RIS319871 Bijlage GGDH Rapportage Permanente Winteropvang 2024

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag Hoe ging het in de derde winter?

Carola Vos Tayma van Pomeren Angela van der Windt Marjon Veeke Willemieke Ligtenberg

Den Haag, Juni 2024 Met dank aan allen die dit onderzoek mede mogelijk gemaakt hebben: de gesproken PWO-bewoners, het Haags straatteam (Daklozenloket), het Leger des Heils, International Security Agency, Haagse Wijk- en Woonzorg, politie locatie Segbroek, Wijkvereniging Vogelbuurt, Wijkvereniging Bomenbuurt, Brijder, Parnassia, SHG Gezondheidscentrum Vaillantplein, Straatconsulaat, BIZ-vereniging de Fahrenheit, het Wereldhuis, Francissen Communicatie, Haagsblauw en de gemeente Den Haag.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

2

Inhoudsopgave Conclusie: lessen uit eerdere jaren verbeterden de permanente winteropvang – al gaat nog niet álles goed.................................................................................................................4 1 Meer maatregelen in de buurt leidde tot minder ervaren overlast....................................6 2 Betere en tijdige communicatie leidde tot meer draagvlak in de buurt.......................... 12 3 Verbeterde opzet van voorziening bracht intern rust en duidelijkheid............................ 16 4 Niet alles gaat goed: overlast in december, informatie-uitwisseling en dak- en thuisloze mensen zijn vaker ziek .............................................................................. 22 5

Wensen van stakeholders........................................................................................................ 29

6

Achtergrond van dit onderzoek............................................................................................... 31

Bijlage 1: Onderzoeksmethode........................................................................................................ 34 Bijlage 2: Bewoners van de permanente winteropvang 2023/2024......................................... 37 Referenties.......................................................................................................................................... 41

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

3

Conclusie: lessen uit eerdere jaren verbeterden de permanente winteropvang – al gaat nog niet álles goed De permanente winteropvang (PWO) voor dak- en thuisloze mensen in Den Haag is afgelopen winter voor de derde keer op rij georganiseerd. Het gaat om een tijdelijke uitbreiding van het bestaande maatschappelijke opvangaanbod. Het is daarmee een tijdelijk aanbod naast onder meer nachtopvang, permanente 24-uurs­ voorzieningen en winterkoudeopvang. De PWO biedt 24 uur per dag een verblijfplaats aan rechthebbende daken thuisloze mensen*, van 1 november tot en met 2 april (dit jaar langer open door Pasen). Het is de tweede keer dat de PWO zich in het voormalig Juliana Kinderziekenhuis (Hagaziekenhuis) aan de Sportlaan vestigde, net als in de winter van 2022/2023. De meerwaarde van de PWO is eerder aangetoond, mede door de afdeling Epidemiologie en Beleidsadvies van de GGD Haaglanden: de PWO vormt een laagdrempelige voorziening waar dak- en thuisloze mensen gedurende de wintermaanden 24 uur per dag onderdak hebben (1,2). Ook dit jaar heeft de afdeling Epidemiologie en Beleidsadvies onderzocht wat er goed ging (in vergelijking met de vorige winter) en wat er beter kan. Om dit in kaart te brengen, spraken onderzoekers met zowel PWObewoners als met andere betrokkenen bij deze versie van de PWO (zie bijlage 1 voor de precieze onderzoeks­ vragen en opzet).

Geleerde lessen toegepast: meer aandacht voor overlast, communicatie, opzet en faciliteiten Uit het onderzoek constateren we dat in deze versie van de permanente winteropvang een aantal eerder geleerde lessen zijn toegepast. Er is dus sprake van lerend vermogen. In de eerste plaats was er afgelopen winter meer inzet op het verminderen van de overlast in de omgeving (bedelen, winkeldiefstal, openbare dronkenschap, agressief gedrag) door de bewoners van de voorziening. Deze aandacht leidde uiteindelijk – vanaf eind december – tot maatregelen die ervoor zorgden dat de buurt minder overlast ervoer dan in voorgaande jaren, ondanks dat cijfers van de politie dit beeld niet bevestigen. Ook droeg de inzet van hosts na de woelige decemberperiode bij aan een gevoel van veiligheid. In de tweede plaats was er betere communica­ tie met de buurt, voornamelijk door het maandelijkse omgevingsoverleg en doordat het duidelijker was dan voorheen bij wie omwonenden en winkeliers terecht konden voor welk type overlast. Dat zorgde voor meer draagvlak voor de opvangvoorziening. Tot slot waren de interne processen en samenwerking tussen stakeholders in de (organisatie van) de PWO verbeterd. Zo was een deel van de faciliteiten beter dan in eerdere jaren, onder andere waren de ruimtes voor hulpverleners verbeterd en PWO-bewoners konden sneller starten met dagbesteding.

Dat bracht meer rust voor dak- en thuisloze mensen én voor hulpverleners.

Wat kan beter: overlast rondom feestdagen in december, informatie-uitwisseling en medische zorgverlening PWO-bewoners Dat neemt niet weg dat er ook dingen beter kunnen. Uit het onderzoek komt naar voren dat de meeste overlast in de buurt werd ervaren in december. Vooral rondom de feestdagen werden er incidenten ervaren, waarbij de winkeliers zich onvoldoende gehoord voelden. Daarnaast blijft de informatie-uitwisseling tussen de PWO en politie een lastig punt. Vanwege veiligheidsoverwegingen is dit wenselijk, maar door privacy en juridische belemmeringen is dit in de praktijk lastig. Hulpverleners maken zich daarnaast zorgen om de toename in somatische problematiek die zij constateren onder de PWO-bewoners. Problemen komen bij deze doelgroep laat in beeld en het is lastig zicht te houden op hun behandeltraject wanneer de PWO sluit.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

4

De hoofdstukken 1 t/m 4 lichten deze conclusie toe aan de hand van de bevindingen uit het onderzoek. Hoofdstuk 5 bevat de belangrijkste wensen van de geïnterviewden samengevat in aanbevelingen (voor een eventuele PWO 2024/2025). Hoofdstuk 6 geeft meer informatie over de achtergrond van dit onderzoek, over PWO-bewoners en over de betrokken professionals.

Over de bewoners van de permanente winteropvang Er waren in totaal 120 plekken in de PWO, waarvan in totaal 223 personen gebruik hebben gemaakt. Hiervan waren 47 vrouw. Van de 223 opgevangen dak- en thuisloze mensen waren er 201 rechthebben­ den en 22 kwetsbare niet-rechthebbenden*. Niet-rechthebbende personen kregen toegang tot de PWO als er sprake was van ernstige somatische klachten. Van de in totaal 223 PWO-bewoners, hebben 28 personen vorig jaar ook gebruik gemaakt van de PWO. De geïnterviewde PWO-bewoners gaven aan in de zomermaanden vóór de opening in hun eigen netwerk, in een camper of tent, in een eigen woning of op straat te hebben verbleven. Er waren dit keer meer mensen met een drugsverslaving dan met een alcoholverslaving binnen. Meer informatie hierover in bijlage 2. Bij veel dak- en thuisloze mensen is sprake van een combinatie van problemen; de aanpak van die problemen vergt veel tijd van de hulpverleners.

Over dit onderzoek De onderzoekers spraken voor dit onderzoek zowel stakeholders** als bewoners van de PWO. Een aantal punten zijn belangrijk om er alvast uit te lichten (bijlage 1 bevat meer informatie over het onderzoeksdoel en de methode van het onderzoek): • In totaal zijn er 19 interviews afgenomen met 23 stakeholders van 16 verschillende afdelingen van betrokken organisaties. Niet alle organisaties die benaderd zijn hebben ingestemd met een interview, daarom konden hun ervaringen niet worden meegenomen in dit onderzoek. Daarnaast zijn er 39 PWObewoners geïnterviewd. • Het onderzoek is deels kwalitatief en deels kwantitatief van aard. • De geïnterviewde stakeholders kunnen verschillende belangen hebben, wat van invloed kan zijn geweest op de antwoorden die zij gaven op de interviewvragen. Daarnaast waren sommige stakeholders in het voorgaande jaar ook betrokken bij de PWO, waardoor zij een vergelijking konden maken, terwijl dit voor andere stakeholders niet zo was.

Over de PWO op locatie Sportlaan, Den Haag Belangrijkste kenmerken: • Gesitueerd in het voormalige Juliana Kinderziekenhuis (ook wel HagaZiekenhuis genoemd). • Capaciteit voor maximaal 120 mensen, verdeeld over één- en tweepersoonskamers, met een aparte vleugel voor vrouwen. • Alleen voor ‘rechthebbende mensen’: dak- en thuisloze mensen die aanspraak kunnen maken op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)*. Uitzondering op deze regel vormen (niet-rechthebbende) kwetsbare mensen die worden begeleid door Stichting Barka (stichting die dak- en thuisloze migranten afkomstig uit Midden- en Oost-Europa ondersteunt). • Geopend tussen 1 november 2023 en 2 april 2024 (langer dan voorgaande jaren vanwege Pasen). • Dagelijkse woonbegeleiding door het Leger des Heils en het Haags Straatteam van het Daklozenloket.

* Iemand heeft recht op opvang (is rechthebbend) volgens de Wet maatschappelijke opvang wanneer: ‘[Iemand] de thuissituatie heeft verlaten, al dan niet in verband met risico’s voor zijn veiligheid als gevolg van huiselijk geweld, en niet in staat is zich op eigen kracht, met gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met hulp van andere personen uit zijn sociale netwerk te handhaven in de samenleving’. Deze opvang dient verstrekt te worden door het college van de gemeente (7). ** In dit rapport wordt gesproken over stakeholders, hiermee worden de volgende organisaties bedoeld: Leger des Heils, Haags straatteam van het Daklozenloket, beveiliging van International Security Agency (ISA), politie Segbroek, hand­ havingsorganisatie en afdeling veiligheid Stedelijk van de Gemeente Den Haag, HWW-zorg, straatartsen van SHG Gezondheidscentrum Vaillantplein, Parnassia, Brijder, Bedrijveninvesteringszone (BIZ)-vereniging de Fahrenheit, Wijkvereniging Vogelwijk, Wijkvereniging Bomenbuurt, Omwonende, Straatconsulaat en Wereldhuis. Zie bijlage 1.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

5

1  Meer maatregelen in de buurt leidde tot minder ervaren overlast Eén van de (aandachts)punten die naar voren kwam uit de evaluatie van de PWO 2022/2023 was dat de buurt overlast ervoer van het gedrag van een deel van de dak- en thuisloze personen die in de PWO verbleef. Voornamelijk diefstal werd genoemd. Cijfers van de politie laten zien dat de meeste meldingen overlast i.v.m. alcohol of drugs betroffen. Ondanks dat de politie dit jaar meer meldingen registreerde dan vorig jaar, hadden stakeholders het gevoel dat er dit jaar minder overlast was. Een uitzondering hierop was de periode rondom de feestdagen in december. Vooral over de inzet van ‘hosts’ na deze periode zijn de geïnterviewden erg positief, hierdoor keerde de rust terug.

1.1 Algemene overlast leek minder, incidenten betroffen volgens winkeliers en buurtbewoners vaak winkeldiefstal Het lijkt erop dat de buurt dit jaar minder overlast ervoer dan in het voorgaande jaar. De periode in december was woelig, maar vanaf het begin van 2024 leek de rust te zijn wedergekeerd rondom de PWO. Cijfers van de PWO-gerelateerde meldingen die de politie kreeg, bevestigen dit beeld niet, zie kader ‘Overlast in cijfers voor stadsdeel Segbroek’.

“Ik hoor nu in ieder geval met name van bewoners geen klachten. […] Nee, het lijkt alsof de rust weer gekeerd is of de rust weer is nedergedaald. […] Het kan zijn dat er in de winkelstraten kleine incidentjes zijn. In de laatste vergadering van vorige week heb ik daar van de winkeliersvereniging nou niet echt dingen over gehoord. Dus volgens mij is het weer nu zoals het hoort.” – Wijkvereniging Bomenbuurt “De processen lopen beter, we hebben betere afspraken met bijvoorbeeld het Leger des Heils, de PWO, maar ook met de gemeente, met de winkeliers. En dat zorgt er allemaal voor dat het gevoel is, in ieder geval vanuit de politie, dat het beter loopt en daardoor ook iets minder overlast is dan vorig jaar.” – Politie Segbroek “Elke keer als ik ernaar vraag dan krijg ik te horen dat er niet echt bijzonderheden zijn. Dus in het kader van leefbaarheid zitten er denk ik niet heel veel negatieve kanten aan, aan de PWO in het gebied. Want als die er wel waren, hadden wij vaker moeten optreden namelijk.” – Handhavingsorganisatie, gemeente Den Haag

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

6

Overlast in cijfers voor stadsdeel Segbroek De Bomenbuurt en de Vogelwijk vallen allebei onder stadsdeel Segbroek. Uit cijfers van de politie blijkt dat er in dit stadsdeel 295 incidenten van verschillende categorieën zijn geweest, die direct te linken zijn aan de PWO. Vergeleken met dezelfde periode in het voorgaande jaar (vorig jaar waren er 181 incidenten) duiden de cijfers op meer overlast. Deze totaal cijfers kunnen niet met elkaar vergeleken worden doordat er dit jaar meer en uitvoeriger geregistreerd door de politie: Er zijn 90 registraties opgemaakt van alle overleggen en time-in en -outs, wat vorig jaar niet is gedaan. Wanneer deze registraties van het totaal worden afgehaald, is er een stijging van 24 incidenten vergeleken met vorig jaar (van 181 naar 205). De overlast werd door bewoners voornamelijk ervaren in het begin van deze PWO-periode. Op het moment van het schrijven van dit rapport zijn er geen cijfers bekend over verloop van meldingen over de tijd om dit aan te tonen. De meeste incidenten die direct gelinkt waren aan de PWO vielen onder de categorie ‘overlast in verband met alcohol en/of drugs’: er zijn 35 incidenten gemeld in stadsdeel Segbroek gedurende de periode 1 november 2023 tot en met 2 april 2024. In dezelfde periode een jaar eerder zijn er 17 inci­den­ten geweest in dezelfde categorie.

Van de categorie ‘overlast door zwervers’ zijn 33 incidenten direct gelinkt aan de PWO, dit waren er 48 in dezelfde periode een jaar eerder. Van ‘overlast door een verward of overspannen persoon’ zijn 28 incidenten direct gelinkt aan de PWO, dit waren er vorig jaar 18. ‘Overlast door zwervers’ houdt overlast in die is veroorzaakt door een persoon waarvan is vastgesteld dat deze dak- of thuisloos is. Het kan dan gaan om overlast door onder andere ruzie, drinken of rondhangen bij winkels. Vorig jaar stond ‘sociale wijk problematiek’ in de top drie van meest voorkomende incidenten. Doordat de politie inzet anders en meer uitvoerig is vastgelegd is de algemene benaming van sociale wijk problematiek minder in aantal. Andere incidenten zijn hierdoor hoger. In totaal zijn er 7 gebiedsverboden aangevraagd, waarvan er 5 zijn opgelegd. Gemiddeld duurt het 40 tot 45 dagen vanaf de aanvraag voordat het gebiedsverbod daadwerkelijk wordt opgelegd. Nadat het verbod van kracht is geworden, merkt de politie dat de betreffende persoon minder overlast veroor­ zaakt. De politie beschouwt het gebiedsverbod als een effectief middel om overlast te verminderen. Tijdens de aanvraagperiode is ook een definitieve exit bij de PWO voor die persoon van kracht geworden.

Tabel 1 Top drie van meest voorkomende incidenten

Categorieën

1 november 2023 t/m 2 april 2024*

1 november 2022 t/m 31 maart 2023

Gelinkt aan PWO van Segbroek totaal**

Gelinkt aan PWO van Segbroek totaal**

Overlast i.v.m. alcohol/drugs

35

17

Overlast zwervers

33

48

Overlast door verward/ overspannen persoon

28

18

Winkeldiefstal veel genoemd; vooral overlast in Bomenbuurt Door geïnterviewden werd benadrukt dat er wel incidenten zijn geweest waar de politie bij betrokken is geweest, maar dat de algemene leefbaarheid van de buurt goed was. Hoewel de cijfers er niet op duiden, is uit de interviews gebleken dat winkeldiefstal werd ervaren als de voornaamste vorm van overlast.

* Cijfers over dezelfde periode als vorig jaar, met twee dagen verschil (langer open vanwege Pasen) ** Deze incidenten zijn met zekerheid gelinkt aan de PWO

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

7

De meldingsbereidheid bij de winkeliers was laag omdat men van mening was dat het proces van afhandeling van een winkeldiefstal veel tijd in beslag neemt. Daarnaast gaven zij aan dat het vaak lang duurde voor de politie ter plaatse was. Dit samen maakte dat winkeliers minder meldden bij de politie en het regelmatig afdeden met een winkelverbod (zonder melding bij de politie). De overlast lijkt voornamelijk plaats te vinden in de Bomenbuurt (waarin de Fahrenheitstraat ligt) en minder in de Vogelwijk (waarin de PWO staat). Hoofdstuk 4 gaat hier nader op in.

“Er zijn wel incidenten geweest, in ieder geval waar de politie bij betrokken is geweest, dus ik [als handhaver, red.] niet. Maar het algemene beeld is dat het in het kader van leefbaarheid allemaal beheersbaar was.” – Handhavingsorganisatie, gemeente Den Haag “Ik denk dat agressie minder voorkomt en dat ze ook echt wel weten dat als ze zich daar op zo’n dusdanige manier misdragen dat ze dan echt einde verblijf krijgen. […] En het is niet dat er nooit wat gebeurt, maar qua agressie valt het in die winkelstraat gelukkig heel erg mee.” – Beveiliger, ISA

Volgens de wijkagent lijkt de politie-inzet in het gebouw van de PWO zelf ook te zijn verminderd ten opzichte van vorig jaar, omdat hier minder noodzaak toe was.

1.2 Aanpak: hosts, betere rolverdeling professionals, strengere huisregels ‘Hosts’ in reactie op reeks incidenten op straat Eén van de wensen van de ondernemers van de Fahrenheitstraat na de PWO 2022/2023 was de inzet van ‘hosts’, dus mensen die dagelijks patrouilleren in de winkelstraat. Het idee achter deze hosts was dat zij de link kunnen zijn tussen de winkelstraat en de PWO. Met als doel om zo de overlast te beperken. Deze wens is – wel pas na enkele incidenten in december (zie het kader) – gehonoreerd.

“Een van die dingen was onder meer dat we eigenlijk heel graag wilden hebben dat er vanuit het Leger des Heils of van wie dan ook een soort gastheren in de Fahrenheitstraat aanwezig waren. Om op die manier ook te kunnen kijken waar de problemen zijn en wie dat nou veroorzaakt en wat dan ook.” – Bedrijveninvesteringszone (BIZ)-vereniging de Fahrenheit

Deze winterperiode zijn er vanaf 22 december 2023 hosts ingezet als aanspreekpunt voor de bezoekers van de winkelstraat en voor ondernemers. Zij kunnen bijvoorbeeld, indien nodig, ondernemers ondersteunen of bijstaan wanneer zij een klant hebben die overlast veroorzaakt en afkomstig is uit de PWO. Hosts zijn mede­ werkers van het beveiligingsbedrijf dat werkt in de PWO (International Security Agency (ISA)). Namens de PWO surveilleren ze meerdere keren per dag in de Fahrenheitstraat en in het gebied rondom de PWO. Het zijn ‘fysiek grote jongens’, die dankzij het dragen van zichtbare kleding met ‘HOST’ erop, duidelijk herkenbaar zijn. Als ze niet surveilleren, zijn ze werkzaam in de PWO en dus kennen ze de bewoners daarvan. Zij kunnen de doelgroep van de opvang goed aanspreken op eventueel overlastgevend gedrag. Daardoor kan er bij incidenten snel gehandeld worden. Volgens de geïnterviewden helpt dit om de overlast te beperken. Uit de gevoerde gesprek­ken blijkt dat de communicatie tussen de PWO-bewoners en de hosts gemoedelijker gaat dan tussen bijvoorbeeld de PWO-bewoners en de politie. De aanwezigheid van de hosts werd door veel partijen als positief ervaren.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

8

“Dezelfde jongens die als beveiliger bij de PWO staan, die komen ze dan ook weer op straat tegen. En kies ik ook nog een beetje twee fysiek grote jongens uit, dan is de discussie ook snel afgelopen. Dus dat werkt allemaal preventief en het is wat vlakker. De communicatie gaat wat gemoedelijker.” – Beveiliger, ISA “Nee, in het begin waren ze [de hosts, red.] er even nog niet, omdat het was toen echt een beetje kat uit de boom kijken van, is dat wel nodig? Nu zijn ze er en dat gaat goed. Daar zijn we heel blij mee. Het zijn goede jongens, ze kennen al die gasten. Ze kunnen ze aanspreken op gedrag. Dat soort dingen.” – BIZ-vereniging de Fahrenheit

Hosts niet direct ingezet, maar pas na toegenomen overlast rondom feestdagen De inzet van hosts was een wens van de ondernemers voor de gehele periode dat de PWO open was. Die wens is dus gedeeltelijk in vervulling gegaan, de hosts werden ingezet na een reeks van incidenten in de decembermaand. Vooral de ondernemers in de Fahrenheitstraat ervoeren rondom de feestdagen veel overlast: van winkeldiefstallen tot bedreigingen van caissières. De zorgen van de winkeliers zijn besproken in het omgevingsoverleg op 20 december, waarna er per 22 december hosts zijn ingezet (hoofdstuk 4 gaat hier nader op in). Toch voelden een deel van de winkeliers zich genoodzaakt om begin januari een brief aan het college van burgemeester en wethouders te sturen.

“Dus bijvoorbeeld uiteindelijk die afspraak met de hosts op de winkelstraat die de daklozen goed kennen, is natuurlijk heel slim, maar dat hadden ze ook van tevoren kunnen bedenken. Dus niet pas na twee maanden toen de winkeliers een beetje uit hun dak gingen.” – Omwonende “Dus toen ging het fout. Dat heb ik ook een aantal keren aangegeven. Ik zeg, het gaat niet goed. Het gaat nu echt fout. En dan moet je je realiseren dat dus mensen vijf keer op een dag dezelfde mensen in hun winkel pakken voor diefstal of wat dan ook.” – BIZ-vereniging de Fahrenheit “Een verbeterpunt wat ik net al zei, is dat we eerder urgentie hebben voor eventuele problematiek. Want we weten dat in november, december, dat het gewoon wat instabiel wordt in die omgeving en dat we daar gewoon echt wel aan de voorkant op gaan zitten. En ik zou zeker doorgaan met de hosts die we inzetten.” – Veiligheid Stedelijk, gemeente Den Haag

Duidelijke rolverdeling tussen de politie, handhaving en beveiliging In de praktijk was de scheiding in taken en verantwoordelijkheden duidelijk en werkte goed. De inzet van de hosts is door veel partijen als positief ervaren en heeft bijgedragen aan (het wederkeren van) de rust in de winkelstraat. Geïnterviewden gaven ook aan dat de extra inzet van handhaving en hosts fungeerde als ‘extra ogen’ en extra controle. Wanneer de politie het te druk had, konden handhavers en hosts hier goed op inspelen. De duidelijk verschillende taken van de drie partijen vulden elkaar goed aan. Hosts zijn in hun optreden namelijk beperkt tot het aanspreken van personen, geholpen door het feit dat ze de PWO-bewoners persoonlijk kennen. Daarnaast gaf men ook aan dat dit jaar op voorhand de zaken beter op orde waren en het aan de voorkant beter georganiseerd was dan het jaar ervoor. Dit wordt verder toegelicht in hoofdstuk 2.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

9

“We hebben de reguliere handhaving van het basisteam vanuit de gemeente uiteraard, maar die werken hier op het basisteam, die zetten daarop in. Maar we hebben ook het wijkteam, dat is een soort Den Haag-breed team wat op specifieke problemen wordt ingezet. Die worden hier ook ingezet. Dat is ook een hele grote meerwaarde, het zijn extra ogen en extra controle die we hebben die bij gebrek aan politiecapaciteit zeker bijdragen.” – Politie Segbroek “Het botst niet gelukkig, want daar hebben we een te goede band voor tussen handhaving en de politie.” – Handhavingsorganisatie, gemeente Den Haag

Maatregelen om overlast in de buurt te beperken Er was dit jaar een strenger beleid voor PWO-bewoners, met maatregelen om de overlast die sommigen van hen veroorzaken, binnen de perken te houden. Hoofdstuk 3 gaat hier dieper op in. Eén van de bij deze PWO ingezette maatregelen om overlast tegen te gaan, was het voorschrijven van ‘exits’ of ‘einde verblijf’. Het uitzetten van PWO-bewoners kan echter ook nadelige effecten hebben op de rust in de buurt. De politie gaf aan dat mensen bij een exit soms in de buurt bleven rondlopen en daar dan overlast veroorzaakten. Een exit moest daarom weloverwogen zijn.

“Dan wordt er misschien een gesprekje gevoerd met de hulpverlening, krijgen ze misschien wel een exit bij de PWO. En dan lopen ze hier in het gebied, zonder dat we er helemaal vat op hebben, dus ik ben er niet altijd een voorstander van om een exit meteen te geven.” – Politie Segbroek

Als iemand structureel overlast veroorzaakte in de buurt, kon hij of zij een gebiedsverbod krijgen. Vorig jaar kwam naar voren dat de procedure rondom gebiedsverboden langer duurde dan wenselijk was: die kan een paar maanden in beslag nemen. Het verbod werd soms pas opgelegd op het moment dat de PWO al bijna sloot. Daarnaast wordt een gebiedsverbod niet zomaar uitgereikt, maar eerst besproken in het zorg- en veiligheidshuis, waarin alle zorgpartners bij elkaar zitten. De zorg krijgt altijd voorrang. Uit de gesprekken komt de wens naar voren om een kortdurend gebiedsverbod mogelijk te maken, dat sneller tot stand kan komen dan een regulier verbod.

“Het gebiedsverbod is, uit mijn hoofd, afgelopen maanden drie keer uitgereikt aan mensen die een exit verblijf hebben gekregen. Zij zijn in de buurt blijven hangen en hebben daar overlast veroorzaakt. [In geval van een gebiedsverbod, red.] mag je voor een bepaalde periode niet meer in het gebied rondom de PWO komen omdat je daar structureel overlast veroorzaakt. Iemand moet eerst structureel overlast veroorzaken voordat je iemand een gebiedsverbod kan opleggen.” – Veiligheid Stedelijk, gemeente Den Haag “En dan zou het mooi zijn, als je dat [overlast, red.] wel vaststelt, dat je meteen een gebieds­ verbod kan uitreiken, voor de duur van 24 uur, 48 uur, dat je hem uit het gebied hebt. Dat de mensen die bij de PWO wonen, of in de winkelstraat hun bedrijf hebben zitten, ook meteen zien dat hij daar niet meer mag komen. En dat is wel jammer, dat we dat middel nog niet hebben.” – Politie Segbroek

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

10

Een andere maatregel die is genomen om de overlast te beperken, is de invoering van een drank- en bedelverbod op de Fahrenheitstraat. Volgens de ondernemers heeft deze maatregel goed gefunctioneerd.

“Dus het drank- en het bedelverbod is eigenlijk redelijk snel door de burgemeester in orde gemaakt. Dus dat hadden we. Dan konden die mensen in ieder geval daar opgepakt gaan worden. En dat heeft goed gefunctioneerd.” – BIZ-vereniging de Fahrenheit

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

11

2  2  Betere en tijdige communicatie leidde tot meer draagvlak in de buurt Een ander punt dat uit de evaluatie van de PWO 2022/2023 kwam, was dat er behoefte was aan betere communicatie met de buurt (waarbij de naastgelegen Bomenbuurt niet mocht worden overgeslagen). Ook dit punt heeft opvolging gehad. De gemeente zette in de winter van 2023/2024 meer en zichtbaarder communicatiemiddelen in. Dat leidde tot minder klachten en tot een groter draagvlak voor de PWO onder bewoners en winkeliers.

2.1 Aanpak: communicatie via diverse kanalen en p ­ roactieve projectleider Voorafgaand aan opening PWO: bijeenkomsten voor buurtbewoners en winkeliers Dit jaar was er eerdere en betere communicatie over de PWO naar bewoners en winkeliers uit zowel de Vogelwijk als de Bomenbuurt. Voorafgaand aan de opening was er een moment waarbij iedereen een kijkje kon komen nemen in de opvangvoorziening. Hiervoor was een oproep gedaan via een nieuwsbrief voor de buurt en via een uitnodiging aan buurtbewoners per brief. Wel geeft één van de wijkverenigingen aan dat deze brief alleen naar de direct omwonenden is gestuurd. Van de mensen die zijn uitgenodigd zijn er volgens geïnterviewden overigens weinig naar het informatiemoment geweest. Naast de open dag is er een bijeenkomst geweest waarvoor de winkeliers (via BIZ-vereniging de Fahrenheit) en de wijkverenigingen zijn uitgenodigd. In deze bijeenkomst lichtte de gemeente de aanpak van de PWO 2023-2024 toe. Daarnaast is er gevraagd wat er gedaan kon worden om de periode waarin de PWO open was voor iedereen zo aangenaam als mogelijk te maken.

“En het voortraject was heel goed. We hebben toen al heel veel contact met elkaar gehad. En wij hebben toen al aangegeven uit de ervaring van vorig jaar welke dingen we belangrijk vonden.” – BIZ-vereniging de Fahrenheit “We zijn begonnen met een informatieavond natuurlijk weer. Verder konden mensen een rondleiding krijgen in de PWO.” – Politie Segbroek

Elke maand een ‘omgevingsoverleg’ Vorig jaar gaven buurtbewoners en winkeliers aan dat zij behoefte hadden aan een omgevingsoverleg. Zo zouden zij beter op de hoogte zijn, weten wat hen te wachten staat en waar ze terecht kunnen met klachten. Daarom vond er dit jaar een maandelijks omgevingsoverleg plaats met vertegenwoordigers van de wijkverenigingen, bestuur van BIZ-vereniging de Fahrenheit, politie Segbroek, betrokken omwonende en de stadsdeeldirectie van gemeente Den Haag. Door de verbeterde manier van communiceren zijn buurtbewoners en winkeliers meer betrokken bij de PWO. Ook geven betrokkenen aan dat er veel begrip was voor elkaars situatie in dit overlegorgaan.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

12

“Ik denk dat door middel van het omgevingsoverleg wat is gestart, dat de informatie­ verstrekking naar de burger toe en de winkeliersvereniging en degenen die er eigenlijk last van ondervinden voor zover dat van toepassing is, dat die lijn beter is geworden. Ik denk dat vorig jaar, dat dat een gemiste kans is, als je dat zo mag noemen. Dat we daar de burger iets te weinig in hebben betrokken of dat er verbeterpunten in zaten, dat is, denk ik sinds dit jaar beter opgepakt.” – Politie Segbroek

Er was een buurtapp en een Whatsappgroep voor betrokkenen bij het omgevingsoverleg Om naar de buurt te kunnen communiceren over de PWO, werd onder andere een buurtapp via platform ‘Hoplr’ gebruikt. Iedereen die wilde kon zich aanmelden voor deze buurtapp. Hierin werd berichtgeving over de PWO gedeeld door het stadsdeel en de politie. Sommige geïnterviewden vonden overigens dat de berichten op het platform te (of alleen maar) positief waren. Hoofdstuk 4 gaat hier nader op in. Daarnaast was er voor de betrokkenen bij het eerdergenoemde omgevingsoverleg een Whatsapp-groep voor zaken die niet konden wachten tot het volgende overleg. Daarnaast werd er door buurtbewoners gebruik gemaakt van de gebruikelijke Whatsappgroep(en) voor buurtpreventie.

“En er is ook een appgroep ontstaan, georganiseerd. Een appgroep met die afgezanten erin waarin we voor bepaalde dingen op de hoogte werden gehouden. En als we zelf iets zagen, konden we daar ook in communiceren daarover.” – Wijkvereniging Bomenbuurt “Zo’n vraag kun je in de app stellen. En overigens, [medewerker gemeente, red.] zit ook in die app van de gemeente. Die was ik nog vergeten. En dat hebben ze ook netjes uitgezocht wat er aan de hand was en dan kreeg je een terugkoppeling. Het merendeel was wel overigens veel zenden vanuit de PWO.” – Wijkvereniging Bomenbuurt

Centraal telefoonnummer voor meldingen, daarnaast beveiligers en projectleider goed bereikbaar Vorig jaar kwam naar voren dat er duidelijkheid ontbrak rondom een centraal telefoonnummer voor het melden van klachten en incidenten vanuit de buurt. Bij de start in november stelde de betrokken afdelingen van de gemeente Den Haag een escalatieladder op, zodat buurtbewoners en ondernemers wisten wie zij in welke situatie moesten bellen. Bij kleinere incidenten, zoals een verwarde PWO-bewoner, kon men de projectleider vanuit de gemeente bellen, die in goed contact stond met het Leger des Heils. Het Leger des Heils kon direct iemand sturen om de persoon op te halen. Wanneer er een groter incident plaatsvond, zoals vernieling, moest de politie gebeld worden. Daarnaast waren de beveiligers van de PWO bereikbaar voor de buurt.

“De communicatie was dit jaar goed. De dingen die waren aangegeven, zijn gelijk uitgevoerd. Ook is het nummer van de projectleider en van de beveiliging bereikbaar.” – Omwonende “Als het heel heftig is, moeten ze natuurlijk zelf de politie bellen. Maar we hebben een escalatieladder die wordt gevolgd. Dus dat is echt een soort beslisboom om even te kijken van welke stappen je zet.” – Manager, Leger des Heils

Via het telefoonnummer van de gemeentelijke projectleider en dat van de PWO-beveiligers konden eerst de hosts (beschreven in hoofdstuk 1) bij overlast in actie komen. Dit voorkwam dat de politie – die vaak de prioriteit moet leggen bij grotere incidenten elders – gebeld werd voor kleine, door de hosts goed op te lossen, vormen van overlast.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

13

“Ze [de hosts, red.] zijn heel zichtbaar, want die dragen zichtbare kleding. Zij kennen natuurlijk de bezoekers van de PWO, dus de mensen die daar verblijven en ze spreken die mensen ook aan. Ze zijn een aanspreekpunt voor de ondernemers.” – Veiligheid Stedelijk, gemeente Den Haag

Het gebeurde ook regelmatig dat er dingen werden gemeld die geen verband hielden met de PWO. Bij een melding kon het Leger des Heils bevestigen of de persoon wel of niet een PWO-bewoner was.

“Want het gebeurt ook wel dat er dingen worden gemeld, die niet met de winteropvang te maken hebben. En dat gebeurt ook echt wel regelmatig. En [projectleider, red.] vraagt ook weleens, ken je die of die? En dan kennen we hem helemaal niet. Dus het is ook maar een klein gedeelte wat dan voorkomt, wat echt hoort bij de winteropvang.” – Manager, Leger des Heils

De projectleider van de gemeente was zichtbaar en aanspreekbaar De (gemeentelijke) projectleider van de PWO was zeer zichtbaar en aanspreekbaar. Hij heeft de overleggen opgezet en geleid, wat zorgde voor goede communicatie tussen stakeholders. De projectleider is ook de contactpersoon tussen de ondernemers en het Leger des Heils. Zijn nummer was voor hen, maar ook voor andere betrokkenen, goed bereikbaar. Hij informeerde bijvoorbeeld de buurt wanneer er iets speelde, zodat onrust kon worden voorkomen. Wanneer er een winkelverbod werd opgelegd aan een PWO-bewoner, gaf hij dit door aan het Leger des Heils.

“Wat de ondernemers zeggen, is dat de lijntjes tussen ons als gemeente en hen als onder­ nemers veel korter zijn. Dus de projectleider van de PWO die heeft overal ons telefoonnummer achtergelaten, die heeft op wekelijkse basis contact met de ondernemers, stuurt ze af en toe een appje van, hoe gaat het? Zijn er nog bijzonderheden? Gaat ook fysiek regelmatig bij ze langs en dat helpt ook wel om het vertrouwen en die verbinding te hebben. En dat geven de ondernemers aan, dat dat wel echt anders is dan vorig jaar, dus dat vinden zij wel heel prettig.” – Veiligheid Stedelijk, gemeente Den Haag

2.2 Resultaat: men voelde zich gehoord en bood hulp aan; meer acceptatie Uit de interviews kwam dus naar voren dat de gemeente na de tweede versie van de PWO (2022/2023) ‘goed geluisterd’ had naar de omgeving. Buurtbewoners en ondernemers voelden zich hierdoor meer gehoord. Buurtbewoners waren bereid vrijwillige diensten aan te bieden aan de PWO. Winkeliers leken de opvangvoorziening beter te accepteren dan in eerdere jaren.

“De gemeente heeft beter geluisterd naar de omgeving en heeft een aantal dingen ondernomen. Er was ook van te voren een bijeenkomst gepland voor de BIZ’en. Er is ook gevraagd wat ze kunnen doen om het minder vervelend te maken.” – Omwonende

Buurtbewoners wilden de PWO helpen en/of vrijwilliger zijn Een succes dit jaar was het grote draagvlak in de wijk voor de PWO. Er waren veel vrijwilligers uit de buurt die even langskwamen of een activiteit ondernamen. Ook waren er vrijwilligers in het kledingwinkeltje en in de sportruimte en werd er kleding gedoneerd voor de PWO-bewoners. Natuurlijk zijn er wel verschillen in de buurt als het gaat om betrokkenheid.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

14

“Maar we hebben aardig wat vrijwilligers uit de buurt, die juist hier aan de slag willen, die helpen in het kledingwinkeltje of in de sportruimte of langskomen voor een praatje. Op oudejaarsdag hebben ze oliebollen gebracht. Er wordt veel kleding gedoneerd. Er is zeker een betrokkenheid.” – Manager, Leger des Heils “Er is bijvoorbeeld een soort van klein winkeltje. Er staat een grote kledingcontainer aan de Sportlaan en die halen zij [de vrijwilligers, red.] uit. En zij zorgen dat dat samen met bewoners vaak netjes wordt gewassen. En dat het in dat winkeltje terechtkomt, dat is gratis. Dus daar mogen bewoners uitzoeken.” – Wijkvereniging Vogelwijk “Dus ik zie ook wel dat het draagvlak in de wijk voor de permanente winteropvang echt groot is. Er zijn veel vrijwilligers uit de wijk die even langskomen, soms om gewoon een praatje te maken of soms om oliebollen te brengen, soms om activiteiten te ondernemen. Dus dat is echt wel een succes.” – Veiligheid Stedelijk, gemeente Den Haag

Winkeliers leken de PWO beter te accepteren De winkeliers waardeerden de kortere lijnen met de gemeente, de PWO en de politie. Het leek erop dat zij zich door hen gesteund voelden. De proactieve houding van de gemeentelijke projectleider hielp, net als het omgevingsoverleg en de buurtapp. Een winkelier benoemde de fijne communicatie met de nieuwe stadsdeel­ directeur, die goed luisterde.

“Als er nu een winkelier naar mij belt dat er wat is, dan hoef ik alleen maar [naam projectleider, red.] te bellen van de PWO en het wordt opgelost. Dus het is heel anders.” – BIZ-vereniging de Fahrenheit

Ook enkele winkeliers boden hulp aan. Zo stond de Albert Heijn aan de Fahrenheitstraat ervoor open bewoners uit de PWO in dienst te nemen. De supermarkt wilde hen graag via een werkplek structuur bieden. Er is inderdaad een PWO-bewoner geweest die bij de Albert Heijn heeft gewerkt. Helaas moest diegene daarmee stoppen wegens fysieke klachten. Ook gingen binnen de BIZ- Fahrenheitstraat stemmen op om ‘iets’ te organiseren, vooral rondom de decemberfeesten.

“Misschien moeten wij vanuit de winkeliersvereniging, wij kunnen daar niet gaan zitten, maar een steentje bijdragen. Die decembermaand, vooral die kerstdagen, dat soort dingen meer. Dat het voor hen toch net even iets feestelijker wordt.” – BIZ-vereniging de Fahrenheit

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

15

3  Verbeterde opzet van voorziening bracht intern rust en duidelijkheid Uit de evaluatie van de vorige permanente winteropvang (2022/2023) bleek dat de samenwerking tussen de betrokken ketenpartners al goed verliep. Toch zijn ook op dit punt enkele verbeteringen doorgevoerd, zodat de multidisciplinaire aanpak nog beter uit de verf komt. Daarnaast is een aantal faciliteiten in de PWO verbeterd. Dit alles leidde tot meer rust in de opvangvoorziening.

3.1 Organisatorische aanpak: heldere verantwoordelijk­ heden, duidelijk (huis)beleid Verantwoordelijkheden binnen de PWO goed gestructureerd De verantwoordelijkheden van de stakeholders betrokken bij de organisatie van de PWO waren goed gestruc­ tureerd en de lijnen waren kort. Het Haags straatteam van het Daklozenloket had dit jaar één coördinator die de organisatorische taken op zich nam, zodat de overige medewerkers zich konden bezighouden met de PWO-­bewoners. Dit in tegenstelling tot het voorgaande jaar waarin alle medewerkers van het Haags straat­ team van het Daklozenloket zich bezighielden met de organisatorische taken naast de andere werkzaamheden, wat soms wat ongestructureerd aanvoelde. Door dit bij één persoon neer te leggen, was er meer overzicht en duidelijkheid.

“Toch om de boel wat scherper te zetten, we hebben natuurlijk vorig jaar [ervaring opgedaan, red.] met die verschillende organisaties hier en toen merkten we zelf wel dat we echt onwijs veel dingen ook organisatorisch deden, maar dan allemaal. Dus daar werden we natuurlijk na tijdje een beetje wiebelig van, dus toen dachten we van, het is ook natuurlijk handig als gewoon één iemand dat doet en dan kan de rest weer andere dingen doen. Dat pakt best wel goed uit.” – Haags straatteam

Wekelijks was er een intern afstemmingsoverleg met het Leger des Heils, het Haags straatteam van het Daklozenloket, projectleider vanuit de gemeente, de politie, de handhavingsorganisatie en beveiliging. Dit jaar werd er tijdens de overleggen ook casuïstiek (anoniem) besproken, wat voorheen niet gebeurde. Daardoor wisten de betrokken partijen beter wat er speelde binnen de PWO en hoe hier (preventief) mee om te gaan. Onder andere door dit overleg waren de lijnen kort en kon men elkaar makkelijk vinden om dingen af te stemmen.

“[Over de vraag waarom het een verbetering is dat er casuïstiek wordt besproken] Zodat voor iedereen duidelijk is wat er allemaal speelt en hoe we daar al het beste mee om kunnen gaan, dus stel dat er al een kleine zorg is en dat het lijkt op een geval wat eerder is geweest, dan kunnen we ook preventief dingen gaan bedenken.” – Haags straatteam “Dus we spreken elkaar veel, houden elkaar op de hoogte, face to face of even per mail of online. Rondom de deelnemers, rondom bijzonderheden.” – Manager, Leger des Heils

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

16

“Nou, ik denk dat [ik het meest trots ben op, red.] de samenwerking tussen heel veel verschillende partners. Dat het toch lukt dat we ondanks de verschillende belangen, dat we toch allemaal de neus dezelfde kant op hebben en houden.” – Politie Segbroek

De partijen waren goed op de hoogte van de gezondheidssituatie van PWO-bewoners doordat het contact tussen het straatteam, de straatverpleegkundigen, Parnassia en Brijder goed was. Ook tussen straatverpleeg­ kundigen en straatdokters was de samenwerking goed. Straatverpleegkundigen konden dak- en thuisloze patiënten die in de PWO verbleven makkelijk in het oog houden en de zorg voor hen opvolgen na diagnose en/of behandeling van de straatdokter. Volgens de straatverpleegkundigen was het helpend dat zij veel van de medewerkers van het Leger des Heils kenden van vorig jaar en van andere locaties waar zij routes rijden. Men weet elkaar daardoor te vinden en kan snel beslissingen nemen.

“[Over samenwerking tussen professionals, red.] Goed, maar dat liep het natuurlijk al. Ik vind dat het echt heel goed loopt, sowieso op het medische vlak. Iedereen weet elkaar te vinden, de routes zijn helder, zonder dat het allemaal oeverloos lang duurt. Wat mij betreft kan het niet beter.” – Straatverpleegkundige, Haagse Wijk en Woonzorg (HWW-zorg) “Dat daar dus verschillende disciplines komen, wijkverpleegkundigen of straatverpleegkundigen, het Daklozenloket zit daar, ze worden daar door de dokter gezien ook. Die zit er volgens mij iedere maandag. En dat instanties korte lijntjes met elkaar hebben, dus dat je snel kan schakelen, kan afstemmen.” – Behandelmedewerker, Parnassia

Wel waren er wat nuances in de goede samenwerking. Tussen sommige hulpverleners en de begeleiding binnen de PWO was er minder samenwerking dan wenselijk was. Zij merkten op dat niet iedereen van de begeleiding wist wie de hulpverleners waren en wat ze deden. Voor de hulpverleners zou betere herkenning en samenwerking wenselijk zijn om goed op de hoogte te blijven van de PWO-bewoners en voor soepele doorverwijzing.

Ook de lijnen met de buitenwereld waren kort Zoals beschreven in hoofdstuk 2, was er dit jaar beter contact tussen enerzijds de buurtbewoners en winkeliers rondom de PWO en anderzijds de stakeholders betrokken bij de opvangvoorziening. Men was positief over de projectleiding vanuit de gemeente. Bij een voorval kon het Leger des Heils (via de projectleider) de buurt op de hoogte stellen en andersom. Dit maakte ook dat begeleiding binnen de PWO actie konden ondernemen wanneer een PWO-bewoners overlast veroorzaakte en/of diens kant van het verhaal horen. De in hoofdstuk 2 beschreven escalatieladder hielp, evenals de zichtbaarheid en aanspreekbaarheid van de gemeentelijke projectleider.

Duidelijk beleid met bijbehorende instrumenten zorgde intern voor overzicht en rust Dit jaar was er een strenger beleid voor bewoners van de PWO. De begeleidende stakeholders hadden ook meer instrumenten tot hun beschikking om in te grijpen bij ongewenst gedrag. Zo gaf het verbeterde systeem van in- en uitchecken beter zicht op wie er binnen en buiten de PWO waren. Een verandering was dat er een beveiligingspost was ingericht naast de toegangsdeur waar PWO-bewoners hun tag met QR-code scanden, zowel bij binnenkomen als bij weggaan. Dit werd ook geregistreerd in een ‘opvangapp’, waar dit jaar gebruik van werd gemaakt. Hierin werd (ook) bijgehouden in welke opvangvoor­ ziening personen verbleven, of en naar welke dagbesteding ze gingen, verblijfsduur in de PWO en kamer­ bezetting van de PWO. Toch zou volgens sommige geïnterviewden de controle op het in- en uitchecken strenger kunnen.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

17

“Nu moet je inchecken en uitchecken, dat vind ik irritant. Ik doe het want het is een regel. Ik begrijp het wel want het is voor de veiligheid dat ze weten wie er in huis is en wie weg is.” – Bewoner, vrouw, 32 jaar “Dat we dan ook gewoon kunnen schatten en kunnen schakelen met het Daklozenloket van, ik zie dat deze meneer hier een week niet is ingecheckt, kan je even kijken of hij niet in detentie zit? […] Dan kunnen we zien, hij zit dan veilig daar, maar dan kunnen we wel een bedje weghalen en iemand anders plaatsen. Dat is wel belangrijk dat we die doorstroom goed door hebben.” – Medewerker, Leger des Heils

Daarnaast maakte dit jaar het Leger des Heils gebruik van een protocol. Aan de hand van dit protocol besloot de begeleiding bij welke situatie een time-in of time- out van welke duur en wanneer een exit werd uitgesproken. Bij een time-out moest een PWO-bewoner tijdelijk de PWO verlaten. De politie werd op de hoogte gehouden van time-outs en exits. Dit schepte duidelijkheid tussen de betrokken stakeholders. Sommige partijen gaven wel aan dat er in bepaalde gevallen meer ruimte nodig was voor overleg, omdat simpelweg het protocol volgen niet voldeed in die specifieke gevallen.

“Toen [vorig jaar, red.] was er nog veel politie en veel gedoe, vervelende mensen. Nu is het rustiger, mensen die vervelend zijn en zich niet aan de regels houden zijn weg.” – PWO-bewoner, vrouw, 28 jaar “Er werd dit jaar meer dan vorig jaar vanuit het Leger gewerkt met time-in’s en time-out’s en zij hebben daar nu een heel duidelijk protocol voor. Voor welke overtredingen je een time-in of een time-out krijgt, en na hoeveel het een exit moet gaan worden.” – Haags straatteam

Wanneer een PWO-bewoner een ‘exit’ kreeg, hield dit in dat diegene voor de gehele winterperiode niet meer welkom was in de PWO. Een exit is geldig voor één winterperiode. Personen die in het voorgaande jaar een exit hebben gekregen, waren dit jaar dus wel weer welkom. Wanneer mensen zich misdroegen, konden ze wel (opnieuw) einde verblijf krijgen. Dit jaar zijn er vrij veel exits uitgeschreven: op 1 februari (dus drie maanden na opening) waren er al evenveel exits als in de gehele vijf maanden van opening in de vorige winterperiode, namelijk zestien. Voor een exit waren wel meerdere ogen per dossier nodig en werd tussen het Leger des Heils en Haags straatteam van het Daklozenloket overlegd. Door het strengere beleid kregen een aantal PWObewoners een exit, of ze vertrokken op eigen initiatief. Vorig jaar gaven verschillende stakeholders al aan dat overlast voornamelijk werd veroorzaakt door een kleine groep mensen. Dit jaar gaven geïnterviewden aan dat de start van de PWO onrustig was, omdat er veel mensen verbleven die overlast veroorzaakten. Na het uitschrijven van exits voor personen die veel onrust veroorzaakte, werd het rustig(er) op de locatie. In totaal hebben 26 PWO-bewoners een exit gekregen.

“Zeker aan het begin van het project […] is eigenlijk iedereen welkom. En naarmate de tijd vordert, krijgen steeds meer mensen een time-out of een exit. En dan wordt het rustiger.” – Beveiliger, ISA “Vorig jaar hadden we best wel veel [mensen die overlast veroorzaakten, red.] die heel lang hier bleven en die hebben we nu ook gehad, maar die gingen er gelijk al uit in december. Die krijgen gewoon einde verblijf, maar dat scheelt enorm, als één iemand, terwijl bijna iedereen thuis is, onwijs luidruchtig gaat doen, elke keer weer, dag in dag uit, dan gaat zo’n hele groep gewoon mee. En als zo iemand verdwijnt, dan zie je iedereen zo weer inzakken en nu hebben we gewoon bijna niemand meer [die overlast veroorzaakt, red.].” – Haags straatteam

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

18

3.2 Aanpak voorzieningen: dagbesteding, verbeterde ­ruimtes en inspraak Het was makkelijker voor PWO-bewoners om naar dagbesteding te gaan Opvallend dit jaar was dat een groot deel van de PWO-bewoners (namelijk 94) aan dagbesteding deed, zowel binnen als buiten de PWO. Hierdoor waren veel PWO-bewoners overdag weg, waardoor het binnen rustig was. Ook verveelden de PWO-bewoners zich minder en zorgde dagbesteding voor structuur. Dat had als gevolg dat er minder sprake was van onrustig gedrag. Dat er dit jaar meer PWO-bewoners naar dagbesteding gingen, kwam grotendeels doordat de procedure anders verliep dan vorig jaar. Er was afgesproken dat het Haags straatteam van het Daklozenloket goedkeuring gaf en dat de betreffende persoon al naar dagbesteding kon terwijl de benodigde indicatie werd aangevraagd. Voorheen moest gewacht worden tot de indicatie rond was. Achteraf bleek dat het verstrekken van de indicaties niet helemaal goed tot uitwerking is gekomen door ruis bij betrokken partijen. Het is op het moment van schrijven van dit rapport nog niet bekend of dit allemaal is rechtgetrokken. Wel konden de PWO-bewoners tijdens verblijf in de PWO dus vast probleemloos gebruikmaken van dagbesteding. Daarnaast is er dit jaar een busje ingezet van het Leger des Heils om PWO-bewoners die niet zelf naar de dagbesteding konden, te brengen.

De bewoners konden ook gebruikmaken van een aantal leenfietsen.

“Dus het wegnemen van drempels om iets te doen, dat doen ze heel goed. […] Het bieden van een structuur in het leven van deze doelgroep helpt vaak natuurlijk om uit je vicieuze, negatieve cirkel te komen. Dus dat zijn ook echt wel mooie dingen die ik terug hoor.” – Veiligheid Stedelijk, gemeente Den Haag “Pas ook een man, die had een winkelverbod; heb ik toen een serieus gesprek mee gehad, waarschuwing, het stelen van een flesje wijn. Die zat hier ook echt in tranen van, stress, dit en dat, ik had het niet moeten doen, maar dit en dat allemaal. Die doet nu een dagbesteding, loopt met een bedrijfsjasje aan en hij straalt, is blij, is even lekker bezig.” – Manager, Leger des Heils

Spreekkamers verbeterd De straatverpleegkundigen en -dokters waren erg te spreken over de voorzieningen. De ruimte voor medisch onderzoek was verbeterd: Er was een bureautafel en een behandeltafel, en ruimte om medische materialen te bewaren. Daarnaast zat de ruimte in één gang samen met kantoren van andere organisaties. Dit droeg bij aan het kort kunnen houden van de lijnen tussen verschillende hulpverleners. De gang met kantoren was niet vrij toegankelijk voor PWO-bewoners. Zij konden onder begeleiding van het Leger des Heils naar het spreekuur toe. Doordat de gang alleen toegankelijk was voor personeel, gaf dit de zorgverleners ook een gevoel van veiligheid. Een kanttekening hierbij was dat sommige zorgverleners zich juist minder veilig voelden wanneer er geen ander personeel in de kantoren aanwezig was en er geen zicht was op de spreekkamers.

Rokers- en gebruikersruimte uitgebreid; ruimer aanbod van maaltijden Voor de PWO-bewoners is dit jaar de rokers- en gebruikersruimte uitgebreid. Waar er eerst één afdakje was met een picknicktafel, staan er nu twee open containers met in iedere container een picknickbank. Onderling gold de regel dat de ene container met muziek was en de ander zonder. Daarnaast was er voor het eerst een fitnessruimte met een aantal fitnessapparaten om in beweging te blijven. Ook waren er dit jaar een aantal computers beschikbaar gesteld. Een aanbeveling uit het evaluatieonderzoek PWO 2022/2023 was het verbeteren van het eten voor de PWO-­bewoners. Zij en een deel van de stakeholders waren hierover destijds niet tevreden. Daarom is het aanbod dit jaar uitgebreid met twee opties: vegetarische maaltijden en halalmaaltijden. Ondanks de ruimere keus geven sommige stakeholders en een deel van de PWO-bewoners aan dat de smaak en kwaliteit niet veranderd zijn ten opzichte van vorig jaar. Wel geeft een groter percentage aan toegang te hebben tot gezonde voeding ten opzichte van vorig jaar, zie bijlage 2.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

19

“Het eten is niet goed. Het eten is niet lekker. Het is oud eten denk ik, dat is niet gezond. Het is niet gekookt. Ik eet wat ik kan, sommige dingen kun je niet eten.” – PWO-bewoner, man, 33 jaar

Inspraakmogelijkheid voor PWO-bewoners Nieuw dit jaar was de ‘verbetertafel’ van het Straatconsulaat. In dit tweewekelijkse overleg konden PWObewoners in gesprek met het Straatconsulaat over wat goed gaat binnen de opvangvoorziening of wat beter kan. Het Straatconsulaat kon dit vervolgens bespreekbaar maken bij de andere betrokkenen in de organisatie van de PWO. Hierdoor hadden de PWO-bewoners meer inspraak.

Ruimte voor verbetering in de praktische voorbereiding en opzet Naast de verbeteringen in de opzet van de PWO benoemen stakeholders nog een aantal punten van aandacht. Er zou een kloppend brandplan moeten komen en ook de aansluiting van water en elektra kan efficiënter. Daarnaast zou de veiligheid nog beter kunnen door afsluitbare zijdeuren en extra aandacht te besteden aan de veiligheid van gespreksruimten voor hulpverleners, bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat daar goed zicht op is of uit te rusten met een alarmknop. Om de rust en structuur binnen de PWO nog beter te kunnen waarborgen benoemen sommige stakeholders dat een kleinere opvang beter behapbaar is. Ook zou het scheiden van groepen met verschillende vormen van problematiek kunnen helpen, wat ook beaamt wordt door geïnterviewde PWO-bewoners.

“Ze moeten niet allerlei soort mensen in 1 plek houden, dat kan chaotisch worden. […] Mensen worden beïnvloed door elkaar, ook al heb je weinig problemen worden andere mensen daardoor beïnvloed. [...] Ik vind sommige mensen hier niet passen. Dat mensen zoals ik gemengd zijn met mensen die psychische problemen hebben is niet goed.” – PWO-bewoner, man, 25 jaar “Dat je een aparte vleugel hebt met een aparte verslavingsafdeling. […] Een vriend van mij heeft gehad dat mensen niet gebruikten toen ze binnenkwamen, gingen wel verslaafd weg.” – PWO-bewoner, man, 53 jaar

3.3 Resultaat: rust en duidelijkheid voor PWO-bewoners én stakeholders De aanpak dit jaar op organisatorisch en facilitair vlak zorgde voor meer rust, structuur en duidelijkheid binnen de PWO, zowel voor medewerkers als voor bewoners. De laagdrempeligheid, zoals het toestaan van roken en gebruiken, en de tweepersoonskamers, vinden de PWO-bewoners nog steeds pluspunten ten opzichte van andere opvangvoorzieningen. Door de toegenomen deelname aan dagbesteding heerste er meer rust dan in voorgaande jaren. Daarnaast was het voor bewoners duidelijker dan in eerdere versies van de PWO dat het een tijdelijke voorziening is die sluit in april. Dat voorkwam verwarring. Toch werd deze duidelijkheid weer deels tenietgedaan, toen tijdens het uitvoeren van dit onderzoek bekend werd dat de PWO zeer waarschijnlijk toch langer open zou blijven als Haagse Tussenvoorziening*.

* De Haagse Tussenvoorziening is een pilot voor het langer openstellen van de PWO in de periode 2 april tot en met 31 mei 2024. Dit werd uitgevoerd met dezelfde partijen en maatregelen als bij de PWO. De Haagse Tussenvoorziening biedt verblijf aan 80 dak- en thuisloze mensen die voldoen aan de toegangscriteria zoals beschreven in de brief van het college van burgemeester en wethouders aan de commissie Samenleving op 29 maart 2024 (8).

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

20

“Alleen wat gebeurt er nu, dat ze de PWO extra lang openhouden. Maar dat het Daklozenloket of alle partners, hebben geen zicht op dat die mensen ook daadwerkelijk kunnen doorstromen in die extra tijd. Dus dat is wel een dingetje, vind ik, waarom houd je hem dan open? Dat is niet handig, want we hebben een afspraak met de buurt, we hebben een afspraak met de politie, we hebben een afspraak met de ketenpartners, van 1 november tot en met 2 april, omdat 1 april een feestdag is. […] En daar gaat communicatie een behoorlijke pil mee krijgen.” – Politie Segbroek “Nu gaan ze dicht en dan gaan ze open en dan komen de mensen van straat weer en begint het opnieuw. Ik heb liever dat je hier kan blijven en kan werken, en een kamer en iets kan opbouwen. Dan ga je jezelf inzetten om iets te bereiken.” – PWO-bewoner, man, 68 jaar

Doorstroomfunctie PWO bemoeilijkt door schaarste in plekken in de maatschappelijke opvang De permanente winteropvang fungeert idealiter niet alleen als opvangvoorziening, maar bevordert ook de doorstroom van dak- en thuisloze mensen naar een vorm van zelfstandig of begeleid wonen. Dit jaar werd echter duidelijk, meer nog dan vorig jaar, dat de doorstroom op verschillende vlakken stagneert. In de GGZ zijn er al langere tijd wachtlijsten. Er zijn PWO-bewoners met een zorgmachtiging die eigenlijk in een kliniek moeten worden opgenomen, maar toch in de PWO verblijven. Ook voor de crisisopvang is een wachtlijst. Daarnaast loopt de maatschappelijke opvang vast en is er een tekort aan (betaalbare) woningen. Stakeholders benoemen dat de maatschappelijke opvang al vol zat toen de PWO openging, terwijl het eigenlijk de bedoeling is dat PWO-bewoners daar uiteindelijk instromen. Doordat opvang­ plekken in de ‘schil’ rondom de PWO schaars zijn – en steeds schaarser worden – stokt dus de door­ stroom. Dit is een groter en al langer bekend probleem waar de betrokkenen bij de PWO geen invloed op hebben. Wel is dit een verklaring voor het lagere aantal personen dat positief is doorgestroomd en voor de terugkeer van dak- en thuislozen die ook in eerdere jaren in de PWO verbleven.

In totaal zijn er 42 PWO-bewoners positief doorgestroomd (ten opzichte van 84 in het voorgaande jaar), dat wil zeggen naar een voorziening die een dak boven het hoofd biedt. In de praktijk fungeert de PWO voor veel dak- en thuisloze mensen als ontlasting van hun netwerk waarin zij vaak de rest van het jaar verblijven. Voor dak- en thuisloze mensen die op straat leven, biedt de PWO een plek om gedurende de winter­ maanden op adem te komen. Ook benoemen een aantal stakeholders dat er ‘nieuwe’ dak en thuisloze mensen zijn die, na bijvoorbeeld een (echt)scheiding, niet zelfstandig betaalbare huisvesting kunnen vinden. Verschillende stakeholders waarschuwen dat de doelgroep mogelijk groter zal worden in de komende jaren, door de complexe maatschappelijke problematiek en stagnatie van doorstroom­mogelijk­heden. Na het sluiten van de PWO zijn er initieel 95 bewoners doorgestroomd naar de Haagse Tussenvoor­ ziening, die op dezelfde locatie als de PWO geopend was in april en mei. Van 44 PWO-bewoners is niet bekend waar zij naartoe zijn gegaan. Ook zijn er kleine aantallen PWO-bewoners na het verlaten van de PWO naar hun netwerk gegaan, terug gegaan naar het land van herkomst of in detentie gekomen. Meer cijfers over uit- en doorstroom zijn te vinden in bijlage 2.

Permanente winteropvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

21

4  Niet alles gaat goed: overlast in december, informatieuitwisseling en dak- en thuisloze mensen zijn vaker ziek De ervaringen zijn overwegend positief. Toch ging niet alles goed. De verhoogde aandacht voor overlast kon niet voorkomen dat er in december incidenten waren waar met name winkeliers last van hadden. Er waren ook andere punten van zorg: gegevensuitwisseling tussen politie en professionals blijkt juridisch niet goed mogelijk, ouders durven hun kind in de buurt van de PWO niet alleen over straat te laten gaan en er is meer somatische problematiek in de groep dak- en thuisloze mensen.

4.1 Overlast nam in de decembermaand toe, winkeliers ­voelden zich toen niet gehoord Aanvankelijk tevredenheid in de buurt, maar overlast nam toe in december In de eerste weken dat de PWO open was, waren de winkeliers en buurtbewoners tevreden over de hoeveelheid politieagenten en handhavers (boa’s) die ze op straat zagen. Er werd weinig overlast ervaren. Zoals hoofdstuk 1 al liet zien, nam echter in december de overlast toe. Niet alleen overlast veroorzaakt door PWO-bewoners, maar ook door andere groepen mensen die volgens buurtbewoners van buiten de wijk kwamen.