RIS319871 Bijlage GGDH Rapportage Permanente Winteropvang 2024

“Toch was het een hele goede start. Tot en met medio december. Ik heb geen bewoners horen klagen. En je spreekt wel bewoners natuurlijk erover. Ikzelf loop veel door de Fahrenheitstraat. Ik loop veel langs de beek. Dus daar beginnen mensen ook een praatje. En je ziet daar ook wel langs de beek vaak mensen van de dag- en nachtopvang. Dus ik heb toen geen berichten gekregen van dat er overlast was.” – Wijkvereniging Bomenbuurt “En als je dan kijkt naar het begin. Dan waren we met zijn allen heel erg blij. En ik hoorde niet anders van de winkeliers dan van, ik heb nog nooit zoveel boa’s en politie gezien in de straat als nu. Dus er was inderdaad, op dat moment was er heel veel aanwezig en zichtbaar. En dat liep ook goed. En dan gaan er toch een hele hoop incidenten plaatsvinden en dan ga je de decembermaand in.” – BIZ-vereniging de Fahrenheit

In december signaleerden de winkeliers op de Fahrenheitstraat een toename van overlast. In deze maand viel de sociale structuur rondom de PWO-bewoners deels weg: begeleiding vanuit verschillende organisaties waren met verlof of (ook) druk met zaken die voor het nieuwe jaar moesten worden afgerond. Daarnaast is het in de aanloop naar de feestdagen vaak wat onrustiger in de groep dak- en thuisloze mensen. Doordat de samenleving zich richt op de feestdagen en het samenzijn met anderen, kan deze periode voor hen eenzaam aanvoelen. Bij sommigen uit zich dit in overlastgevend gedrag.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

22

Brief van winkeliers aan het college van burgemeester en wethouders De BIZ-vereniging merkte de onrust op en gaf dit aan in het omgevingsoverleg van 20 december (zie hoofd­stuk 2). Toch was het voor de politie lastig hierop te acteren, doordat de feestmaand extra inzet vraagt voor andere locaties en incidenten. De BIZ-vereniging voelde zich onvoldoende gehoord en geholpen. Om die reden voelde een deel van de winkeliers zich genoodzaakt om (op 3 januari) een brief aan het college van burge­ meester en wethouders te sturen. Naderhand hebben alle betrokken partijen in het omgevingsoverleg goed besproken wat er mis is gegaan en wat er beter had gekund. Al na het omgevingsoverleg van 20 december is op 22 december begonnen met de inzet van hosts (zie hoofdstuk 1) en keerde de rust terug. De betrokken partijen denken deze situatie een volgende keer te kunnen voorkomen door de eerdergenoemde structuur van begeleiding rondom de PWO-bewoners binnen de PWO in stand te houden en door de extra inzet van hosts.

“En bij het laatste overleg dat we rond die periode [december, red.] hebben gehad, hadden we al aangegeven aan het stadsdeel en ook aan de politie dat we een beetje bevreesd waren voor de feestdagen. En we begrijpen ook dat de burgemeester natuurlijk toch, 31 december, dan moeten alle politieagenten in Den Haag de straat op. Dus dat houdt in dat je in november, december al gaat voorsorteren, om dat enorme pak aan macht wat je moet gaan neerzetten. En daar waren wij een beetje bang voor. En dat is dus eigenlijk ook gebeurd. Dus toen ging het fout. Dat heb ik ook een aantal keren aangegeven. En dan moet je je realiseren dat dus mensen vijf keer op een dag dezelfde mensen in hun winkel pakken voor diefstal of wat dan ook. Vijf keer de politie bellen en de politie zegt van, we kunnen niet komen. U moet maar aangifte komen doen op het politiebureau.” – BIZ-vereniging de Fahrenheit “Dus wat we ook wel gewoon tegen elkaar hebben gezegd, volgend jaar moeten we echt scherp zijn rond deze periode, want we denken wel met extra maatregelen dat we die overlast op straat volgend jaar kunnen voorkomen.” – Veiligheid Stedelijk, gemeente Den Haag

Doordat de politie niet altijd (snel) kon reageren, ­ontstond ‘meldingsmoeheid’ Wanneer er meerdere incidenten op een dag plaatsvonden en de politie niet altijd (direct) kon komen vanwege capaciteitsproblemen, voelden winkeliers zich genoodzaakt het incident zelf op te lossen. Er ontstond, met name in december, bij de winkeliers ‘meldingsmoeheid’. Sommige incidenten werden niet bij de politie gemeld. De politie heeft wel alle meldingen nodig, ook al kunnen zij soms niet ter plaatse komen, omdat ze ‘informatiegestuurd’ werken: ze gebruiken de informatie om keuzes te maken over hun inzet.

“Want wij weten dat dat [zelf incidenten oplossen zonder te melden, red.] gebeurt. En we weten dat sommige ondernemers dat creatief oplossen. Alleen, in principe bieden wij aan dat we willen helpen. Alleen het is natuurlijk zo, als wij moeten kiezen tussen een reanimatie en een winkelboef van een blikje bier, dan heeft een reanimatie bij ons natuurlijk voorrang. Dat kan heel hard overkomen in een rapport, maar dat voelt natuurlijk ook gewoon zo.” – Politie Segbroek “Als er in een winkel ernstig overlast is. Een man wordt zelfs aangehouden en de politie komt niet. Dat vind ik zo kwalijk. En ook al hebben ze het druk. Ik bedoel, ik snap het allemaal, maar het liep hier echt over de schoenen.” – Wijkvereniging Bomenbuurt

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

23

“Winkeliers hebben daar problemen mee, omdat kijk, een geweldsincident wat in die periode vijf, zes keer op een dag in een winkel plaatsvindt, dat gaat een caissière of iemand die daar vakken aan het vullen is, niet in de koude kleren zitten.” – BIZ-vereniging de Fahrenheit “We hebben bij de politie, maar ook bij het OM, capaciteitsproblematiek. En ik snap dat als er een winkeldiefstal is en wij komen daar aan een uur later, dat zij dan met zo’n verdachte zitten. En dat ze dan ook nog eens te horen krijgen van, het is een first offender, OM heeft daar geen capaciteit voor, hij krijgt een reprimande en dat is de afdoening. Dan snap ik dat op een gegeven moment het lood in de schoenen zakt. Maar we hebben het wel nodig, we hebben wel die meldingen nodig. […] Wij werken nog steeds wel ergens informatiegericht, dus als wij geen informatie krijgen, kunnen wij ook niet met cijfers bijvoorbeeld naar onze bovenlijn lopen van, kijk we hebben misschien wel iets meer politieagenten nodig in vergelijking met een ander stadsdeel. En dat is even het ideaalbeeld hè. Maar dat is wel onderdeel van het oplossen van het probleem en daar hebben we de bewoners bij nodig, hebben we de winkeliersvereniging bij nodig.” – Politie Segbroek

Onderscheid tussen overlast die wordt veroorzaakt door PWO-bewoners en door anderen Volgens de politie en de beveiligers is het ook belangrijk om onderscheid te maken tussen overlast die wordt veroorzaakt door PWO-bewoners en door anderen – al is dat vaak lastig. De politie bemerkte een aanzuigende werking van de PWO, die andere dak- en thuisloze mensen aantrok die er niet verblijven. Als zij overlast veroorzaken, is dat (in de woorden van een geïnterviewde) ‘een soort nevenschade’. Daarnaast waren er overlast-veroorzakers die helemaal niets te maken hadden met de PWO, maar daar soms onterecht onder geschaard werden. Toch gaven de winkeliers aan zelf goed het onderscheid te kunnen maken tussen PWObewoners en anderen wanneer er sprake was van overlast en incidenten.

“Kijk het is natuurlijk niet zo dat iedere winkeldiefstal door een PWO’er wordt gedaan Er waren daarvoor ook wel winkeldiefstallen. En het trekt natuurlijk ook aan. […] Dus wij krijgen wel nevenbezoekers. Officieel staan ze dan niet ingeschreven bij de daklozenopvang, maar zijn ze wel dak- en thuisloos. En die kunnen zich dus niet terugtrekken op een kamer op het moment dat ze zich slecht voelen of als het slecht weer is. En dan gaan die bijvoorbeeld bij andere dak- en thuislozen ergens hangen. En die worden dan gezien als bewoner van de winteropvang, maar dat is natuurlijk dan niet zo. Dus dat is eigenlijk een beetje een soort nevenschade die wij oplopen ervan.” – Politie Segbroek “Er wordt ons wel heel vaak in het hele verhaal van de PWO verweten, want ik lees in heel veel rapportages dat de winkeliers die overdrijven weleens een beetje. En de winkeliers die kunnen niet goed het onderscheid maken tussen de criminelen en de PWO’ers. Nou, dat is helemaal niet waar. We hebben de leden er goed op gewezen dat niet iedereen die dat dus doet ook een PWO’er is en dat daar voorzichtig mee omgegaan moet worden.

[…] [Dat onderscheid, red.] kunnen we echt wel maken.” – BIZ-vereniging de Fahrenheit “Ja, dus er is vanuit de PWO zeker, dat ga ik niet ontkrachten, dat er niks gebeurt in bijvoorbeeld de Fahrenheitstraat of omgeving, maar wel met een slag om de arm dat niet iedere overlastmelding van bijvoorbeeld een type die eruitziet als iemand van de PWO, ook daadwerkelijk van de PWO is.” – Politie Segbroek

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

24

Vanuit de Bomenbuurt is meer overlast gemeld dan vanuit de Vogelwijk Het is al genoemd in hoofdstuk 1: er is – overigens net als vorig jaar – meer overlast gemeld vanuit de Bomenbuurt dan vanuit de Vogelwijk. Dit komt omdat de winkelstraat (de Fahrenheitstraat) in de Bomenbuurt ligt en de winkeliers daar last hebben van overlast. Ook buurtbewoners die er boodschappen doen, hebben er last van in de periode dat de PWO geopend is. Toch gaf men aan dat dit over het algemeen gevoelsmatig minder was dan vorig jaar (zie hoofdstuk 1), met uitzondering van de decembermaand. In de Vogelwijk werd weinig tot geen overlast ervaren. Een uitzondering op de weinig ervaren overlast in de Vogelwijk wordt verwoord door een omwonende die vlak bij de PWO woont.

“[Op de vraag hoe de Vogelwijk de opening van de PWO dit jaar heeft ervaren] Ik denk over het algemeen goed, behalve vooral één bewoner met name. […] Waar ze ook nog weleens een beetje rondhangen [bij een bushokje, red.]. En die heeft wel aangegeven dat hij dat echt vervelend vindt, maar verder heb ik eigenlijk niet veel gehoord vanuit de wijk, dat er echt negatieve ervaringen zijn geweest.” – Wijkvereniging Vogelwijk “Vervolgens komt daar de permanente winteropvang. Ik denk niet dat ze lachgas gebruiken, maar wel een heleboel andere dingen, inclusief al het decorumverlies wat daarbij komt kijken wat zich continu voor mijn huis afspeelt. Dat vind ik niet echt heel relaxed voor mijn kinderen, om heen en weer te bewegen of als ze buiten spelen of naar school fietsen of naar hun sport, of weet ik veel wat. Maar ze worden daar continu mee geconfronteerd.” – Omwonende

Manier van gebruiken van communicatiekanalen versterkte gevoel niet gehoord te worden Zoals beschreven in hoofdstuk 2, was er een whatsappgroep aangemaakt om met betrokkenen bij het omgevingsoverleg te kunnen communiceren over de PWO. Daarnaast werd er ook gecommuniceerd via de buurtapp op Hoplr, hierin konden buurtbewoners die niet betrokken zijn bij het omgevingsoverleg deelnemen. Berichten over de PWO werden slechts alleen geplaatst door het stadsdeel en politie. Wat bewoners uit de buurt opviel, is dat daarin voornamelijk positieve berichten werden geplaatst. Ook werden volgens buurtbewoners incidenten ook niet altijd in de buurtapp gezet, vooral rond de feestdagen. Daardoor wisten buurtbewoners niet altijd af van wat er voorgevallen was.

“En veel positieve informatie, als er weer iets georganiseerd was. Dat vooral. Als ik terugkijk naar de afgelopen maanden, dan zijn de berichten die niet zo gezellig waren niet op de app [Hoplr, red.] gekomen.” – Wijkvereniging Bomenbuurt “En daarin [buurtapp op Hoplr, red.] worden wel eens wat berichtjes gepost. Maar wat mij daarin voornamelijk opvalt, is dat de wijkagent structureel alle issues rond de winteropvang niet benoemt en dat er alleen maar goednieuwsberichtjes in staan.” - Omwonende “Dat is een heel groot verschil, dat je korte lijntjes hebt en direct iets kunt melden. Hoewel het ook wel weer jammer is dat toen er echt vervelende dingen gebeurden rond de kerst, heeft niemand dat gemeld op de appgroep.” – Wijkvereniging Vogelwijk

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

25

4.2 Andere zorgen: informatie-uitwisseling, onveiligheids­ gevoelens ouders, medische toestand cliënten Een blijvend lastig punt: informatie-uitwisseling tussen professionals en politie Door juridische belemmeringen kon een convenant voor een makkelijker informatie-uitwisseling bij zwaar wegende redenen over dak- en thuisloze mensen nog niet worden ondertekend op het moment van schrijven van dit rapport, al is dit wel opgesteld. Een convenant opstellen was vorig jaar een aanbeveling in het GGD-onder­ zoek, omdat een aantal professionals de wens daartoe had uitgesproken. Wel is dit jaar de samenwerking op dit vlak aangescherpt. Er werd meer geregistreerd en het Leger des Heils werkte nauwer samen met de politie. Daarnaast waren de hosts op straat helpend (zie hoofdstuk 1). Omdat zij vanuit hun beveiligingstaak (ook) in de PWO de achtergrond van PWO-bewoners kennen, vormden ze een schakel tussen de buurtbewoners en winkeliers aan de ene kant en de politie en handhavers aan de andere kant. Politie en beveiliging geven niettemin aan dat het vanuit veiligheidsoogpunt wenselijk is om makkelijker informatie te kunnen delen.

“Vanuit veiligheid zouden er gegevens gedeeld moeten kunnen worden met de politie. […] Er zitten heftige profielen tussen, dus dan zou je de gegevens moeten kunnen delen.” – Beveiliger, ISA “Dan zit er wel ergens nog een onderdeel en dat komt ook uit de aanbevelingen van vorig jaar dat informatie delen wat lastig is. Daar is nu een convenant voor in de maak, maar dat duurt vrij lang. En dat zal zijn reden hebben, dat moet goed zijn. […] Dat is wel jammer dat dat zo lang duurt, want dat belemmert best wel in de samenwerking.” – Politie Segbroek

Een convenant regelt op grond van de Algemene Wet Gegevensbeheer en op grond van de Wet Politiegegevens dat je gegevens mag uitwisselen als partners. Nu liepen stakeholders er vaak tegenaan dat zij geen informatie konden uitwisselen wanneer een PWO-bewoner iets buiten de opvangvoorziening had gedaan, waarop idealiter gehandeld wordt door de medewerkers binnen de PWO.

“Het convenant, het zijn misschien uitvoeringsafspraken, ‘convenantuitvoeringsafspraken’. En dat regelt dat je op grond van de AVG en op grond van de WPG, want dat zijn twee verschillende wetgevingen – wij vallen onder de WPG, Wet Politiegegevens en er is ook de AVG [Algemene Verordening Gegevensbescherming, red.] – gegevens mag uitwisselen als partners. En dat heeft het Leger des Heils nodig, dat heeft de politie nodig, want anders kan ik niks roepen naar het Leger van, deze is weer buiten vervelend geweest, kunnen jullie hem aanspreken? Want anders gaan we aan de gang met een gebiedsverbod, of iets. En dat moet je kunnen uitwisselen.” – Politie Segbroek

Onveiligheidsgevoelens onder ouders Over het algemeen staan omwonenden positief tegenover de PWO en begrijpen zij waarom de voorziening is opgezet. Er zijn voor hen echter ook vervelende kanten. Ouders – ook ouders met een positieve houding tegenover de PWO – laten bijvoorbeeld hun kinderen niet meer alleen over straat gaan in de buurt van de opvanglocatie. Deze kinderen mogen niet meer onbegeleid naar vriendjes en vriendinnetjes in de buurt. Daarnaast worden kinderen in de buurt geconfronteerd met bijvoorbeeld het drugsgebruik van PWO- bewoners.

“Wat ik het allerergste vind, is dat wij vaak vriendjes en vriendinnetjes hebben die, en dat is een vaste trits kinderen, heel vaak bij ons komen spelen en logeren, en weet ik veel wat. En die mogen dus niet meer onbegeleid naar ons toe van hun ouders. […] Dat vind ik echt heel naar. Dat vind ik niet cool. En ik snap die ouders, maar het is natuurlijk wel heel stom dat we nu – dat die kinderen hun bewegingsvrijheid zijn verloren.’’ – Omwonende

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

26

Voor winkeliers heeft het ook impact dat ouders hun kind niet meer alleen over straat durven laten gaan. Zo heeft de Albert Heijn moeite met het krijgen van avondpersoneel, omdat ouders het niet meer aandurven om hun tieners dit werk te laten doen.

“Want die mogen vaak niet van pa en ma, want die zeggen: ‘ben je gek man’. Dus dat zijn achterliggende gedachten die er allemaal wel bijkomen. Wat het voor een winkelier wel moeilijker maakt. En dat wordt wel vergeten. Want het gaat niet alleen daarom, maar het gaat er ook om dat je – die winkelier moet uiteindelijk wel de veiligheid van zijn personeel ook garanderen.” – BIZ-vereniging de Fahrenheit

Veel PWO-bewoners met somatische klachten Ook een zorg is dat er veel PWO-bewoners waren met somatische klachten. Dat was vorig jaar ook zo, maar volgens de zorgverleners is dit toegenomen. Met name wonden en voetproblemen kwamen opvallend veel voor. Ook zijn er veel PWO-bewoners die gebruikmaken van de GGZ. Behandelen is vaak lastig bij deze doelgroep vanwege de complexe problematiek. Veel klachten gaan hand in hand met verslavingsproblematiek en daarnaast is het lastig patiënten in beeld te houden. De problemen komen vaak pas boven water wanneer de situatie al vrij ernstig is.

“Dat heb ik wel teruggekregen van ze [van de straatdokters, red.]. Er zitten gewoon veel meer mensen met somatische klachten op dit moment ook in de opvang, dat is wel in ieder geval een dingetje waar de straatdokter wel alarm over slaat.” – Straatconsulaat

Straatdoktoren pleiten daarom voor een screening op wonden, voetproblemen en cognitieve problemen wanneer een persoon de PWO binnenkomt, zodat problemen sneller in beeld komen en er eerder zorg verleend kan worden. Doordat patiënten (in de PWO) voor langere tijd op dezelfde plek verblijven is er meer gelegenheid voor behandeling, therapietrouw en aansterken. Daarnaast zijn de straatverpleegkundigen dagelijks aanwezig, waardoor zij de nodige zorg kunnen verlenen en in contact blijven met de straatdokter. Een probleem met de tijdelijkheid van de PWO is dat er bij beëindiging niet voor iedereen een permanente woonoplossing is. Dak- en thuisloze mensen die tijdens hun verblijf in de PWO fysiek opknappen, verslechteren volgens de straatverpleegkundigen weer als een vervolgoplossing ontbreekt nadat de PWO sluit. Bij het openen van de PWO begint het traject dan ‘weer van voor af aan’. Een permanente woonplek voor mensen met somatische klachten zou een oplossing zijn volgens meerdere zorgverleners. Een stabiele verblijfplaats vormt namelijk de basis voor duurzame verbetering van de fysieke en mentale gezondheid.

“Het is niet alleen dat je mensen opvangt, maar je creëert ook een ingang voor hulp en zorg [d.m.v. de PWO, red.] die daarna weer wegvalt op moment dat die mensen uit beeld zijn.” – Behandelmedewerker, Brijder “Want wel vaak de aandoeningen die ze hebben zijn dusdanig erg, dat er een reden is waarom wij denken dat het niet wijs is om ze op straat te laten staan. Dus het brengt gewoon gezondheidsrisico’s met zich mee, maar ook hogere medische kosten. Terwijl vaak, als ze trouw hun medicijnen kunnen nemen, als ze een beetje fatsoenlijk kunnen slapen, dan blijft dat gewoon veel stabieler.” – Wereldhuis

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

27

“En dat is ook zo jammer, wat wij elk jaar natuurlijk zeggen, nou hebben we eigenlijk iedereen op de rit, iedereen heeft afspraken bij specialisten, er wordt bijgehouden wat voor medicatie ze gebruiken, medicatie wordt daar [bij de PWO, red.] geleverd door de apotheek, medische materialen worden daar geleverd. En het zit nu hartstikke goed in elkaar en dan is het weer één doffe ellende tot 1 november en dan beginnen we dus echt weer van voor af aan. En dat is frustrerend hoor.” – straatverpleegkundige, HWW-zorg

Aanvullend op de inzet van de medici is er extra aandacht ingezet op de zorg voor deze PWO-bewoners door de begeleiding. Dat leverde meer en een ander soort belasting op dan de begeleiding gewend was. Ondanks dat dit niet in hun takenpakket zat, was er onder de begeleiding motivatie om de extra zorg op te pakken. Hulpverleners en begeleiding geven aan dat er ook los van de PWO behoefte is aan een vorm van medische opvang die beter geschikt is dan de PWO voor de verzorging van dak- en thuisloze mensen met somatische problematiek.

“Bijvoorbeeld een bepaalde afdeling, waar dan ruimte is voor deelnemers met somatische problematiek. Waar ze intensiever verzorgd kunnen worden […]. Wij doen allemaal wat we kunnen en leveren ook goede zorg, maar soms dan denk je, is het niet helemaal passend. Als je dan mensen hebt die daar juist voor opgeleid zijn, de juiste expertise hebben, dan zou dat wel een meerwaarde zijn als zij daarvoor ingezet kunnen worden.” – Manager, Leger des Heils “En toch ook wel mensen [met somatische problematiek, red.] waarvan je ook zou denken, misschien naar een degelijke opvang of misschien een revalidatiecentrum. Of als iemand op leeftijd is een verzorgingshuis.” – Haags straatteam “Hebben we iemand gehad, geamputeerd, hebben we ook billen schoongemaakt, want hij kon het niet. Ik heb het werk daarvoor gedaan, dus ik weet wel ongeveer hoe het moet, maar het is niet onze taak om het te doen en het is niet een plek voor die mensen. Die horen ergens te zitten waar ze goed verzorgd worden, die gewoon alle spullen hebben.” – Medewerker, Leger des Heils

Verschillende hulpverleners zien een toename van dak- en thuisloze mensen in hun werk. Daarom zou ook het netwerk van zorgverleners en onderlinge afspraken rondom deze doelgroep verstevigd moeten worden.

“Ik zou ervoor pleiten om dat netwerk [van zorgverleners, red.] echt te verstevigen. Want ik heb het idee dat de groep echt veel groter aan het worden is, om dat goed het hoofd te kunnen bieden in de stad.” – Straatarts, Samen voor Haagse Gezondheid (SHG) Vaillantplein

Toegangseisen voor niet-rechthebbende personen bleken ingewikkeld Onder de PWO-bewoners met somatische klachten waren ook 22 niet-rechthebbenden, dus mensen die eigenlijk niet in aanmerking komen voor opvang volgens de Wet maatschappelijke opvang. Alleen als een niet-rechthebbend persoon ernstige somatische klachten heeft, krijgt hij of zij toegang tot de PWO. Voor het Wereldhuis was het onduidelijk wanneer niet-rechthebbende mensen in de PWO terecht konden en wisten niet goed bij wie ze hiervoor konden aankloppen.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

28

5

Wensen van stakeholders Uit de gesprekken kwamen wensen en aanbevelingen naar voren voor een volgende versie van de PWO. Doordat er al veel goed ging, gaan een aantal aanbevelingen vooral om detail-gerichte aanpassingen. We zetten hieronder de belangrijkste op een rijtje.

5.1 Behoud wat goed gaat: goede communicatie, hosts, toegang tot dagbesteding Goede communicatie en korte lijnen De stakeholders waren allen zeer te spreken over de goede communicatie en korte lijnen. Dit gold zowel voor de communicatie binnen de PWO als die naar buiten toe (met de buurtbewoners en winkeliers). Men wist elkaar – op een paar uitzonderingen na – goed te vinden en er kon makkelijk worden overlegd. Ook omwonenden en winkeliers wisten bij wie ze moesten zijn en waren tevreden over het omgevingsoverleg en over de toegankelijkheid van de projectleider vanuit de gemeente. Hierbij is wel een wens van omwonenden dat in de buurtapp niet alleen positieve berichten worden gedeeld, maar het complete plaatje, zodat iedereen weet waar hij aan toe is.

Hosts – maar zet ze in vanaf dag één De hosts die vanaf 22 december werden ingezet, na een onrustige periode in die maand, waren van grote meerwaarde rondom de PWO en in de Fahrenheitstraat. Ze straalden rust en orde uit en vormden een aanspreekpunt voor winkeliers en bezoekers in de Fahrenheitstraat. Indien nodig konden ze winkeliers bijstaan bij overlast veroorzaakt door een PWO-bewoner. Doordat ze werkzaam waren in de PWO kenden ze de bewoners en konden ze die aanspreken op hun gedrag, ook in de winkelstraat. Uit de gevoerde gesprekken blijkt dat de communicatie tussen de dak- en thuisloze mensen en de hosts daarom gemoedelijker gaat. De aanwezigheid van de hosts werd door veel gesproken partijen als positief ervaren. Daarom pleiten zij voor hosts vanaf de eerste dag dat de PWO open gaat.

Meer mogelijkheden voor dagbesteding – versoepel de procedures Dit jaar maakten meer PWO-bewoners gebruik van de dagbesteding. Dit zorgde voor rust en structuur binnen de PWO. De bewoners hoefden niet te wachten op de indicatie die ze ervoor nodig hadden, ze konden al starten terwijl de procedure daarvoor liep. Dat werkte goed voor de PWO-bewoners, maar het verstrekken van indicaties kwam achteraf niet helemaal goed tot uitwerking. Het is ten tijde van het schrijven van dit rapport niet bekend of dit is rechtgetrokken. Aanbevolen wordt om te kijken of het administratief haalbaar is om de indicatie voortaan met terugwerkende kracht in orde te maken, of dat de procedure vooraf verkort en versoepeld kan worden.

5.2 Aanbevelingen: netwerk professionals, gebiedsverbod, voorbereiding faciliteiten Verstevig het netwerk van professionals, zodat succes niet afhangt van individuen Momenteel bestaat het netwerk van hulpverleners rondom de doelgroep uit een relatief kleine groep die zich met passie inzetten voor de dak- en thuisloze mensen. Deze hulpverleners zijn ieder jaar betrokken bij de PWO en kennen elkaar goed, wat veel voordelen heeft. Zij signaleren echter een toename van dak- en thuisloze mensen. Om die toename het hoofd te kunnen bieden, moet dit netwerk verstevigd worden, zodat de zorg voor deze doelgroep (binnen de PWO) niet valt of staat met deze specifieke groep hulpverleners.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

29

Een verstevigd en groter (zorg)netwerk is ook nodig vanwege de toename van somatische klachten onder de doelgroep (zie hoofdstuk 4). De zorgprofessionals pleiten voor een zorgopvang die het hele jaar open is voor ernstig zieken. Ook zou een opleiding in zorgtaken voor medewerkers van het Leger des Heils (als zij dat willen) helpend kunnen zijn. Daarnaast zou een medische screening bij binnenkomst in de PWO kunnen helpen om problemen eerder aan het licht te brengen.

Denk na over een kortdurend gebiedsverbod De procedure voor het opleggen van een gebiedsverbod duurt langer dan wenselijk is in de relatief korte periode dat de PWO open is. Als maatregel tegen overlast rondom de PWO, geven geïnterviewden aan dat een kortdurend gebiedsverbod welke direct kan worden opgelegd een (tijdelijke) oplossing kan bieden.

Verbeter de faciliteiten verder: groepsgrootte, kamerindeling, voorbereiding Betrokkenen bij de organisatie van de PWO geven aan dat een kleinere groep PWO-bewoners beter behapbaar zou zijn. Het is makkelijker om het overzicht te bewaren, ondersteuning te bieden en overlast buiten te voorkomen wanneer de groep kleiner is. De ervaring van de afgelopen jaren heeft laten zien dat vrouwen eenpersoonskamers nodig hebben. Zij kampen vaak met complexere (psychische) problematiek dan de mannen en kunnen daarom niet met twee personen op één kamer. Daarnaast geven PWO-bewoners en stakeholders betrokken in de organisatie van de PWO aan dat ze de kamer- of afdelingsindeling graag zouden zien op basis van de problematiek van bewoners. PWObewoners ervaren onrust en overlast van andere bewoners die last hebben van psychoses. Daarnaast geven niet-verslaafden aan last te hebben van drank- en drugsverslaafden – of, als ze zelf van hun verslaving proberen af te komen – daardoor terugvallen. Verschillende stakeholders geven aan dat de praktische voorbereiding in het gebouw van de PWO beter kan voor de volgende opening. Ze benadrukken dat er een kloppend brandplan moet komen, en dat de aansluiting van water en elektra beter moet worden geregeld.

Volgens sommigen zou het makkelijker zijn om water en elektra niet af te sluiten na het sluiten van de PWO, omdat de aansluiting zoveel tijd kost, dat het moeilijk is om dit te bewerkstelligen vóór opening van een nieuwe versie van de PWO. De stakeholders betrokken in de organisatie van de PWO vragen ook aandacht voor veiligheid, in het bijzonder voor de mogelijkheid om de zijdeuren af te sluiten en voor een veilige gespreksruimte voor hulpverleners.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

30

6

Achtergrond van dit onderzoek Dit rapport is een evaluatie van de permanente winteropvang voor dak- en thuisloze mensen in Den Haag, geopend in de winter van 2023/2024. Onderzoekers van GGD Haaglanden evalueerden de PWO ook in eerdere jaren. De verbeterpunten die daaruit naar voren kwamen, zijn meegenomen in deze (derde) versie van de PWO. Dit hoofdstuk gaat uitgebreider in op de voor­ geschiedenis en de opzet van de PWO.

6.1 Voorgeschiedenis van de PWO De PWO was open van 1 november 2023 tot en met 2 april 2024 en gevestigd aan de Sportlaan, in het voor­malige Juliana Kinderziekenhuis (HagaZiekenhuis) in Den Haag. Dit is het derde jaar op rij dat de stad een permanente winteropvang had. In de winterperiode 2021/2022 was de PWO gevestigd in de Lozerhof, een voormalig verpleeghuis aan de Randveen. Dit was de eerste 24-uurs winteropvang in Den Haag. In de winterperiode van 2022/2023 was de PWO gevestigd aan de Sportlaan. De evaluatie van deze twee versies van de PWO zijn te vinden in de rapporten ‘Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag, wat is de meerwaarde?’ en ‘Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag, wat kunnen we leren van de Sportlaan?’ (1,2). Beide rapporten zijn opgesteld door de afdeling Epidemiologie van GGD Haaglanden. De PWO is een aanvulling op bestaande vormen van opvang, met name op de ‘winterkouderegeling’ (WKR). In de WKR kunnen dak- en thuisloze mensen tussen 1 november en 1 april alleen ’s nachts terecht en alleen als de (verwachte) gevoelstemperatuur nul graden Celsius of lager is. Naast de WKR is er het hele jaar door een reguliere nachtopvang waar dak- en thuisloze mensen uitsluitend kunnen overnachten, ongeacht de weers­ omstan­dig­heden.

In tabel 2 zijn de karakteristieken van de verschillende opvangvoorzieningen uiteengezet. Tabel 2 Opvang in Den Haag en de bijbehorende karakteristieken

PWO

Nachtopvang

Hele jaar geopend

x

Geopend tussen 18:00 en 8:00

x

24 uur per dag geopend

x x

x

Niet-rechthebbenden Regiobinding

x

x x*

x

Kamers voor meer dan twee personen Kleinschalig/ een- of tweepersoonskamers

x x

Eigen bijdrage Geen kosten voor cliënten

x

x

Alleen geopend bij (verwachte) gevoels­ temperatuur van nul graden of lager Rechthebbenden

WKR

x*

x

x

x

x

* Normaliter moeten mensen een kleine bijdrage leveren voor een verblijf in de nachtopvang. Omdat de PWO en WKR geen bijdrage vragen, is besloten om in de winterperiode ook geen eigen bijdrage te vragen voor de nachtopvang.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

31

6.2 De opzet van de PWO 2023/2024 Eén van de plannen in het coalitieakkoord (2023) van de gemeente Den Haag was om de PWO voort te zetten en hier een structurele locatie voor te vinden (3). In de aanloop naar de winter van 2023/2024 was deze locatie nog niet gevonden. De PWO kwam opnieuw op de tijdelijke locatie: het voormalige HagaZiekenhuis (Juliana Kinderziekenhuis) aan de Sportlaan, in de Vogelwijk. Er was hier plek voor 120 Haagse dak- en thuisloze mensen. De setting was wederom kleinschalig, met één- of tweepersoonskamers. De permanente winteropvang had de volgende kenmerken: • 24-uursopvang: de PWO-bewoners hoefden ’s ochtends de locatie niet te verlaten (zoals wel het geval is bij de nachtopvang), maar mochten indien gewenst de hele dag blijven • Alleen toegankelijk voor mensen met een regiobinding • Alleen rechthebbende mensen (met enkele uitzonderingen voor kwetsbaren)** De PWO is bedoeld voor ‘feitelijk dakloze mensen’ in Den Haag. Dat zijn mensen zonder vaste verblijfplaats die: op straat of in een andere openbare ruimte leven; kortdurend gebruikmaken van de nachtopvang of andere laagdrempelige opvang; en/of op niet-structurele basis bij familie, vrienden of kennissen slapen (4). Ook dit jaar werden enkel rechthebbende mensen (met uitzondering van enkele kwetsbare mensen) toegelaten tot de PWO.

De gemeente wil de PWO onder andere een transitiefunctie geven, dus cliënten laten doorstromen naar voorzieningen die hen voorbereiden op meer zelfstandigheid. Een transitiefunctie is eigenlijk alleen een optie voor rechthebbende personen. Niet-rechthebbende mensen hebben soms de keuze terug te keren naar werk of hun land van herkomst – op te vatten als een ‘transitie’ – maar in de praktijk hebben deze mensen weinig opties. Zij kunnen niet duurzaam doorstromen naar andere voorzieningen. Mede hierom is besloten om ook dit jaar alleen rechthebbenden toe te laten tot de PWO. In het evaluatierapport van 2022 stond dat de opties voor niet-rechthebbenden gelimiteerd zijn (1). Dit is een maatschappelijk probleem waarvan de oplossing verder gaat dan de bevoegdheid van de gemeente Den Haag. Niet-rechthebbenden konden dit jaar alleen terecht in de WKR

Fysieke inrichting van de PWO 2023/2024 De PWO aan de Sportlaan had een entree die wat lager lag dan het straatniveau. De ruimte voor de ingang was aangewezen voor dak- en thuisloze mensen die wilden drinken, roken of drugs gebruiken. Vorig jaar was hier één picknicktafel, dit jaar waren er twee open containers met ieder een picknicktafel. Dit jaar was er direct links bij binnenkomst een incheckbalie, bemenst door beveiligers. Aan de rechterkant was de balie met een medewerker van het Leger des Heils. Het gebouw was open, licht en groot. Er was capaciteit voor 120 bewoners: 90 mannen en 30 vrouwen. In de centrale ruimte op de begane grond stonden een aantal picknicktafels. Daarnaast was er een aparte vleugel met kamers voor vrouwen, een kledingwinkeltje, een eetruimte en een keuken. Aan de centrale hal zaten kantoren en spreekkamers van de beveiliging, Parnassia en het Leger Des Heils. Aan de rechterkant was er een afgesloten gang met kantoren voor het straatteam van het Daklozenloket, HWW-zorg, Brijder en het Leger des Heils. Vanuit de centrale hal was er een trap naar boven. Op de eerste verdieping was dit jaar een sportzaal ingericht. Op de eerste en de tweede verdieping waren de kamers van de mannen en een doucheblok en toiletten. Op de derde verdieping waren ook douches en toiletten. Andere gedeeltes hadden op de gang een toilet. Elke kamer had stromend water.

** Uitzonderingen waren: kwetsbare dakloze mensen uit EU-lidstaten met een fysieke zorgvraag of ter overbrugging naar onderdak elders.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

32

Bezetting van de PWO 2023/2024 Net als vorig jaar waren er 120 plekken. Figuur 1 geeft de bezetting van de PWO per dag weer in de periode tussen 1 november 2023 tot en met 31 maart 2024.

Bezetting en capaciteit per dag 140 120 100

*

**

80 60 40 20 0 1-11-2023

1-12-2023

1-1-2024

Bezetting per dag

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

1-2-2024

1-3-2024

1-4-2024

Capaciteit

33

Bijlage 1: Onderzoeksmethode Onderzoeksdoel Het doel van het onderzoek is inzicht krijgen in de ervaringen van de PWO-bewoners en stakeholders van de permanente winteropvang aan de Sportlaan in de winter van 2023-2024. Hierbij wordt onderzocht wat de succesfactoren, verbeterpunten en leerpunten van de permanente winteropvang 2023-2024 zijn. Daarnaast heeft het onderzoek als doel de opzet, organisatie en doelgroep van de permanente winteropvang van 2023-2024 te vergelijken met de permanente winteropvang van 2022-2023 en te bekijken hoe leerpunten van het voorgaande jaar zijn toegepast. Dit onderzoek sluit daarmee direct aan bij het onderzoek naar de tweede versie van de PWO in de winter van 2022/2023 (2). Daarnaast is het gelieerd aan eerdere onderzoeken van de afdeling Epidemiologie van de GGD Haaglanden naar opvangvormen voor dak- en thuisloze mensen in Den Haag (5,6). De opdrachtgever voor het uitvoeren van dit onderzoek is de gemeente Den Haag.

Onderzoeksvragen Hoofdvraag: wat ging er goed (ook in vergelijking met de vorige winter) en wat kan er beter? Deelvragen: 1. Hoe is de permanente winteropvang op de Sportlaan opgezet en georganiseerd? 2. Welke veranderingen zijn er doorgevoerd in de opzet en de organisatie van de PWO 2023-2024 ten opzichte van de PWO 2022-2023 en welke veranderingen zijn doorgevoerd op basis van de aanbevelingen uit het evaluatieonderzoek van 2023? 3. Wat zijn de ervaringen van de stakeholders die direct en indirect betrokkenen bij de permanente winteropvang op de Sportlaan? Sub thema’s: • Leefbaarheid buurt (woonomgeving en winkelstraat) • Veiligheid/ overlast • Welzijn bewoners PWO 4. Wat zijn successen en verbeterpunten? En welke factoren zijn daarin sturend? 5. Wat zijn leerpunten? 6. Hoe ziet de huisvestingsmix van PWO-bewoners eruit? 7. Wat zijn aanbevelingen voor de permanente winteropvang 2024/2025?

Onderzoeksopzet Voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen zijn zowel kwalitatieve als kwantitatieve onderzoeks­ methoden gebruikt. Door met zowel PWO-bewoners als stakeholders in gesprek te gaan, streefden de onderzoekers ernaar een zo compleet mogelijk beeld te schetsen van deze versie van de PWO. Specifiek voerden zij de volgende onderzoeksactiviteiten uit: 1. Interviews met directe of indirecte stakeholders 2. Interviews met bewoners van de PWO 3. Analyse van (anonieme) registratiedata: deze data zijn afkomstig van de opvangapp*, het Haags straatteam en de politie.

* Dit jaar is er door DailyOps een applicatie ontwikkeld, waarbij cliënten, bezoekers en medewerkers in de PWO met een badge met QR-code konden in- en uitchecken. In het systeem werden de kamer- en beddenbezetting bijgehouden.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

34

Uitvoering onderzoek Kwalitatieve gegevens – interviews PWO-bewoners en stakeholders Er zijn semigestructureerde, individuele interviews afgenomen met 39 PWO-bewoners. Daarnaast zijn er semigestructureerde, individuele interviews gehouden met direct of indirect betrokken stakeholders bij de PWO. Onderzoekers van de afdeling Epidemiologie & Beleid van de GGD Haaglanden namen de interviews af. Er zijn 19 interviews gehouden waarin is gesproken met 23 stakeholders van 16 verschillende afdelingen en organisaties**: • • • • •

Wijkvereniging Vogelwijk Omwonende PWO Wijkvereniging Bomenbuurt HWW-zorg SHG Gezondheidscentrum Vaillantplein (straatdokter) • BIZ-vereniging de Fahrenheit • Straatconsulaat • Wereldhuis

• • • • • • • •

Brijder Parnassia Handhavingsorganisatie, gemeente Den Haag Afdeling veiligheid Stedelijk, gemeente Den Haag International Security Agency (ISA) Politie Segbroek*** Haags straatteam van het Daklozenloket Leger des Heils***

De interviews hebben informatie opgeleverd over: • Inrichting/opzet van de permanente winteropvang: inrichting, toelating, ondersteuning, overlast • Bewoners in de opvang: hun kenmerken, welzijn, zorgvraag, door- en uitstroom • Betrokken partijen en samenwerking in de keten • Permanente winteropvang in de toekomst

Kwantitatieve gegevens – registratiegegevens Via de opvangapp, het Haags straatteam van het Daklozenloket en de politie is ook kwantitatieve informatie verkregen over het verblijf van de bewoners in de PWO. Het gaat hierbij om informatie over achtergrond­ kenmerken, cijfers over incidenten en bekeuringen, de lengte van het verblijf en de door- en uitstroom. Uit de opvangapp konden de volgende geanonimiseerde gegevens worden gehaald • Aantal unieke personen • Bezetting • Achtergrondkenmerken: wel of niet rechthebbend, geslacht, leeftijd, spreektaal • Dagbesteding Het Haags straatteam van het Daklozenloket leverde geanonimiseerde gegevens aan over de door- en uitstroom van PWO-bewoners. De politie leverde de volgende geanonimiseerde gegevens aan over stadsdeel Segbroek: • Overzicht registraties van meldingen gelinkt aan de PWO • Overzicht bekeuringen

Analyses De interviews met stakeholders werden opgenomen met opnameapparatuur (telefoon of Microsoft Teams) en zijn na afloop woordelijk uitgewerkt in Microsoft Word. De onderzoekers analyseerden de transcripties vervolgens per topic met behulp van een overzichtsschema in Excel en met de software Atlas.ti. Ze hanteerden daarbij een coderingssysteem dat een overzicht opleverde van wat iedere respondent heeft gezegd op topic-­niveau. De interviews met PWO-bewoners zijn niet opgenomen maar ter plaatse genotuleerd. Deze zijn vervolgens geanalyseerd per topic met behulp van een overzichtsschema in Excel.

** Er zijn een aantal organisaties benaderd die geen toestemming hebben gegeven voor een interview, hun ervaringen zijn daarom niet meegenomen in dit onderzoek. *** Er zijn personen van verschillende functies gesproken in afzonderlijke interviews.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

35

Privacy De respondenten van de interviews hebben voorafgaand aan het interview toestemming gegeven voor deelname aan het onderzoek, voor het opnemen of notuleren van het interview en voor het anoniem verwerken van uitspraken in de rapportage. Namen van medewerkers betrokken bij het onderzoek zijn geanonimiseerd. Transcripten van de interviews zijn anoniem opgeslagen op een beveiligde server in een map waartoe alleen de betrokken onderzoekers toegang hebben. De aangeleverde cijfers van het Haags straatteam en de politie is in zoverre geanonimiseerd dat de data niet tot personen herleidbaar zijn. De gegevens uit de opvangapp zijn anoniem aangeleverd door DailyOps. Ook deze gegevens zijn opgeslagen op een beveiligde server in een map alleen toegankelijk voor de betrokken onderzoekers.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

36

Bijlage 2: Bewoners van de permanente winteropvang 2023/2024 Beeldschets bewoners Net zoals vorig jaar werden dit jaar alleen rechthebbende mensen toegelaten in de PWO. Dit zijn mensen die in aanmerking komen voor opvang volgens de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) (7). Een uitzonde­ ring werd gemaakt voor niet-rechthebbende mensen die door Stichting Barka werden begeleid. Afgezien van deze uitzonderingen konden niet-rechthebbenden alleen in de winterkouderegeling (WKR) terecht.

Geïnterviewde bewoners Er zijn interviews afgenomen met 39 PWO-bewoners waarvan de leeftijd varieerde van 26 tot 68 jaar. De meest genoemde verblijfplekken in de zomer voor de opening van de PWO waren bij iemand in het netwerk (33%), in een camper of tent (21%), in een eigen woning (21%), op straat (n<7) of een combinatie hiervan. Een derde van de geïnterviewde bewoners (33%) gaf aan de vorige winter ook in de PWO te hebben verbleven. Een kwart van de geïnterviewde bewoners (26%) maakte naast de PWO gebruik van andere opvangvoorzieningen in Den Haag. Dit jaar hebben bewoners minder sociale contacten in Den Haag dan vorig jaar, (resp. 64% en 79%). Iets meer dan de helft (52%) is hier tevreden mee.

Alle bewoners In totaal verbleven er 223 bewoners in de PWO: 170 mannen, 47 vrouwen en 6 van wie het geslacht onbekend is. De gemiddelde leeftijd van de bewoners was 45 jaar, variërend van 19 tot 80 jaar, zie figuur 2. Van alle bewoners verbleven er 28 (13%) vorig jaar ook in de PWO. De gemiddelde verblijfsduur was dit jaar 3 maanden. Er maakten dit jaar 94 bewoners gebruik van dagbesteding, zowel binnen als buiten de PWO.

man (n=170) µ=45,4 jaar

vrouw (n=47) µ=42,5 jaar

Figuur 2 Man/vrouw verdeling (opvangapp) Anders dan vorig jaar zijn er naast de al bekende personen bij de hulpverlening meer nieuwe mensen in beeld gekomen. Wat verder uit interviews naar voren kwam is dat er dit jaar minder alcoholgebruikers waren en meer drugsgebruikers. Daarnaast had een grote groep last van complexe psychiatrische problematiek en waren er veel somatische patiënten. Wat ook opviel is dat er meer zorgmijders waren dan vorig jaar. De redenen voor het verblijf in de PWO liepen uiteen. Veelvoorkomend waren scheidingen, het huis uitgezet zijn, baan verloren zijn en verwardheid. Ook was er een toename van EU-migranten. De meeste EU-migranten waren niet-rechthebbend en daardoor kwam er maar een enkeling binnen in verband met somatische klachten (op basis van de uitzonderingsregel).

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

37

Gezondheid bewoners Net als vorig jaar had de PWO ook dit jaar een positieve invloed op het welzijn van de bewoners. De PWO gaf rust en stabiliteit. Bewoners kregen structuur in hun dag, door op regelmatige tijden te eten en door naar dagbesteding te gaan. Dit jaar gingen 94 PWO-bewoners naar dagbesteding. Daarnaast gaf het ook motivatie om verder te gaan en om aan hun traject te werken, het bood perspectief.

“Ik zie gewoon een ander iemand, omdat hij die stress niet meer heeft van het buiten slapen. Geen zorgen over, hoe kom ik mijn dag door? Hoe zorg ik dat ik eten of drinken krijg? Waar haal ik dat vandaan? Totdat je nu gewoon in een structuur zit, je eten hebt, je bed, tot rust komt en ondertussen ook nog iets verdient bij de dagbesteding, waardoor je ook je shag weer kan kopen, bijvoorbeeld.” – Manager, Leger des Heils “Binnen een vaste plek is het veel makkelijker om zorg in de breedste zin te organiseren. Ik bedoel, voor ons ook. Als wij, als ik met iemand in een kamer zit, kan ik uitgebreider met diegene spreken en kijken wat er moet. En als iemand geen eigen plek heeft dan is dat toch de basis. Je wilt wel dit en je hebt hier en die hulp nodig en hier heb je last van, maar daar kan je dus eigenlijk pas wat mee op het moment dat je een soort van stabiliteit hebt. Anders heeft het niet zo veel zin.” – Behandelmedewerker, Brijder

De ervaren gezondheid van de bewoners is weergegeven in figuur 3. Van de 39 geïnterviewde PWO-bewoners voelt de helft (49%) zich gezond. Daarnaast rookt 90% van de bewoners, gebruikt 69% drugs en 67% drinkt alcohol. Iets meer dan de helft (54%) geeft aan zorg te hebben ontvangen sinds het verblijf in de PWO. Hiernaast heeft 59% een ziekte of langdurige aandoening en gebruikt 49% medicatie. De psychische aandoeningen bestonden uit psychoses, ADHD, PTSS, verslaving en persoonlijkheidsproblematiek.

Gezondheid PWO-bewoners 49%

Voelen zich gezond

90%

Roken (wel eens) Drinken (soms) alcohol

67%

Gebruiken (soms) drugs

69% 54%

Zorg ontvangen sinds verblijf in PWO Ziekte of langdurige aandoening

59% 49%

Medicatie gebruik 0%

20%

40%

60%

80%

100%

Figuur 3 Gezondheid geïnterviewde bewoners (n=39) (interviews bewoners)

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

38

Uit- en doorstroom In tabel 3 is weergegeven waar de bewoners van de PWO na 2 april 2024 naartoe zijn door- en uitgestroomd. Van de 223 personen die in de PWO hebben verbleven, zijn er in totaal 95 bewoners in hetzelfde gebouw gebleven, wat vanaf 2 april tot en met 31 mei de ‘Haagse Tussenvoorziening’ is. Dit is een pilot waarbij de PWO nog 2 maanden langer openblijft. Het biedt bewoners rust en begeleiding als tussenstap naar een geschikte vervolgplek. Uiteindelijk zullen hier maximaal 80 bewoners verblijven (8). Van 44 bewoners is onbekend waar zij terecht zijn gekomen. Daarnaast hebben 29 bewoners onderdak gevonden in andere maatschappelijke opvangplekken. Er zijn 26 bewoners die een exit (of ‘einde verblijf’) hebben gekregen, hoofdstuk 3 gaat hier dieper op in. Tabel 3 Door- en uitstroom van bewoners (Haags Straatteam van het Daklozenloket)

Door- en uitstroom bewoners

n=223

Haagse Tussenvoorziening

95

Onbekend

44

Maatschappelijke opvang

29

Einde Verblijf

26

GGZ

n<7*

Detentie

n<7*

Hotel

n<7*

Terugkeer land van herkomst

n<7*

Beschermd wonen

n<7*

Wonen met begeleiding

n<7*

Overleden

n<7*

Netwerk

n<7*

Zelfstandig wonen

n<7*

Respijthuis

n<7*

Succesfactoren Veel bewoners gaven aan dankbaar te zijn dat de PWO er is en dat er voorzieningen zijn. Specifiek werd de sportzaal die dit jaar is geïntroduceerd benoemd. Een groot deel van de bewoners gaf aan dat de sfeer binnen de PWO goed was en dat de medewerkers vriendelijk en behulpzaam waren. Ook werd de aanwezigheid van de beveiliging als fijn ervaren. Ten opzichte van vorig jaar gaven bewoners aan dat het binnen rustiger was, mede omdat mensen die zich niet aan de regels hielden eruit werden gezet.

“Dat we binnen zijn, uit de kou kunnen.” – PWO-bewoner, man 42 jaar “Personeel, beveiliging en de mensen zelf. Zijn goede mensen en houden rekening met mensen. Ze weten hoe ze hun werk moeten doen, zijn consequent.” – PWO-bewoner, man 41 jaar “Alles. Je hebt ontbijt, lunch, diner. Ik heb een eenpersoonskamer. Je hebt vrijheid. Verder is er ook dagbesteding en communicatie, je kan met mensen communiceren. Je kan zelf alles opbouwen.” – PWO-bewoner, vrouw 29 jaar

* Om herleidbaarheid van individuele personen te voorkomen worden enkel de aantallen van 7 of meer weergegeven. Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

39

Verbeterpunten volgens PWO-bewoners Hygiëne In de gesprekken benoemden de bewoners ook verbeterpunten. Ondanks dat er dit jaar een schoonmaakbedrijf is ingehuurd, werd hygiëne het vaakst genoemd. Vooral de toiletten waren vaak vies volgens bewoners.

Eten/voorzieningen rondom eten Dit jaar waren er minder klachten over het eten dan vorig jaar, al waren ze er wel. Een deel van de bewoners vond de maaltijden niet lekker. Ongeveer de helft van de gesproken bewoners (49%) vond dat ze op de PWO toegang hadden tot gezond eten, vorig jaar was dit percentage aanzienlijk lager, namelijk 29%.

Personeel Zoals eerder naar voren kwam, hebben de bewoners aangegeven het personeel vriendelijk en behulpzaam te vinden. Anderzijds werd er ook een aantal keer genoemd dat medewerkers soms onaangekondigd de kamers van bewoners binnenkwamen, wat als vervelend werd ervaren. Daarnaast gaven enkele bewoners aan soms op een kleinerende manier benaderd te worden door medewerkers.

Gemixte groep Ook dit jaar had een deel van de bewoners te maken met psychiatrische problematiek en/of verslaving. Enkele gesproken bewoners gaven aan dat ze de PWO geen juist vangnet voor deze personen vonden. Ook benoemden een aantal het niet prettig te vinden om samen met hen op één plek te verblijven.

“Er zijn mensen die horen hier gewoon niet. Die hebben een ander vangnet nodig. Ik ken dit leven niet echt. Er zit hier bijv. een dame die zuipt zich dood, die moet gewoon opgenomen worden. Eén heeft psychische problemen, die heeft aanvallen, daar word je moedeloos van. Ik denk dat er vanuit Parnassia, er zijn mensen die zijn in detox geweest, die komen terug en die vallen met hun neus in de boter en die beginnen gelijk met de drank.” – PWO-bewoner, man, 30 jaar

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

40

Referenties 1. Pomeren T van, Maat R, Dijk A van, Meer R van der. Permanente winteropvang voor dak- en thuisloze mensen in Den Haag. Den Haag, juli 2022. 2. Pomeren T van, Vos Carola, Windt A van der, Meer R van der. Permanente winteropvang (PWO) van dak- en thuisloze mensen in Den Haag. Den Haag, september 2023. 3. Haags akkoord 2023-2026. Den Haag, 2023. 4. CBS. Dakloos in Nederland. [Online] 2024. https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/ onderzoeksomschrijvingen/korte-onderzoeksomschrijvingen/dakloos-in-nederland. 5. Maat R, Ligtenberg W, Meer R van der. Evaluatie dak- en thuislozenopvang Sportlaan. Onderzoek naar ervaringen van cliënten, professionals en buurtbewoners en de uitstroom van cliënten. GGD Haaglanden, 2021. 6. Ligtenberg W, Maat R, Dijk A van, Meer R van der. Opvang van dak- en thuislozen in Haagse hotels. Wat valt er te leren van kleinschalige 24-uursopvang ten tijde van de coronacrisis? GGD Haaglanden, 2021. 7. Wet Maatschappelijke ondersteuning 2015. artikel 1.2.1. 8. Gemeente Den Haag. Pilot: de Haagse Tussenvoorziening. [Online] 29 maart 2024. https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/13965144/3/RIS318398+Pilot+Haagse+Tussen+voorzieningen.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

41

Colofon Dit rapport is een uitgave van: GGD Haaglanden Productgroep Epidemiologie en Gezondheidsbevordering Afdeling Epidemiologie & Beleidsadvies Postbus 16130 2500 BC Den Haag Telefoon 070 - 353 72 66 Email: gezondheidsgids@ggdhaaglanden.nl Overname van gegevens is toegestaan, mits voorzien van duidelijke bronvermelding Auteurs: Carola Vos Tayma van Pomeren Angela van der Windt Marjon Veeke Willemieke Ligtenberg Den Haag, juni 2024