspBosch c eld tig Haagsche Bos, Park Marlot, Huis en u a ve hap is ro or l e e g e r b ttenaanpak pe en met behoud van het karakter en de de ew ele kw rt uu e hit n n rbuurten. a ste ge Bo i Dit netwerk vanveenweide; wegen verdeelt de •wijkomingrzes j k t o e e n g sc liteit met lig ene crea Pa wijk roe stre en he leefbaarheid van de wijk.

d n r g s wi k d ran tie wijkopzet mitigeert eS n d , o. s; str en De buurten•zijngroene georiënteerd op •dehittestress; buurtcentra die j ve kra d de ch e o a. re lde e Ho , (2 uctu nd c e g o r • Er is zowel behoefte aan betere OV-opties, als aan n u ) e • omvangrijke, heldere wijkgroenstructuur, bestaande nuit (1) r ste • 5 g eahebben en sten hoo r, b centraal in de buurten liggen, hierdoor tie kzon bieddewer lijk kt fdw est ve ,( (6 e m en co roe(2) efiets- en wandelmogelijkheden. a a 4 ) n een groene robuuste wijkrand, hoofdwegen met lanen, (3) een betere ; w an eg lle )s bu eb et geen ls r aa c d e gebouwen aan de randen van• deb buurten vaak i uim urt ng ti c uu rd nm eu e ke els en ultu rtk singelstructuren, ou eve (4) te centraal gelegen Park gde bHorsten, (5) it e r

e tr n lijk ( ro t gr wi als urh n e oe rruimtelijk ng zijn aantrekkelijke voorkanten. e b park uctu lane 1) is • De vbuurten re ne en t ; buurtkernparken. olk nen o (6) re en sport- en recreatievelden n, uff cre toris er n, stu mzo bu . er (3 Si c a p h ( tiemet ) ur ng wijk omruim opgezet ine is na 5) gezien naar• binnen gericht. De tra leknaar ve e, e de groene wijkrand werkt buffer els als ar n e ruimtelijke de co nd ke v de uit de tru n r l e e o a l n m aan cre gis n d ope veel groen. De wegen engebieden; de langecrijen tuu spo gebouwen omliggende ch at ew rv rt et rh ee pa ee veld ieve oo an n rken d de randen van de buurten, met vormen vaak barrière en ecologische ft e een • de Schenkzone cultuurhistorische, n vo aom . ch tore e w or co ijk tig zie ns log . recreatieve waarden als recreatieve uitloper van ; nin de wijk. ing makkelijk van de ene naar de andere buurt isc te gaan. e g h

•

n, wa 5 groene buurtkernen ter plekke van de woontorens; w a rd

en on collectieve groene buurtranden met parkachtig ; ingepaste de

ste

Met de overgang naar een gezonde leefomgeving en rd e bebouwing; duurzame mobiliteit is het belangrijk om de gesloten • groen omzoomde recreatieve voorzieningen, waaronder de en uniforme structuur van de naoorlogse opbouw volkstuinen en sportvelden. op strategische plekken te heeft verbeteren met nieuwe • Singelstructuur ecologische waarden; wandelverbindingen naar zowel de stad als het omliggende landschap. Het behouden en verbeteren van de kwaliteit van het waardevolle groene karakter en de kenmerkende structuren is daarbij het uitgangspunt. •

Kwaliteiten van de groene structuur

Wat komt naar voren uit beleid? • Een gezonde openbare ruimte realiseren die ontmoeting en sport stimuleert (Kadernota openbare ruimte - RIS310884). • De groene en klimaatbestendige kwaliteiten behouden en de natuurwaarden versterken (Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig - RIS308745; Nota Stadsnatuur 2020 - RIS305825; Nota stadsbomen 2021 RIS 307827). • De wijk voorbereiden op toekomstige aansluiting op een collectief warmtenet (Transitievisie warmte 2023 - RIS313867). • Het bevorderen van een gezonde leefstijl op wijkniveau (Haagse Preventieaanpak 2023 - RIS316587) • Het doorlopen van de mobiliteitstransitie voor een verbeterde bereikbaarheid voor wandelaars, fietsers en het openbaar vervoer (Strategie Mobiliteitstransitie Den Haag 2022-2040). • Voorkomen van negatieve gevolgen op de parkeerdruk a.g.v. ontwikkelingen (Parkeerstrategie 2021-2030 - RIS308711).

KWALITEITSKADER BINNENSTAD-WEST

Kwaliteiten • Een grote waardering voor het groene en rustige karakter van de wijk • Een centrale wijkgerichte kern met voorzieningen, zoals het Winkelcentrum en het wijkpark met aangrenzend scholen en kerken. • Goede verbindingen met de stad voor zowel openbaar vervoer, fietsers als auto's. • Strategisch gelegen treinstation met omliggend ruimte voor werkgelegenheid • Goed gelegen in de stad en omgeving Opgaven • Het versterken van de kwaliteit van het groen, met een duidelijker onderscheid tussen groen dat gebruikt wordt door mensen en groen waar ruimte is voor natuur (flora en fauna) • Bevorderen van een gezonde leefstijl en openbare ruimte zo inrichten dat het uitnodigt tot bewegen • Hulp voor VVE’s bij het maken van duurzame onderhoudsplannen. • Verdichten op strategische plekken, nabij OV-knopen, in de wijk met behoud van cultuurhistorische kwaliteiten. • Oversteekbaarheid van autowegen en trambanen verbeteren en zoeken naar mogelijkheden voor doorsteken tussen of door gebouwen, waardoor wandelverbindingen tussen de buurtkernen versterkt worden. • Wandelen en fietsen prioriteit geven in de openbare ruimte. • Parkeren i.r.t verdichten oplossen met behoud van de kwaliteit van de openbare ruimte. • Bewoners trots maken op hun wijk door meer aandacht te geven aan de geschiedenis van Mariahoeve.

Ik hoop dat Mariahoeve net zo groen blijft als nu, het liefst nog groener.

taat uit drie verschillende wijken: Bewoners noemen het Haagse Bos, park Vlaskamp, het Bezuidenhout en Mariahoeve en Koningin Sophiepark en Clingendael als bijzondere se Bos ligt als een groene buffer in het plekken. Ook de ecologische rand langs de N14 (met sdeel en is onderdeel van de landgoevoedselbos en natuurspeeltuin) is een geliefde plek. t in Wassenaar loopt. De kenmerkende Winkelcentrum Mariahoeve en de Theresiastraat krijgen en via de stations Laan van NOI en lof als de economische en sociale centra. In Bezuidenerbinden het veenlandschap met de hout-West is het levendige en gezellige basketbalveld ne en de duinen. Door de centrale populair. Bewoners vinden dat de stenige gebieden Hout een geliefd woongebied. rond station Laan van NOI en in het Beatrixkwartier e verschillen tussen de wijken zijn aan verbetering toe zijn. Zulke gebieden (vaak met art, leeftijdsopbouw en opleidinghoogbouw) doen onpersoonlijk, kil en winderig aarheid in dit stadsdeel wordt aan. De Van Alkemadelaan en Wassenaarseweg zijn beoordeeld, net als de ervaren onprettig vanwege het drukke en onveilige verkeer. e sociale cohesie zijn bewoners minder Het winkelcentrum op het Willem Royaardsplein is enhout krijgt een 6,9, maar Mariahoeve verouderd en niet meer gezellig. doende. De kwaliteit van de fysieke wordt in alle wijken met Hetgewaardeerd Ambitiedocument sluit aan op de Omgevingsvisie Den Haag.

Deze visie beschrijft de

Bli k op de toekomst: Opgaven uit de Omgevingsvisie

ruimtelijke kaders voor toekomstige ontwikkeling in de gehele stad. Hoofdstuk 5 van de visie laat per stadsdeel een opgavekaart zien met de voor dat stadsdeel relevante opgaven. De verbeelding toont de opgave voor Mariahoeve, binnen de opgavekaart voor stadsdeel Haagse Hout. Een greep uit de opgave in willekeurige volgorde: • • • • • • • •

Gebiedsgerichte ontwikkeling en wijkvernieuwing; Ontwikkeling stationskwartier; Realisatie bron voor geothermie; Het behouden, versterken en uitbreiden van buurten en wijkcentra; Ontwikkelen en versterken van de karakteristieke Haagse lanen; Ruimte maken voor waterretentie en klimaatadaptie; Het behouden, versterken en uitbreiden van huidige sportlocaties; Behoud en versteking van cultuuranker en realisatie bibliotheek.

Momenteel ligt de ontwerp-Omgevingsvisie (RIS 321163) ter inzage. De opgaven vanuit de visie zijn dus onder voorbehoud van eventuele wijzigingen.

Stadsdeelkaart Haagse Hout/ Omgevingsvisiekaart Den Haag 2050

Disclaimer: Deze kaart is agenderend en geeft daarmee richting voor de te ontwikkelen gebiedsvisies per stadsdeel, waarvoor ontwerpend onderzoek nodig is.

Omgevingsvisie Den Haag

DEEL B Visie

121

Klimaatadaptatie, biodivers en

recreatielandschap

klimaatneutraal

Duurzaam werkCirculaireen (materialen)hub Vitale wijken en buurten

recreatielandschap Wijk toekomstbestendig maken

Waarborgen en versterken van

klimaatneutraal

de kustveiligheid Structuurdrager groen ‘Groene Ruit’ Aanpak hittestress, verdroging en

Waarborgen en versterken van wateroverlast de kustveiligheid

Circulaire (materialen)hub Huidige infrastructuur

Vitale wijken en buurten

Spoorweg Wijk toekomstbestendig maken Treinstation intercity (met

Drinkwatervoorziening

mobiliteitshub)

Ruimte voor waterretentie

Treinstation sprinter / metro (met

Huidige infrastructuur

Structuurdrager groen ‘Groene Ruit’ Boezemgemaal

mobiliteitshub) Autosnelweg

Uitbreiden boezemsysteem / afvoer van

Aanpak hittestress, verdroging en

Disclaimer: Deze kaarten zijn richtinggevend aan deelvisies. De programmatische opgave die de kaart weergeeft is agenderend en een indicatie op stadsdeelniveau. Bij verandering van de situatie zijn de hier uitgezette lijnen het uitgangspunt.

Spoorweg

overtollig water

wateroverlast

Bron voor geothermie

en plekken van TreinstationNetwerk intercity (met

stedelijke betekenis Drinkwatervoorziening Omgevingsvisiekaart Hoofdverdeelstation mobiliteitshub) Omgevingsvisiekaart Omgevingsvisiekaart Den Haag 2050 Bron voor aquathermie Lijnen Ruimte voor waterretentie TreinstationLange sprinter / metro (met Warmteoverdrachtstation

Den Haag 2050

Ondergrond Boezemgemaal Legenda:

Den Haag 2050

Slechten van barrières

WarmtelinQ

mobiliteitshub) Schaalsprong (H)OV

Stedelijke ontwikkeling

Regionale mobiliteitshub (P+R en

Stedelijke ontwikkeling Autosnelweg

Stedelijke ontwikkeling

Ondergrond

Leefmilieus Ondergrond Uitbreiden boezemsysteem / afvoer van Hoogstedelijke ontwikkeling

Stedelijk groennetwerk

Weide

Stedelijk groennetwerk overtollig water

Hoogstedelijke ontwikkeling

Gebiedsgerichte ontwikkeling en StedelijkHoogstedelijk groennetwerk

Landgoederenlandschap Noordzee

Weide

Bron voor geothermie

Bron voor aquathermie WarmtelinQ

Vitale wijken en buurten recreatielandschap

Klimaatadaptatie, biodivers en

klimaatneutraal Waarborgen en versterken van

Leefmilieus

Hoogstedelijk

Drinkwatervoorziening

Centrumstedelijk Ruimte voor waterretentie Boezemgemaal

Gemengd stedelijk

Uitbreiden boezemsysteem / afvoer van

Warmteoverdrachtstation

Stedelijk overtollig water

Warmteoverdrachtstation

Historische kernen

In de regio

Gemengd stedelijk Verdichtingslocaties Stedelijk

Bebouwing

Glastuinbouw

Bedrijventerreinen

In de regio

Historische kernen

Netwerk en plekken van

Warmteoverdrachtstation Slechten van barrières stedelijke betekenis

Hoofdverdeelstation In de regio

Centrumstedelijk

Autoweg

Bron voor geothermie

Lange Lijnen Netwerk en plekken van

WarmtelinQ

stedelijke betekenis

Schaalsprong (H)OV Hoofdverdeelstation T

Autosnelweg

overtollig water

Bron voor geothermie

Bron voor aquathermie

mobiliteitshub)

Sportcluster Treinstation sprinter / metro (met mobiliteitshub)

Autosnelweg Netwerk en plekken van Uitbreiden boezemsysteem / afvoer van Autoweg stedelijke betekenis

Hoofdverdeelstation

Stedelijk Hoogstedelijk

Kenniscluster

mobiliteitshub) Boezemgemaal

Bron voor geothermie

Bedrijventerreinen

Cultuurcluster

Ruimte voor waterretentie Treinstation sprinter / metro (met Autoweg

overtollig water

Gemengd stedelijk

Huidige infrastructuur tophaltes)

Drinkwatervoorziening Autosnelweg mobiliteitshub)

Uitbreiden boezemsysteem / afvoer van

Centrumstedelijk Leefmilieus

Wijk toekomstbestendig maken Regionale mobiliteitshub (P+R en

Spoorweg De in deze kaart weergegeven ontwikkelingen buiten de gemeentegrenzen van Den Haag hebben geen status. Spoorweg Treinstation sprinter / metro (met wateroverlast Ze zijn indicatief en bedoeld om de samenhang van ruimtelijke ontwikkelingen in de regio in beeld te brengen. Treinstation intercity (met Treinstation intercity (met mobiliteitshub) Binnen de gemeentegrenzen is het een schets voor de stad in 2050 op hoofdlijnen.

wateroverlast

Bebouwing

Circulaire (materialen)hub

Schaalsprong (H)OV Vitale wijken en buurten

mobiliteitshub) Disclaimer: Aanpak hittestress, verdroging en

Boezemgemaal

Hoogstedelijk

recreatielandschap Slechten van barrières

Glastuinbouw de kustveiligheid Huidige infrastructuur Structuurdrager groen ‘Groene Ruit’ Treinstation intercity (met

Ruimte voor waterretentie

WarmtelinQ

Bebouwingbiodivers en Klimaatadaptatie,

Spoorweg

Drinkwatervoorziening Aanpak hittestress, verdroging en

Bron voor aquathermie Leefmilieus

Internationale Zone

Circulaire (materialen)hub Duurzaam werk- en

Wijken toekomstbestendig maken Verdichtingslocaties Waarborgen versterken van

wateroverlast Structuurdrager groen ‘Groene Ruit’

Bedrijventerrein

Lange Lijnen Duurzaam werk- en

Huidige infrastructuur

Aanpak hittestress, verdroging en de kustveiligheid

Stationskwartier

Historische kernen Vitale wijken en buurten

Structuurdrager groen ‘Groene Ruit’ van Waarborgen en versterken

Disclaimer: Disclaimer: Deze kaarten zijn richtinggevend aan deelvisies. De programmatische Deze kaarten zijn richtinggevend aan deelvisies. De programmatische opgave die de kaart weergeeft is agenderend en een indicatie op die de kaart weergeeft is agenderend en een indicatie op opgave stadsdeelniveau. Bij verandering van de situatie zijn de hierstadsdeelniveau. uitgezette Bij verandering van de situatie zijn de hier uitgezette lijnen het uitgangspunt. lijnen het uitgangspunt.

Integrale wijkverbetering

Bedrijventerreinen Wijkklimaatneutraal toekomstbestendig maken Circulaire (materialen)hub

de kustveiligheid

DEEL B Visie

stedelijke betekenis

recreatielandschap Internationale Zone

klimaatneutraal T

Omgevingsvisie Den Haag

Netwerk en plekken van wijkvernieuwing

Duurzaam werkInBedrijventerrein deen regio Hoofd oppervlaktewater

Klimaatadaptatie, biodivers en

Kenniscluster Gemengd stedelijke ontwikkeling Sportcluster Gebiedsgerichte ontwikkeling en

NoordzeeStationskwartier Internationale Zone

Strand / Duin Strand /Stedelijk Duin Warmteoverdrachtstation Integrale wijkverbetering Bedrijventerrein

Hoofdverdeelstation Hoofd oppervlaktewater

Cultuurcluster Autoweg Hoogstedelijke ontwikkeling

Gebiedsgerichte ontwikkeling en Gemengd stedelijk Landgoederenlandschap wijkvernieuwing Stationskwartier Integrale wijkverbetering

Landgoederenlandschap

Hoofd oppervlaktewater

Gemengd stedelijke ontwikkeling

wijkvernieuwing Centrumstedelijk

Weide

Strand / Duin

tophaltes)

Gemengd stedelijke ontwikkeling

Noordzee

Autoweg

Regionale mobiliteitshub (P+R en

Lijnen Bron voorLange aquathermie

Lange Lijnen

tophaltes)

Slechten van barrières WarmtelinQ Schaalsprong (H)OV

Slechten van barrières

Cultuurcluster Kenniscluster

Regionale mobiliteitshub (P+R en Sportcluster Leefmilieus tophaltes) Cultuurcluster Hoogstedelijk Kenniscluster

Schaalsprong (H)OV Regionale mobiliteitshub (P+R en tophaltes) Cultuurcluster Kenniscluster

Centrumstedelijk Sportcluster

Sportcluster

Gemengd stedelijk Stedelijk In de regio

Verdichtingslocaties

Disclaimer: Bebouwing Bebouwing De in deze kaart weergegeven ontwikkelingen buiten de gemeentegrenzen van Den Haag hebben geen status. Bedrijventerreinen Bedrijventerreinen Ze zijn indicatief en bedoeld om de samenhang van ruimtelijke ontwikkelingen in de regio in beeld te brengen. Historische kernen kernen Disclaimer:Binnen de gemeentegrenzen is het een schetsHistorische voor de stad in 2050 op hoofdlijnen. Glastuinbouw

De in deze kaart weergegeven ontwikkelingen buiten de gemeentegrenzen van Den Haag hebben geen status. Verdichtingslocaties Verdichtingslocaties Ze zijn indicatief en bedoeld om de samenhang van ruimtelijke ontwikkelingen in de regio in beeld te brengen. Binnen de gemeentegrenzen is het een schets voor de stad in 2050 op hoofdlijnen.

Omgevingsvisiekaart Den Haag 2050 60

Glastuinbouw

Omgevingsvisie Den Haag

DEEL B Visie

Omgevingsvisie Den Haag

DEEL B Visie

DEEL B Omgevingsvisie Visie Den Haag

Glastuinbouw

61 Disclaimer: Disclaimer: De in deze kaart weergegeven ontwikkelingen buiten de gemeentegrenzen van Den Haagontwikkelingen hebben geen status. De in deze kaart weergegeven buiten de gemeentegrenzen van Den Haag hebben geen status. Ze zijn indicatief en bedoeld om de samenhang van ruimtelijke ontwikkelingen in de regio te brengen. Ze zijn indicatief en bedoeld omin debeeld samenhang van ruimtelijke ontwikkelingen in de regio in beeld te brengen. Binnen de gemeentegrenzen is het een schets voor de stad inBinnen 2050 op dehoofdlijnen. gemeentegrenzen is het een schets voor de stad in 2050 op hoofdlijnen.

DEEL B Visie

Ambities voor Mariahoeve

3.1 Zes ambities Om tot een toekomstperspectief te komen voor Mariahoeve zijn op basis van opgaven en kwaliteiten zes ambities geformuleerd. Deze zes ambities hebben als doel om, ook in de toekomst, Mariahoeve een gezonde vitale woonwijk te laten zijn. De zes ambities benoemen de programmatische vraagstukken die ruimte vragen in de wijk. Ze zijn inhoudelijk geformuleerd en gemaakt in afstemming met bewoners, ondernemers, corporaties en andere deelnemers tijdens de participatiesessies. Deze zes ambities zijn de belangrijkste bouwstenen voor het Toekomstperspectief voor de wijk en haar inbedding in de stad. De ambities sluiten aan bij de Omgevingsvisie. Het Toekomstperspectief wordt in hoofdstuk 4 beschreven.

Zes ambities voor Mariahoeve

Een groene en duurzame wijk

Een gezonde en sociale wijk

Groei op maat

Een fijne woonplek voor iedereen

Een levendige wijkeconomie

Goed en veilig verbonden

Een groene en duurzame wijk

Mariahoeve is een groene wijk waarbij het meeste groen openbaar is en bestemd voor mens en dier. Het is de ambitie om beter gebruik te maken van dat groen door specifiek plekken aan te wijzen voor specifiek gebruik. Er komen plekken om te ontspannen, sporten, spelen en elkaar te ontmoeten en er zijn ook gebieden waar de natuur de ruimte krijgt. Verder maken we de wijk klaar voor de toekomst met duurzame energie. Groen als basis Mariahoeve is gebouwd als parkwijk en dit moet zo blijven. Het groen heeft een verbindende kracht en is de basis voor een toekomstbestendige en vitale wijkontwikkeling. Het groen kan beter benut worden door zowel mensen als dieren. Daarbij is wel een onderscheid en verdeling nodig in plekken waar mensen meer de ruimte krijgen en gebieden de natuur op nummer 1 staat. Veerkrachtig groen Planten en bomen dragen bij aan een prettige leefkwaliteit in de wijk. Het vermindert hittestress en wateroverlast als gevolg van grote regenval. De planten en bomen hebben invloed op de veerkracht van de wijk, daarom is het nodig dat het groen in goede conditie is. In de hele wijk wordt daarom ingezet op het toevoegen van groen en bomen en het verbeteren van de kwaliteit van het groene netwerk. Hiermee zorgen we ervoor dat het groen bijdraagt aan het versterken van de natuurwaarden en de biodiversiteit. Diversiteit in planten en bomen zijn naast diverse diersoorten ook 28

essentieel voor een goede stadsnatuur. Dit betekent inzetten op versterking van de ecologische zones in Mariahoeve en waar mogelijk biodiversiteit toevoegen. Een beheerplan, in samenwerking met de bewoners en vastgoedeigenaren, is noodzakelijk om het groen in Mariahoeve op kwaliteit te houden. Bij nieuwe ontwikkelingen in de wijk wordt ingezet op het integreren van groen door natuur-inclusief te bouwen. Tevens bieden nieuwe ontwikkelingen ook kans om het kijkgroen te veranderen naar natuur-inclusief buurtgroen met ecologisch waardevolle gebieden. Door compact te bouwen kan de open ruimte worden behouden. Bij klimaatadaptief bouwen kan groen worden geïntegreerd en water worden vastgehouden. Groen nodigt uit tot bewegen Een groene buitenruimte draagt bij aan de gezondheid van inwoners. Door het realiseren van een aantrekkelijke openbare ruimte die uitnodigend en beweegvriendelijk is, worden bewoners uitgenodigd deel te nemen aan activiteiten en ontspanning in het groen. Met het realiseren van prettige routes voor langzaam verkeer worden mensen uitgenodigd om te wandelen en te fietsen. Door een deel van het kijkgroen in Mariahoeve te veranderen in gebruiksgroen, is er meer ruimte voor ontspanning, recreatie- en sportmogelijkheden en ontstaan levendige ontmoetingsplekken voor alle buurtbewoners.

Ruimte voor kinderen en jongeren Een toegankelijke buitenruimte is belangrijk voor de ontwikkeling en de gezondheid van kinderen. Veilig en zelfstandig door de wijk bewegen is hierbij belangrijk. Speeltuinen met natuurlijke elementen stimuleren creatief spel en fysieke activiteit. Verouderde speelplekken worden vervangen door natuurlijke speelelementen in het groen. Voor volwassenen bieden deze ruimtes een plek om te ontspannen en elkaar te ontmoeten. Het kindvriendelijk inrichten van de wijk levert niet alleen een positieve bijdrage aan de veiligheid en de gezondheid van kinderen, maar bevordert ook de sociale cohesie en het welzijn van alle bewoners. Energietransitie als katalysator voor de buitenruimte Mariahoeve moet, net als de rest van Nederland, overstappen op duurzame energie. In de Transitievisie Warmte (RIS313867) is vastgesteld dat Mariahoeve een warmtenet krijgt. De aanleg van dit warmtenet kan hinder voor de bewoners geven doordat veel wegen open moeten. Door het slim te combineren met riool- en wegenonderhoud wordt overlast zoveel mogelijk beperkt en wordt er geld bespaard. Gelijktijdig kunnen verbeteringen in de openbare ruimte, zoals extra groen, worden gerealiseerd. Zo kan de energietransitie bijdragen aan een prettige buitenruimte.

Voor Mariahoeve betekent dit: • • •

•

Inzetten op versterking van de ecologische zones in om Mariahoeve. Aandacht voor buurtinitiatieven ten aanzien van de buitenruimte en groen. De kwaliteit te borgen van wijkpark de Horst als groen hart van de wijk. Relatie en verbinding met de wijk verbeteren door recreatieve routes en levendige plinten aan het park te maken. De potentie van wijkpark de Horst en sportpark Vlamenburg versterken door deze ruimtelijk beter te verbinden met elkaar. Sport- en speelaanleidingen in het landschap dragen bij aan meer bewegen in de openbare ruimte. De Schenkzone heeft een grote landschappelijke waarde. Het beter verbinden van de ecologische structuren in de wijk met de Schenk versterkt dit beeld. De kwaliteit van de groene binnentuinen en het ‘kijkgroen’ tussen verschillende gebouwen versterken, tot groene openbare ruimte met meer gebruikskwaliteit en meer biodiverse en klimaatadaptieve inrichting. Biodiversiteit verder versterken door natuurinclusief bouwen als uitgangspunt te nemen; openbare ruimte krijgt een natuurlijke inrichting, groene gevels en daken zijn nieuwe plekken voor dieren en planten om zich te nestelen.

Klimaatadaptatieve maatregelen zoals waterberging, bomen, beplanting en aandacht voor waterkwaliteit Groen voor mens en dier

Klimaatadaptatie krijgt een centrale rol.

Energietransitie katalysator voor wijkvernieuwing.

Kwalitatieve verbetering van het groen: ruimte voor sport en bewegen.

Fictieve verbeelding van een naoorlogse woonwijk

Een gezonde en sociale wijk

Om Mariahoeve ook in de toekomt een gezonde sociale wijk te laten zijn is de ambitie om in te zetten op meer plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Hierdoor groeit Mariahoeve uit tot een gezellige wijk waar mensen naar elkaar omkijken. Maatschappelijke, culturele en zorgvoorzieningen zijn voor iedereen nabij in de wijk. Zo wordt de wijk levendiger en kan ook iedereen die dat nodig heeft de juiste hulp en zorg krijgen. Bibliotheek

Een nieuw buurt gevoel Het verbeteren van de sociale samenhang in de wijk is essentieel voor een gezonde wijkontwikkeling. De samenleving is anders dan vroeger; mensen komen minder bij elkaar over de vloer en ontmoeten elkaar meer in publieke voorzieningen. Om de sociale samenhang te bevorderen zetten we in op het gevoel van herkenning, verbondenheid en wederzijds begrip binnen een wijk. Dit ontstaat wanneer mensen regelmatig dezelfde gezichten zien in hun buurt, op het werk of op plekken waar veel mensen samen komen, bijvoorbeeld op een school. Zo ontstaat er een gevoel van vertrouwdheid dat leidt tot meer informele interacties, zoals een groet of een kort gesprek, wat de sociale banden en samenhang in de wijk versterkt.

Culturele voorzieningen zoals het cultuuranker en kunstateliers dragen eveneens bij aan de levendigheid en ontmoetingen in de wijk. Ze bieden een platform voor lokaal (jong) talent en creëren mogelijkheden voor bewoners om deel te nemen aan culturele activiteiten. Dit verrijkt het sociale weefsel van de wijk en zorgt voor een divers en levendig cultureel aanbod. Ook voor deze functies zetten we in op een permanente plek in de wijk. In de wijk Mariahoeve zijn nu al veel betrokken en actieve buurtbewoners die zich inzetten voor de wijk op sociaal en fysiek vlak. Ze zijn verenigd in wijkorganisaties of buurtinitiatieven. Het is voor een levendige wijk wenselijk dat ook zij een vaste plek krijgen, die herkenbaar en vindbaar is voor iedereen. Dit draagt bij aan een vitaler Mariahoeve en bevordert een gezonde leefstijl.

Levendigheid en ontmoeten Bij het bevorderen van sociale samenhang is het essentieel dat er meer ruimte komt voor levendigheid en er fysieke plekken zijn om te ontmoeten. Uit de participatie blijk dat vanuit de inwoners behoefte is aan

Draagvlak voor ontmoeting Door veranderend consumentengedrag en afname van het aantal inwoners in de wijk, is het draagvlak voor wijk- en buurtvoorzieningen in Mariahoeve afgenomen. In de buurtcentra heeft dat geleid tot veel leegstand.

Sporten Ontmoeten

Huisarts

ruimten voor ontmoeting voor iedereen en elk budget. Het is daarom essentieel om een permanente plek te realiseren voor sociaal-maatschappelijke voorzieningen zoals een wijkbibliotheek of een ServicepuntXL, maar ook voor lokale initiatieven zoals een ''Huis van Mariahoeve''. Deze plekken kunnen een multifunctioneel en centraal punt in de wijk worden en essentieel zijn voor de verbondenheid en samenhang.

Om nieuwe voorzieningen, zowel maatschappelijke als economische, draaiende te houden is het van belang het draagvlak voor voorzieningen te vergroten. Dit betekent dat het inwoneraantal zal moeten groeien. Door toevoeging van nieuwe woningen zullen er meer mensen naar Mariahoeve trekken, wat de mogelijkheden voor sociale interactie en gemeenschapsvorming zal verbeteren. Dit verbetert de leefbaarheid, het welzijn en de bestaanszekerheid van bewoners. Oudere wijsheid vraagt om ruimte Een wijk die naar elkaar omkijkt, heeft ook oog voor ouderen. Daarom wordt specifieke aandacht besteed aan deze doelgroep. Er wordt ingezet op ouderenhuisvesting die zorg, zelfstandigheid en ontmoeting bevordert. Dit betekent huisvesting nabij voorzieningen zoals zorg, supermarkt en openbaar vervoer. Tevens is het van belang dat die huisvesting ook gemeenschappelijke ruimtes heeft voor zowel bewoners als buurtbewoners. Ook in de openbare ruimte is het van belang deze in te richten met oog voor ouderen. Dit kan door goede toegankelijke (dementievriendelijke) buitenruimte te maken met zitplekken voor ontmoeting.

"Samen sporten in de buitenlucht."

Ouderenhuisvesting die zorg, zelfstandigheid en ontmoeting combineert

Voor Mariahoeve betekent dit: •

• •

ur um tr en tc

•

um tr en tc

•

m ntru

rtce

Buu

•

Een permanente plek voor de wijkbibliotheek, ServicepuntXL en het cultuuranker op herkenbare plekken in de wijk; zoals in het winkelcentrum of in een van de buurtkernen. Zoeken naar permanente plekken voor bewonersinitiatieven die bijdragen aan het welzijn van de wijk. Het cultuuranker en de wijkbibliotheek toegankelijker maken als platform en ontmoetingsplek voor jongeren in de wijk. Meer ruimte geven aan lokale initiatieven, om de sociale samenhang en levendigheid te versterken. Meer aantrekkelijke functies in plinten van gebouwen bij gebiedsontwikkelingen langs Het Kleine Loo en de buurtcentra. Draagkracht creëren voor het behouden van maatschappelijke voorzieningen in de wijk door het vergroten van het inwonersaantal. Ruimte bieden voor collectieve woonvormen voor ouderen die zelfstandig wonen nabij voorzieningenclusters, bijvoorbeeld het Winkelcentrum Mariahoeve. Ruimte bieden in de buitenruimte voor o.a. bewegen en op kleine schaal voedsel verbouwen.

Meer ruimte voor cultuur en ontmoeten

Elkaar ontmoeten in publieke voorzieningen

Stimuleren van ontmoeting & beweging in de openbare ruimte

Fictieve verbeelding van een naoorlogse woonwijk

3 Groei op maat De wijk Mariahoeve zal in de toekomst gaan groeien, er zullen meer mensen komen wonen. Er komen daardoor meer woningen en voorzieningen in de wijk. Het is van belang dat de ruimte zo goed mogelijk benut wordt, waarbij het unieke karakter van Mariahoeve blijft bestaan. Het vraagt om zorgvuldig voort te bouwen op de structuur van de wijk door per plek te bekijken waar groei en verandering mogelijk zijn. Gebiedsgericht verdichten vanuit bestaande structuur Licht, lucht en ruimte zijn essentieel geweest in de ontwerpgedachte van Mariahoeve als wederopbouwwijk en het is vandaag de dag nog herkenbaar. Dit betekent dat bij ontwikkelingen een zorgvuldige afweging moet plaatsvinden op basis van de cultuurhistorische waarden van de wijk. Ontwikkelingen moeten deze waarden waar mogelijk versterken en verbeteren. Per gebied wordt daarbij bekeken welke aanpak passend is: transformatie, nieuwbouw of renovatie. Een integrale gebiedsgerichte benadering nabij openbaar vervoersknopen en voorzieningenclusters is hierbij het vertrekpunt. Gebiedsgericht verdichten gebeurt vanuit de bestaande structuur en met inachtneming van de cultuurhistorische en stedenbouwkundige kwaliteiten. Optoppen als kansrijke aanpak Mariahoeve bestaat uit veel gebouwen met platte daken die zich midden in het groen bevinden, ze maken deel uit van het bijzondere karakter van de wijk.

Om dit specifieke karakter te behouden is het de ambitie om de grote hoeveelheid platte daken in de wijk in te zetten 32

voor gepaste verdichting via optoppen. Het draagt op deze wijze bij aan de woonuitbreiding door ruimte te creëren voor een divers woningaanbod. Met deze ruimtelijke ingreep kan meer worden gebouwd binnen de bestaande structuren. Kwalitatieve overgang gebouw en openbare ruimte Kenmerkend voor de naoorlogse woningbouw is de begane grond die veelal als bergruimte of garage een 'blinde' gevel vormt. Levendigheid in de plinten draagt bij aan de interactie- en belevingswaarde richting de openbare ruimte. Door de plinten gedeeltelijk of geheel te transformeren ontstaat ruimte voor wonen of kleinschalige functies op maaiveld die bijdragen aan kwalitatief hoogwaardige plekken en routes. Hiermee zijn er ook meer 'ogen op de straat' en kan zo de sociale veiligheid en beleving bevorderen. Toekomstbestendig bouwen: circulair en duurzaam Circulair bouwen is een vorm van duurzaam bouwen waarbij zoveel mogelijk hergebruik plaatsvindt en natuurlijke grondstoffen worden gebruikt. In Mariahoeve wordt gestreefd naar renovatie en circulaire nieuwbouw waarbij zoveel mogelijk wordt ingezet op een gesloten kringloop en waar wordt gestuurd op bouwen met materialen en elementen die op termijn gedemonteerd en hergebruikt kunnen worden. Een toekomstbestendige ontwikkeling vraagt ook om bouwen met kansen voor flexibele indeling, waardoor meebewogen kan worden met veranderingen

in tijd. Bebouwing die aanpasbaar is en ruimte biedt voor verschillende type woningen kan hierop inspelen. Waarbij van belang is om zoveel mogelijk natuurinclusief en energiepositief bouwen te koppelen aan de ontwikkelopgave. Bij renovatie en transformatie is het van belang koppelkansen te benutten met de overstap op schone energie. Milieuaspecten De gemeente ziet milieuaspecten als integraal onderdeel van ruimtelijke ordening. Het is dan ook van belang dat bij de ontwikkeling van de wijk de eisen ten aanzien van lucht- en waterkwaliteit, geluidseisen, winden bezonningsnormen worden gehandhaafd.

Activatie naar levendige plinten

Mogelijke groei met behoud van de karakteristieke structuur d.m.v. optoppen

Benutten kansen voor verdichten door toevoegen van (nieuwe) afwijkende typologieën op plekken waar dit, stedenbouwkundig gezien, passend is.

Voor Mariahoeve betekent dit: •

•

De kwaliteit van bestaande gebouwen verbeteren door het aantrekkelijker maken van de plint en deze meeer te oriënteren op de openbare weg. Bijvoorbeeld door gesloten garageboxen en plinten te activeren met ruimte voor o.a. wonen, ontmoeting en collectieve functies. Ontwikkelen van woningtypes met entree aan de straat en met helder ontworpen overgangszones tussen de gebouw en openbare ruimte. Dit draagt bij aan een groter gevoel van sociale veiligheid, sociale cohesie en meer gebruik van de openbare ruimte. Inzetten op optoppen als vorm van verdichten in buurten waar de waardevolle stedenbouwkundige structuur van stempelverkaveling behouden moet blijven Optoppen als ontwikkelkans en -strategie voor het verduurzamen van bestaande gebouwen voor zowel corporatiebezit als particulier eigendom (VvE).

Verdichten met respect voor de opzet en compositie Fictieve verbeelding van een naoorlogse woonwijk

Een fijne woonplek voor iedereen

Verschillende soorten woningen zorgen voor een thuis voor iedereen en dragen bij aan diversiteit in de wijk. Woningen voor starters, gezinnen en senioren, huur en koop, voor mensen met een laag tot hoog inkomen. Al deze verschillende typen woningen zorgen voor een toekomstbestendige wijk waar mensen in verschillende fases van hun leven kunnen blijven wonen. Focus op de woonplek, niet alleen op de woning De woningbouwopgave is veel meer dan enkel zoveel mogelijke woningen realiseren. Het is van groot belang om een aantrekkelijke en fijne woonomgeving te realiseren. Woningtoevoeging is hierbij een doel vanwege de woningnood en om doorstromingskansen binnen de wijk te realiseren. Echter woningtoevoeging is vooral een middel om een bijdrage te leveren aan die fijne woonomgeving. Daarbij lost het opgaven op die de wijk heeft zoals het creëren van levendigheid en draagvlak voor voorzieningen. Ook kan het toevoegen van woningen financiële ruimte bieden die ingezet kan worden voor het verduurzamen van woningen. Van starter tot senior: een rijk woningaanbod Om de woningvoorraad in Mariahoeve geschikt te maken voor alle levensfasen, moeten er meer woningtypen worden toegevoegd. Dit betekent dat de doorontwikkeling van de woningvoorraad zich voornamelijk focust op de realisatie van kleinere (<60 m) en grotere woningen (> 90 m).

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15174958/1