RIS321276 Luchtvervuiling, geluidshinder en stikstofproblematiek bijlage 2

69 In de LEZ in Athene mogen privévoertuigen in het centrum rijden op basis van

hun euro-emissienorm en het type brandstof dat zij gebruiken. Auto’s die niet aan de normen voldoen, kunnen echter nog steeds om de andere dag de LEZ binnenrijden, afhankelijk van het laatste cijfer van hun kentekenplaat (oneven/even systeem) (zie figuur 11). Dit vermindert de doeltreffendheid van de maatregel, omdat de meest vervuilende auto’s nog steeds de zone in kunnen rijden. Bovendien zijn nalevingscontroles veeleer handmatig dan geautomatiseerd, bijvoorbeeld met behulp van een camerasysteem.

70 Terwijl de Spaanse wetgeving, in overeenstemming met het Spaanse herstel-en

veerkrachtplan, steden met meer dan 50 000 inwoners verplicht LEZ’s te creëren tegen eind 202350, werd in Barcelona al op 1 januari 2020 een LEZ ingevoerd, met EU-steun van 3 miljoen EUR. Deze zone beslaat 76 % van de stad en de toegangsbeperkingen werden geleidelijk ingevoerd (zie figuur 7).

71 Volgens een follow-upverslag nam de door het verkeer veroorzaakte 51

verontreiniging in Barcelona af na de invoering van de LEZ. De resultaten worden echter beïnvloed door het verminderde verkeersniveau tijdens de COVID-19-periode. Onze analyse geeft ook aan dat de concentratie van NO2 in Barcelona al in zekere mate aan het afnemen was voordat de LEZ werd ingevoerd (zie figuur 7).

49

Conclusie van advocaat-generaal Bobek in de gevoegde zaken C-177/19 P tot en met C-179/19 P, uitgebracht op 10 juni 2021.

50

Wet 7/2021 van 20 mei 2021 over klimaatverandering en energietransitie.

51

Lage-emissiezone binnen de ringwegen van Barcelona, monitoringverslag, 2022.

40

72 De invoering van de LEZ in Barcelona stuitte op problemen. In maart 2022

annuleerde het hooggerechtshof van Catalonië de gemeentelijke rechtshandeling tot oprichting van de LEZ vanwege redenen zoals een ontoereikende analyse van alternatieven, het effect van de LEZ en de wijze waarop de beperkingen van invloed zouden zijn op groepen burgers met een lagere economische capaciteit. De stad Barcelona moest de LEZ daarom invoeren onder een nieuwe gemeentelijke rechtshandeling waarin rekening werd gehouden met de uitspraak van de rechter, waardoor de LEZ vrijstellingen zou verlenen aan kwetsbare sociale groepen. Op het moment van de controle had de stad nog niet besloten of en hoe de bestaande LEZ zou worden uitgebreid.

73 Krakau was van plan om vanaf juli 2024 een LEZ voor de hele stad in te voeren.

De toegangsvoorwaarden zouden in twee fasen worden ingevoerd, afhankelijk van de inschrijvingsdatum van een voertuig, de euro-emissienorm en de gebruikte brandstof (zie figuur 11). In de resolutie op grond waarvan de LEZ werd ingevoerd, werden de grenzen van de zone en de manier waarop het verkeer moest worden georganiseerd, echter niet nader bepaald. Bovendien heeft het stadsbestuur geen analyse van de sociaal-economische voordelen of de kosten van de invoering van de LEZ uitgevoerd 52. In januari 2024 heeft de provinciale administratieve rechtbank in Krakau de resolutie tot invoering van de LEZ ingetrokken, en het was ten tijde van de controle nog onzeker of en wanneer de LEZ zou worden ingevoerd.

52

Verslag over de maatregelen ter vermindering van door het vervoer veroorzaakte verontreiniging in steden, NIK, 2024.

41

Figuur 11 — Ontwerpbenaderingen voor lage-emissiezones Athene

Barcelona

Krakau

14 km2

95 km2

327 km2

(nog niet van kracht)

Euro 3

Euro 4

Euro 5

Euro 6

Euro 3

Euro 4

Euro 5

Euro 6

Euro 3

Euro 4

Euro 5

Euro 6

B

B

B

B

B

B

B

B

B

B

B

B

D

D

D

D

D

D

D

D

D

D

D

D

oneven/even dagen*

Ma-do: 7.00-20.00 Vr: 7.00-15.00 (werkdagen) stadsgrens lage-emissiezone 100 000 betrokken inwoners

Ma-vr: 7.00-20.00 (werkdagen)

doorlopend

verkeer toegestaan

B

benzinevoertuigen

verkeer niet toegestaan

D

dieselvoertuigen

verkeer toegestaan tijdens oneven of even dagen, afhankelijk van het laatste cijfer van hun kentekenplaat

Bron: ERK, op basis van door de lidstaten verstrekte informatie en openbaar beschikbare gegevens.

Superblocks/groene assen

74 Een superblock is een stedelijk concept waarbij straten voor gemotoriseerd

verkeer worden omgezet in ruimten (tussen huizenblokken) waar voetgangers en fietsers voorrang hebben op auto’s. Deze superblocks zijn beplant met vegetatie om de luchtverontreiniging en geluidshinder te verminderen en de temperatuur te verlagen. Een studie uit 2022 toont aan dat wereldwijd 40 % van de straten in sommige steden potentieel geschikt is voor een dergelijke oplossing. De Commissie beschouwt superblocks als een instrument dat doeltreffend kan zijn bij de aanpak van lokale luchtkwaliteitsproblemen; zij zijn opgenomen in een indicatieve lijst van maatregelen ter bestrijding van luchtverontreiniging in de geactualiseerde richtlijn inzake luchtkwaliteit 53.

53

Deel B, punt 2, d), van bijlage VIII bij de richtlijn inzake luchtkwaliteit.

42

75 Het project “Barcelona superblocks” ging van start in 2006 en ontwikkelde zich na

verloop van tijd tot een project van groene assen, d.w.z. de focus verschoof van “huizenblokken” naar een “netwerk van groene straten” in de hele stad. Het project van groene assen — dat werd ondersteund door de EU via een RRF-project waarvoor 25,9 miljoen EUR werd uitgetrokken — was bedoeld om 33 km aan “groene straten” aan te leggen, waarvan ten tijde van de controle 14 % was gerealiseerd.

Afbeelding 1 — Groene as Consell de Cent in Barcelona

Bron: ERK.

76 De maatregel heeft tot nu toe gemengde resultaten opgeleverd. Op bepaalde

plaatsen is het positieve effect op zowel de luchtkwaliteit als de geluidsniveaus bewezen, bijvoorbeeld in het Sant Antoni-superblock, waar de NO2-niveaus met 25 % en de PM10-niveaus met 17 % afnamen 54 en de geluidsniveaus in totaal daalden. In andere gevallen, zoals het Horta-superblock, was het effect op de luchtkwaliteit marginaal of nam de concentratie luchtverontreiniging juist toe.

54

Resultatenverslag over de milieu- en gezondheidseffecten van het superblockmodel in Barcelona, project Salut Als Carrers (SAC), Agència de Salut Pública de Barcelona, Barcelona, 2021.

43

77 Verwacht wordt dat het hele project een milieuresultaat zal opleveren in termen

van NO2-concentraties, met een vermindering van ongeveer 30 % tegen 203055. Dit zal afhangen van de uitvoering van de groene assen zoals gepland, wat weleens een uitdaging zou kunnen worden, aangezien het stadsbestuur de ontwikkeling van nieuwe delen van de groene assen eind 2022 heeft stopgezet.

78 Bovendien had de lokale administratieve rechtbank ten tijde van de controle

geoordeeld 56 dat de stad, vanwege het belang van de aanleg van groene assen, eerst haar strategische planningsdocumenten had moeten wijzigen. Als de uitspraken worden bevestigd, moeten de groene assen in kwestie in hun oorspronkelijke staat worden hersteld.

79 De uitvoering van de maatregel bracht ook andere uitdagingen met zich mee.

Verkeersbeperkingen leidden tot een toename van de commerciële activiteiten met 33 % binnen een van de superblocks, waarbij bijvoorbeeld bars en restaurants nieuwe bronnen van lawaai werden, vooral ’s nachts. Hoewel het verkeersarm maken van de straten binnen het projectgebied voordelen opleverde voor de bewoners in de vorm van schonere lucht en minder lawaai, gingen de luchtkwaliteit en de geluidsniveaus in de omliggende straten erop achteruit 57. Elektromobiliteit

80 In Athene richten de autoriteiten zich op maatregelen ter bestrijding van door het

vervoer veroorzaakte verontreiniging, omdat Griekenland een van de oudste wagenparken in de EU heeft, met auto’s die gemiddeld 17 jaar oud zijn. Het stadsbestuur stelde een stedelijk mobiliteitsplan 2021 voor Athene op, met onder meer beter openbaar vervoer en meer elektromobiliteit als doelstellingen. De geplande maatregelen omvatten het aanleggen van bus- en fietsstroken, het installeren van laadpunten voor elektrische voertuigen, het ontwikkelen van schoon openbaar vervoer en het aanmoedigen van het gebruik van elektrische fietsen. Wij stelden vast dat voor sommige van de geplande maatregelen weinig belangstelling was, waaruit blijkt hoe moeilijk het voor de stad is om deze uit te voeren (zie kader 3).

55

Beoordelingsverslag over de milieueffecten van het superblock van Barcelona in de wijk Eixample, ERF, 2022.

56

Arrest nr. 233/2024 van 5 september 2023, arrest nr. 142/2024 van 30 april 2024 en arrest nr. 151/2024 van 19 april 2024

57

Resultatenverslag over de milieu- en gezondheidseffecten van het superblockmodel in Barcelona, project Salut Als Carrers (SAC), Agència de Salut Pública de Barcelona, 2021.

44

Kader 3 Griekenland — weinig belangstelling voor het door de EU gefinancierde elektromobiliteitsproject Het door de RRF gefinancierde project, dat wordt beheerd door het Griekse ministerie van Infrastructuur en Vervoer, is gericht op het bevorderen van elektromobiliteit. Het project ging in 2021 van start en zal naar verwachting eind 2025 worden afgerond. Een van de doelstellingen van het deelproject was om tegen eind 2025 4 500 openbaar toegankelijke laadpunten te installeren (EU-bijdrage van 79,8 miljoen EUR). Tegen medio april 2024 waren voor maar 459 laadpunten aanvragen ingediend, hetgeen neerkomt op slechts 10 % van het uiteindelijke streefcijfer. Een andere doelstelling van het deelproject was de vernieuwing van de taxivloot (EU-bijdrage van 40 miljoen EUR). Het doel was om oude taxi’s te vervangen door 1 770 elektrische voertuigen. Tegen medio april 2024 waren maar 110 aanvragen ingediend, slechts 6 % van het uiteindelijke streefcijfer. Voor beide deelprojecten is het tijdsbestek voor het behalen van de doelstellingen krap, aangezien de projectaanvragen slechts tot 31 augustus 2025 kunnen worden ingediend.

Afbeelding 2 — Taxi’s in Athene

© stock.adobe.com/Sergii Figurnyi.

45

Doeltreffendheid van acties belemmerd door slechte coördinatie

81 Luchtverontreiniging is grensoverschrijdend van aard. De emissies van bepaalde

luchtverontreinigende stoffen, zoals PM of ozonprecursoren, in een bepaalde regio of bepaald land kunnen een nadelig effect hebben op de luchtkwaliteit in een andere regio of ander land. Daarom moeten de genomen maatregelen samen met de relevante autoriteiten in aangrenzende gebieden worden gecoördineerd 58. De doeltreffendheid van de maatregelen hangt ook af van de coördinatie van de maatregelen op de verschillende bestuursniveaus. Wij hebben in de geselecteerde steden gecontroleerd of de autoriteiten met elkaar samenwerken om de doeltreffendheid van hun acties te vergroten.

82 In Krakau is de belangrijkste bron van verontreiniging door PM en PM de 10

2,5

verbranding van vaste brandstoffen voor de verwarming van woningen. De lokale overheid heeft jarenlang een programma uitgevoerd (zie kader 4) om dergelijke emissies in de stad te verminderen, waarbij verschillende soorten financiële stimulansen werden aangeboden om burgers over te halen vervuilende verwarmingstoestellen te vervangen door schonere toestellen. Naar aanleiding daarvan werden 45 000 oude verwarmingssystemen in de stad vervangen en bleven er nog maar 200 over. Om het effect zo groot mogelijk te maken, heeft Krakau in 2019 in de hele stad een verbod ingevoerd op verwarming met vaste brandstoffen (zoals steenkool en brandhout).

Kader 4 Minder vervuilende boilers in Krakau Het door de EU gefinancierde PONE ZIT-project (EU-bijdrage van 0,7 miljoen EUR), dat een klein onderdeel van het stadsprogramma vormt, ondersteunde de vervanging van huishoudelijke, op vaste brandstoffen werkende verwarmingstoestellen door milieuvriendelijkere toestellen. Tijdens de looptijd van het project (van oktober 2016 tot en met maart 2020) werden 334 oude verwarmingstoestellen vervangen en dankzij de ecologische impact ervan wat betreft PM-reductie kon de doelstelling worden gehaald.

58

Artikel 25 van de richtlijn inzake luchtkwaliteit.

46

83 Naar aanleiding van de genomen maatregelen zijn de PM - en 10

PM2,5-concentraties in Krakau de afgelopen jaren aanzienlijk gedaald. De stad heeft echter nog steeds moeite om de EU-grenswaarden voor PM te halen (zie figuur 7 en bijlage I). Dit is ook te wijten aan het effect van verontreiniging door naburige gemeenten en regio’s die geen vergelijkbare maatregelen hebben genomen. Zo vertegenwoordigt het niveau van PM2,5 in luchtverontreinigende stoffen die van buiten Krakau afkomstig zijn ongeveer 50 % van de grenswaardeconcentratie 59.

Afbeelding 3 — Smog in Krakau

Bron: ERK, 2023.

84 In Athene is niet het stadsbestuur direct verantwoordelijk voor het beheer en de verbetering van de luchtkwaliteit, maar het ministerie van Milieu en Energie. Andere centrale autoriteiten, zoals het ministerie van Infrastructuur en Vervoer, nemen ook maatregelen tegen luchtverontreiniging.

85 Wij hebben een gebrek vastgesteld aan coördinatie alsook aan een duidelijke

taakverdeling tussen de ministeries en de vertegenwoordigers van de stad. Dit blijkt uit het feit dat de stad en het ministerie zonder enige vorm van samenwerking of coördinatie plannen opstelden om de maatregel voor de installatie van elektrische laadpunten in Athene uit te voeren (zie kader 3 en paragraaf 80).

59

Luchtkwaliteitsplan voor de regio Małopolska, 2023.

47

86 In Barcelona houdt de uitdaging om het verkeer van personenauto’s ten gunste

van minder vervuilende vervoerswijzen (metro, bus, fiets) terug te dringen verband met het gebrek aan interconnectiviteit van alternatieve vervoerswijzen tussen de gemeenten. Hoewel de vervoersinfrastructuur binnen Barcelona redelijk goed ontwikkeld is en intensief wordt gebruikt, zijn pendelaars uit het grootstedelijk gebied (Groot-Barcelona) vaak nog steeds afhankelijk van het gebruik van personenauto’s.

87 Het belang van coördinatie tussen de verschillende bestuursniveaus blijkt ook uit de hoge ozonwaarden op de vlakte van Vic (65 km ten noorden van Barcelona) in Catalonië, waar het grootste aantal jaarlijkse overschrijdingen van de ozondrempel in Spanje wordt geregistreerd. Onderzoek 60 heeft aangetoond dat de stad Barcelona maatregelen moet nemen om de ozonprecursoren te verminderen teneinde de ozonconcentratie op de vlakte van Vic aanzienlijk te verminderen.

Ontoereikende beoordeling van de resultaten van door de EU gefinancierde projecten

88 Door de EU gefinancierde projecten moeten hun geplande en meetbare

doelstellingen halen. Wij hebben de geselecteerde projecten (zie bijlage II) onderzocht om na te gaan of zij zijn uitgevoerd en hoe zij hebben bijgedragen tot het verminderen van luchtverontreiniging en geluidshinder.

89 De drie door ons geselecteerde steden maken allemaal gebruik van verschillende

EU-fondsen om luchtverontreiniging en geluidshinder aan te pakken. De meeste gecontroleerde mobiliteits- en infrastructuurprojecten hadden betrekking op bronnen van verontreiniging en hoewel de hoofddoelstellingen ervan misschien niet rechtstreeks verband hielden met luchtverontreiniging en geluidshinder, erkenden zowel de nationale autoriteiten als de Commissie het belang ervan in dit opzicht (zie paragraaf 15).

60

Massagué et al., 2005-2017 ozon trends and potential benefits of local measures as deduced from air quality measurements in the north of the Barcelona metropolitan area, Atmos. Chem. Phys., 19, 7445-7465, 2019.

48

90 Ondanks de potentiële bijdrage van de projecten aan de vermindering van

luchtverontreiniging en geluidshinder, hebben wij ontdekt dat hun tastbare impact in negen van de elf gevallen niet werd gemeten (zie kader 5). Dit betekent dat de doeltreffendheid van deze maatregelen bij het verminderen van luchtverontreiniging en geluidshinder niet kan worden beoordeeld, hetgeen kan leiden tot hiaten bij het plannen van acties om ervoor te zorgen dat de doelstellingen voor het verbeteren van de luchtkwaliteit en het verminderen van geluidsniveaus worden gehaald.

Kader 5 Ongeplande en niet-gemeten impact In Krakau had het door de EU gefinancierde project (EU-bijdrage van 28,8 miljoen EUR tegen lopende prijzen) betrekking op de ontwikkeling van Trasa Łagiewnicka, een van de grootste infrastructuurinvesteringen in Krakau. Het project bestond uit de aanleg van een 2,6 km lange tramlijn, inclusief ondergrondse tramstations en geluidsschermen. Het ecologische effect wat betreft verminderde NO2-emissies of lagere geluidsniveaus door het verminderde verkeer was echter niet gepland of gemeten en kan dus niet worden aangetoond.

49

Conclusies en aanbeveling 91 Het EU-beleid is gericht op het terugdringen van luchtverontreiniging en

geluidshinder. Wij hebben geconstateerd dat, hoewel de EU-regels al vele jaren van kracht zijn, de acties van de Commissie en de geselecteerde lidstaten nog steeds niet doeltreffend genoeg waren om burgers en het milieu te beschermen tegen luchtverontreiniging en geluidshinder.

92 Wij hebben in de drie geselecteerde EU-steden zowel verwezenlijkingen als

hiaten in de uitvoering van de EU-wetgeving inzake luchtverontreiniging en geluidshinder vastgesteld (zie de paragrafen 22-63). De luchtkwaliteit verbetert, maar de EU-normen voor luchtkwaliteit worden in de drie geselecteerde steden consequent niet gehaald. Deze benaderen pas sinds kort de EU-grenswaarden, die binnenkort nog strenger zullen worden, nu zij dichter in de buurt komen van de empirisch onderbouwde niveaus die worden aanbevolen door de WHO. Dit betekent dat deze steden hun inspanningen de komende jaren zullen moeten opvoeren om aan de nieuwe EU-normen te voldoen (zie de paragrafen 23-29).

93 De emissies van luchtverontreinigende stoffen nemen af in de bezochte lidstaten,

maar het is onwaarschijnlijk dat zij aan de toekomstige emissieplafonds zullen voldoen, tenzij alle zowel bestaande als aanvullende maatregelen volledig worden uitgevoerd en doeltreffend zijn (zie de paragrafen 30-34).

94 Wij merken ook op dat de rapportagedrempels voor geluidsoverlast slechts

betrekking hebben op een deel van de EU-bevolking die mogelijk aan schadelijke geluidsniveaus wordt blootgesteld. In tegenstelling tot de EU-regels voor luchtkwaliteit zijn er geen EU-grenswaarden of reductiedoelstellingen voor geluid (zie de paragrafen 36-38).

95 Het is moeilijk om de vorderingen te beoordelen die bij het terugdringen van

geluidshinder zijn gemaakt. Dit is voornamelijk te wijten aan hiaten in en vertragingen bij de beoordeling en rapportage van de omvang van de geluidshinder door de meeste EU-lidstaten. Aangezien geluidsbelastingkaarten niet regelmatig worden opgesteld, hebben de autoriteiten geen kennis van de omvang van het probleem en dus ook niet van de blootstelling van burgers aan schadelijke geluidsniveaus (zie de paragrafen 40-44). Volgens de ramingen van het Europees Milieuagentschap is het onwaarschijnlijk dat de doelstelling voor 2030 om de geluidshinder tot nul terug te dringen, zal worden gehaald, en dat het aantal mensen dat chronisch hinder ondervindt van verkeerslawaai zelfs kan toenemen (zie paragraaf 45).

50

96 Steden zijn volgens de EU-wetgeving verplicht om plannen op te stellen en

verschillende maatregelen te nemen om luchtverontreiniging en geluidshinder aan te pakken. Wij hebben geconstateerd dat de actieplannen soms vertraging opliepen of niet waren opgesteld. Ondoeltreffende actieplannen belemmeren een tijdige en doeltreffende aanpak van luchtverontreiniging en geluidshinder en het ontbreken van een actieplan kan leiden tot ongecoördineerde of zelfs overlappende maatregelen (zie de paragrafen 47-55).

97 Wij hebben geconstateerd dat acties ter bestrijding van lawaai geen prioriteit

hebben in de geselecteerde steden en in het beste geval slechts gedeeltelijk worden uitgevoerd (zie de paragrafen 41, 42, 44 en 53-55). We zijn van mening dat het ontbreken van EU-doelstellingen voor het terugdringen van geluidshinder de lidstaten ontmoedigt om prioriteit te geven aan maatregelen om geluidshinder doeltreffend te verminderen. Na een vergelijking van de doeltreffendheid van de richtlijn inzake luchtkwaliteit en de richtlijn nationale emissieplafonds met de richtlijn omgevingslawaai hebben wij geconcludeerd dat het bestaan van luchtkwaliteitsnormen en nationale emissiereductiedoelstellingen op EU-niveau positieve effecten heeft gehad wat betreft betere luchtkwaliteit (zie de paragrafen 27-29 en 32).

Aanbeveling — Geef prioriteit aan acties ter bestrijding van geluidsoverlast De Commissie moet nagaan in hoeverre het mogelijk is om: a)

in de richtlijn omgevingslawaai EU-doelstellingen voor het terugdringen van geluidshinder in te voeren en geluidsgrenswaarden vast te stellen;

b)

de drempelwaarden voor het rapporteren van blootstelling aan lawaai zo goed mogelijk af te stemmen op de drempels die worden aanbevolen door de Wereldgezondheidsorganisatie.

Streefdatum voor de uitvoering: 2029

98 De Commissie moet actief alle lidstaten die de EU-wetgeving niet naleven

monitoren en daartegen optreden. Wij hebben geconstateerd dat het strategische instrument van de Commissie, namelijk de inbreukprocedure, een langdurig proces is dat niet altijd doeltreffend is om ervoor te zorgen dat de geselecteerde steden aan de EU-regels voor luchtverontreiniging en geluidshinder voldoen. De gebrekkige naleving van de EU-wetgeving door de lidstaten betekent dat de inspanningen om luchtverontreiniging en geluidshinder en de nadelige gevolgen daarvan voor de gezondheid van EU-burgers in de geselecteerde steden te verminderen, niet volledig doeltreffend waren (zie de paragrafen 56-63).

51

99 Wij hebben vastgesteld dat de geselecteerde steden moeite hebben met de

uitvoering van doeltreffende maatregelen (zie de paragrafen 64-90). Sommige oplossingen resulteerden in gedeeltelijk verminderde luchtverontreiniging en geluidshinder. In andere gevallen wordt het probleem lokaal aangepakt, maar neemt de luchtverontreiniging en geluidshinder in aangrenzende gebieden toe (zie de paragrafen 71, 77-79). De doeltreffendheid op lange termijn is onzeker, aangezien de uitvoering werd belemmerd door ontoereikende planning, hetgeen leidde tot een gebrek aan acceptatie door een deel van de bevolking ofwel zeer geringe belangstelling. Dit leidt vaak tot het terugschroeven of soms tot het uitstellen van de maatregelen (zie de paragrafen 73, 78 and 80).

100 Wij hebben ook een gebrek aan regionale coördinatie geconstateerd, die nodig is om grensoverschrijdende stromen van luchtverontreinigende stoffen (zoals ozonprecursoren of zwevende deeltjes) doeltreffend aan te pakken en ervoor te zorgen dat de maatregelen de gewenste resultaten opleveren. Dit belemmert in grote mate de doeltreffendheid van de maatregelen die binnen de administratieve grenzen van een stad worden genomen, aangezien de steden zelf de elders veroorzaakte verontreiniging niet kunnen aanpakken (zie de paragrafen 81-87).

101 Tot slot hebben wij opgemerkt dat in door de EU gefinancierde projecten met elementen die gericht zijn op de aanpak van luchtverontreiniging en geluidshinder vaak indicatoren ontbreken waarmee hun bijdrage aan de oplossing van deze problemen kan worden beoordeeld (zie de paragrafen 88-90).

Dit verslag werd door kamer I onder leiding van mevrouw Joëlle Elvinger, lid van de Rekenkamer, vastgesteld te Luxemburg op haar vergadering van 20 november 2024. Voor de Rekenkamer

Tony Murphy President

52

Bijlagen Bijlage I — Geselecteerde steden ten opzichte van EU-grenswaarden Athene

NO2 Gemiddelde jaarlijkse concentratie

2013

Barcelona

2023 69

52

2013

2023

Krakau 2013

2023

68

57

44

35

40 µg/m3

Uren met overschrijding in een kalenderjaar

0

5

3

0

0

0

2013

2023

2013

2023

2013

2023

200 µg/m3

Overschrijdingen toegestaan per jaar: 18

PM10 Gemiddelde jaarlijkse concentratie

60 42

35

27

27

35+15

35+17

7

14

35+123

31

2015

2023

2015

2023

2015

2023

31

40 µg/m3

Dagen met overschrijding in een kalenderjaar 50 µg/m3

Overschrijdingen toegestaan per jaar: 35

PM2,5

44

Gemiddelde jaarlijkse concentratie 21 25 µg/m3

19

20

16

19

53

Athene

O3 Streefwaarde 120 µg/m3 dagelijks max. 8-uurgemiddelde

Barcelona

Krakau

2015

2023

2013

2023

2013

2023

25+57

25+32

7

18

5

15

2013

2023

2013

2023

2013

2023

110

50

9

17

4

12

Overschrijdingen toegestaan per jaar: 25 gemiddeld over drie jaar

Langetermijndoelstelling 120 µg/m3 dagelijks max. 8-uurgemiddelde

Overschrijdingen toegestaan per jaar: 0

60 33

Overschrijding van de grenswaarde

Overschrijdingen binnen de grenswaarde

Naleving van de grenswaarde

Toegestaan aantal overschrijdingen

Grenswaarde

Overschrijdingen boven de grenswaarde

Opmerking bij bijlage I: de weergegeven waarden voor NO2, PM10 en PM2,5 vertegenwoordigen de hoogste jaarlijkse gemiddelde concentratie van de stad zoals gerapporteerd door haar meetstations, na aftrek van eventuele bijdragen van natuurlijke bronnen. Voor Athene zijn geen O 3-waarden beschikbaar voor 2013 en 2014. De O3-waarden vertegenwoordigen het aantal dagen dat de langetermijndoelstelling van de richtlijn inzake luchtkwaliteit wordt overschreden, hoewel er geen termijn is vastgesteld waarbinnen de langetermijndoelstelling moet worden gehaald. Bron: ERK, op basis van beschikbare EEA-gegevens die door de lidstaten zijn verstrekt.

54

Bijlage II — Gecontroleerde projecten EU-bijdrage en bron (miljoen EUR)

Soort project

Lucht- en geluidsindicatoren

Stadsontwikkeling van de Irinis Avenue III

0,5 (ESIF)

Groene infrastructuur

Ja

Athene

Uitbreiding van de Atheense metro, Haidari-Piraeus-lijn

295,3 (ESIF)

Infrastructuur

Nee

Athene

E-mobiliteit (overal laadpunten, elektrische stadsbussen, elektrische taxi’s)

220,0 (RRF)

Infrastructuur

Nee

Athene

LIFE-index-lucht, ontwikkeling van een geïntegreerd beheersinstrument voor blootstellingsdoses ter vermindering van zwevende deeltjes in de lucht

0,8 (LIFE)

Onderzoek

Niet van toepassing

5

Athene

Luchtkwaliteitsplannen en uitrusting en procedures voor het nationale luchtkwaliteitslaboratorium van het ministerie van Milieu en Energie

0,2 (ESIF)

Plannen, uitrusting

Niet van toepassing

6

Barcelona Groene assen en pleinen in Eixample

25,9 (RRF)

Groene infrastructuur

Nee

7

Barcelona LEZ in Barcelona

3,0 (RRF en ESIF)

Infrastructuur

Nee

8

Barcelona Metrostation Ernest Lluch

16,7 (ESIF)

Infrastructuur

Nee

9

Barcelona Bicivia

13,1 (ESIF)

Infrastructuur

Nee

Nr.

Stad

1

Athene

2

3

4

Naam project

10 Krakau

Programma voor emissiereductie voor de stad Krakau

0,7 (ESIF)

Verwarming

Ja

11 Krakau

Zabłocie-park — station Wisła

0,3 (ESIF)

Groene infrastructuur

Nee

12 Krakau

Tramlijn langs Trasa Łagiewnicka

28,8 (ESIF)

Infrastructuur

Nee

13 Krakau

Mensgedreven: steden aanpassen voor morgen

0,5 (LIFE)

Groene infrastructuur

Nee

605,8 Bron: ERK, op basis van door de lidstaten verstrekte gegevens.

55

Afkortingen EEA: Europees Milieuagentschap (European Environment Agency) LEZ: lage-emissiezone NEC-richtlijn: richtlijn nationale emissieplafonds (National Emission reduction Committments Directive) NH 3: ammoniak NMVOS: vluchtige organische stoffen met uitzondering van methaan NO2: stikstofdioxide O3: ozon op leefniveau PM: zwevende deeltjes (particulate matter) RRF: herstel- en veerkrachtfaciliteit (Recovery and Resilience Facility) SO2: zwaveldioxide VWEU: Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie WHO: Wereldgezondheidsorganisatie (World Health Organization)

56

Woordenlijst Agglomeratie: stedelijk gebied met een hoge bevolkingsdichtheid. In de EU-context heeft een agglomeratie meer dan 250 000 inwoners in het kader van de richtlijn inzake luchtkwaliteit of meer dan 100 000 inwoners in het kader van de richtlijn omgevingslawaai. Euro-emissienormen: emissienormen voor lichte voertuigen die zijn vastgesteld in een reeks EU-verordeningen (Euro 1 tot en met Euro 6). Inbreukprocedure: procedure in het kader waarvan de Commissie in verschillende fasen stappen onderneemt tegen een EU-lidstaat die zijn verplichtingen uit hoofde van het EU-recht niet nakomt. LIFE: financieel instrument ter ondersteuning van de uitvoering van het milieu- en klimaatbeleid van de EU door cofinanciering van projecten in de lidstaten. Luchtkwaliteitsplan: document dat is opgesteld door een lidstaat voor luchtkwaliteitszones waar de concentratie van luchtverontreinigende stoffen de EU-grenswaarde of -streefwaarde overschrijdt. Luchtkwaliteitszone: geografisch gebied, zoals een agglomeratie, waarin een lidstaat zijn grondgebied verdeelt met het oog op de beoordeling en monitoring van de luchtkwaliteit. Strategische geluidsbelastingkaart: grafische voorstelling van de totale blootstelling van een bepaald gebied aan lawaai van bepaalde bronnen.

Subsidiariteit: beginsel dat de EU enkel actie onderneemt wanneer dit doeltreffender is dan optreden op nationaal, regionaal of lokaal niveau. Ziektelast: maatstaf van de Wereldgezondheidsorganisatie voor de mate waarin ziekte het leven beïnvloedt in een bepaalde populatie, gebaseerd op mortaliteit (door vroegtijdige dood verloren gegane jaren) en morbiditeit (door ziekte aangetaste levensjaren).

57

Antwoorden van de Commissie

https://www.eca.europa.eu/nl/publications/sr-2025-02

Tijdschema

https://www.eca.europa.eu/nl/publications/sr-2025-02

58

Controleteam In de speciale verslagen van de ERK worden de resultaten van haar controles van EU-beleid en -programma’s, of van beheerskwesties met betrekking tot specifieke begrotingsterreinen uiteengezet. Bij haar selectie en opzet van deze controletaken zorgt de ERK ervoor dat deze een maximale impact hebben door rekening te houden met de risico’s voor de doelmatigheid of de naleving, de omvang van de betrokken inkomsten of uitgaven, de verwachte ontwikkelingen alsook de politieke en publieke belangstelling. Deze doelmatigheidscontrole werd verricht door controlekamer I “Duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen”, die onder leiding staat van ERK-lid Joëlle Elvinger. De controle werd geleid door ERK-lid Klaus-Heiner Lehn, ondersteund door Thomas Arntz, kabinetschef, en Marc-Oliver Heidkamp, kabinetsattaché; Emmanuel Rauch, hoofdmanager; Katarzyna Radecka-Moroz, taakleider; Milan Šmíd, Anna Zalega, Vasileia Kalafati en Jonas Kathage, auditors. Laura McMillan verleende taalkundige ondersteuning en Judita Frangež verleende secretariële ondersteuning.

Van links naar rechts: Judita Frangež, Jonas Kathage, Katarzyna Radecka-Moroz, Marc-Oliver Heidkamp, Klaus-Heiner Lehne, Emmanuel Rauch, Anna Zalega, Milan Šmíd en Vasileia Kalafati.

AUTEURSRECHT © Europese Unie, 2025 Het beleid van de Europese Rekenkamer (ERK) inzake hergebruik is uiteengezet in Besluit nr. 6-2019 van de ERK over het opendatabeleid en het hergebruik van documenten. Tenzij anders aangegeven (bijv. in afzonderlijke auteursrechtelijke mededelingen), wordt voor inhoud van de ERK die eigendom is van de EU een licentie verleend in het kader van de Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)-licentie. Als algemene regel geldt daarom dat hergebruik is toegestaan mits de bron correct wordt vermeld en eventuele wijzigingen worden aangegeven. De hergebruiker van ERK-inhoud mag de oorspronkelijke betekenis of boodschap niet wijzigen. De ERK is niet aansprakelijk voor mogelijke gevolgen van hergebruik. Aanvullende toestemming moet worden verkregen indien specifieke inhoud personen herkenbaar in beeld brengt, bijvoorbeeld op foto’s van personeelsleden van de ERK, of werken van derden bevat. Indien dergelijke toestemming wordt verkregen, wordt de bovengenoemde algemene toestemming opgeheven en zullen beperkingen van het gebruik daarin duidelijk worden aangegeven. Wilt u inhoud gebruiken of reproduceren die geen eigendom van de EU is, dan dient u de auteursrechthebbende mogelijk rechtstreeks om toestemming te vragen. Kader 3, afbeelding 2: © stock.adobe.com/Sergii Figurnyi.

Figuren 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9 en 11, en bijlage I — iconen en afbeeldingen: deze zijn ontworpen met behulp van Flaticon.com. © Freepik Company S.L. Alle rechten voorbehouden. Software of documenten waarop industriële-eigendomsrechten rusten, zoals octrooien, handelsmerken, geregistreerde ontwerpen, logo’s en namen, zijn uitgesloten van het beleid van de ERK inzake hergebruik. De groep institutionele websites van de Europese Unie met de domeinnaam “europa.eu” bevat links naar sites van derden. Aangezien de ERK geen controle heeft over deze sites, wordt u aangeraden kennis te nemen van hun privacy- en auteursrechtbeleid. Gebruik van het ERK-logo Het logo van de ERK mag niet worden gebruikt zonder voorafgaande toestemming van de ERK.

CITEERWIJZE Europese Rekenkamer, Speciaal verslag 02/2025, “Stedelijke verontreiniging in de EU — Steden hebben schonere lucht, maar nog te veel geluidsoverlast”, Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2025.

HTML ISBN 978-92-849-3721-9 PDF ISBN 978-92-849-3722-6

ISSN 1977-575X ISSN 1977-575X

doi:10.2865/2336309 doi:10.2865/0032146

QJ-01-24-041-NL-Q QJ-01-24-041-NL-N

Luchtverontreiniging en geluidshinder kunnen onze gezondheid schaden. Dit is vooral het geval in stedelijke gebieden, waar de meeste EU-burgers wonen. Wij hebben gekeken hoe de steden in onze steekproef de EU-regels, die bedoeld zijn om onze gezondheid beter te beschermen, hebben uitgevoerd. We stelden daarbij vast dat — hoewel de luchtkwaliteit verbetert — niet altijd of pas sinds kort aan de luchtkwaliteitsnormen is voldaan. Daarnaast constateerden we dat in steden nog steeds sprake is van veel geluidshinder. Wij zijn van mening dat het ontbreken van EU-doelstellingen voor het terugdringen van geluidshinder de lidstaten ontmoedigt om prioriteit te geven aan maatregelen om geluidshinder te verminderen. We merken ook op dat de rapportagedrempels voor geluidsoverlast slechts betrekking hebben op een deel van de EU-bevolking die mogelijk aan schadelijke geluidshinder wordt blootgesteld. Wij bevelen daarom aan maatregelen in te voeren om schadelijke geluidsniveaus te verminderen. Speciaal verslag van de ERK, uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU.

EUROPESE REKENKAMER , rue Alcide De Gasperi  Luxembourg LUXEMBURG Tel. + - Inlichtingen: eca.europa.eu/nl/contact Website: eca.europa.eu Twitter: @EUAuditors