RIS321384 Notulen van de raad van 28 november 2024

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 28 november 2024 (Geopend te 10.00 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda Voor aanvang van de dinerpauze zal afscheid worden genomen van de gemeentelijke Jeugdombudsman mevrouw Nass Herdenking van oud-raadslid de heer M. Santbergen A. B.

Vaststelling agenda Verslag van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven nieuw benoemde fractievertegenwoordiger C. Beëdiging van de nieuw benoemde fractievertegenwoordiger D. Stad in de raad E. Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken F. Vaststelling van de besluitenlijst F.1 Voorstel van het presidium inzake instelling van een werkgeverscommissie griffie Den Haag (RIS320426) F.2 Voorstel van het presidium inzake wijziging van de Organisatieverordening van de raad van de gemeente Den Haag (RIS320427) F.3 Voorstel van het presidium inzake vaststelling functieprofiel raadsrapporteur op het dossier Den Haag Zuidwest (RIS320428) F.4 Voorstel van het presidium inzake eervol ontslag op eigen verzoek uit de functie van gemeentelijke Jeugdombudsman (RIS320458) F.5 Voorstel van het college inzake opheffen geheimhouding Ontwikkelovereenkomst Grotiusplaats ivm Woo-verzoek (RIS320416) F.6 Voorstel van het college inzake verhoging rentekortingsbudget voor grote Verenigingen van Eigenaars (RIS320292) F.7 Voorstel van het college inzake Onttrekking openbaar verkeer tbv tijdelijke huisvesting Europol (RIS320411) G.

Datumbepaling initiatiefvoorstellen G.1 Initiatiefvoorstel Hart voor Den Haag: Meer fonteinen (RIS320101) G.2 Initiatiefvoorstel Hart voor Den Haag: Een positief en toekomstgericht openbaar vervoer (RIS320324) G.3 Initiatiefvoorstel Hart voor Den Haag: Opheffen geheimhouding (RIS320635) Mondelinge vragen (niet tijdig beantwoorde schriftelijke vragen) Beraadslaging over H. Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Dreven 1 (RIS320058) I. Voorstel van het college inzake Erfpacht: stelselwijziging (RIS317822) J. Burgerinitiatief referendum uitbreiding betaald parkeren (RIS320604) K. Voorstel van het college inzake Vaststelling voorontwerp Van Hogenhoucklaan (RIS319454) L. Voorstel van het college inzake Voorontwerp INTHR lijn 6B (Schilderswijk) (RIS319991) M. Voorstel van het college inzake Verzoek om bindend advies voor tijdelijke omgevingsvergunning Permanente Winter Opvang Sportlaan 600 (RIS320169) 1

Agendapunten N en O worden gezamenlijk besproken N. Voorstel van het college inzake Visie Museumkwartier 2033 – Oude Meesters en Nieuwe Helden in de Haagse Binnenstad (RIS320071) O. Gewijzigd voorstel van het college inzake Formalisering voorbereidings- en uitwerkingskrediet transformatie Lange Voorhout 102 naar het Nieuwe Eschermuseum (RIS318437) P. Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Plesmanweg 1-6 (RIS319781) Q. Voorstel van het college inzake Nachtvisie Den Haag (RIS319421) R. Voorstel van het college inzake Actieplan Maatschappelijk en Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen Den Haag (RIS319227) S. Gewijzigd initiatiefvoorstel Hart voor Den Haag: Dag van de ondernemer (RIS317135) T. Gewijzigd initiatiefvoorstel CU-SGP & PvdD: Er staat een paard in het portiek (RIS317746) U. Gewijzigd initiatiefvoorstel Hart voor Den Haag: Gemeente pak regie, nu een taskforce ouderenhuisvesting (RIS317560) V. Gewijzigd initiatiefvoorstel Hart voor Den Haag: Dodenmonument Bezuidenhout, herinnering en oproep (RIS315421) Afronding debat commissie W. Raadsmededeling Stand van zaken opvanglocatie Sportlaan (RIS320290) X. Beantwoording schriftelijke vragen inzake Verblijfstatus oudere Surinamers (RIS318630) Y. Raadsmededeling Vaccinatiegraadcijfers stadsdeel- en wijkniveau / Haagse vaccinatiecampagne (RIS319890) Z. Nieuwe eigenaar van 'penthouse' op boulevard failliet AA.

Beleidskader jaarwisseling 2024-2025 (RIS320134) AB. Eindrapportage evaluatie beleidsnota Bewonersorganisaties en vervolgtraject (RIS320063) Stemmingen (incl. gestaakte stemmen raad 14 november) De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 44 leden: Ahraui (PvdA), Arp (SP), Assad (D66), Baboeram (GroenLinks), Van Basten Batenburg (VVD), Bingöl (Hart voor Den Haag), Bom (Hart voor Den Haag), Bos (GroenLinks), Van den Bos (PvdD), Butt (GroenLinks), De Vuyst (GroenLinks), Van Doorn (D66), Dubbelaar (Hart voor Den Haag), Dumoulin (VVD), Van Esch (D66), Etalle (FVD), Faïd (HSP), Gerritsen (PvdD), Van den Goorbergh (Groep Van den Goorbergh), Groenewold (D66), De Groot (CDA), Guernaoui (Hart voor Den Haag), Hofstra (VVD), Holman (PvdA), Klokkenburg-Reedeker (CU/SGP), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag), Martini (Hart voor Den Haag), Meinesz (Hart voor Den Haag), Mekers (D66), De Mos (Hart voor Den Haag), Mostert (D66), Noorlander (D66), Partiman (CDA), Peeck (VVD), De Ridder (VVD), Sewtahal (Hart voor Den Haag), Sluijs (Hart voor Den Haag), Smit (PvdD), Thepass (GL), Uduba (VVD), Verdonk (HvDH), Verduin (D66) en Çelik (DENK). Afwezig: Kaptheijns (PVV) De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden aanwezig is, kan de vergadering voortgang vinden. Goedemorgen, allemaal. Voordat we straks echt beginnen met de vaststelling van de agenda, deel ik u het volgende mee. We hebben bericht ontvangen van het overlijden van de heer Michel Santbergen, oud-raadslid van onze gemeente. Ik verwelkom zijn familieleden die vandaag aanwezig zijn bij de herdenking.

Namens ons allen condoleer ik hen met het verlies. Het was vandaag ook nog

2

de verjaardag van meneer Santbergen. Ik verzoek u om te gaan staan, voor zover u daartoe in staat bent. Dan zal ik een korte herdenking uitspreken. Geachte leden van de raad, echtgenote Fenna, kinderen van Michel Santbergen. Zondag 27 oktober overleed Michel Santbergen. Hij werd 77 jaar. Michel maakte namens het CDA zestien jaar deel uit van onze gemeenteraad: van 1986 tot 1998 en van 2006 tot 2010. In die tweede periode was hij enige tijd fractievoorzitter. Tussendoor, van 2003 tot 2007, was hij lid van de Provinciale Staten van Zuid-Holland. Als raadslid lag zijn interesse met name bij ruimtelijke ontwikkeling en verkeer. Dat is niet vreemd, omdat hij het raadswerk combineerde met zijn werk als raadgevend ingenieur en deskundige op het gebied van akoestiek en geluidsmetingen. Enkele dossiers die zijn aandacht hadden gedurende zijn eerste raadsperiode, waren stadsvernieuwing, de Vaillantlaan, het bestemmingsplan Binnenhof, het bestemmingsplan Binckhorst en veiligheid van de Scheveningse haven. Dat is inmiddels allemaal opgelost. Tussen 2006 en 2010 hield hij zich onder meer bezig met de Avenue Culinaire, het Verkeerscirculatieplan en duurzaam bouwen. Zo pleitte hij voor de inzet van infraroodmetingen als controle-instrument bij duurzaam bouwen.

Hij maakte zich ook sterk voor een betere doorstroming op de Haagse woningmarkt om meer woonruimte te creëren, zowel voor lage inkomens als voor middeninkomens en hogere inkomens. Maar bovenal stond hij aan de wieg van de Sportcampus Zuiderpark. In de zomer van 2006 diende hij het initiatiefvoorstel Internationaal Sport- en Cultuurpark Zuiderpark in. Een topsporthal maakte een wezenlijk deel uit van zijn voorstel voor een sportcomplex op de voormalige ADO-locatie. Michel was tevens nauw betrokken bij de oprichting van de Vereniging OudGemeenteraadsleden Den Haag in 1997. Vanaf september 2001 was hij er enige tijd voorzitter van. Na zijn vertrek uit de raad was hij jarenlang actief binnen de voetbalvereniging ADO Den Haag. Hij bekleedde daar verschillende functies. Eenieder die Michel in de raad meemaakte, noemt hem 'een bevlogen techneut'; volgens mij mocht ik dat zeggen. Toch had hij naast een duidelijke voorkeur voor wat wij in het beleidsjargon 'stenen' noemen ook oog voor zachtere materie, namelijk voor vlaggen. Voor eenieder die weleens langs zijn huis kwam, was dat goed te zien. Oud-fractiegenoot Karsten Klein, die regelmatig langs zijn woning fietste, wist wanneer hij thuis was. Ik citeer: 'Dan hing de Zeeuwse vlag uit bij het raam van zijn werkkamer.' Inderdaad, een Zeeuwse vlag, die van Sluis, zijn geboorteplaats.

Een andere vlag die ons blijvend aan Michel herinnert, is de Haagse vlag hier op ons stadhuis. In 2007 pleitte hij ervoor om deze vlag uit te hangen. Ik citeer uit schriftelijke vragen van hem: 'Het Haagse stadhuis is een prachtig gebouw op een prima locatie. Alle Hagenaars mogen trots zijn op hun IJspaleis. Het CDA Den Haag mist echter een symbool van deze trots dat zichtbaar zou moeten zijn op het stadhuis, de Haagse vlag.' Ik vraag u om een moment van stilte in acht te nemen ter nagedachtenis van Michel Santbergen. (De aanwezigen nemen staande enige ogenblikken stilte in acht) De voorzitter. Dank u wel. Ik schors de vergadering. Er is in de Foyer gelegenheid tot condoleren. De vergadering wordt van 10.11 uur tot 10.20 uur geschorst. De voorzitter. Geachte leden van de raad. Ik open of heropen uw vergadering van donderdag 28 november 2024. Welkom hier. Ook opnieuw welkom aan de mensen op de publieke tribune, de mensen thuis, kijkers of luisteraars. Bericht van verhindering is ontvangen van het raadslid Kaptheijns in verband met ziekte. Ik weet niet of u kijkt; als u naar ons kijkt, wordt u daar wel beter van. Heel veel beterschap! U kunt er dan ook rustig de tijd voor nemen. Ik vraag uw aandacht voor onze vergaderafspraken. We vergaderen via de voorzitter. Vandaag ben ik dat of is meneer Sluijs, Ralf Sluijs, dat. Ik verzoek u om eventuele overige gesprekken buiten 3

deze vergaderzaal te voeren, zodat we straks de insprekers en in het debat elkaar goed en geconcentreerd kunnen blijven volgen. Natuurlijk stevig op de inhoud, maar niet gericht op de persoon. Voor de insprekers gelden de afspraken die er zijn: u krijgt drie minuten. Na drie minuten is het echt over; dan zeg ik: 'Dank u wel, uw tijd is op.' Wilt u raads- of collegeleden niet bij hun voornaam aanspreken? Het is ook niet toegestaan om ambtenaren te noemen. We hebben ook afgesproken dat blijken van instemming of afkeuring vanaf de tribune niet zijn toegestaan. Alle stemmingen zijn aan het einde van de vergadering - dat zal vanavond zijn - waarna er ook nog gelegenheid voor de raadsleden is om stemverklaringen af te leggen. Met de fractievoorzitters heb ik afgesproken om de vergadering uiterlijk om 0.00 uur af te sluiten, inclusief de stemmingen.

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De voorzitter. Kunt u instemmen met de agenda? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Wij zouden graag een korte duiding willen van het college, dat sinds gisteren zijn meerderheid kwijt is, of van de coalitie, die haar meerderheid kwijt is, waardoor het college nu een minderheidscoalitie kent. Daar willen we graag een reactie op. De voorzitter. Ik doe het volgende voorstel, want we wisten dat dit kwam. We hebben fractievoorzittersoverleg gehad. U heeft de vraag gesteld. Daar gaat het college op in. Mijn voorstel is dat we na Stad in de raad zo kort als het kan - dat is natuurlijk aan u, maar we hebben veel te doen een agendapunt Actualiteit invoegen. Dan geef ik iedereen - dat wil zeggen: alle fracties, gewoon naar grootte - de gelegenheid om iets te zeggen naar aanleiding van de actualiteit. U heeft uw opmerking gemaakt. Als u straks nog wat extra's wil zeggen, kan dat. Is dat wat u betreft akkoord? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik zou eerst een reactie van het college willen op de ontstane situatie en wellicht daarna een reactie van de raadsfracties. Dat hoeft van ons helemaal niet lang te duren. Ik ben gewoon benieuwd hoe het college kijkt naar hoe het verdergaat en hoe het de nieuwe politieke situatie duidt. De voorzitter. Ik ben ervan overtuigd dat er een collegereactie komt. Die zal wethouder Van Asten geven.

Ik ben als was in uw handen - u kent me - maar we hebben vanochtend afgesproken dat we het gaan doen zoals ik net heb gezegd en ik stel voor om dat te blijven doen. U krijgt dus antwoord op uw vraag, maar de collega's zullen daar ook iets over zeggen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Ik hecht er ook aan om vast te houden aan de afspraak die we vanmorgen in het fractievoorzittersoverleg hebben gemaakt, namelijk dat iedereen de kans krijgt om ook nog een aanvullende vraag aan het college te stellen. Anders blijven we bezig met verschillende termijnen. Het lijkt mij prettig om dat in één keer te doen. De voorzitter. Geen andere sprekers? Dan gaan we dat straks zo doen. De agenda wordt aldus gewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is:

4

B. Verslag van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven nieuw benoemde fractievertegenwoordiger. De voorzitter. De SP draagt de heer Bastiaan Meijer voor als fractievertegenwoordiger. Ik geef het woord aan de voorzitter van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven voor een verslag van de bevindingen van de commissie. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). De commissie tot onderzoek bescheiden fractievertegenwoordigers deelt de gemeenteraad mee dat, gebruikmakend van artikel 4 van de Verordening raadscommissies, als fractievertegenwoordiger is voorgedragen de heer B. Meijer van de SP. De commissie verklaart dat betrokkene aan de gestelde eisen voldoet en mitsdien op grond van artikel 4 van de Verordening raadscommissies kan worden toegelaten als fractievertegenwoordiger. De voorzitter. Dank u wel. Gefeliciteerd, meneer Meijer. Ik nodig u uit om naar voren te komen.

Aan de orde is: C.

Beëdiging van de nieuw benoemde fractievertegenwoordiger.

De voorzitter. Wilt u allemaal gaan staan, als dat mogelijk is? Meneer Meijer, ik zeg het maar aan de voorkant, zodat u zich misschien nog kunt bedenken: we gaan vlak voor de dinerpauze schorsen. Dat vindt u goed, hè? Dan krijgt u uw plant. We zullen er tot dat moment goed voor zorgen. Fijn dat u er bent en gefeliciteerd. Ik lees de verklaring en de belofte voor. 'Ik verklaar dat ik, om tot fractievertegenwoordiger benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. Ik beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als fractievertegenwoordiger naar eer en geweten zal vervullen.' De heer Meijer. Dat verklaar en beloof ik. De voorzitter. Van harte gefeliciteerd! (Applaus)

Aan de orde is: D.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er zijn 24 insprekers aangemeld. U heeft allemaal drie minuten. We beginnen met twee insprekers over de vaststelling van het bestemmingsplan Dreven 1. De heer Van Oorschot (H). Goedemiddag. Ik breng graag onze punten in herinnering ten aanzien van het groen in deelplan 1. Deelplan 1 is geen eiland. Het maakt weliswaar geen deel uit van de stedelijke groene hoofdstructuur, maar sluit er wel op aan via de lange singelstructuur, die vanuit de nota van uitgangspunten zo beschreven wordt. Met name Dreven 1b sluit aan op de ecozone. Het groen draagt

5

bij aan het versterken van de stedelijke groene hoofdstructuur. Waarom stelt het college voor om de toelichting daarover te schrappen? Doe dit niet of breid haar juist uit, zou ik zeggen. Ten tweede de BEA. In het bestemmingsplan Dreven 1 en in het plangebied Dreven fase 1, die samen het gebied zijn van de BEA, worden vele volwassen bomen gekapt. Volwassen bomen kun je niet zomaar vervangen door jonge. Dat gaat ten koste van het kroonoppervlak en is nadelig voor de groennorm, de 3-30-300-regel, waar het college terecht naar streeft. Waarom gaan bijvoorbeeld bomen met een kortere levensduur dan vijftien jaar om? Hanteer de richtlijn van de BEA en neem planaanpassing serieus; bij dezen graag. Binnentuinen: we pleiten ervoor om de opening van de U-vormige gebouwen te richten op het groen en door te laten lopen tot op de binnentuinen, bijvoorbeeld gebouw 1C. Draai het om. Ook daarvoor graag planaanpassing. Natuurinclusief bouwen: integreer natuur op en om hoogbouw. Sluit gebiedsontwikkeling met hoogbouw aan op het bestaande groene netwerk van de stad en maak er een aanvulling van op het stedelijk ecosysteem. En pas het puntenstelsel daarop aan, wat sowieso de bedoeling is. Dit zijn onze hoofdpunten. Ik verwijs graag naar het eerdere stuk dat ik de raadscommissieleden heb doen toekomen. Kortom, laat de natuur de stad binnendringen, ook bij grote verdichting. Dat moet mogelijk zijn.

De heer Drijver (H). Goedemorgen. Op 28 december 2023 legde het college het ontwerpbestemmingsplan Dreven 1 ter inzage. Vanaf 8 februari 2024 konden zienswijzen worden ingediend. De wet kent dan een termijn van twaalf weken om een bestemmingsplan aan uw raad voor te leggen. Volgens de Wet op de ruimtelijke ordening hadden college en de dienst dus tot 2 mei de tijd om een aangepast voorstel aan u voor te leggen voor een bestemmingsplan waarvan de regels nu 24 bladzijden betreffen; 24! De wetgever heeft geen sanctie gekoppeld aan die termijnoverschrijding, maar de Hoge Raad heeft harde uitspraken gedaan over de 'dragende motivering' - om die term maar eens te gebruiken - voor de overschrijding van die termijnen. We hebben u op 10 oktober een uitgebreide brief gestuurd over waarom het bestemmingsplan niet aan de wettelijke vormvereisten voldoet en in tegenspraak is met uw NvU's en uw beeldkwaliteitsdocumenten. Zo worden er bouwrechten gegeven voor uitkragende balkons die volgens uw beeldkwaliteitsplan niet zijn toegestaan. Reken maar dat die bouwrechten niet tegen te houden zijn. Die uitstekende balkons komen er dus gewoon. Noch van het college, noch van de dienst hebben we een inhoudelijke reactie mogen ontvangen. We zien dit als een schoffering van betrokken burgers.

Het beschermd stadsgezicht Dreven zou met de vaststelling van dit bestemmingsplan opgeheven zijn, maar dit gaat voorbij aan de lopende gerechtelijke beroepsprocedure van een handvol erfgoedinstellingen tegen de inhoudelijk ongemotiveerde intrekking van dat beschermde stadsgezicht. Het gaat voorbij aan het raadsbesluit dat intrekking van de status alleen mogelijk is in twee achtereenvolgende raadsperiodes, hoewel die tweede raadsperiode dichterbij is dan u denkt. De diensten maken bestemmingsplannen tegenwoordig niet om een goede ruimtelijke ordening in betreffende buurten en een afgewogen dispositie van bestemmingen, gebruik en bebouwing te borgen, om met de Omgevingswet te spreken. De dienst maakt bestemmingsplannen louter als juridisch vehikel om bouwplannen te legaliseren zonder dat de buurt een idee heeft wat waar komt, wanneer en tegen wiens kosten. De dienst steekt daarmee een middelvinger op naar de wetgever en de burgerij. Het college draait ervoor op om dit naar u uit te venten en doet dat. Het college treuzelt zeven maanden met dit bestemmingsplan en zet u dan onder druk om te tekenen bij het kruisje omdat anders de sanering in Zuidwest stokt vanwege die eeuwig aangeroepen woningzoekenden.

En dat terwijl het college u nooit inzicht heeft gegeven in een planning van droom tot daad, van structuurvisie tot nieuwe samenhangende buurten met een stedelijk voorzieningenniveau. Met de ingediende zienswijzen van verschillende burgerorganisaties ligt er voldoende munitie om een voorlopige voorziening aan te vragen: termijnen, procedures, parkeren, vrijstellingsregelingen, strijdigheden met eerdere besluitvorming, evenwichtige samenhang én de waarde van de cultuurhistorie. See you in court. 6

De voorzitter. Er zijn vier insprekers over het voorstel inzake erfpachtstelselwijziging. De heer Van Boeckel (I). Voorzitter. Inzake erfpacht spreek ik hier namens de bewoners van Appartementencomplex De Primeur aan de Escamplaan, naast het HagaZiekenhuis in stadsdeel Leyenburg. Wij gaan ervan uit dat de raad vandaag een positief besluit neemt over het erfpachtvoorstel, RIS317822, want er zijn bij ons onderhand veel bewoners die financieel moeite hebben met de huidige 4% canonrente. Dit positieve besluit zal bewerkstelligen dat onmiddellijk en met terugwerkende kracht de verlaging van de canonrente van 4% naar 1,9% en, naar wij hopen, snelle restituties zullen volgen. Wij vragen echter wel heel nadrukkelijk om in RIS317822 het voorbehoud op te nemen dat in het volledig nieuwe erfpachtstelsel dat het college op korte termijn voornemens is voor te stellen, niet alleen de kwesties rond de grondtaxaties maar ook de maximale canonrente wordt opgenomen. En wij pleiten er sterk voor om die maximale rente dan op 1,9% te stellen. Onze volgende termijn start al op 1 januari 2028. Mocht het nieuwe stelsel dan nog niet van kracht zijn, dan vragen wij met klem om onze naar 1,9% verlaagde vijfjaarstermijn te verlengen totdat het nieuwe stelsel met de 1,9% maximale canonrente in werking treedt.

Vooruitlopend op het volledig nieuwe stelsel trekken we op deze manier de voortslepende erfpachtproblematiek vlot, althans voor wat betreft het rentedeel. U kunt er natuurlijk altijd voor kiezen om de maximale canonrente van 1,9% nu al meteen in RIS317822 op te nemen. Dat is wel praktisch, maar zoals gezegd willen wij geen uitstel meer van de verlaging naar 1,9%. De allerbeste oplossing lijkt ons dus om nu ons voorbehoud in RIS317822 op te nemen. Indexering van de canonrente vinden wij een zeer slecht plan omdat gezien de zorgelijke geoeconomische en politieke ontwikkelingen ook die methodiek ernstig uit de hand zou kunnen lopen. Ook zijn wij sterk tegen verruiming van een bandbreedte naar boven, omdat ook dat ons duur kan komen te staan. Ten slotte moet ons nog van het hart dat het zeer onrechtvaardig zou zijn om de begroting van de gemeente sluitend te maken door erfpachters daar onevenredig voor op te laten draaien. Daar zijn de algemene gemeentelijke belastingen voor. Wij rekenen op uw wijsheid en gevoel voor rechtvaardigheid. De heer Buurman (I). Dank voor de gelegenheid om in te spreken namens de erfpachters in het Bezuidenhout. Ik ga op twee punten in: de canonrente en de hertaxaties die hebben plaatsgevonden in het Bezuidenhout. In maart '23 werden wij als bewoners overvallen door de enorme hoge aanbiedingen voor heruitgifte van erfpacht.

De jaarlijkse canon ging 80 tot 100 keer over de kop, in mijn geval van € 40 per jaar naar € 4.000. De voorstellen van de gemeente voor meer schokbestendigheid bieden een vangnet en halen de grootste druk van de ketel, helaas alleen voor de korte termijn. Voor de eerste vijf jaar tot aan de volgende canonaanpassing is de canonrente ongeveer de helft. Dat is tot 2028. Daarna is onzekerheid troef. Als de rentes gelijk blijven of zelfs stijgen, zitten de Haagse erfpachters over vijf jaar alsnog met een fors canonbedrag in hun maag. Door elke vijf jaar de canonrente aan te passen, zijn de erfpachtkosten onvoorspelbaar. Dat leidt onder erfpachters tot grote onzekerheid en stress over de financiële toekomst. Wij pleiten daarom voor een maximum voor de canonrente of zelfs een vaste canonrente. Dan weten wij als erfpachters waar we rekening mee moeten houden. Ten tweede de hertaxaties in het Bezuidenhout, uitgevoerd door een commissie van drie onafhankelijke taxatie-experts, geaccepteerd door zowel de gemeente als de erfpachters. De conclusies zijn helder: de taxaties van de commissie zijn significant lager dan de taxaties van begin 2023, tot wel 61% lager. In het commissiedebat erkende de wethouder de significante verschillen. Wij herinneren daarom nogmaals aan zijn toezegging die in diverse brieven is vastgelegd en die ook in een door de raad aangenomen motie terugkomt.

Ik quoot: 'Indien een grondwaarde van de deskundige taxatie significant lager ligt dan de oorspronkelijke grondwaarde, zal de gemeente onderzoeken welke aanpassingen nodig zijn om deze lagere grondwaarde te verwerken en in eerder uitgebrachte aanbiedingen aan de erfpachters in de projectmatige heruitgifte van het Bezuidenhout en wat het effect daarvan is op de toekomstige aanbiedingen.' Wij vertrouwen erop dat deze woorden geen loze beloften 7

zijn. Wij verwachten van de gemeente op korte termijn lagere, nieuwe aanbiedingen via hertaxaties, via een korting of op een andere manier. Mevrouw Vollering (I). Voorzitter en beste raadsleden. De aandacht van het college ligt vast bij de interne transfermarkt, maar let alsjeblieft vandaag echt op bij de motie en het voorstel voor de stelselwijziging voor erfpacht. De eerste voorgestelde maatregel is: uitgaan van de tienjaarsgemiddelde rente in plaats van de jaarrente op het moment van verlenging. De tweede voorgestelde maatregel is: uitstel van betaling tot de verkoop van de woning. Iedereen ziet direct dat beide maatregelen op geen enkele manier de exorbitante hoogte van de erfpachtcanon tegengaan. In de laatste vijf jaar is deze 50 tot 90 keer zo hoog geworden; ik zag iemand net knikken. Dat is dus ongeveer van € 100 per jaar naar € 6.500 per jaar; dat is de mijne. Beide voorstellen gaan dus volledig voorbij aan de moties van Hart voor Den Haag, de VVD, het CDA, de Partij voor de Dieren en CU/SGP met titels als 'Stop de exorbitante erfpachtverhoging' en 'College, los dit op'. Daarin geven partijen aan dat zij deze stijging onacceptabel vinden en dat zij de erfpachtcanon willen maximeren of in zijn geheel willen afschaffen.

Ook geven zij aan dat tegenover deze exorbitante stijging, de canonexplosie, niet of amper hogere kosten staan voor de gemeente: 1,9% of halvering worden genoemd als maximum. Dat heeft nog steeds een stevige impact op de woonlasten van bewoners vanwege de recente grondtaxaties. In deze moties wordt ook aangevoerd dat de gemeente een zorgplicht heeft en geen misbruik mag maken van haar machtspositie. De canonverhoging moet worden getoetst aan de maatstaven van redelijkheid en billijkheid. Het college wordt daarom in de moties verzocht om de canonherziening te heroverwegen, te onderzoeken of er een limiet kan worden gesteld en de raad hierover uiterlijk aan het eind van het jaar te informeren; dat was 2023. Erfpacht is bedoeld als sturingsmechanisme om de functie van grond te kunnen beïnvloeden en om grondspeculatie tegen te gaan. Met de mogelijkheid tot afkoop van erfpacht toont de gemeente dat zij de erfpacht niet meer als sturingsmechanisme voor de grondfunctie wil benutten. Erfpacht kan dus worden afgeschaft. En waarom zou de gemeente een rendement hebben van duizenden procenten voor het verhuren van grond die de gemeente rond 1920 en 1950 in eigendom had? Erfpacht was toch bedoeld om speculatie tegen te gaan? Het aanbod tot afkoop tegen 4% korting voor de in 2019 getaxeerde grondwaarde van € 100.000 tot € 140.000 is grondspeculatie.

Voor de erfpachters zijn niet alleen financiële voorspelbaarheid en transparante erfpachtvoorwaarden van belang, zoals in de motie wordt genoemd, want onder de streep staat dan nog steeds een erfpachtcanon die in de afgelopen vijf jaar duizenden euro's is gestegen. U kent de voorbeelden inmiddels; ze worden al twee jaar besproken. Beste raadsleden, denk na. Middeling of uitgestelde betaling betekent nog steeds deze krankzinnige bedragen aan erfpacht, die op geen enkele manier redelijk of billijk zijn voor huidige of toekomstige bewoners van Den Haag. Het gaat om het verlagen van de erfpacht, niet om het behouden van deze bizar hoge bedragen. Stem daarom tegen dit RIS-voorstel of maak de aanpassingen zoals voorgesteld. De voorzitter. Uw tijd is op. Neemt u me niet kwalijk; ik was net iets te laat. De heer Zandvliet (I). Goedemorgen. Mijn naam is Fred Zandvliet. Ik woon in de Vogelwijk, aan de Kraaienlaan in Den Haag, en ik ben erfpachter. Geachte voorzitter, wethouder, gemeenteraadsleden en andere betrokkenen. Op de agenda van de raad staat de bespreking van het erfpachtstelsel Den Haag. Daar ga ik wat betreft de canon en het canonpercentage nader op in. Ik geef als voorbeeld een concrete praktijksituatie en ik doe een suggestie voor stabilisering van de toekomstige financiële situatie van veel erfpachters.

Wat de praktijk betreft heb ik het over een twee-onder-een-kapwoning uit 1952 in de Vogelwijk. Jarenlang bedroeg de erfpachtnota € 132 per jaar. In 2018 werd het systeem herzien. Zo betaalde ik in 2022 € 1.900 erfpacht op jaarbasis. Maar het kan nog meer zijn. Vanaf medio 2023 is de nota € 4.900 per jaar geworden oftewel € 3.000 meer. Verklaring: in 2023 bleek er een uitzonderlijke stijging van het canonpercentage van 1,6% naar 4%, die ook nog voor een periode van vijf jaar geldt. Gelukkig acht ook de gemeente deze stijging van het canonpercentage in 2023 uitzonderlijk hoog en 8

kwam zij met een pakket aan maatregelen. Het is zeer te waarderen dat de gemeente, wethouder, raad, diensten en andere betrokkenen hieraan ruime aandacht geven. De gemeente heeft voor de korte termijn goede voorstellen gedaan met de introductie van een tienjaarsgemiddelde canonpercentage. Dan kom je voor 2023 volgens de gemeente uit op 1,9% in plaats van die in rekening gebrachte 4%. Dit is voor de betaalbaarheid van erfpacht in ieder geval een vooruitgang. Voor de betaalbaarheid in de toekomst is het echter noodzakelijk om een rem op die canonrente te zetten. Zonder rem kan bij voortzetting van een zogenaamde stabiele rente van 4% al heel snel eenzelfde ellende ontstaan voor huidige en toekomstige erfpachters. Het risico is op te vangen door simpelweg als rem een maximale plafondgrens van 1,9% te stellen aan die gemiddelde canonrente. Dit haalt de grote onzekerheid bij de erfpachters over de toekomst weg, draagt bij aan de betaalbaarheid en bespaart de gemeente allerlei extra inspanningen om nadelige gevolgen van hogere rentes weer te moeten compenseren. Neem de onzekerheid over schokken op langere termijn weg. Hartelijk dank aan uw adres, het bestuur en de ambtenaren. De voorzitter. Er zijn een aantal insprekers over het burgerinitiatief referendum betaald parkeren. Mevrouw Smith (J). Voorzitter. Dank voor de gelegenheid om te spreken.

Vandaag sta ik hier om enkele onjuistheden en miscommunicaties met betrekking tot het parkeerbeleid bij de Hofbadtoren en de rol van de gemeente te weerleggen. Tijdens de gemeenteraadsvergadering van 14 november jongstleden stelde wethouder Kapteijns dat de gemeente geen rol speelt in het parkeerprobleem bij de Hofbadtoren. Dit is feitelijk onjuist. In 2017 heeft de gemeente op verzoek van woningcorporatie Staedion onderzoek gedaan naar het verminderen van parkeerplekken op de binnenplaats om zo de bouw van circa 156 appartementen mogelijk te maken. De gemeente deed onderzoek en verlaagde de parkeernorm van 0,6 naar 0,4. In projectdocument Deelplan 20 staat als argument: 'Het invoeren van betaald parkeren is een voorwaarde bij het stellen van een lagere norm. Op deze wijze is het namelijk mogelijk om het gebruik van de garage door bewoners van de toren af te dwingen en wordt ook overlast voorkomen wanneer het autobezit onverhoopt hoger blijkt dan het verwachte gemiddelde van 0,4 auto per woning.' Door deze besluiten heeft de gemeente actief bijgedragen aan de huidige parkeerproblematiek en draagt zij wel degelijk verantwoordelijkheid. De wethouder stelde dat geen van de Hofbadbewoners het straattarief hoefde te betalen en dat wij allemaal een plek op de binnenplaats of het zwembadterrein hebben. Ook dit is simpelweg onjuist.

Door de onduidelijke communicatie van Staedion is ons noch mondeling, noch schriftelijk duidelijk gemaakt dat bij niet-deelname aan de loting onze rechten zouden vervallen, met als gevolg dat overige autobezitters geconfronteerd worden met het hoge straattarief. De wethouder ontkende, maar bagatelliseerde toch echt het verschil in kosten tussen € 36 per maand voor een parkeerplek op eigen terrein en de € 7,50 per maand voor een bewonersparkeervergunning. Dit verschil van € 342 per jaar per huishouden is niet alleen fors, maar vooral oneerlijk. Bewoners van grondgebonden woningen betalen aanzienlijk minder, terwijl zij net als wij te maken hebben met een tekort aan parkeerplekken op eigen terrein wanneer ze over twee of meer auto's beschikken en terwijl de Hofstadbewoners merendeels over één auto beschikken. Er is geen rechtvaardiging voor het feit dat Hofbadbewoners zoveel meer moeten betalen voor dezelfde basisvoorziening en geen recht hebben op minimaal één bewonersparkeervergunning. Tijdens de vergadering las fractievoorzitter Mahmood een tekst voor uit het coalitieakkoord 2018: 'Bij nieuwbouwprojecten moet een parkeeroplossing worden aangeboden en er worden geen parkeervergunningen op straat aangeboden.' Op de vraag of dit probleem door het coalitieakkoord 2018 is ontstaan, antwoordde wethouder Kapteijns ontwijkend dat dit beleid al twee à drie colleges het beleid was.

Het huidige probleem is echter niet op te lossen met deze huidige regels. We hebben een structurele parkeeroplossing nodig die recht doet aan onze situatie en het is aan de gemeente om hierin verantwoordelijkheid te nemen.

9

Wij vragen de raad om te erkennen dat het parkeerbeleid rond de Hofbadtoren is gebaseerd op foute aannames en berekeningen, om de gemeente op te dragen samen met bewoners een constructieve oplossing te vinden … De voorzitter. Dank u wel, uw tijd is om. Ik geloof ook niet dat dit helemaal … Het gaat vandaag over het burgerinitiatief referendum betaald parkeren. Maar goed, het had wel met betaald parkeren te maken. Ik constateer dat de aangemelde inspreker R.I. Garib niet of nog niet aanwezig is. De heer Jankie (J). Goedemorgen, geachte leden van het college van burgemeester en wethouders. Met deze brief wil ik bezwaar maken tegen het voornemen om betaald parkeren in de wijk Ypenburg in te voeren. Deze maatregel is onnodig en oneerlijk en brengt veel meer nadelen dan voordelen met zich mee. Punt 1: er is geen structureel parkeerprobleem. Ypenburg is een relatief nieuwe woonwijk met voldoende parkeergelegenheid. De straten zijn ruim opgezet en er is doorgaans geen sprake van ernstige parkeerdruk. Het invoeren van betaald parkeren lijkt daarom overbodig en onterecht voor een wijk waar bewoners nu zonder problemen kunnen parkeren. Betaald parkeren legt een extra financiële last op bewoners, die al te maken hebben met stijgende kosten voor energie, belastingen en levensonderhoud. Voor gezinnen en huishoudens met een beperkt budget is het een onnodige en oneerlijke belasting.

Bovendien betalen bewoners al wegenbelasting, waardoor het dubbel lijkt om parkeerkosten op te leggen. Het heeft ook een negatieve impact op de sociale cohesie. De invoering van betaald parkeren ontmoedigt bezoek van familie en vrienden door de extra kosten en de administratieve rompslomp. Dit kan de sociale cohesie in de wijk schaden, terwijl sociale cohesie juist belangrijk is voor een gemeenschap als Ypenburg. Ik verzoek u dan ook dringend om af te zien van de invoering van betaald parkeren in Ypenburg. Als bewoner voel ik me niet gehoord in dit proces. Ik roep u op eerst in overleg te gaan met de bewoners van de wijk om tot een breedgedragen oplossing te komen. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter, zou ik een ordepunt mogen maken? Ik denk dat ik de inspreker gerust kan stellen, want er zijn helemaal geen plannen voor het invoeren van betaald parkeren in Ypenburg. De voorzitter. Dit is geen punt van orde; dit is bijna een bijdrage aan het debat. Maar ik herinner iedereen eraan dat het gaat om het burgerinitiatief referendum betaald parkeren. Als u dit vindt, kunt u zeggen: daarom hebben we een referendum nodig, of niet. Dat is allemaal aan u. Hier heb ik ook kennis van genomen. De heer Van den Berg (J). Goedemorgen. Ik ben blij dat iedereen oplet en niet op z'n telefoon zit.

Ik sta hier als initiatiefnemer van het burgerinitiatief namens ten minste 15.000 medeburgers met diverse politieke achtergronden die iets willen zeggen over het voorgestelde parkeerbeleid, want wij zijn bang dat het parkeerbeleid vergaande gevolgen gaat hebben voor ondernemers, mensen met zorg, mensen met weinig sociale contacten in de buurt of mensen met een kleine beurs. Deze mensen hebben in veel gevallen de auto nodig, zeker omdat we zien dat het openbaar vervoer minder, slechter, duurder en onveiliger wordt. Ik had een heel verhaal opgeschreven over het feit dat het beleid vorig jaar vlak voor het kerstreces de raad in geslingerd werd en dat het nieuwe parkeerbeleid vlak na het reces snel werd ingevoerd, maar dat daar veel weerstand op kwam. Dan verwacht je dat de wethouder Parkeren dit komt toelichten, maar die liet dat wat makkelijk over aan een collega. Het beleid werd uitgesteld en we zouden inspraak krijgen. We hoorden echter dat het beleid gewoon zonder noemenswaardige inspraak later toch zou worden doorgezet. Dat was voor mij de reden om mijn democratische recht dan maar via een referendum op te gaan halen. Zo gezegd, zo gedaan. We hadden 10.000 handtekeningen nodig, maar dat werden er 15.000. Dan zou je een duim omhoog verwachten van het college, maar niets is minder waar.

Ik kreeg twee dagen te laat, bijna letterlijk te elfder ure, een kopie van een brief aan de raad waarin nota bene onze 10

burgervader een onafhankelijk juridisch advies had aangevraagd. Dit alles was wat mij betreft om u als raad een motivering te geven om tegen een referendum te kunnen stemmen. Alle verhalen links of rechts ten spijt, de burgemeester of de wethouder kan u straks gaan vertellen of verdedigen wat ze willen, maar het is een feit dat minimaal 15.000 Haagse stemmers - dat zijn bijna vier zetels in deze raad - vragen om hun democratisch recht te mogen gebruiken. Als u deze 15.000 stemmen naast u neerlegt en tegen een referendum stemt, bent u wat mij betreft geen volksvertegenwoordiger maar een partijpoliticus die enkel voor zichzelf of voor de eigen politieke partij in deze raad zit. Ik wens u dan ook veel wijsheid bij het stemmen, maar weet dat als u tegen het referendum stemt, dit u door minimaal 15.000 stemmers niet in dank wordt afgenomen. Succes! De voorzitter. Ik constateer dat de aangemelde insprekers I. Defretes en M. Nas niet of nog niet aanwezig zijn. De heer Coelman (J). Goedendag, voorzitter. Dank dat ik hier mag spreken. Na talloze brieven aan de raadsleden via de griffie over de betaaldparkerensituatie bij de Hofbadtoren en uitnodigingen om zelf te komen kijken lijkt het erop dat er nog steeds geen rekening wordt gehouden met onze situatie. Als u de situatie ter plekke had gezien, had u anders geoordeeld.

Het beleid dat wethouder Kapteijns voert, lijkt los te staan van de werkelijkheid en legt een onrealistische oplossing op, waarbij de focus lijkt te liggen op het binnenhalen van extra parkeergeld, nota bene van bewoners van een sociale huurflat. Wij begrijpen niet waarom de wethouder ons van een parkeerplaats bij de Hofbadtoren heeft verdreven naar het zwembadterrein. Dit zou zogenaamd een goede regeling zijn, maar hoe is dat redelijk als er € 36 per maand wordt gevraagd tegenover € 7,50 per maand voor een parkeervergunning? Dit beleid is niet alleen onbegrijpelijk, maar ook onrechtvaardig. Wij zijn niet tegen betaald parkeren. Wij vragen een eerlijke oplossing. Geef ons een eerste parkeervergunning, net als de rest van de wijkbewoners. Het openbaar terrein voor de flat staat grotendeels leeg, zelfs bij een evenement. Waarom kunnen wij daar niet gewoon parkeren? De wethouder geeft geen heldere onderbouwing voor zijn keuze. Toen raadslid Meinesz voorstelde om scanauto's de situatie te laten bekijken, stelde de wethouder simpelweg dat dit niet nodig was, omdat er geen parkeerdruk is. Dit sluit aan bij onze ervaring: er is geen parkeerprobleem. Maar toch wordt ons een onnodig en kostbaar beleid opgelegd. De rest van de wijk heeft toegang tot een parkeervergunning, terwijl de bewoners van de Hofbadtoren worden uitgesloten.

Dit verschil in behandeling is niet alleen onredelijk, maar voelt ook als discriminatie. Voor bewoners is deze extra financiële last moeilijk te dragen. Wij vragen u dringend om de financiële rust terug te brengen bij onze bewoners en om de gelijkheid in de wijk te herstellen door ons toegang te geven tot een reguliere parkeervergunning. Een eerlijke en betaalbare parkeeroplossing is alles wat wij vragen. Ik heb hier foto's waarop te zien is dat de parkeerterreinen gewoon leegstaan. De voorzitter. Ik vrees dat hier hetzelfde is gebeurd als bij mevrouw Smith. Maar goed, ik heb het ook bij mevrouw Smith toegestaan. We moeten het er maar weer een keer over hebben hoe we dit kunnen voorkomen. Het is ook een beetje vervelend voor de mensen. Ik constateer dat de aangemelde insprekers W. Krijgsman en M.M. Tjang A Tjon niet of nog niet aanwezig zijn. Zijn R.I. Garib, I. Defretes of M. Nas inmiddels aanwezig? Dat is niet het geval. Er zijn drie insprekers over het voorstel Visie Museumkwartier en het gewijzigd voorstel inzake Formalisering voorbereidings- en uitwerkingskrediet transformatie Lange Voorhout 102. De heer Rahman (O). Geachte voorzitter, leden van de gemeenteraad. Mijn naam is Jessy Rahman en ik ben kunstenaar, bestuurder en bewoner van deze prachtige stad. Als kunstenaar ben ik meer dan 30 jaar actief in het Haagse culturele veld.

Sommigen van u kennen mij wellicht als maker of organisator. Ik ben opgegroeid in de stad die mij de ruimte gaf om mezelf te ontwikkelen en om mijn initiatieven vorm te geven. Daarvoor ben ik ontzettend dankbaar. Tegelijkertijd is het leven als kunstenaar niet altijd eenvoudig. Kunstenaars staan vaak niet centraal bij belangrijke besluitvorming, terwijl zij de ziel 11

van vele projecten vormen. Het verbaast me daarom dat er nog geen concrete afspraken zijn gemaakt over de rechten van de naam Eschermuseum, terwijl u nu al moet stemmen over een investeringskrediet. Bij een project van deze schaal zou het logisch zijn als zulke zaken vooraf goed geregeld worden. Toen ik las dat dit pas later in een risicoanalyse zou worden meegenomen, moest ik even slikken, net als mijn collega-kunstenaars. Een vriend merkte op: 'Als Escher zo belangrijk is voor de gemeente, waarom ontwerpen ze dan niet een nieuw museum dat qua architectuur perfect op hem aansluit?' Dit idee is trouwens ook door een raadslid geopperd. Begrijp me niet verkeerd: ik ben niet tegen een Eschermuseum; integendeel. Ik ben een groot fan van Escher en zijn leermeester, Samuel Jessurun de Mesquita. Ik verzamel zelfs hun werk, maar als kunstenaar geloof ik dat dit soort besluiten zorgvuldigheid vragen, waarbij afspraken met betrokkenen, zoals erfgenamen, een vanzelfsprekende plek krijgen. Als lid van de raad van toezicht bij Stichting West weet ik dat het Emmapaleis al in 2019 door de gemeente zelf is voorgesteld als mogelijke huisvesting voor West Den Haag. De afdeling Cultuur beschouwde dit destijds als een reële optie en bevestigde in 2023 dat er geen no-go's waren. Onze propositie en de plannen voor de komende beleidsperiode zijn bovendien positief ontvangen.

Het verbaast mij daarom dat er nog steeds geen vervolggesprekken zijn gevoerd over het voorstel, terwijl het krediet voor een ander museum nu wel ter stemming ligt. Ik vraag u de positie van West te concretiseren en mee te nemen in uw besluitvorming. Als bewoner van Den Haag wil ik benadrukken dat deze stad een plek moet blijven waar jong en oud, Hagenaar en Hagenees, elkaar ontmoeten, van elkaar leren en samen een toekomst bouwen, en waar inclusie, diversiteit en vernieuwing centraal staan. Het is onze verantwoordelijkheid om ook naar de jonge generatie te luisteren. Zij zijn degenen die de stad en zijn toekomst vorm zullen geven. Het is aan ons om hun dezelfde kansen te bieden die wij zelf ooit kregen. Mevrouw Kok (O). Geachte voorzitter, geachte leden van de gemeenteraad. Mijn naam is Lizzy Kok. Ik ben lid van de interim-directie van de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten hier in Den Haag, de KBK. Met interesse heb ik de debatten over de ontwikkeling van het Museumkwartier gevolgd en de stukken Cultuurvisie 2033 en Museumvisie 2023 gelezen. Beide onderstrepen de waarde en het belang van de KBK voor de Haagse kunstwereld, die ik onderschrijf. Als academie streven we ernaar onze studenten meer zichtbaarheid te geven en hen actiever te betrekken bij de stad en zijn bewoners.

Daarom was ik verheugd toen West ons benaderde om een uitgebreid samenwerkingsconvenant te ontwikkelen. Dit omvat onder andere het organiseren van gezamenlijke presentaties, discussies en workshops bij West in het Museumkwartier, het oprichten van een platform waar jonge makers hun werk kunnen presenteren, thematische samenwerkingen tussen onze docenten en de curatoren van West en een uitwisseling tussen de KBK en de Nola Hatterman Art Academy in Paramaribo. Op wekelijkse basis werken West en de KBK samen aan verschillende projecten. Deze week is dat bijvoorbeeld de presentatie TILO van de Nederlandse kunstenaar Lotte Geeven, die dinsdag uitgebreid in de NRC werd besproken. Onze studenten gaan in gesprek met de kunstenaar en leren over de kunstwereld en over samenwerken. Daarnaast presenteren op dit moment dertien studenten van het masterprogramma Artistic Research hun werk bij Paradise, een platform dat we eerder dit jaar met West hebben gelanceerd. Het is inspirerend om te zien hoe enthousiast de studenten zijn over deze samenwerking. Ze zijn trots om bij een internationaal erkende instelling als West te exposeren, waar ze als volwaardige makers worden behandeld en in een directe dialoog treden met internationale kunstenaars. West speelt hierin een cruciale rol als zowel platform als inspiratiebron. Dat maakt de stad relevant en aantrekkelijk voor deze jonge kunstenaars.

Volgens mij heeft de gemeente met zowel het paleis als de voormalige Amerikaanse ambassade voldoende ruimte om een Museumkwartier te realiseren waarin oude meesters én jonge helden elkaar echt versterken. Mijn oproep aan u is om beide aspecten evenveel prioriteit te geven. Ik sluit me aan bij de oproep van Joop Daalmeijer in zijn brief: geef zowel West als Escher een volwaardige plek in het Museumkwartier. Voor onze studenten is West een onmisbare partner. Het biedt hun niet alleen een podium, maar geeft hun ook een stem, een stem die in de stad Den Haag moet blijven klinken. 12

De heer Helmling (O). Beste burgemeester, college- en raadsleden. Gisteren ontving u een brief van Joop Daalmeijer, een autoriteit in het culturele veld en voormalig voorzitter van de Raad van Cultuur, het belangrijkste adviesorgaan voor cultuur, media en erfgoed in Nederland. Net als andere insprekers benadrukt hij de urgentie om West Den Haag mee te nemen in de ontwikkeling van het Museumkwartier. Vandaag vraag ik uw aandacht voor het publieke belang van een transparante en rechtvaardige aanpak van het schaars beschikbare gemeentelijke culturele erfgoed. Veel bewoners maken zich zorgen over de toekomst van het Museumkwartier, specifiek over het Emmapaleis. In plaats van het definitief uitsluiten van verkoop van het Emmapaleis wordt het als wisselgeld voor het nieuwe Eschermuseum geparkeerd. Dit sluit andere musea, zoals West, voorbarig uit. Dit is opmerkelijk, aangezien de afdeling Cultuur West al in 2019 heeft voorgedragen als een mogelijke kandidaat voor het Emmapaleis. Het is onduidelijk waarom het gewijzigde voorstel vasthoudt aan slechts één scenario. West is een museale BIS-instelling met een solide basis om het Emmapaleis langdurig te huren. Ik vraag u niet om geld of om een voorkeursbehandeling, maar slechts om een transparante aanpak waarin verschillende scenario's worden onderzocht. Dit hoeft niet méér tijd te kosten en creëert een gelijk speelveld.

Daarom roep ik u op om het amendement van de HSP en de SP te steunen. Dat amendement vraagt om een transparant proces waarin het Emmapaleis wordt meegenomen en om een eerlijk speelveld voor alle Haagse culturele partijen. Bij West werkt al acht jaar lang een jong, divers en gemotiveerd team aan een breed en inclusief Museumkwartier waar iedereen zich welkom voelt. Zij, de mensen die hier op de tribune en buiten zitten, vragen mij steeds vaker: 'Wordt onze jarenlange inzet gezien? Wordt ons verhaal gehoord?' Namens hen, onze bezoekers, participanten, studenten en leerlingen vraag ik u: geef hun hoop en perspectief, geef ruimte aan nieuwe stemmen en verhalen, niet alleen om het verleden te eren maar ook om samen een inclusieve toekomst te bouwen. Afgelopen week werd tijdens de Nacht van de Vrijdenkers in het Museumkwartier benadrukt dat inzichten ontstaan wanneer verschillende waarheden samenkomen. Dat is een gedachte uit Spinoza's Ethica. Hij herinnert ons eraan dat vrijheid ontstaat wanneer iedereen zich kan ontplooien. De voorzitter. Dank u wel, uw tijd is voorbij. Er is één inspreker inzake het bestemmingsplan Plesmanweg. De heer Van Kretschmar (P). Geachte voorzitter en geachte leden van de gemeenteraad. Ik spreek namens het bestuur van de wijkvereniging Duttendel Wittebrug over het project Plesmanduin. Ik spreek namens de wijkbewoners.

In uw raadsvergadering van donderdag 14 november heb ik de zorgen verwoord van bewoners en omwonenden van het Plesmanduin met betrekking tot de in het bestemmingsplan aangegeven horeca, categorie middelzwaar, en de daarbij behorende openingstijden tot 02.30 uur in de ochtend. Tevens heb ik u aangegeven dat de totstandkoming van de functiewijziging van een deel van het oude KLM-gebouw, resulterend in een wijziging van de horecacategorie van licht naar middelzwaar, door de wijkvereniging juridisch wordt betwist. Nog gedurende de raadsvergadering van 14 november hebben projectontwikkelaar en wijkvereniging overeenstemming bereikt om de openingstijd tot 0.00 uur te beperken en daarbij geen georganiseerde evenementen met kaartverkoop toe te staan. Dit tussen projectontwikkelaar en bewonersorganisatie bereikte akkoord geeft blijk van begrip voor elkaars belangen en is hét voorbeeld van effectieve participatie bij de totstandkoming van een bestemmingsplan. Ik roep u dan ook op dit akkoord middels een amendement te steunen, waarmee de beperking van de openingstijden en het verbod op evenementen met kaartverkoop aan de gebruiksregels bij de bestemmingsplanbepalingen zullen worden toegevoegd. De voorzitter. Er zijn drie insprekers over de Nachtvisie Den Haag. Mevrouw Zandkuijl (Q). Geachte gemeenteraad.

Met grote schrik en bezorgdheid hebben wij kennisgenomen van de Nachtvisie van het college. Sinds de vroege jaren tachtig woon ik nabij de 13

Grote Markt en tegenover het Paard. We betrokken een verkrotte woning die jaren had leeggestaan in een verpauperde en verwaarloosde buurt. Dankzij inspanningen van gemeente, corporaties, stadsherstel en particulieren, waaronder wijzelf, is er sinds die tijd flink geïnvesteerd in nieuwe huisvesting, vooral in de sociale sector en in een leefbare woonomgeving. Goed beleid, zou je zeggen, ware het niet dat al langer dan twintig jaar het dagelijks maar vooral het nachtelijk leven wordt verstoord door de steeds uitdijende horeca. Het college presenteert nu een plan dat volledig uit de koker van de horecalobby lijkt te komen en erop gericht is bewoners de buurt uit te jagen. Ik citeer: 'alle horecazaken 24 uur per dag open', 'de horeca alle ruimte', 'de horecafunctie dominant ten opzichte van de woonfunctie', 'Den Haag 365 nachten per jaar aantrekkelijk', 'een aantrekkelijke nachtprogrammering van de pleinen', 'mogelijkheden voor avond- en nachthoreca worden vergroot', 'Prinsegracht 14 geschikt voor het ontwikkelen van nieuwe nachtcultuur' en 'landelijk vastgestelde geluidsnormen: de Omgevingswet biedt de gemeenten de mogelijkheid om zelf geluidsnormen vast te stellen voor uitgaanskernen.' U praat hier over een woongebied waar tal van mensen wonen, velen al heel wat jaren.

Dat zijn mensen die overdag gewoon werken, studeren of naar school gaan, gezinnen met kinderen, veel ouderen, mensen die in de nacht willen slapen. Het is naïef om te doen alsof het nachtleven zich alleen binnen het gemarkeerde gebiedje Grote Markt afspeelt, alsof dáár geen mensen wonen, te doen alsof studerende jongeren 's nachts niet slapen en te negeren dat in de woonstraten rond de Grote Markt de gevolgen van de nachthoreca ondervonden worden: geluidsoverlast door muziek uit de horeca, gelal en geschreeuw, groepjes die luid praten en eten voor je deur tot vroeg in de ochtend bij hun geparkeerde, vaak stationair draaiende auto, afval, etensresten, kots en menselijke uitwerpselen, de openbare straat steeds vaker onbegaanbaar door uitdijende terrassen. Ook zegt u zich actief te willen inzetten voor de ontwikkeling van Prinsegracht 14, naast het Paard op 12 en het Paardcafé op 10, als nachtclub en muziekpodium. Sinds het begin van het millennium is gebleken dat exploitatie van Prinsegracht 14 als nachtclub een onbeheersbare toename betekent van geluidsoverlast en mensenmassa op straat. Pannonica, One Four, Club Seven, een bron van nachtelijke ellende en slapeloze nachten. Livebands, elektronische muziek, uitgaand publiek, de open deur in een oud pand en het naar elkaar wijzen van Prinsegracht 14 en Prinsegracht 10 als er klachten waren.

Het einde van het nachtclubgebeuren was een opluchting voor omwonenden. Onlangs is een vergunning verleend voor twee nieuwe terrassen op de Lange Beestenmarkt bij Prinsegracht 14 in een woonstraat waar nooit eerder een terras was. Steeds verder rukt de horeca op in de bewoonde omgeving. Er zijn geen grenzen; voor de horeca is het nooit genoeg. De voorzitter. Dank u wel, de drie minuten zijn voorbij. De heer Nie (Q). Voorzitter en raadsleden. Ik sluit aan op het verhaal van Marijke, mijn buurvrouw. Ik neem u even mee naar Hyde Park in Londen. In 2012 was daar een concert van Bruce Springsteen. Om 22.30 uur, midden in de set, werd de stekker eruit getrokken, omdat de curfew was bereikt. Het Wimbledon-tennistoernooi dwingt een keiharde curfew om 23.00 uur af, waardoor het gewoon stopt. Het maakt niet uit hoever ze in de wedstrijd zijn; het stopt. In Manhattan geldt sinds niet zo lang geleden een totaalverbod op grillrestaurants vanwege de luchtvervuiling. Dit zijn allemaal voorbeelden van gemeentes en wereldsteden die ondanks echt enorme, hele grote commerciële belangen, de rug recht houden om de leefbaarheid te handhaven. Ik ben Max Nie. Ik ben sinds 1998 trotse en tevreden mede-eigenaar en bewoner van een uniek zeventiende-eeuws rijksmonument aan de Prinsegracht, gelegen midden in de Grote Marktbuurt.

We hebben veel plezier en af en toe ook wat overlast van de ontwikkelingen in de buurt. Onze beide dochters zijn geboren en opgegroeid op deze plek. Als gezin kunnen wij terugblikken op een geweldige woonomgeving in de Haagse binnenstad. Onze dochters, nu jonge twintigers, zijn heel erg verknocht aan hun stadje. De taal die wordt gebezigd in de Nachtvisie, doet ons als hartstochtelijke binnenstadsbewoners pijn. De visie baart ons zorgen. Den Haag zou zijn naam als stad van recht en vrede niet waardig zijn als het buigt voor deze visie, waarin de balans tussen leefbaarheid en ondernemerschap verloren dreigt 14

te gaan. Leefbaarheid is immers een grondrecht van de burger. De gemeente zou geen juridische paadjes moeten bewandelen om dit af te zwakken. De voorbeelden uit wereldsteden die ik eerder noemde, laten zien dat handhaving van leefbaarheid kan en moet. Ik vraag u om niet mee te gaan in een visie die erop gericht lijkt om onze fijne buurt te ontvolken van zijn bewoners, in het belang van een zeer kleine groep ondernemers, eigenlijk maar één. De voorzitter. Er is een inspreker over het initiatiefvoorstel Hart voor Den Haag: Gemeente pak regie, nu een taskforce ouderenhuisvesting. De heer Van der Ark (U). Voorzitter, dank u wel voor de gelegenheid om iets te zeggen over dit initiatiefvoorstel betreffende ouderenhuisvesting. Ik wil als vertegenwoordiger van de Initiatiefgroep Knarrenhof Den Haag graag onze ervaringen delen en ik wil benoemen dat bijna 700 mensen staan ingeschreven voor een Knarrenhof in Den Haag. Uitgangspunten van een Knarrenhof zijn: doorstroming, samen verantwoordelijk vanaf bouw tot beheer, een hofhuis en een hoftuin, een sociaal statuut, nazorg, follow-up, een CPO zonder risico's, betaalbaarheid en niet tuttig, maar kras en grootstedelijk door multigenerationele uitbouw van de Knarrenhofformule, bij voorkeur in samenwerking met wooncorporaties. Eerst onze positieve ervaringen als burgerinitiatief, als aanvulling op de informatie.

Bij elk onderdeel van de gemeente, of het nu onder de wethouder Wonen, de wethouder Zorg of de wethouder Stedelijke Ontwikkeling viel, hoorden we enthousiaste reacties op onze voorstellen en wetenschappelijke onderbouwingen. Doorstroming, vitaliteit, verdeling van de mantelzorgdruk, voorkoming van eenzaamheid, veiligheid, minder Wmo-kosten; prachtig, helemaal goed, mooi en veel succes. Echte hulp kwam vanuit de gemeenteraad met een gerichte motie Realiseer Knarrenhof. Die motie werd unaniem aangenomen. Daarna was het contact moeizaam, maar er was gelukkig wel een inspirerend werkbezoek. Zowaar, na drie maanden gestommel komt het nu eindelijk op gang: open overleg, vaste afspraken, wederzijds vertrouwen, contact met woningcorporaties. Deze week nog was er een goed en welwillend werkoverleg tussen vertegenwoordigers van Haagse wooncorporaties, Knarrenhof en het Centrum Groepswonen. Daarin kwam ook naar voren dat te vaak creatieve plannen en creatieve oplossingen vertragen en vastlopen in uiteenlopende posities, belangen, doelstellingen, visies van verschillende diensten en afdelingen van de gemeente. Wil de gemeente de inspiratie en de kracht van burgerinitiatieven genieten, dan doet zij er goed aan hierbij departementen, diensten en afdelingen te harmoniseren en te stroomlijnen. Een taskforce onder een bezielende leiding is een mogelijke stap in die richting.

Of het initiatiefvoorstel aangenomen wordt en of er straks een stevige verankering van de uitgangspunten in een passende Woonzorgvisie 2040 komt, maakt ons niet uit, als burgerinitiatieven maar op een geharmoniseerde gemeentelijke organisatie kunnen rekenen. De voorzitter. Tot slot een inspreker over de vaccinatiegraadcijfers stadsdeel- en wijkniveau. De heer Dijkstra (Y). Meneer de voorzitter. Ik wil vandaag inspreken vanwege de zeer lage, verontrustende vaccinatiegraad in onze stad Den Haag. Dank dat ik hiertoe de gelegenheid krijg. We hebben het spreekwoord 'onbekend maakt onbemind', maar in het geval van de alsmaar dalende vaccinatiegraad kunnen we spreken van 'onbekend maakt onderschat'. Het gaat om een zeer zware onderschatting. Dat ouders inmiddels zijn vergeten dat we met de vaccinaties onze kinderen beschermen tegen de meest afschuwelijke ziektes, is volgens mij de voornaamste reden van de alsmaar kelderende vaccinatiegraad. Dat het hier om afschuwelijke ziektes gaat, weten ik en mijn vrouw maar al te goed. Acht jaar geleden hebben ik en mijn vrouw ons dochtertje verloren aan kinkhoest. Ze was vijfenhalve week oud toen zij overleed, nog veel te jong om te kunnen worden gevaccineerd en dus zeer kwetsbaar. Zwangere vrouwen werden toen ook nog niet gevaccineerd tegen kinkhoest.

Onze dochter kwam kerngezond ter wereld, een mooi, fijn, lief meisje, een fantastische aanvulling op ons toen nog jonge gezin. Na een week of drie begon ze te hoesten. Dat werd steeds erger tot ze op een avond tijdens een hoestbui blauw begon te verkleuren. Via de huisartsenpost belandde zij die avond 15

direct in het ziekenhuis. Hiermee begonnen twee afschuwelijke weken waarin we onze mooie dochter steeds verder zagen aftakelen. Er is geen medicijn tegen kinkhoest. Het lichaam moet het helemaal zelf doen. Het afweersysteem van zo'n jonge baby kan dit echter niet aan en gaat in een overdrive, met een massale aanmaak van witte bloedcellen. Dit zorgt ervoor dat het bloed heel dik wordt, veel te dik voor het hartje om het te kunnen rondpompen. Daarom werd onze dochter aangesloten op een ECMO, een hart-longmachine. Hiervoor worden twee slangen met een dikte van een centimeter operatief aangesloten op de bloedvaten in de nek van het kindje. Het lichaam van het kind is erg, erg ziek en begint steeds meer vocht vast te houden. Er treden steeds meer complicaties op, zoals nierfalen, hersenschade, schade aan ledematen en bloedstollingen in het bloed. Bij elke verslechtering krijg je als ouder de waarschuwing dat die blijvende gevolgen zal hebben, mocht je kindje het halen. Ons dochtertje heeft dit allemaal moeten doormaken tot het moment dat de artsen tegen ons zeiden: 'Probeer vannacht wat te slapen, zodat u morgen uitgerust bent.' Toen wisten mijn vrouw en ik genoeg: er was niets meer wat ze voor haar konden doen. Dit is de rauwe en zwarte realiteit van de ziekte kinkhoest. Dit is het leed waar we met man en macht aan moeten werken om het te voorkomen.