RIS321214 Bijlage DSB Nota Toezicht en Handhaving Buitenruimte

NOTA TOEZICHT EN HAND­­HAVING BUITENRUIMTE

2025 - 2028

1

Voorwoord Den Haag is een stad die rijk is aan grote groengebieden, een levendige binnenstad en een fascinerende geschiedenis. Dagelijks genieten onze inwoners van het groene karakter van de stad en verwelkomen we talloze toeristen die Den Haag komen ontdekken. Onze handhavers en toezichthouders zetten zich dagelijks in om onze stad leefbaar te houden, dit doen zij door te werken aan een schone, bereikbare en veilige stad. Zo pakken we problemen op die bewoners en ondernemers direct raken zoals afval op straat, verwaarloosde recreatievaartuigen, foutparkeren en andere vormen van overlast. Hun inzet is van onschatbare waarde voor de inwoners van onze stad. Den Haag groeit en daarmee nemen ook de uitdagingen toe. Dit betekent dat we keuzes moeten maken. Het stellen van prioriteiten is belangrijk om de stad een goede en veilige plek te laten blijven om te wonen, leven en werken. Met de toezicht- en handhavingsnota die voor u ligt, hebben we deze prioriteiten geformuleerd. Zo kunnen we onze inspanningen richten op de zaken die de grootste impact hebben op de leefbaarheid. De uitvoering van dit beleid doen we niet alleen. Samen met onze partners werken we aan een integrale aanpak. Bij handhaving kijken we eerst naar het voorkomen van problemen. Alleen als het niet anders kan, treden we op.

Zo zorgen we ervoor dat de regels die we samen maken, ook echt worden nageleefd, met respect voor mens, dier en milieu. Robert Barker Wethouder Buitenruimte, Dierenwelzijn en Milieu

2

Inhoud 1

Voorwoord

2

2

Inleiding

4

3 Belangrijkste uitgangspunten voor toezicht en handhaving

7

4

Handhavingsthema’s

14

5

Prioriteren

21

6

Versterken Handhavingsorganisatie

29

BELANGRIJKSTE UITGANGSPUNTEN

HANDHAVINGS­THEMA'S

PRIORITEITEN

VERSTERKEN HANDHAVINGSORGANISATIE

3

2

Inleiding Het Haags Akkoord 2023-2026 zegt het helder: iedereen moet in Den Haag gezond en fijn kunnen wonen. Iedereen moet kunnen genieten van een groene, schone en fijne openbare ruimte. Dat lukt alleen als bewoners, bedrijven en bezoekers zich aan de regels houden. Op het moment dat dat niet gebeurt, zijn interventies op zijn plaats. Toezichthouders en handhavers vervullen daarbij een belangrijke rol. In deze nota wordt toegelicht waarom, wanneer en hoe de handhavingscapaciteit wordt ingezet. Een leefbare stad is het uitgangspunt. Er worden randvoorwaarden gegeven die nodig zijn om problemen in de stad aan te pakken. Of het nu gaat om zichtbare hardnekkige problemen zoals afvalbijplaatsingen (afval naast een container) of om de meer onzichtbare problematiek zoals het niet bijhouden van een Digitaal Opkopers Register (DOR) door ondernemers. Rechtvaardig, proportioneel, gezamenlijk, flexibel en trans­ parant handhaven vormt hierbij de rode draad in de werkzaamheden. Overal in de stad worden kleine en grote successen behaald door middel van toezicht en handhaving. Deze successen zijn soms heel zichtbaar en soms minder zichtbaar. Een groot succes is de samenwerking met de politie. Den Haag loopt daarin landelijk gezien voorop. De korte lijntjes tussen handhavers en de politie zorgen ervoor dat zo nodig snel doorgepakt kan worden.

Een ander groot succes is de ontwikkeling van de deskundigheid van de handhavers en toezichthouders en de professionaliteit van de

4

organisatie in de afgelopen jaren. De bekendheid van handhavers neemt vrijwel ieder jaar toe (van 58% in 2020, 68% in 2021 en 2022 naar 70% in 2023)1. Wat betreft kleinere successen zijn voorbeelden: de overlast bij een speeltuin in Escamp is door de inzet van handhavers sterk afgenomen, gesprekken van handhavers met ondernemers in Leidschenveen- Ypenburg hebben ertoe geleid dat er minder sancties nodig zijn en de leefbaarheid is verbeterd. Ook is in Laak het aantal verwaarloosde bootjes langs de kade door de inzet van handhaving afgenomen en heeft een boswachter samen met de politie opgetreden na een melding van een bewoner over tientallen illegale vangmiddelen. Hiermee zijn heel wat dieren gered. Uit de positieve reacties op de Integrale leefbaarheidsacties blijkt dat bewoners deze zichtbare acties waarderen. Dit zijn voorbeelden van kleine successen die het verschil maken voor inwoners van de stad. Ondanks de successen is er genoeg om aan te werken. De stad groeit. Het aantal inwoners­stijgt en de druk op de openbare ruimte neemt steeds verder toe. De leefbaarheid staat onder druk. Bij toezicht en handhaving moeten er altijd prioriteiten gesteld worden, dit is nog noodzakelijker bij een tekort aan handhavers. Handhaving is onderdeel van een keten in de aanpak van bepaalde vormen van overlast en is daarvan het (repressieve) sluitstuk.

Bij voorkeur wordt de naleving van regels bevorderd door in te zetten op communicatie, educatie en participatie, aanpassingen in de fysieke inrichting en andere preventieve maatregelen. Bij het bepalen van de inzet, wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met ieders belang. Overlast wordt bestreden, maar ook zal ieders verantwoordelijkheid om regels na te leven worden benadrukt. Want iedereen kan bijdragen aan een fijne leefomgeving, bijvoorbeeld door rekening te houden met anderen, misstanden te melden en natuurlijk ook door zelf geen overlast te veroorzaken. Om te bepalen welke interventie het meest effectief is, is het belangrijk te analyseren wat overtreders beweegt.

1 Stadsenquête 2023

5

Er wordt stevig ingezet op de prioriteiten die gesteld zijn in het coalitieakkoord, zoals parkeeroverlast, afvaloverlast en de leefbaarheidsproblematiek in de investerings­ gebieden. Daarnaast wordt er ingezet op het afhandelen van de meldingen van bewoners­en ondernemers. Vanwege de schaarste in de handhavingscapaciteit is prioriteren noodzakelijk. De consequentie is dat niet alles gedaan kan worden. De handhavingscapaciteit wordt flexibel ingezet, zodat gehandhaafd wordt waar dat het meest nodig is. Hierbij wordt op een efficiënte manier gewerkt, informatiegestuurd, gebiedsgericht en samen met partners. Sinds 2011 heeft de gemeente Den Haag een Nota Handhaving Buitenruimte. De eerdere nota’s zijn: ● Handhaven op Haagse Hoogte 2011-2014 (RIS180710); ● Doorpakken met Haagse Kracht 2015-2018 (RIS281916). De aanleiding voor deze nota ligt in de breed gevoelde behoefte aan handvatten bij keuzes over inzet van toezicht en handhaving en aanpak van nalevingsvraagstukken in de openbare ruimte. De afgelopen jaren is door de toegenomen vraag naar toezicht en handhaving en de introductie van informatiegestuurd werken de noodzaak om te kiezen en prioriteren gegroeid.

Wijkagenda’s, investeringsgebieden, diverse actieplannen en niet in de laatste plaats de ervaringen van de handhavingsteams hebben daarnaast duidelijk gemaakt dat het verbeteren van de leefbaarheid een gezamenlijke opgave is van veel gemeentelijke afdelingen en diensten en externe partners. Er liggen volop kansen om door samenwerking en een integrale aanpak de naleving van regels in de stad te vergroten. De nota beoogt niet alleen richting te geven, maar wil nadrukkelijk een aanjager zijn van samenwerking en een integrale aanpak van leefbaarheids- en veiligheidsvraagstukken. Deze Nota Toezicht en Handhaving Buitenruimte geeft de ambities aan voor de toekomst en kijkt naar de uitgangspunten voor de inzet van toezicht en handhaving. De nota vloeit voort uit het ‘Haags Akkoord 2023-2026'.

Meldkamer Het kloppende hart van de organisatie is de meldkamer. Veel toezichthouders en hand­ havers hebben een directe lijn met de meldkamer via hun portofoon (naast de lijn naar het basisteam van de politie waaraan ze gekoppeld zijn), maar ook allerlei operationele zaken lopen via de wachtcommandanten op de meldkamer. Alle leefbaarheidsmeldingen voor de toezichthouders en handhavers worden via de meldkamer uitgezet bij het juiste team. De meldkamer verzorgt de terugkoppeling naar de burger toe. Per jaar worden er 40.000 meldingen afgehandeld via de meldkamer. Niet alle meldingen zijn voor de hand­ havers op straat: er worden ook meldingen uitgezet naar andere diensten en afdelingen­ binnen de gemeente. Ongeveer 6.000 meldingen per jaar gaan over weesfietsen en fietswrakken.

6

3

Belangrijkste uitgangspunten voor toezicht en handhaving De toezichthouders en handhavers zijn de ogen en oren van de stad. Ze zijn het gezicht van de gemeente. Zichtbaar – aanspreekbaar – betrokken. Boetes, waarschuwingen, lasten onder dwangsom of lasten onder bestuursdwang, het ‘harde’ handhaven is het sluitstuk en gebeurt alleen als het een passende interventie is om overtredingen te stoppen of te voorkomen dat overtreders opnieuw de fout in gaan.

Bestuurlijk handhaven Handhavers kunnen op twee manieren een overtreding in de buitenruimte stoppen naast een waarschuwing of een goed gesprek. Met het opleggen van een strafrechtelijke of bestuurlijke boete en door bestuurlijk te handhaven. De bestuurlijke boete is feitelijk een straf voor het plegen van een overtreding. Bestuurlijke handhaving richt zich op herstel van de (gewenste) situatie. Kortom, bij bestuurlijke handhaving krijgt de overtreder de gelegenheid de overtreding ongedaan te maken. Alleen in spoedeisende situaties wordt die gelegenheid niet geboden.

7

Met het inzetten van bestuurlijke handhaving werkt Den Haag aan een mooie, schone en toegankelijke buitenruimte. Overtreders worden aangesproken op hun overtredingen en zo nodig gedwongen gecorrigeerd. Maar tegelijkertijd wordt meegedacht over wat wel mogelijk is en welke legaliseringsmogelijkheden er zijn. Zo wordt de buitenruimte optimaal­benut, maar ook mooi, schoon en toegankelijk gehouden voor iedereen. Rapportages over overtredingen in de buitenruimte komen bij de 15 medewerkers van het Team Bestuurlijke Handhaving. Dit team geeft opvolging aan het werk op straat voor de meer dan 200 handhavers en de medewerkers openbare ruimte (MOR’s). Nadat een rapportage bij hen wordt aangeleverd, wordt bekeken of een overtreding te legaliseren is. Is dit niet het geval zullen zij de overtreder aanschrijven op de overtreding met het verzoek om het zelf in orde te maken. Als de overtreder hier geen gevolg aangeeft, dan dwingen zij dit af met een last onder bestuursdwang (de gemeente lost het op, maar de kosten zijn voor de overtreder) of door een last onder dwangsom. Bestuurlijke hand­ havingstrajecten kunnen intensief zijn en soms maanden duren, door alle zienswijze-, bezwaar- en beroepsprocedures. Per jaar worden er circa 6.000 rapportages verwerkt over verkeerd aangeboden huisvuil.

Ongeveer 60% van de rapportages bevat voldoende bewijsmateriaal om tot bestuurlijke handhaving over te gaan. Daarnaast behandelt het team circa 2.000 bestuurlijke rapportages over andere overtredingen­in de buitenruimte. Dit leidt in circa 25% van de gevallen tot bestuurlijke sanctionering. In de overige 75% wordt een minnelijke oplossing gevonden of wordt de overtreding vrijwillig beëindigd. Het Team Bestuurlijke Handhaving werkt er samen met de ketenpartners aan om de periode tussen de overtreding en de inzet van het handhavingsmiddel zo kort mogelijk te laten zijn. Zo wordt goed voor de buitenruimte gezorgd. Overigens kunnen inwoners en bedrijven ook vragen om bestuurlijke handhaving. Dat wordt een handhavingsverzoek genoemd.

3.1

Analyse van het probleem Handhaven is onderdeel van een integrale aanpak van leefbaarheidsproblematiek. Gezamenlijk wordt gewerkt aan een leefbare en prettige stad. De toezichthouders en de handhavers komen in alle wijken van de stad en zijn daar zichtbaar op straat aanwezig, bijna altijd op de fiets. Om te bepalen op welke manier een probleem aan­gepakt kan worden, is het belangrijk inzicht te hebben in wat bewoners, ondernemers en organisaties­­beweegt om een regel na te leven of te overtreden. Daar zijn negen dimensies­op van toepassing2.

2 Handleiding interventiekompas Gedragsanalysetool voor toezicht en handhaving (Adriaanse, 2017).

8

● Kennis; is de regel bekend en duidelijk? Als een overtreder een regel niet begrijpt, werkt het uitleggen van deze regel goed. ● Risicobewustzijn; weten bewoners, ondernemers en organisaties wat het effect is als ze een regel niet naleven? Dat een foutgeparkeerde auto een probleem voor de toegankelijk­heid oplevert, of dat niet goed aangeboden vuilnis meeuwen of ratten aantrekt en zwerfvuil veroorzaakt? Ziet men de ernst van de overlast? ● Beweegredenen; is men gemotiveerd om een regel na te leven, is men geïnteresseerd? Hoe actief/passief is men? Levert het naleven van een regel iets op? Wat zijn de voor- en nadelen van naleving? ● Gemak en gewoonte; veel beslissingen worden onbewust gemaakt. Is het moeilijk, lastig om de regel na te leven? ● Omgeving (objecten, omstandigheden, personen, instanties die naleving of overtreding stimuleren); hoe ziet de omgeving eruit? Zijn er genoeg afvalbakken? Hoe gedragen andere personen zich in de wijk? Goed voorbeeld doet volgen.

● Houding ten opzichte van regel en regelsteller; gelooft men dat het naleven van de regel klopt, dat het naleven van de regel beter is voor de omgeving? Is er weerstand tegenover de regelsteller? ● Houding ten opzichte van toezichthouder; hoe kijkt men tegen handhavers en toezichthouders aan? Vindt men het terecht wanneer zij handhaven? ● Perceptie van de pakkans; hoe groot is de waargenomen kans dat een overtreder gepakt wordt? ● Straf en beloning; hoe groot schat de overtreder de kans in dat hij een boete krijgt als z’n overtreding wordt ontdekt? En hoe beoordeelt hij de straf bij overtreding of de beloning bij naleving? Al deze dimensies geven aanknopingspunten bij het kiezen van effectieve interventies om nalevingsvraagstukken aan te pakken. Het doel is om de komende jaren nog meer in te zetten op analyse van gedrag om te komen tot een effectieve aanpak van leefbaarheidsproblemen in de stad. Om dit doel te bereiken wordt onder andere ingezet op de interventieoverleggen waarin de Handhavingsorganisatie samen met partners de aanpak van leefbaarheidsproblemen in de stadsdelen bespreekt.

3.2

Handhavingsladder Door bij nalevingsvraagstukken te analyseren wat de overtreders beweegt, kunnen effectieve interventies gedaan worden. Door te handhaven maar ook door andere interventies. Interventies om naleving te bevorderen worden niet alleen door de Handhavingsorganisatie uitgevoerd, maar ook door andere gemeentelijke organisatie­ onderdelen. Verschillende gemeentelijke diensten hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid, maar verschillende rollen en taken. Er wordt gewerkt in een keten. Het doel van de gemeentelijke inzet is naleving van de regels en het tegengaan van overlast­veroorzaakt door onwenselijk gedrag. Die interventies kunnen betrekking hebben op de basis op orde, betrokkenheid creëren of effectief handhaven. Toezicht en Handhaving zijn onderdeel van een bredere aanpak en in de meeste gevallen het sluitstuk in de aanpak van verschillende overlastvormen. Voorafgaand aan de inzet van handhaving worden eerst andere interventies toegepast. Dat is de Handhavingsladder.

9

De Handhavingsladder bestaat uit: de basis op orde: (beleid en regelgeving en voorzieningen­), communicatie- educatie – participatie, toezicht en handhaven. Om effectief te kunnen inzetten op naleving van de regels en het voorTOEZICHT EN HANDHAVEN

komen van overlast­is het belangrijk om elke trede, van onder naar boven, van de Handhavingsladder te

BETROKKENHEID CREËREN COMMUNICATIE - EDUCATIE PARTICIPATIE

doorlopen. Gelet op de verschillende beweegredenen van overtreders worden in veel situaties handhaving en andere interventies naast elkaar

BASIS OP ORDE: VOORZIENINGEN

ingezet. Communicatie is bijvoorbeeld de interventie gericht op mensen die de regel nog niet kennen, terwijl

BASIS OP ORDE: BELEID EN REGELGEVING

handhaving wordt ingezet om de naleving te bevorderen van mensen die de regel wél kennen.

De Handhavingsladder

Basis op orde Iedere bewoner, bezoeker en ondernemer moet zich veilig voelen in een schone en leefbare­omgeving. De gemeente zorgt ervoor dat er voorzieningen zijn en er regelgeving­is. Door in te zetten op bewustwording van deze regels, neemt het aantal inwoners, dat in staat zou moeten zijn om zich verantwoord te gedragen, toe. Een voorbeeld hiervan is dat de afvalinzameling is geregeld en dat er regels zijn voor hoe je je op straat moet gedragen. Dit zijn voorwaarden om op te kunnen treden wanneer men zich niet aan de regels houdt. Een ander voorbeeld is de aanpak van achtergelaten fietsen. Er zijn fietsvoorzieningen om bijvoorbeeld je fiets te parkeren. Voor het stallen van fietsen zijn regels vastgesteld en er is geregeld dat handhaving mogelijk is als regels worden overtreden. Het zorgen voor de randvoorwaarden wordt ‘de basis op orde’ genoemd.

Biketeam Het Biketeam van onze Handhavingsorganisatie is letterlijk en figuurlijk flexibel. Zij zijn als vliegende keep voor onze organisatie beschikbaar voor drukke periodes waar extra inzet nodig is (zoals in de zomer langs de kust, bij evenementen zoals Sinterklaasintochten maar ook bij de ILA's en IHA's. Door hun brede kennis van de stad en de onderwerpen die per stadsdeel spelen hebben zij ook een belangrijke functie bij het inwerken van onze nieuwe collega's. Op de fiets kunnen zij hen zowel gericht als informatiegestuurd kennis laten maken met de 'Haagse werk­ wijze', waarbij de handhavers van het Biketeam kennis en kunde, maar ook gastvrijheid uitstralen.

10

Betrokkenheid creëren Het is belangrijk bewoners en ondernemers te informeren over de regels en bewust te maken van het belang van naleving van de regels. Aan bewoners en ondernemers wordt gevraagd om bij te dragen aan een schone, veilige en leefbare stad. Samen met elkaar optrekken leidt tot een beter en breder gedragen resultaat. Gevraagd wordt om mee te denken over wat er (nog meer) nodig is om de basis op orde te krijgen. Er wordt ingezet op bewustwording, educatie en participatie. Zoals bijvoorbeeld in de publiekscampagne ‘Schoon, doen we toch gewoon?’ (RIS315977). Deze interventies vergroten de bereidheid om zich aan afspraken en regels te houden. Als de basis op orde is, wordt ingezet op communicatie, educatie en participatie om de kennis en betrokkenheid van bewoners en ondernemers te vergroten.

Toezicht en handhaven Pas wanneer de eerste treden niet het gewenste resultaat opleveren, wordt een of twee stappen hoger gekeken naar toezicht en handhaven. Dit gebeurt zo effectief en rechtvaardig mogelijk. De inzet van de toezichthouders en handhavers is breed en wordt uitgevoerd in de vorm van: ● Toezicht: wordt uitgevoerd door de toezichthouders en handhavers om na te gaan of regels in de stad en voorwaarden van vergunningen worden nageleefd; ● Handhaven: tegen overlast en overtredingen door bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving. Met het uitvoeren van deze taken wordt een sluitende en effectieve aanpak gecreëerd. Metingen, meldingen van bewoners en ondernemers en ervaringen geven inzicht in de problemen in de wijk en helpen bij de prioriteitstelling van de taken. Dit zorgt voor doelgerichte en effectieve handhavingsacties. Binnen en buiten de gemeente wordt samengewerkt. Informatie wordt uitgewisseld en werkzaamheden worden op elkaar afgestemd.

3.3

Ketenaanpak De Handhavingsladder vraagt interventies die lang niet allemaal tot het takenpakket van toezichthouders en handhavers behoren. De gemeente pakt de leefbaarheids­ problematiek in Den Haag daarom zo volledig mogelijk aan door in een keten te werken. In die keten werken beleidsafdelingen, stadsdelen, Handhavingsorganisatie en andere partners samen aan de naleving van regels. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid iedereen zo duidelijk mogelijk te informeren­over wat wel en niet mag. Handhaving bij ongewenst gedrag en hinder komt dan niet als een verrassing. Juist omdat ‘voorkomen’ beter is dan ‘genezen’, wordt in de voorfase ingezet op goede en passende communicatie die aansluit bij de ontvanger. Voorlichting wordt gegeven via diverse kanalen, met educatie en uiteraard participatie, gericht op de preventie van overlast. Daarna volgt toezicht en handhaven als sluitstuk van de Handhavingsladder.

11

3.4

Samenwerking Samenwerking is een voorwaarde voor een succesvolle ketenaanpak. Die samenwerking vindt intern plaats, maar ook met externe partners.

Politie De politie is een belangrijke partner van de gemeente. Een groot gedeelte van de handhavers­werkt vanuit de politiebureaus in de stad. Zo is er een mooie en professionele­samenwerking en zijn de lijntjes kort. Ruim 12,5 jaar geleden is hiermee begonnen en dit is nog steeds vrij uniek in Nederland. De handhavingsteams in Den Haag worden operationeel door de politie aangestuurd. De handhavers en politie werken nauw met elkaar samen op het snijvlak van veiligheid en leefbaarheid. Gezamenlijke afspraken tussen de politie en de Handhavingsorganisatie zijn vast­gelegd in een Handhavingsarrangement over bijvoorbeeld de verdeling van rollen en taken op het snijvlak van leefbaarheid en veiligheid.

Stadsdelen Er is ook een intensieve samenwerking tussen handhavingsteams en stadsdelen voor activiteiten en acties op wijk- en stadsdeelniveau. Die samenwerking vindt onder andere plaats in interventie- en Veiligheids- en Leefbaarheidsoverleggen en bij het organiseren van Integrale Leefbaarheidsacties. Voor de aanpak van de investeringsgebieden en bij de actieplannen wordt eveneens integraal en intensief samengewerkt met DPZ/Stadsdelen en Wijken. Daarin zijn de afgelopen jaren al diverse resultaten geboekt.

Andere partners De Handhavingsorganisatie werkt verder samen met diverse gemeentelijke afdelingen en diensten binnen en buiten DSB, zoals OCW, DSO, BSD/Veiligheid en meerdere uitvoeringsorganisaties, zoals de Haagse Straat Organisatie en de Haagse Pandbrigade. Partners buiten de gemeente zijn bijvoorbeeld de Omgevingsdienst Haaglanden, Staatsbosbeheer en Stichting Barka.

ILA’s en IHA’s Gezamenlijk wordt gewerkt aan veiligheid- en leefbaarheidsvraagstukken. Dit gebeurt beleidsmatig en in de uitvoering door middel van bijvoorbeeld integrale en maatwerkacties. Afhankelijk van de problematiek wordt gekeken op welke thema’s de focus ligt en welke partijen het beste aan de actie kunnen meedoen. Bij Integrale Leefbaarheidsacties (ILA’s) ligt de focus op het contact zoeken met en aanspreken van bewoners en ondernemers, bijvoorbeeld in winkelcentra. Tijdens deze acties zijn de toezichthouders en handhavers heel duidelijk zichtbaar en aanspreekbaar op straat aanwezig. Deze acties worden soms van tevoren aangekondigd en in overleg met ondernemers- of bewoners­verenigingen uitgevoerd. Daarnaast blijven de handhavingsteams meedoen aan ­handhavingsacties die meer gericht zijn op veiligheid, dit zijn de Integrale Handhavingsacties (IHA’s).

12

Integrale leefbaarheidsacties (ILA’s) Al tien jaar organiseert de gemeente Integrale Handhavingsacties. Hierbij ligt het accent op veiligheid en dit wordt samen met allerlei overheidsdiensten zoals de politie, Belastingdienst, Douane en de NVWA gedaan. Sinds twee jaar zijn daar de Integrale Leefbaarheidsacties (ILA’s) bij gekomen, op initiatief van onze eigen handhavers binnen de Handhavingsorganisatie. Bij de ILA’s wordt er samengewerkt met de Haagse Straatorganisatie en het stadsdeel. De nadruk ligt op kleinschaligheid en leefbaarheid, met direct effect voor de wijk. Een belangrijk deel van deze acties is het in gesprek gaan met bewoners en ondernemers. Vaak worden de acties ook aangekondigd. Sinds de eerste ILA twee jaar geleden organiseren ook verschillende handhavings­teams deze acties, allemaal met de couleur locale. Bij het ene team ligt de focus op een winkel­ centrum, bij een ander op overlast in het park, terwijl bij de boswachters de nadruk op de aanpak van illegale visserij en stroperij in de groengebieden. Ondertussen zijn er al tientallen ILA’s georganiseerd. Iets waar we als stad trots op kunnen zijn.

13

4

Handhavingsthema’s De buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s), ook wel handhavers genoemd en de toezichthouders hebben een belangrijke rol op het gebied van de leefbaarheid in de openbare ruimte. Zij houden toezicht op het naleven van de regelgeving in de openbare ruimte, controleren door de gemeente uitgegeven vergunningen en treden daar waar nodig handhavend op. De toezichthouders en de handhavers in Den Haag zien op straat wat er in de stad gebeurt. De basis waarop handhavers kunnen handhaven is het Inzetcriterium Boa (Beleidsregels BOA). Voorwaarde voor de inzet van de handhavers van de Handhavingsorganisatie is dat de ‘overtredingen de leefbaarheid in de openbare ruimte aantasten’. Daarnaast moeten de handhavers de overtreding zelf kunnen constateren in de openbare ruimte (bijv. tijdens surveillance). Er worden ook nieuwe middelen ingezet om te kunnen handhaven, zoals camera’s voor het digitaal handhaven voor handhaven op de milieuzones.

4.1

Veiligheid De focus bij de inzet van toezicht en handhaving ligt op de leefbaarheid in de stad. Daarnaast zijn er diverse thema’s die liggen op het snijvlak van veiligheid en leefbaarheid. In de samenwerking met de politie noemen we dit het overlappingsvlak. Denk hierbij aan het digitaal opkopersregister, evenementen en horecacontroles. De toezichthouders en handhavers zijn nadrukkelijk geen vervanging van de politie. Ze werken veel en goed samen met de politie, maar hebben een eigen rol.

14

4.2

Thema’s Bij het toezicht en de handhaving in de openbare ruimte, groen en op het water zijn de belangrijkste thema’s: ● (Bedrijfs)afval ● Fout parkeren en parkeerexcessen ● Fietsen (fietswrakken en verkeerd gestalde fietsen) Veel zaken worden informatie gestuurd opgepakt. Dat betekent dat op basis van meldingen, metingen en ervaringen inzet wordt gepleegd. Ook wordt ingezet op: ● Naleving op betalen van parkeerbelasting. ● Toezicht op diverse vergunningen (denk aan: diverse vergunningen voor horeca, evenementen­, vignetten voor recreatievaartuigen). ● Toezicht op APV-feiten (denk hierbij aan het bedelverbod, alcoholverbod, softdrugsverbod, lachgas, het verbod voertuigwrakken op de openbare weg te parkeren, maar ook de illegale inname van de openbare ruimte en straathandel). Daarnaast zijn er nog kleinere taken belegd bij de handhavers zoals: ● Dierenwelzijn/gevaarlijke honden (signaaltoezicht t.b.v. landelijke partners zoals de Landelijke Inspectie Dierenbescherming, de NVWA, politie). ● Toezicht op diverse verordeningen (zoals de binnenwaterenverordening, haven­ verordening, taxiverordening, winkeltijdenwet etc.). ● Vuurwerk (afsteken van vuurwerk buiten de afsteekperiode en vuurwerkvrije zones).

In het overlappingsvlak tussen Leefbaarheid en (openbare orde &) Veiligheid werkt de gemeente samen met de politie bij ‘ondermijnende criminaliteit’, hieronder valt: ● Toezicht op het Digitaal Opkopers Register. ● Toezicht op de vergunning bedrijfsmatige activiteiten voor winkeliers. Geregeld signaleren toezichthouders en handhavers (ernstige) overtredingen en misstanden waartegen zij zelf niet kunnen of mogen optreden. In zulke situaties kunnen signalen worden doorgegeven aan de politie of andere partners. Op die manier kunnen toezichthouders en handhavers ook buiten hun werkterrein een waardevolle bijdrage leveren aan leefbaarheid en veiligheid.

4.3

Boswachters en marktmeesters Naast de (blauwe) handhaver voor de openbare ruimte zijn er de boswachters en marktmeesters. De boswachter handhaaft op ‘groene’ wetgeving zoals o.a. de visserijwet, en de wet dieren. De ‘groene boa’ is handhaver aangewezen voor de domeinen: Milieu, Welzijn en Infrastructuur. De boswachter heeft veel kennis van de natuur en is bevoegd om te handhaven op stroperij, loslopende honden in het groen en illegale kap.

15

De marktmeesters zijn als toezichthouders aangewezen voor het houden van toezicht op de Haagse markten. Het gaat hier om de Haagse Markt en de diverse week- en themamarkten. Zij zijn aanspreekpunt voor de marktondernemers, houden toezicht op de vergunningen en ontheffingen, het gebruik van de standplaats en de inschrijving in het marktregister.

Boswachters Den Haag heeft haar eigen boswachters team. Niet veel gemeenten in Nederland hebben dit. Deze handhavers lopen niet in het blauwe uniform, maar in het groene uniform. Ze zijn voor een ander domein bevoegd, het domein 2 Milieu, Welzijn en Infrastructuur. Dagelijks zijn de boswachters te vinden in de natuurgebieden: Parken, bossen en de duinen. Het team van boswachters krijgt jaarlijks extra trainingen op het gebied van dendrologie en hun Instagram account boswachtersdenhaag wordt door veel Hagenaars met veel plezier gevolgd.

Marktmeesters De marktmeesters zijn toezichthouders. Het team van 8 marktmeesters houdt toezicht op de zes weekmarkten, twee themamarkten en de Haagse Markt. De Haagse Markt is met 500 kramen en 3.500 zonnepanelen op het dak de grootste markt van Europa met duizenden bezoekers per dag. Dit vraagt om veel inzet vanuit de marktmeesters die er toezicht houden. Hun inzet richt zich op de vergunningen, de ontheffingen, het gebruik van de standplaatsen en de inschrijvingen in het marktregister.

16

4.4

Rollen en taken De rol en taak van Haagse handhavers en toezichthouders zijn niet voor elk onderwerp hetzelfde. Op veel thema’s waarvoor zij bevoegd zijn wordt actief opgetreden, gericht op verbetering van de naleving van regels. Dat wil niet zeggen dat deze thema’s allemaal prioriteit hebben, wél dat ze prioriteit krijgen als de situatie daar om vraagt. Er zijn ook bevoegdheden die handhavers en toezichthouders niet of nauwelijks gebruiken, doorgaans omdat toezicht en handhaving zijn belegd bij andere instanties of functionarissen. Voor de effectiviteit van de handhaving is het belangrijk dat er een heldere rol- en taak­ verdeling tussen bevoegde handhavingsinstanties. Op enkele onderwerpen waarvoor zij zelf niet bevoegd zijn, hebben handhavers en toezichthouders een signalerende rol. Dat kan van meerwaarde zijn als de handhavers en toezichthouders tijdens hun reguliere dienst misstanden aantreffen die anders niet de bevoegde instanties zouden bereiken, maar voorkomen moet worden dat dit handhavers en toezichthouders het werk van anderen overnemen en dat ten koste gaat van hun eigen taken. Bij toevallige constatering van ernstige overtredingen zullen zij de bevoegde instanties/partners inschakelen. De handhaver in Den Haag is een integrale boa. Dat betekent dat de handhaver voor alles bevoegd is en zich niet specialiseert in één taak. Iedere handhaver kan alles oppakken.

Alle activiteiten van toezichthouders en handhavers zijn erop gericht overtredingen te stoppen en/of herhaling te voorkomen. Dat is meer dan boetes schrijven en waarschuwingen­geven. Ze informeren bijvoorbeeld bewoners en bedrijven over regels en maken ze bewust van de het belang van naleving van die regels. Ook zichtbaar zijn in de wijk kan belangrijk zijn, maar dat is geen doel op zichzelf. Het gaat erom dat die zichtbaarheid leidt tot betere naleving van regels. Waar mogelijk wordt inzet en aanwezigheid van handhavers ook versterkt door communicatie om zo de perceptie van de pakkans te vergroten. Een voorbeeld van een situatie waarbij handhavers de naleving van regels bevorderen­ zonder meteen tot sancties over te gaan, is de omgang met dak- en thuislozen. Als mensen de zorg, hulp en opvang krijgen die zij nodig hebben, helpt dat overlast te voorkomen en naleving van regels te bevorderen. Handhavers zijn zelf geen hulpverlener, maar ze kunnen mensen wel helpen de weg naar hulp te vinden. Bij de boswachters zijn twee handhavers met een taakaccent dak- en thuislozen, die de weg naar de hulp­ verlening goed kennen. Andere handhavers kunnen gebruik maken van hun expertise. Als de toeleiding naar hulp niet tot voldoende resultaat leidt, kan er bij aanhoudende overlast overigens wel handhavend worden opgetreden. Handhavers en toezichthouders werken in uniform.

Dat zorgt ervoor dat ze zichtbaar en herkenbaar zijn. Op 20 december 2023 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen om het zichtbaar dragen van religieuze uitingen mogelijk te maken. Sinds 1 januari 2025 is het mogelijk om een uniform met religieuze uitingen te dragen. Op dit moment wordt door de Rijksoverheid gewerkt aan verbod hierop. Het ongewenst ingrijpen van de Rijksoverheid op personeelsbeleid van de gemeente kan te zijner tijd gevolgen hebben voor het voorgaande.

17

Alle activiteiten van toezichthouders en handhavers zijn erop gericht overtredingen te stoppen en/of herhaling te voorkomen, maar niet alle activiteiten om overtredingen te stoppen en/of herhaling te voorkomen, zijn een taak van toezichthouders en handhavers. Het is belangrijk dat iedereen binnen de keten wordt ingezet voor de taken waarvoor hij of zij het beste is toegerust en die het beste aansluiten bij zijn of haar expertise. Toezichthouders en handhavers hebben een uitgebreide opleiding en training gehad om hun werk goed te kunnen uitvoeren. Die opleiding en training zijn gericht op algemene vakkennis en vaardigheden, maar ook op de situatie en de werkwijze in Den Haag. Die uitgebreide opleiding stelt toezichthouders en handhavers in staat hun taak goed uit te voeren. Gelet op de investering in de opleiding en de schaarse handhavingscapaciteit is het zonde om ze voor andere taken in te zetten. Toezichthouders en handhavers worden daarom in principe alleen ingezet voor toezicht en handhaving, binnen de domeinen waarvoor ze bevoegd zijn. Het zijn geen verkeers­ regelaars, politieagenten, bouwinspecteurs, jongerenwerkers of zorgverleners. In de praktijk­kunnen toezichthouders en handhavers in hun werk op straat te maken krijgen met situaties­waarin het wenselijk is voor korte tijd het verkeer te regelen of zorg te verlenen aan iemand die dat nodig heeft.

In die situaties blijven zij uiteraard niet aan de kant staan, maar dat is iets anders dan structurele inzet voor deze taken.

Bedrijfsondersteuning De toezichthouders en handhavers zijn dagelijks op straat en moeten goed toegerust zijn om hun werk te kunnen doen. Hiervoor hebben ze niet alleen uniformen nodig, maar ook fietsen (patrol bikes), elektrische scooters, auto’s, boten, speciale telefoons en software om bonnen te kunnen schrijven, portofoons, handboeien, bodycams, etc. Daarnaast zijn er collega’s dagelijks bezig met de werkroosters en worden de handhavers het hele jaar door getraind om examens te halen voor hun bevoegdheden. Veel specifieke werk­ zaamheden vragen ook om allerlei contracten zoals de sleep- en takelopdrachten voor wees­ auto’s­en bij evenementen of voor vaartuigen in de grachten. Dit wordt door de afdeling­ Bedrijfsondersteuning gedaan door een groep van 30 collega’s. Zij zijn de ruggengraat voor het werk van de operationele collega’s op straat. Bij specialistische­taken is maatwerk belangrijk. Voor de boswachters is het belangrijk dat hun voertuig goed kan rijden door de duinen, voor team Scheveningen is het handig om een voertuig te hebben dat op het strand kan rijden, het Biketeam heeft goede fietsen die afgesteld zijn op de persoon nodig en het toezichtteam verplaatst zich het snelst door de stad op elektrische scooters.

4.5

Zichtbare en onzichtbare overtredingen Waarneembare zaken als afval, weesfietsen of foutparkeren zijn thema’s die direct leefbaarheidsproblemen kunnen veroorzaken. Inwoners, ondernemers en bezoekers van de stad kunnen direct last ervaren van een overtreding. Soms zijn overtredingen niet rechtstreeks waarneembaar, denk hierbij aan overtredingen op het gebied van horeca- en APV-vergunningen of het niet op orde hebben van het Digitaal Opkopers Register (DOR). Zulke overtredingen kunnen echter wel degelijk grote gevolgen hebben. Er is daarom ook structurele inzet nodig van handhavers op zaken die niet direct zichtbaar zijn op straat.

18

Niet in elk gebied in de stad worden leefbaarheidsproblematieken hetzelfde ervaren. Een woonwijk is anders dan een bedrijventerrein, het centrum is anders dan de kuststrook. Per stadsdeel of per wijk kunnen de prioriteiten anders zijn en daarmee is de inzet van handhavers ook anders. Zo heeft niet elk stadsdeel binnenwateren, hebben sommige stadsdelen grote parken en heeft niet elk gebied veel horeca of betaald parkeren. De gemeente heeft lokale handhavingsteam per stadsdeel naast een aantal stedelijke specialistische teams om zo maatwerk te kunnen leveren en generiek de stedelijke problemen aan te kunnen pakken. Een deel van de taken is vanuit toezicht en handhaving vrij makkelijk te constateren en indien noodzakelijk te beboeten, denk bijvoorbeeld aan foutparkeren. Een ander deel van de taken vraagt veel werk in de voorbereiding en in de afhandeling wanneer er vrij uitgebreide rapportages moeten worden geschreven, brieven worden uitgedeeld en er hercontroles gedaan moeten worden. Zo kan de ene overtreding binnen vijf minuten worden afgedaan met een boete terwijl het voor een andere overtreding maanden tijd kan kosten om de overtreding te doen stoppen (bestuurlijk handhaven met een last onder dwangsom of last onder bestuursdwang).

4.6

Nieuwe taken Er komen geregeld nieuwe handhavingstaken bij. Vanuit de coalitiemiddelen is een bedrag vrijgemaakt om in te kunnen zetten op signalering, toezicht en handhaving op dierenwelzijn. Een andere taak is de inzet op hinderlijke en gevaarlijke honden. Daarnaast komen er af en toe handhavingstaken bij vanwege nieuwe wet- en regelgeving vanuit gemeente of Rijksoverheid. Zo hebben de handhavers sinds 1 januari 2025 drie nieuwe taken met betrekking tot lichte verkeersovertredingen en in de toekomst komt daar het handhaven op straatintimidatie bij. Vanaf 1 januari 2025 komt handhaving op de zeroemissiezone voor het centrum van Den Haag als taak erbij. Daar tegenover staat dat er nauwelijks taken vervallen. De Handhavingsorganisatie volgt de ontwikkelingen en is alert op kansen en risico’s voor toezicht en handhaving in Den Haag. De focus is daarbij steeds gericht op leefbaarheid.

Nautische boa’s Sinds 2021 houden de nautische boa’s toezicht in en rondom de Scheveningse haven. Er wordt door dit team toezicht gehouden op de Havenverordening. Belangrijkste taken zijn het handhaven op het staandwantvissen en het zwemmen in de haven. Ze gaan regelmatig in gesprek met schippers over het gedrag in de haven en hebben een belang­ rijke signalerende functie. Deze taak is een neventaak (taakaccent) van handhavers uit diverse teams. Er wordt gevaren in het zomerseizoen tot 1 oktober. De Haagse Nautische boa is vrij uniek in Nederland aangezien zij varen op de zee en niet op een meer. Deze handhavers hebben speciale opleidingen gedaan om als schipper op de boot te mogen varen. Er is een zeer intensieve samenwerking met het Havenkantoor en politie Scheveningen. Regelmatig vaart de politie mee op de boot.

19

Keuzes maken over nieuwe taken Vanwege de gevolgen voor de inzet op andere taken, is het belangrijk dat keuzes over nieuwe taken zorgvuldig genomen worden. De domeinlijst bijzonder opsporings­ ambtenaar en het inzetcriterium in de beleidsregels boa zijn hierbij leidend. Voorafgaand aan elke (college-)beslissing over een nieuwe taak wordt een korte impactanalyse gemaakt. Deze gaat in op de mate waarin overtredingen verwacht worden, de ernst van de gevolgen van de overtredingen en de mate waarin handhavers verschil kunnen maken. Daarnaast wordt meegenomen in hoeverre voldaan kan worden aan de randvoorwaarden voor goede uitvoering. Aangezien toezicht en handhaving slechts één middel zijn om de naleving van een regel te verbeteren, is het bij keuzes voor nieuwe taken ook belangrijk dat andere onderdelen van de Handhavingsladder (zie hoofdstuk 2) op orde zijn. Tot slot wordt ook de verwachte tijdsinvestering in kaart gebracht. Dit alles voor een goed beeld van de impact van de nieuwe taak. Vervolgens kan besloten worden over de wenselijkheid de uitbreiding van het takenpakket. Als het onwenselijk is als inzet op een nieuwe taak ten koste gaat van de inzet op andere taken, is een uitbreiding van de formatie nodig.

4.7

Groei van de stad De stad groeit de komende jaren snel. Het is belangrijk dat de leefbaarheid in onze groeiende stad op peil blijft. Dat vraagt om meer maatschappelijke voorzieningen, maar net zo goed om handhavingscapaciteit die meegroeit met het aantal inwoners. De komende tijd wordt verkend op welke manier het budget dat voor deze extra capaciteit nodig is, kan worden zeker gesteld.

20

5

Prioriteren De vraag naar toezicht en handhaving is groot en wordt steeds groter. Door uitbreiding van taken en doordat de druk op en overlast in de openbare ruimte toeneemt door onder andere grote stedenbouw­ kundige projecten, komt er steeds meer op de toezichthouders en handhavers af. Te denken valt aan overlast door parkeren en afval maar ook de deelmobiliteit met fietsen, scooters en auto’s die de afgelopen jaren een enorme vlucht heeft genomen in Den Haag. Er zijn ook actieplannen gemaakt en investeringsgebieden aangewezen in wijken en buurten met veel overlast en er zijn voor iedere wijk wijkagenda’s opgesteld. Dit leidt vaak tot extra vraag naar toezicht en handhaving. Zelfs als de handhavingsteams op sterkte zijn, kunnen niet overal toezichthouders en handhavers worden ingezet. Het is nodig keuzes te maken en prioriteiten te stellen.

5.1

Informatiegestuurd werken Er wordt informatiegestuurd gewerkt. Dat betekent dat inzet voor een belangrijk deel bepaald wordt door informatie. Deze informatie kan zowel gaan over de mate waarin de overtredingen zich voordoen als over de ernst van de gevolgen van de overtredingen. De informatie komt uit verschillende bronnen, daarin wordt onderscheid gemaakt tussen meldingen, metingen en ervaringen.

21

Meldingen Meldingen zijn signalen van bewoners, bedrijven en bezoekers over overtredingen of overlast. Het kan gaan om signalen dat er nu iets gebeurt, maar ook om signalen dat er vaak iets gebeurt.

Metingen Bij metingen gaat het om cijfers. Cijfers van het aantal overtredingen, maar ook van interventies die handhavers eerder in dezelfde buurt hebben gedaan. Ook gegevens van de HMS en de Haagse Straat Organisatie over bijgeplaatst afval zijn relevant.

Ervaringen Ervaringen zijn onder andere meningen afkomstig van bewoners, ondernemers of bezoekers­. Ervaringen uit de buurt zijn waardevolle aanvullingen op informatie uit meldingen en metingen. Ze geven inzicht in wat bewoners belangrijk vinden, geven kleur aan de cijfers en helpen de informatie te duiden. Onderzoeken en rapporten kunnen inzicht geven in de mening van de stad. De Veiligheidsmonitor geeft bijvoorbeeld inzicht in welke overlast bewoners in de omgeving ervaren. De stadsenquête geeft aan op welke thema’s inwoners het liefst meer toezicht willen hebben. Door middel van deze informatiebronnen worden inzet en interventies op thema’s bepaald.

5.2

Bepalen van prioriteiten Handhavers en toezichthouders worden ingezet op de thema’s waar dat het hardst nodig is. Ze worden ingezet waar ze het beste kunnen bijdragen aan de verbetering van de naleving­van regels in de buitenruimte. Dat betekent dat bij het bepalen van prioriteiten drie overwegingen een rol spelen. De optelsom van deze overwegingen bepaalt de prioriteiten.

1. De mate waarin de overtredingen zich voordoen Als er veel overtredingen zijn, vraagt dat meer inzet dan als er weinig overtredingen zijn. Dit betekent niet dat er gewacht wordt tot overtredingen zich voordoen. Proactief optreden is het uitgangspunt. Als veel overtredingen verwacht worden, kan dat een reden zijn om interventies te doen. Een voorbeeld hiervan is dat bij goede weersvoorspellingen handhavers en toezichthouders (extra) aanwezig zijn aan de kust.

2. De ernst van de gevolgen van de overtredingen, met name voor hinder, overlast en gevaar Als de gevolgen van een overtredingen groot zijn, vraagt dat meer inzet dan als de gevolgen kleiner zijn. De gevolgen van overtredingen zijn niet één op één te koppelen aan een handhavingsthema. Hondenpoep in de berm veroorzaakt minder hinder dan op een speelterrein, foutparkeren is hinderlijker als hulpdiensten belemmerd worden.

22

3. De mate waarin toezicht en handhaving bijdragen aan het tegengaan van de overtredingen Als toezicht en handhaving kunnen bijdragen aan het tegengaan van een overtreding is het goed om handhavers en toezichthouders in te zetten. Als andere interventies effectiever zijn, ligt het niet voor de hand om capaciteit van de Handhavingsorganisatie in te zetten. Als inwoners de regels niet kennen, moet er worden ingezet op het verspreiden van kennis over deze regels. Als borden die de regels aangeven niet aanwezig zijn, is het soms effectiever om die te plaatsen. Handhaving is doorgaans het sluitstuk van de keten en boetes uitschrijven is geen doel op zich. De Handhavingsladder is belangrijk en door analyse van het nalevingsvraagstuk kunnen de Handhavingsorganisatie, stadsdelen, politie, directie Veiligheid en andere partners beoordelen of toezicht & handhaving de juiste interventie is om overtredingen te stoppen of te voorkomen. Bovengenoemde overwegingen hebben zowel een rol bij stedelijke prioriteiten als bij de lokale prioriteiten. Doordat situaties in de stad steeds veranderen, veranderen ook de prioriteiten van de handhaving geregeld.

Maatwerk Keuzes maken en prioriteiten stellen over toezicht en handhaving, gebeurt dagelijks, op strategisch-, tactisch en op operationeel niveau. ● Op strategisch niveau gaat het om wat de gemeente op stedelijk niveau wil bereiken en waarom. Meer ambitie op het ene thema of gebied, betekent minder ruimte voor inzet op andere thema’s of in andere gebieden. ● Op tactisch niveau gaat het om wat de keuzes op strategisch niveau betekenen voor de stadsdelen, buurten en wijken en wat de beste interventiestrategie is om de over­ tredingen tegen te gaan. ● Op operationeel niveau gaat het om het bepalen of welke melding er voorrang heeft en of een (spoed)melding voorrang heeft op een geplande actie.

23

Prioriteren is maatwerk, afhankelijk van plaats en thema. Overtredingen die op stedelijk niveau nauwelijks een probleem zijn, kunnen in sommige straten ernstige gevolgen hebben. Andersom geldt dat andere nalevingsvraagstukken op stedelijk niveau een probleem zijn, maar dat deze problemen niet in elke buurt terugkomen. Het is belangrijk om handhavingsteams in de stadsdelen de ruimte te geven om in het stadsdeel, de wijken en buurten te doen wat nodig is om zo veel mogelijk verschil te maken. Een belangrijk al eerder genoemd algemeen uitgangspunt is dat handhavers en toezichthouders worden ingezet op de thema’s en in de gebieden en op de thema’s waar dat het hardst nodig is en waar ze het meeste kunnen bijdragen aan de verbetering van de naleving van regels in de buitenruimte en zo de leefbaarheid verbeteren. De inzet is er op gericht op die thema’s en in die gebieden écht verschil te maken. De onvermijdelijke consequentie daarvan is dat thema’s en gebieden waar de naleving van regels beter is, minder aandacht krijgen. Maar ook dan blijven handhavers en toezichthouders alert. Als tijdens het toezicht of uit meldingen, metingen en ervaringen blijkt dat zich ernstige overlast voordoet, wordt opgetreden. Als dat nodig is, veranderen prioriteiten.

Basisinzet Sommige taken voeren handhavers en toezichthouders doorlopend uit. Dit behoort tot de basisinzet. De handhaving van de milieuzone met camera’s en toezicht op de markten vragen altijd inzet, ongeacht de naleving. Bij de basisinzet, hoort ook (incidentele­) controle op overtredingen die niet zo vaak plaatsvinden. Het is immers belangrijk voor de naleving dat overtreders weten dat ze altijd het risico lopen tegen de lamp te lopen.

5.3

Prioriteiten Uit al deze overwegingen krijgen de volgende thema’s prioriteit om vanuit de keten toezicht en handhaving op in te zetten:

Afval Overtreding van de afvalregels, bijvoorbeeld door het bijplaatsen van afval naast ondergrondse restafvalcontainers, vindt op grote schaal plaats. De gevolgen van de overtredingen zijn groot. Afval is een van de grootste ergernissen van bewoners in grote delen van de stad. Bovendien trekt afval ongedierte aan. Het thema is dus belangrijk en de ambitie is om de situatie te verbeteren. Tegelijkertijd is verbetering van de naleving van de afvalregels een complexe opgave die een integrale aanpak vraagt. Deze aanpak is beschreven in het Aanvalsplan Afval 2023-2026 (RIS315979). Toezicht en handhaving vinden vooral plaats waar en op manieren waar dat het meeste verschil maakt.

Parkeren Overtreding van parkeerregels komt vaak voor. Het gaat hier om foutparkeren. De ernst van de gevolgen van de overtredingen wisselt per geval. De overtredingen kunnen ernstig zijn als dit leidt tot verkeersonveilige situaties. Op andere plaatsen ontstaat hinder of gevaar doordat foutgeparkeerde auto’s ervoor zorgen dat ORACS niet geleegd kunnen worden of straten geblokkeerd zijn voor bijvoorbeeld hulpdiensten. Maar denk hierbij ook aan voertuigen die geparkeerd worden in het ‘groen’, zoals op een grasveld. De inzet

24

van toezicht en handhaving richt zich op het verminderen van parkeerovertredingen, met name waar de gevolgen van die overtredingen het grootst zijn. Een deel van de parkeerders betaalt geen parkeerbelasting. Dat is onrechtvaardig naar de mensen die wél netjes parkeerbelasting betalen. Het is onwenselijk wanneer dit geen consequenties heeft. Bovendien heeft het niet betalen van parkeerbelasting gevolgen voor de financiële middelen die de gemeente beschikbaar heeft voor investeringen in de stad. Handhaving is essentieel om de betalingsbereidheid op peil te houden. Daarom blijft de inzet op de controle op het betalen van parkeerbelasting intensief zodat de betalings­ bereidheid hoog blijft.

Mulderteam De gemeente heeft een team van handhavers dat gespecialiseerd is in de aanpak van foutparkeren. Dit team geeft opvolging aan 24.000 parkeermeldingen per jaar die via de meldkamer binnenkomen. Daarnaast schrijven ze waarschuwingen en bonnen uit bij heterdaadsituaties. Het team werkt dus zowel actiegericht bij IHA’s en ILA’s, als door meldingen die via de meldkamer binnenkomen. Verder spelen zij een belangrijke rol bij het begaanbaar maken en houden van onze straten bij bijzondere evenementen en gebeurtenissen. Zo zorgen ze ervoor dat ongemak kan worden verholpen (wanneer een gehandicaptenparkeerplaats wordt geblokkeerd) en maken ze plezierige situaties mogelijk (autovrij maken van een terrein waar een evenement gaat plaatsvinden).

Fietswrakken/fout gestalde fietsen Lang gestalde en fout gestalde fietsen en fietswrakken zijn een doorn in het oog van veel Hagenaars. Er zijn veel meldingen en ook het Toezichtteam voor fietsen constateert veel overtredingen. Het gevolg is een rommelig straatbeeld, geblokkeerde voetpaden en minder ruimte voor het parkeren van fietsen die wél gebruikt worden. Reden om in te zetten op verbetering van deze situatie. Daarvoor is niet alleen het Toezichtteam aan zet. Om het werk goed te kunnen doen is het noodzakelijk dat geïnvesteerd wordt in een basis die op orde is en andere interventies die het gedrag van mensen kunnen beïnvloeden een grotere plek krijgen in de interventiestrategie.

25

Toezichtteam (fietsen) Het toezichtteam bestaat uit toezichthouders die zich bezighouden met het verwijderen­ van weesfietsen en fietswrakken in de hele stad en het weghalen van verkeerd geparkeerde fietsen in de aangewezen gebieden (bijvoorbeeld het centrum en de stations). Aan het weghalen van weesfietsen zit een lange procedure. De fietsen moeten voldoen aan het criterium ‘weesfiets’. De toezichthouder brengt een markering aan en na een periode vindt hercontrole plaats en daarna krijgt de fiets een label. Na het labelen vindt de hercontrole plaats en worden de fietsen verwijderd zodat er weer ruimte ontstaat bij de fietsnietjes voor fietsen die wel in gebruik zijn. In Den Haag gelden verschillende regels. De foutgestalde fietsen in bijvoorbeeld het aangewezen gebied rondom de Grote Markt­ straat worden op de eerste dag naar de tijdelijke stalling gebracht op de Kranestraat. Worden deze fietsen daar niet opgehaald, dan worden ze naar het regionale fietsdepot gebracht. Weesfietsen bij station HS worden bijvoorbeeld direct naar het regionale depot gebracht. Per jaar worden door het team ongeveer 25.000 fietsen van straat gehaald in het kader van de leefbaarheid.

Overlastgevend gedrag in de buitenruimte Overlastgevend gedrag als gevolg van bijvoorbeeld alcoholmisbruik manifesteert zich op allerlei manieren. De mate waarin de overlast zich voordoet varieert sterkt per stadsdeel, maar ook binnen de stadsdelen. Als het zich voordoet hebben doorgaans veel bewoners er last van. Dat betekent dat de inzet op diverse vormen van overlast in de openbare ruimte onverminderd doorgaat. Die inzet zal zich met name richten op verbetering van de naleving­van regels op de plaatsen waar die naleving van regels het slechtst is en de gevolgen daarvan het grootst zijn.

Overtredingen van regels in de groengebieden en overtreding van regels ter bescherming van de natuur Om de natuur in en om stad te beschermen en ervoor te zorgen dat bezoekers optimaal kunnen genieten van het Haagse groen zijn er regels vastgelegd in gemeentelijke (APV) en landelijke regelgeving. Het gaat bijvoorbeeld om regels over het aanlijnen van honden, het voorkomen van overlast door hondenpoep en afval, het blijven op de paden, regels voor het vissen en het tegengaan van (vis)stroperij, de bescherming van planten en dieren en het kappen van bomen. Overtreding van de (toegangs-) regels vindt geregeld plaats en zorgt voor verstoring van dieren, schade aan het groen en overlast voor bezoekers­van de groengebieden. De ambitie is de naleving te verbeteren. Handhaving draagt bij aan dit doel, maar interventies­om kennis van de regels, de bewustwording van de gevolgen van overtredingen­en de perceptie van de pakkans te vergroten, zijn essentieel. Ook fysieke ingrepen zoals het blokkeren van onbedoelde ‘paden’ zijn waardevol. Samenwerking met en inzet door andere gemeentelijke diensten en afdelingen zijn dus voorwaarde voor

26

verbetering van de naleving. Toezicht en handhaving worden voornamelijk verzorgd door de boswachters (domein 2). De inzet richt zich vooral op de gebieden waar de gevolgen van de overtredingen het grootst zijn. Dat zijn in ieder geval de gebieden waar de natuur het kwetsbaarst is (waaronder het Natura 2000 gebied Westduinpark en Wapendal), en de gebieden die het meeste bezoekers trekken. De overtredingen die de meeste aandacht krijgen zijn de overtredingen­die het meest voorkomen, de grootste gevolgen hebben en die waarbij toezicht en handhaving het meeste verschil maken.

5.4

Overige thema’s De inzet op deze prioriteiten, gaat in principe voor op de inzet op andere thema’s. Maar ook op andere thema’s worden handhavers en toezichthouders ingezet als de situatie­daarom vraagt. Meldingen, metingen en ervaringen zijn richtinggevend. Voor de inschatting van de situatie bij minder zichtbare nalevingsvraagstukken is de politie een belangrijke bron.

Naleving van regels door bedrijven en organisaties Bedrijven en organisaties moeten aan regels uit de APV en andere regelgeving voldoen. Het gaat bijvoorbeeld om regels over het Digitaal Opkopers Register (DOR), de Marktverordening, regelgeving voor horeca-inrichtingen en de redelijk nieuwe vergunning­plicht voor bedrijfsmatige activiteiten zoals nu al in de Weimarstraat van kracht is. Overtredingen doen zich niet in dezelfde mate voor als bijvoorbeeld op de thema’s afval en parkeren, en de overtredingen zijn vaak minder zichtbaar. De gevolgen van de over­ tredingen kunnen echter groot zijn. Overtreding van de regels van het DOR bijvoorbeeld kan heling in de hand werken. Toezicht en handhaving zijn een effectieve manier om naleving te bewerkstelligen. De inzet is erop gericht de naleving van de regels op peil te houden en zo de leefbaarheid en veiligheid in de stad te bevorderen, malafide bedrijvigheid tegen te gaan en goed ondernemerschap te bevorderen. Toezicht en handhaving vinden vooral plaats als de naleving van de regels het slecht is en de gevolgen daarvan groot zijn. Dat kan op allerlei plaatsen zijn, bijvoorbeeld op bedrijventerreinen, in winkelgebieden, bij strandtenten en op markten en braderieën.

5.5

Prioritering bij nieuwe taken Wanneer nieuwe taken worden geïntroduceerd, wordt gekeken hoe deze nieuwe taken ingepast kunnen worden binnen het werkpakket. Op basis van meldingen, metingen en ervaringen hebben de handhavingsteams goed zicht op hoe het gaat in de stad. Die kennis gebruiken ze om op basis van de eerdergenoemde overwegingen de capaciteit zo goed en effectief mogelijk in te zetten. Als de nieuwe taak op grond van deze overwegingen meer aandacht verdient dan een ander thema, wordt de inzet op dat thema beperkt.

27

Als van een mogelijk nieuwe taak op voorhand al duidelijk is dat overtreding maar weinig voorkomt, de gevolgen klein zijn en/of toezicht en handhaving weinig verschil kunnen maken, dan is het de vraag hoe wenselijk het is deze taak toe te voegen aan het takenpakket. Elke nieuwe taak vraagt immers een investering in kennis van de toezichthouders en handhavers en ondersteuning.

5.6

Vaste capaciteit per handhavingsteam De handhavingscapaciteit is verdeeld per handhavingsteam. Als in een stadsdeel nieuwe problematiek ontstaat wordt dat opgevangen door binnen het handhavingsteam opnieuw te prioriteren. Tussen handhavingsteams wordt niet geschoven met capaciteit.

5.7

Aansturing Binnen het kader dat deze nota op strategisch niveau geeft, is het nodig om keuzes over inzet te maken. Dat gebeurt op stedelijk niveau in het Stedelijk overleg Leefbaarheid en Veiligheid en op stadsdeelniveau in interventieoverleggen en veiligheids- en leefbaarheidsoverleggen. Daarnaast is er voor de thema’s fietsparkeren en groen en water op stedelijk niveau een interventieoverleg.

Stedelijk overleg Leefbaarheid en Veiligheid Het Stedelijk overleg Leefbaarheid en Veiligheid monitort de leefbaarheid in de stad en de inzet op de stedelijke prioriteiten. Waar nodig geeft het opdrachten en kaders aan de interventieoverleggen. Ook speelt het een rol bij het oplossen van knelpunten bij het uitvoeren van interventies als dat niet op stadsdeelniveau lukt.

Interventieoverleggen en veiligheids- en leefbaarheidsoverleggen in de stadsdelen De inzet in de stadsdelen wordt ieder kwartaal vastgelegd in interventieprogramma’s. Deze worden opgesteld in interventieoverleggen en op termijn ook vastgesteld in de veiligheids- en leefbaarheidsoverleggen. De lokale veiligheids- en leefbaarheidsoverleggen hebben de verantwoordelijkheid om in de stadsdelen - binnen de stedelijke kaders de prioriteiten te benoemen en de gezamenlijke inzet en voortgang te coördineren. Als dit leidt tot knelpunten, dan kunnen zij dit beleggen bij het stedelijk overleg Leefbaarheid en Veiligheid. In deze overleggen worden de keuzes op tactisch niveau gemaakt. Door gebruik te maken van signalen uit de stad en expertise binnen de gemeentelijke organisatie worden verschillende belangen afgewogen. Daarbij wordt gezorgd voor samenhang in de aanpak tussen de verschillende stadsdelen en de strategische doelen in het oog gehouden. Het Stedelijk overleg Leefbaarheid en Veiligheid, het Interventieoverleg en de veiligheidsen leefbaarheidsoverleggen in de stadsdelen bevorderen de integraliteit van de aanpak van nalevingsvraagstukken die de leefbaarheid onder druk zetten. Voor handhavingsteams is er veel vrijheid te kiezen voor een passende aanpak van problemen, zolang de keuzes passen binnen de opdrachten en kaders op strategisch en tactisch niveau.

28

6

Versterken Handhavingsorganisatie De handhaving op straat krijgt veel aandacht, maar de komende jaren blijft er ook geïnvesteerd worden in versterking van de organisatie. Hiervoor wordt ingezet op verschillende punten.

6.1

Investeren in personeelscapaciteit De gemeente werkt er hard aan om meer handhavers aan te trekken. In 2023 is het salaris van de handhavers structureel verhoogd. Hiermee loopt de gemeente Den Haag weer in de pas met de gemeenten in de regio. Daarnaast wordt doorlopend een intensieve wervingscampagne gevoerd. Zo worden er zij-instroomopleidingen en een onboardingprogramma aangeboden en worden er tijdelijk externe handhavers ingehuurd. Ook wordt er alles aan gedaan om de huidige handhavers te behouden, deze aanpak blijft de komende periode van kracht.