RIS319865 Bijlage 3 Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 Ruimte voor ontwikkeling

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028

Ruimte voor ontwikkeling

Inhoud Voorwoord

6

Inleiding

9

1. Ambities

11

1.1

Aangepast subsidiestelsel

12

1.2

Ambities nu en in de toekomst

14

1.3 Kandidatuur Culturele Hoofdstad van Europa 2033

14

2. Reactie op beschouwingen van de Commissie

16

2.1

Artistiek beleid

17

2.2

Zakelijk beleid

19

2.3

Diversiteit en inclusie

20

2.4

Cultuureducatie

21

2.5

Makersklimaat

24

3. De infrastructuur van de culturele sector

27

3.1

Beeldende kunst

29

3.2

Cultuureducatie

31

3.3

Cultuurparticipatie

32

3.4

Dans

36

3.5

Film

37

3.6

Letteren

39

3.7

Musea en collectiebeheer

41

3.8

Muziek (klassiek, oud en nieuw)

42

3.9

Muziek (pop, jazz, urban en elektronisch)

44

3.10 Theater

45

Evaluatie MJB 2025-2028 en aandachtspunten

48

4. Kader en procedures Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

2

50

5. Instellingen

64

Stichting Project Space 1646

67

Stichting 3voor12 Den Haag

71

Stichting Aight

74

Stichting Amare

78

Stichting Another Kind of Blue

82

Stichting Art-S-Cool

86

Stichting Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid

90

Bibliotheek Den Haag

93

Bibliotheek Den Haag

97

Stichting Cat Smits Company

101

Stichting Fynn Ltd.

105

Stichting Ciconia Consort

108

Stichting Other World Productions

115

Stichting Culture Unlimited

119

Stichting CultuurSchakel

122

Stichting De Betovering

127

Stichting De Dutch Don’t Dance Division

130

Stichting De Mix Wereldmuziektheater

134

Stichting Design Museum Dedel

137

Stichting Ensemble Klang

140

Stichting Escher Collectie

144

Stichting Festival Classique

148

Stichting Filmhuis Den Haag

152

Stichting Theatergroep MES

156

Stichting Mind the Generations

159

Stichting Girls in Woods

162

Stichting de Grafische Werkplaats

165

Stichting Grauzone

168

Stichting Haags Historisch Museum

172

Coöperatie Haags KunstAtelier U.A.

176

Stichting Haags Theaterhuis

179

Stichting Het Nationale Theater

183

Stichting Slagwerk Den Haag

188

Stichting Holland Dance Festival

192

Stichting House of Rat

196

Stichting Huis van Gedichten

199

Vereniging Instrument Inventors Initiative

203

Johan Wagenaar Stichting

207

Stichting Kalpanarts

210

Stichting Ensemble Kluster

214

Stichting Koorenhuis

217

Stichting Korzo

221

Stichting Kunstmuseum Den Haag

225

Stichting Laaktheater

230

Stichting Ballet van Leth

234

Stichting Matangi Strijkkwartet

238

Stichting Ensemble Modelo62

241

Stichting Movies that Matter

244

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

3

Stichting Museon|Omniversum

248

Stichting Museum Beelden aan Zee

252

Stichting Museum Bredius

255

Stichting Musica Antica

258

Stichting Musicon

261

Stichting Muzee Scheveningen

265

Stichting Nederlands Dans Theater

270

Stichting Nest Foundation

275

Stichting New European Ensemble

279

Stichting OFF Projects

283

Stichting OPERA2DAY

287

Stichting Cultureel Centrum PAARD

290

Stichting Page Not Found

294

B.V. Panorama Mesdag

298

Stichting Percossa

302

Stichting Place in Progress

306

Stichting Podium NOORD

311

Stichting Poezieboys

315

Stichting Popdistrict

318

Stichting Haags Pop Centrum

322

Stichting ProJazz

326

Vereniging van Beeldende Kunstenaars ‘Schilderkundig Genootschap Pulchri Studio’

329

Stichting Rabarber

332

Stichting Het Residentie Orkest

336

Stichting Rewire

340

Stichting SPREEEK, Den Haag in Debat

345

Stichting The English Theatre

348

Stichting Gezamenlijke Projecten Haagse Musea

351

Stichting Story Academy

354

Stichting Stroom Den Haag

359

Stichting The Grey Space in the Middle

362

Stichting Literair Theater Branoul

366

Stichting Theater aan de Hobbemastraat

369

Stichting De Nieuwe Regentes

374

Stichting Theater Dakota

378

Stichting Theatergroep Drang

382

Stichting Theaters Diligentia & PePijn

386

Stichting Topaze

391

Stichting West

394

Stichting Writers Unlimited

398

Stichting Yangambi

403

Stichting Zuiderparktheater

406

Colofon

411

Gemeente Den Haag September 2024

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

4

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

5

Voorwoord Als wethouder voor Cultuur heb ik de eer om geregeld getuige te zijn van de bijzondere creativiteit van onze stad. Het is dankzij jullie – alle instellingen, makers en performers – en dankzij de grote variatie aan disciplines, kunstvormen en -uitingen dat we kunnen genieten van een rijk en divers cultureel aanbod, waarbij er voor iedereen ruimte voor expressie is. Ik en velen met mij zijn dan ook ongelooflijk trots op de inzet en het doorzettingsvermogen van deze sector. Daarbij wil ik mijn oprechte dank uitspreken aan iedereen die heeft bijgedragen aan het intensieve proces van het Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur. Het vergt iedere vier jaar weer een enorme inspanning en zonder de toewijding en energie van alle betrokkenen zouden we niet staan waar we nu staan. In het bijzonder dank ik alle instellingen die een aanvraag voor het Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 hebben gedaan. Hun inzet, toewijding en creatieve plannen maken ons culturele landschap uniek en veelzijdig. In dit Meerjarenbeleidsplan staat hoe wij het Haagse culturele veld willen vormgeven in de komende vier jaar. De basis hiervoor is gelegd in het Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028, waarin de beleidsdoelen voor de komende jaren staan beschreven. Dit kader is mede tot stand gekomen dankzij de Haagse culturele instellingen, inwoners, makers en andere betrokkenen.

Na de vaststelling van dit Beleidskader en het indienen van de plannen is een onafhankelijke Adviescommissie aan de slag gegaan. Deze Commissie stond voor de uitdagende taak om alle plannen te beoordelen binnen het Beleidskader en de gestelde financiële kaders. Dit hebben de Commissieleden met de grootst mogelijke zorg en aandacht gedaan. In Den Haag zijn we trots op ons prachtige, gevarieerde en bijzondere cultuurlandschap. De omvang van dit ‘landschap’ maakt het tegelijkertijd onvermijdelijk dat we moeten kiezen waar de beschikbare middelen terechtkomen. Die keuzes zijn niet altijd makkelijk. Ze leiden soms tot teleurstellingen, tot andere wijzen van voortbestaan of zelfs tot het wegvallen van een instelling. Ook dit vraagt om flexibiliteit en doorzettingsvermogen van de sector. In ons beleid streven we er altijd naar rechtvaardig en helder te zijn. We zijn van mening dat de huidige procedure houvast biedt bij de beoordeling van aanvragen en voor een gelijk speelveld zorgt. Hierdoor kan iedere aanvrager aanspraak maken op de subsidiemiddelen. Het nieuwe subsidiestelsel geeft meer duidelijkheid en leidt ook tot het behoud van belangrijke functies voor onze stad. Vanzelfsprekend zullen we dit proces evalueren. Het is essentieel dat we blijven leren en verbeteren. Want ook hiervoor blijft ‘ruimte voor ontwikkeling’.

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

6

De lovende woorden aan de cultuursector en de adviezen van de Commissie zijn voor ons een waardevolle bevestiging dat we op de goede weg zijn. We gaan zowel gevestigde sectoren versterken, alsook nieuwe aanvragers verwelkomen. De inzet en innovaties van de cultuursector zijn onmisbaar voor de dynamiek en groei van onze stad. We besteden dan ook extra aandacht aan ruimte voor ontwikkeling. Niet alleen aan de mogelijkheid om te groeien en te innoveren, maar ook aan het stimuleren van samenwerking en kruisbestuiving. We willen een omgeving creëren waarin kunst en culturele instellingen zich kunnen ontplooien en nieuwe initiatieven kunnen ontkiemen. Zo blijft de culturele sector een bron van inspiratie en vernieuwing voor iedereen in onze stad. Saskia Bruines Wethouder Financiën, Cultuur en Economie

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

7

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

8

Inleiding In dit Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 (hierna MJB 2025-2028) is de verdeling van de subsidies aan de diverse culturele instellingen in Den Haag voor de beleidsperiode ­ 2025-2028 vastgelegd. Daarmee vormt dit beleidsplan de basis van de culturele infrastructuur van onze stad voor de komende jaren. De Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-20281 (hierna: de Commissie) heeft zich bij de beoordeling van de subsidieaanvragen gebaseerd op de ingediende beleidsplannen van de instellingen. Daarbij heeft zij de beoordelingscriteria uit de Subsidieregeling meerjarenbeleidsplan kunst en cultuur 2025-2028 categorie B2 en categorie C3 en de richtlijnen en beleidsdoelen van het Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 ‘Ruimte voor ontwikkeling’4 (hierna: Beleidskader) aangehouden. In het volgende hoofdstuk reageren wij5 op de algemene observaties van de Commissie met betrekking tot het culturele veld in (verhouding tot het belang van) Den Haag en op de aandachtspunten die zij met ons, de Haagse culturele sector en de stad heeft gedeeld. In het tweede hoofdstuk reageren wij op de analyse die de Commissie per discipline geeft in het advies, waarna in het derde hoofdstuk de kaders en de procedures van het Meerjarenbeleidsplan uiteen zijn gezet. Het laatste hoofdstuk is gewijd aan de 91 instellingen die een vierjarige subsidie hebben aangevraagd.

In dit hoofdstuk zijn alle adviezen van de Commissie een op een overgenomen. Onder ieder instellingsadvies verwoorden wij onze reactie en ons besluit, waarbij wij het definitieve subsidiebedrag voor elke afzonderlijke aanvrager vermelden. Wij hebben in geen enkel geval afgeweken van het door de Commissie geadviseerde aantal punten en nemen het totaal aantal punten per advies dan ook over.

1

Gemeente Den Haag (2023). RIS314386 Instellen Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028

2

Gemeente Den Haag (2023). RIS316718 Subsidieregeling meerjarenbeleidsplan kunst en cultuur 2025-2028 categorie B

3

Gemeente Den Haag (2023). RIS316717 Subsidieregeling meerjarenbeleidsplan kunst en cultuur 2025-2028 categorie C

4

Gemeente Den Haag (2023). RIS315711 Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 ‘Ruimte voor ontwikkeling’

5

Lees ‘het college’ waar in het Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 ‘wij/we’ staat

Den Haag 2023 Den Haag 2023

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

9

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

10

1. Ambities

“Den Haag mag trots zijn op het gevarieerde en prachtige kunst- en cultuurveld in de stad.” Met die woorden begint de Commissie haar Advies6 voor het MJB 2025-2028. Daarbij geeft de Commissie te kennen dat zij het afgelopen jaar met veel plezier een diversiteit aan culturele instellingen en organisaties heeft bezocht en dat zij met zorg en aandacht alle 91 aanvragen heeft voorzien van een advies. Het gemeentebestuur ervaart dat trotse gevoel dagelijks. Vanwege het inderdaad prachtige en uiterst diverse aanbod binnen de Haagse culturele sector, maar ook omdat wij trots zijn op al die afzonderlijke culturele instellingen die zo enorm begaan zijn met de sector, met elkaar en bovenal met het belang van de kunsten. Een vergelijkbaar grote betrokkenheid zagen wij ook binnen de Commissie en deze komt naar onze mening tot uiting in het door haar opgestelde advies. Het advies van de Commissie is gepresenteerd op een moment dat de culturele sector nog aan het herstellen is van een ingewikkelde en onzekere periode. In de afgelopen drie jaar zorgden onder meer de wereldwijde coronapandemie en diverse geopolitieke ontwikkelingen ervoor dat de kosten in veel gevallen sterker stegen dan de inkomsten. Volgens de Commissie heeft de culturele sector deze periode gebruikt voor vernieuwing en reflectie en kon ze mede dankzij de (financiële) steun van de gemeente en het Rijk overeind blijven.

Tegelijkertijd heeft de sector de afgelopen jaren voor grote uitdagingen gestaan en zich daarin bijzonder veerkrachtig getoond, en ook de toekomst zal om flexibiliteit en creatief vermogen blijven vragen.

1.1 Aangepast subsidiestelsel De Commissie heeft gewerkt met een vernieuwd en aangepast beoordelingskader. Een kader met verschillende subsidieplafonds voor uiteenlopende functies en begrotingssubsidies, met gedifferentieerde inhoudelijke criteria, puntentellingen, wegingsfactoren en regels voor de rangschikking. Dit nieuwe, uitgebreide beoordelingskader is volgens de Commissie begrijpelijk en gerechtvaardigd, het zorgt voor continuïteit en biedt duidelijkheid aan alle aanvragende instellingen. We volgen de Commissie in haar constatering dat de in het Beleidskader opgenomen subsidieplafonds op gespannen voet staan met de stapeling van stijgende algemene en personele kosten, alsmede met de investeringen die de instellingen nu, na de coronatijd, willen doen. Tegelijkertijd zijn wij echter van mening dat zonder de invoering van het nieuwe subsidiestelsel de overvraging van het MJB-budget vele malen hoger zou liggen, hetgeen grotere nadelige gevolgen voor de cultuursector zou hebben gehad. We zijn ons er zeer van bewust dat het MJB-budget, ondanks de verhogingen van het cultuurbudget vanuit het coalitieakkoord 2022-2026 ‘Voor een stad die tegen een stootje kan7’ en het coalitieakkoord ‘Haags akkoord 2023-20268’, niet toereikend bleek om alle positief beoordeelde aanvragen te honoreren.

Met als gevolg dat er door de Commissie keuzes zijn gemaakt die niet voor alle aanvragers positief hebben uitgepakt. Het advies van de Commissie laat een evenwichtige verdeling zien van instellingen qua omvang, slagkracht en verspreiding door de stad. Ook zijn

6

Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur (2024). RIS319115 Advies 2025-2028 ‘Den Haag: stad van de

7

Gemeente Den Haag (2022). RIS313189 Coalitieakkoord Den Haag 2022-2026: ‘Voor een stad die tegen een stootje kan’

8

Gemeente Den Haag (2023). RIS316672 Coalitieakkoord ‘Haags akkoord 2023-2026’

kunst - kunst van de stad’

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

12

Museumnacht Den Haag 2023 – Haags Historisch Museum. Foto: Jorn Baars.

alle kunstdisciplines nog altijd ruim vertegenwoordigd en bovendien is er ruimte gemaakt voor nieuwe instellingen die ieder op hun eigen wijze kleur aan de cultuursector geven. Al is de in veel van de aanvragen verwoorde groeibehoefte na twee jaar stilstand logisch en bewonderingswaardig, wij volgen het advies van de Commissie om de aandacht minder op groei te richten en meer op reflectie, vernieuwing en experiment, om zo de kwaliteit van het Haagse kunstenveld verder te ontwikkelen. Mede daarom hebben wij ook middelen vrijgemaakt voor een nieuwe tweejarige subsidieregeling9 die aan de vernieuwing van de cultuursector een belangrijke impuls kan geven. Met deze subsidieregeling nodigen wij aanvragers die zich bezighouden met kunstvormen die aanvullend zijn op de huidige culturele infrastructuur uit om op een laagdrempeligere manier een meerjarige subsidie aan te vragen. Daarnaast biedt de regeling kansen aan kleinere aanvragers om zich verder te ontwikkelen en professionaliseren.

9

Gemeente Den Haag (2024). RIS318036 Subsidieregeling meerjarenbeleidsplan kunst en cultuur 2025-2026 categorie A Den Haag 2024

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

13

1.2 Ambities nu en in de toekomst Al eerder, in juli 2023, is de Cultuurvisie Den Haag 203310 (hierna: Cultuurvisie) door de gemeenteraad vastgesteld, waarin voor de komende tien jaar veel ambities zijn verwoord. Ambities die vragen om ontwikkeling, beweging, dynamiek, investeringen en lef. De Commissie merkt in haar advies op dat deze ambities niet ‘passen’ binnen de strakkere kaders van het subsidiestelsel en dat de huidige financiële middelen deze ambities nog onvoldoende dragen. We hebben in de Cultuurvisie ook aangegeven dat sommige ambities misschien wel meer dan tien jaar nodig hebben eer ze (volledig) verwezenlijkt kunnen worden. Daar waar het kan, zullen we de benodigde investeringen in veel gevallen doen, maar altijd vanuit een brede afweging en prioritering. Door het nu uitspreken van de gemeentelijke ambities wilden we helderheid creëren en richting geven aan het cultuurbeleid van de gemeente – en daarmee ook een houvast aan de culturele sector bieden. Want ambities vragen niet alleen om investeringen, maar ook om tijd. Tegelijkertijd zullen wij de ambities van de Cultuurvisie niet alleen met de bestaande culturele beleidsplannen en/of subsidieregelingen kunnen waarmaken.

In hoofdstuk 3 van het Beleidskader vermelden we daarom bewust wat de gemeente Den Haag de komende jaren, naast de vierjarige subsidieregeling, zélf gaat doen om de ambities uit de Cultuurvisie te verwezenlijken. Niet alleen binnen de afdeling Cultuur, maar vooral ook in samenwerking met ander beleidsafdelingen binnen de gemeente en met partners en betrokkenen in de stad. Daarnaast is Den Haag een van de grootste gemeenten van Nederland en vervult de stad een belangrijke rol als centrumgemeente in de regio. Hierdoor zijn we een belangrijke partner voor andere steden, het Rijk, landelijke instellingen en belangenorganisaties. Ook hiermee zoeken we de samenwerking, om zo overkoepelende ambities en thema’s te agenderen en gedeelde ambities gezamenlijk te verwezenlijken.

1.3 Kandidatuur Culturele Hoofdstad van Europa 2033 De Commissie geeft in haar advies aan dat een gemeenschappelijk doel, zoals de kandidaatstelling voor bijvoorbeeld ‘Culturele Hoofdstad van Europa’ of ‘Manifesta’, kan bijdragen aan een gezamenlijke inzet om de Cultuurvisie uit te voeren. Ook vanuit de gemeenteraad is deze aanmoediging gekomen toen bij de vaststelling van de Cultuurvisie de motie ‘Den Haag Culturele Hoofdstad 203311’ werd aangenomen. In deze motie wordt het college verzocht te onderzoeken wat de voor- en nadelen zijn wanneer Den Haag zich zou aanmelden als kandidaat voor de titel Culturele Hoofdstad van Europa. Meedingen naar deze nominatie vraagt immers om een gezamenlijke structurele en duurzame investering van de Haagse cultuursector. Ook kan de nominatie de sector een impuls geven die passend is bij de ambities van de Cultuurvisie en daagt een kandidaatstelling de stad uit om gezamenlijk naar de toekomst te kijken. De raad heeft aangegeven dat hiervoor nauw samengewerkt moet worden met Haagse makers en instellingen, en dat daarbij nadrukkelijk ook aandacht moet zijn voor jongeren en voor experiment en vernieuwing. Begin 2025 wordt het onderzoek naar de voor- en nadelen aan de gemeenteraad aangeboden.

10 Gemeente Den Haag (2023). RIS315525 Cultuurvisie Den Haag 2033 ‘De kunst van betekenis’ 11 Gemeente Den Haag (2023). RIS316149 Motie PvdD ‘Den Haag Culturele Hoofdstad 2033’

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

14

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

15

2. Reactie op beschouwingen van de Commissie

In dit hoofdstuk geven wij onze reactie op de algemene beschouwingen van de Commissie in vergelijking met de beleidsdoelstellingen zoals deze in het Beleidskader Kunst en Cultuur 20252028 zijn vastgesteld.

2.1 Artistiek beleid Den Haag beschikt over een zeer divers cultureel aanbod van hoog artistiek niveau waarin alle disciplines breed zijn vertegenwoordigd en – zoals de Commissie ook opmerkt – sterk met elkaar zijn verbonden in veel samenwerkingsverbanden en talentontwikkelingsprogramma’s. Een sterke kunst- en cultuursector is niet alleen voor de kunsten van groot belang, maar tevens van grote betekenis voor de leefbaarheid en economie van een stad. De sector draagt bij aan maatschappelijke en grote stedelijke opgaven, zeker wanneer culturele instellingen en organisaties voldoende ruimte krijgen voor reflectie, ontwikkeling en onderzoek. Het kunnen meebewegen met een veranderend klimaat en een veranderende maatschappij is hierbij essentieel. Beoordelingssystematiek Het in stand houden van een divers aanbod voor een breed en divers publiek blijft in de komende beleidsperiode dan ook een belangrijk uitgangspunt. In vergelijking met voorgaande kunstenplanperiodes zijn de artistieke beoordelingscriteria meer in lijn gebracht met de wijze waarop de verschillende disciplines invulling geven aan het artistiek beleid. Zo is bij instellingen die kunst produceren en programmeren de artistiek-inhoudelijke kwaliteit een van de belangrijkste voorwaarden geworden om voor subsidie in aanmerking te komen.

Bij instellingen die niet (of in mindere mate) zelf produceren en programmeren – omdat ze bijvoorbeeld een ondersteunende of educatieve taak hebben – is voortaan maatgevend hoe adequaat zij hun taak uitvoeren en in hoeverre ze beschikken over de noodzakelijke specifieke deskundigheid en een relevant netwerk. Instellingen die gemeentelijke collecties beheren, moeten met behulp van een collectieplan duidelijk maken op welke wijze zij voor hun collecties zorgdragen en hoe zij deze ontsluiten voor inwoners en bezoekers van de stad. Ook voor de systeeminstellingen en Cultuurankers zijn op basis van hun taken aangepaste criteria opgesteld voor de beoordeling van hun beleid. Voor de Commissie betekende dit dat zij bij haar beoordeling van elk van de 91 ingediende subsidieaanvragen het artistieke beleid weliswaar als uitgangspunt moest nemen, maar wel steeds vanuit een andere invalshoek. De Commissie heeft dan ook aangegeven dat maatwerk enerzijds een mooie geste is naar de aanvrager, maar dat dit anderzijds de beoordeling door de commissieleden wel complexer maakt. Ook bleek volgens de Commissie dat in de – continu veranderende – praktijk de aparte criteria met betrekking tot het makersklimaat soms ‘wringen’ en tevens constateerde zij dat sommige criteria niet of lastiger aansloten bij instellingen met een meer ‘platform-achtige’ functie.

Omdat een en ander nadrukkelijk punt van gesprek is geweest bij de totstandkoming van de subsidieregelingen zullen wij het subsidiestelsel, met de daarbij horende beoordelingssystematiek op artistiek beleid en kwaliteit, meenemen in onze evaluatie. Samenwerking Wij onderschrijven de positieve woorden van de Commissie over het feit dat er tussen grote en kleine organisaties veel intensieve, duurzame en brede samenwerkingsverbanden bestaan en worden aangegaan. We zijn van mening dat samenwerken bijdraagt aan de versterking van de

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

17

culturele infrastructuur en daarmee aan talentontwikkeling, cultuureducatie, een dynamisch makersklimaat en een sterker diversiteit- en inclusiebeleid. Als gemeente hechten we hier grote waarde aan en met inachtneming van de vele samenwerkingen die er al waren, hadden wij ‘samenwerken’ ook nadrukkelijk als beleidsthema benoemd in het Beleidskader 2021-202412 en het was daarmee ook als beoordelingscriterium opgenomen voor de subsidieaanvragen van het MJB 2021-202413. We volgen de Commissie in haar constatering dat het de moeite waard is om met elkaar te bekijken hoe we deze ‘samenwerkingskracht’ nog meer kunnen inzetten en stimuleren. Een gemeenschappelijk doel, zoals de aanmelding voor ‘Culturele Hoofdstad van Europa’ of ‘Manifest’ (zie ook hoofdstuk 1), kan hieraan zeker positief bijdragen. Tot slot In onze samenleving, die steeds diverser en helaas ook steeds meer gesegregeerd14 wordt, kunnen de kunsten naar onze mening een cruciale rol spelen. Kunst brengt verschillende gemeenschappen samen, vertelt verhalen die anders ongehoord blijven, en legt de betekenis van onze gedeelde waarden bloot. Het is van groot belang om met elkaar in gesprek te blijven en te onderzoeken hoe binnen onze samenleving, die een rijke diversiteit aan culturele en religieuze

12 Gemeente Den Haag (2019). RIS302961 Beleidskader Kunst en Cultuur 2021-2024 ‘Zee aan mogelijkheden!’ 13 Gemeente Den Haag (2020). RIS306137 Voorstel van het college inzake Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2021-2024 ‘Zee aan mogelijkheden!’ 14 www.denhaag.incijfers.nl

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

18

gemeenschappen telt, artistieke uitingen zich vrij kunnen blijven ontwikkelen en vrijelijk gepresenteerd kunnen worden. De Commissie heeft met de financiële versterking van een aantal instellingen en het toevoegen van nieuwe aanvragers een belangrijke bijdrage geleverd aan de verdere ontwikkeling en pluriformiteit van de kunsten binnen onze stad. Hierdoor worden nieuwe stemmen toegevoegd en krijgen bestaande instellingen de ruimte om nieuw/ander/ meer aanbod te creëren.

2.2 Zakelijk beleid De afgelopen jaren heeft de culturele sector te maken gehad met flinke economische tegenwind. Nadat eerst de coronacrisis vrijwel de gehele sector tot stilstand bracht, zorgden de energiecrisis en de bijbehorende stijgende inflatie vervolgens voor een nieuwe financiële uitdaging voor het culturele veld. De Commissie stelt in haar advies dat – hoewel gemeenten en Rijk de nodige steun hebben verleend – de consequenties voor de sector groot waren, en zijn. Daarbij constateert zij tevens dat instellingen verschillend met deze crises zijn omgegaan en dat de gevolgen en duur van de effecten per instelling ook anders hebben uitgepakt. Zo was de coronacrisis voor sommige organisaties een periode van reflectie, leidend tot het verkennen van nieuwe (werk)vormen, samenwerkingen of thema’s, terwijl het voor andere organisaties een periode van harde crisis was, die gepaard ging met het vertrek van medewerkers en het maken van lastige keuzes om het hoofd boven water te houden. We herkennen het beeld dat de Commissie schetst en waarderen het dat zij in haar beoordeling getracht heeft met deze verschillende uitgangsposities als gevolg van de crises rekening te houden. Door goed te kijken naar welk zakelijk beleid een organisatie heeft gevoerd en welke verbeterpunten zij meeneemt naar de toekomst, raakt de Commissie volgens ons de kern.

Gezonde bedrijfsvoering vereist continue aandacht van de instellingen. Het is zowel in het belang van de stad als van de instelling zelf dat wij als gemeente de gezondheid van de bedrijfsvoering van de door ons gesubsidieerde culturele instellingen blijvend monitoren en regelmatig het gesprek hierover met de individuele instellingen en de sector als geheel voeren. Minder groei, meer ruimte In het Beleidskader hebben we aangegeven dat de culturele sector erbij gebaat is in eerste instantie te streven naar een gezonde en toekomstbestendige bedrijfsvoering en hebben wij de instellingen verzocht om niet de prioriteit bij de groei van activiteiten te leggen. Dit was enerzijds ingegeven door het beperkte beschikbare budget en anderzijds door onze overtuiging dat meer niet altijd beter is. Een logische consequentie hiervan is dat dit van invloed is – of kan zijn – op het aantal activiteiten, de manier van produceren, de bezoekerscijfers, et cetera. Wij hebben de aanvragers ruimte gegeven om hierin eigen keuzes te maken. Toch constateert de Commissie dat de groei van ambities en activiteiten, en de daarmee gepaard gaande hogere subsidiebedragen, in veel aanvragen terug te zien was.

Iedere instelling is uiteraard vrij in het ontwikkelen en streven naar realisatie van groeiambities, maar zoals de Commissie aangeeft, leggen deze ambities in veel gevallen extra druk op de schaarse subsidiemiddelen van het MJB. De Commissie legt in haar advies een verband tussen minder groei en meer kwaliteit, door aan te geven dat de kwaliteit van het aanbod verrijkt wordt wanneer vernieuwing en verdieping onderdeel worden van de bestaande artistieke programmering. Wij onderschrijven dit, maar realiseren ons ook dat vernieuwing, verdieping en

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

19

reflectie om middelen en menskracht vragen. Wij geven dan ook gehoor aan de oproep van de Commissie om met de instellingen het gesprek te blijven voeren over de groeiambities in relatie tot het zakelijk beleid, waarbij een gezonde bedrijfsvoering en goed werkgeverschap belangrijke aandachtspunten blijven. Implementatie van Governance Code Cultuur en de Fair Practice Code Zowel in de Cultuurvisie als in het Beleidskader hebben wij het grote belang van de Governance Code Cultuur en de Fair Practice Code benadrukt. Het is dan ook goed om te horen dat de Commissie constateert dat de Governance Code Cultuur door elke instelling die een aanvraag heeft ingediend, wordt onderschreven en ook vaak wordt toegepast. Het is echter ook van belang dat een instelling de toegepaste principes toelicht en aangeeft hoe zij hieraan invulling geeft (‘pas toe én leg uit’). Volgens de Commissie gebeurt dit nog onvoldoende, en wij scharen ons daarom achter de oproep die de Commissie aan de instellingen doet om de acht principes van de code regelmatig met hun bestuur of raad van toezicht te bespreken en de resultaten van dit gesprek op te nemen in de jaarverantwoording. Verder verheugt het ons dat de Commissie op basis van de aanvragen heeft geconcludeerd dat veel culturele organisaties werk maken van Fair Pay-betaling van hun medewerkers.

Fair Pay is – zoals wij al schreven in het Beleidskader – niet alleen rechtvaardig, maar ook van essentieel belang om de sector gezond en aantrekkelijk te houden. Tegelijkertijd attendeert de Commissie de instellingen er terecht op dat de Fair Practice Code niet alleen Fair Pay behelst, maar ook de principes van Fair Chain en Fair Share omvat. Zoals hierboven al opgemerkt, delen wij in dit verband de mening van de Commissie dat kwantitatieve groei, mede in relatie tot de beschikbare middelen, fysieke ruimtes en menskracht niet altijd de juiste weg is. Niet voor een instelling en niet voor de sector als geheel.

2.3 Diversiteit en inclusie In zowel de Cultuurvisie als in het Beleidskader hebben wij beschreven waarom we als gemeente zoveel waarde hechten aan een diverse en inclusieve cultuursector. We zijn dan ook blij met de constatering van de Commissie dat de Haagse culturele instellingen hiervoor, ten opzichte van de vorige beleidsperiode, over het algemeen meer aandacht hebben. Er zijn daarbij duidelijk voorlopers en volgers. De Commissie merkt echter wel op dat actieplannen met concrete doelstellingen eerder uitzondering dan regel zijn, voornamelijk waar het gaat om SMARTgeformuleerde doelstellingen. De Commissie roept de instellingen dan ook op om niet achterover te leunen, maar doortastend verder te werken aan een meer diverse en inclusieve cultuursector, en op die manier een noodzakelijke bijdrage te leveren aan de weerbaarheid en duurzaamheid van de sector. We zien dat veel instellingen nog stappen op dit gebied te zetten hebben. Daarom zullen we de verwachting die we vooraf hadden gesteld bij onze evaluatie tegen het licht houden. Daarbij zullen we ook kijken hoe we instellingen op dit punt kunnen begeleiden dan wel hoe wij met hen hierover in gesprek kunnen gaan en waar een andere gemeentelijke aanpak aan de orde zou kunnen zijn.

Daarnaast merken we op dat de Commissie in haar adviezen vaak constateert dat er in het diverseit- en inclusiebeleid van instellingen meer ruimte gemaakt mag worden voor een breder perspectief op het onderwerp. Niet alleen op het programma, maar ook op de partners waarmee je programma's maakt en de toegankelijkheid voor de verschillende doelgroepen.

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

20

Uiteraard vinden wij het goed dat de Commissie vanuit haar perspectief advies geeft voor verbetering, maar wij willen er ook op wijzen dat het aan de instellingen is om te kijken wat wel en niet haalbaar is. Wij zijn weliswaar van mening dat de afspiegeling van de bevolking van Den Haag nog niet voldoende zichtbaar is binnen de infrastructuur van de Haagse culturele sector. Maar het is voor de stad met name van belang dat de kunst- en cultuursector gezamenlijk voor een divers en inclusief aanbod zorgt en dat instellingen daarnaast verantwoording nemen voor een diversiteit- en inclusiebeleid binnen de werkomgeving van de organisatie.

2.4 Cultuureducatie Cultuureducatie en -participatie zijn van doorslaggevend belang voor het welzijn, de persoonlijke en sociaal-emotionele vorming en de identiteitsontwikkeling van alle (jonge) inwoners van de stad. Uit onderzoek blijkt bovendien dat beide cruciale voorwaarden zijn voor sociale cohesie, kansengelijkheid en burgerschap. De gemeente vindt het belangrijk dat alle kinderen en jongeren met betekenisvol kunst- en cultuuraanbod kunnen kennismaken en zich, ook buiten schooltijd, zelf (verder) kunnen bekwamen in het beoefenen van kunst en cultuur.

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

21

Steeds meer basisscholen hebben cultuureducatie ingebed in het curriculum, en beschikken over cultuurcoördinatoren. De Commissie ziet tot onze blijdschap dat er daarnaast ook meer aandacht is voor de integratie van kunst en cultuur in het voortgezet onderwijs (met name in de eerste twee jaar), het speciaal onderwijs en het mbo. Vanuit de gestelde ambities in de Cultuurvisie en het Beleidskader is er volop aandacht voor de (wijkgerichte) verbinding tussen cultuuronderwijs en cultuurparticipatie in de vrije tijd, met name waar het gaat om kinderen en jongeren voor wie het ervaren en beoefenen van kunst niet vanzelfsprekend is. De Commissie uit haar waardering voor het feit dat veel instellingen oog hebben voor deze ontwikkeling van inclusieve, culturele leerecosystemen (netwerken waarin lokale aanbieders en andere partijen samenwerken aan een optimale omgeving waarin iedereen zich cultureel kan ontplooien), maar tegelijkertijd constateert zij dat er nog verbeteringen mogelijk zijn. Wij sluiten ons hierbij aan en zien dat er nog veel uitdagingen zijn wat betreft het goed borgen van de infrastructuur op het gebied van cultuureducatie voor al deze doelgroepen, in nauwe afstemming met het onderwijs- en culturele veld en vooral ook met de kinderen en jongeren zelf.

Ook binnen de gemeente is samenwerking met andere beleidsterreinen, zoals Onderwijs, Sport, Welzijn, Armoede en Jeugd, op dit punt een belangrijke voorwaarde. De rol van cultuureducatie en -participatie in de Haagse Preventieaanpak is hier een mooi voorbeeld van. Wij onderschrijven de wens van de Commissie om de verdere ontwikkeling van en onderlinge samenwerking aangaande dit onderwerp blijvend op de agenda van het Directie Educatie en Participatie Overleg (DEPO) te houden en we hebben vertrouwen in de verdere voortgang. Een aantal Haagse culturele instellingen is voorloper in deze verbinding tussen cultuuronderwijs en cultuurparticipatie: deze instellingen werken al nauw samen (ook met onderwijs, welzijn, sport en jeugd) om dit soort culturele leerecosystemen op te zetten in Den Haag. De gemeente investeert zowel via het MJB 2025-2028 in cultuureducatie als met een gemeentelijke bijdrage aan de landelijke matchingsregeling in de nieuwe Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK4)-periode. Daarnaast ontwikkelen we een nieuwe nota waarin cultuureducatie (kunst- en cultuurprogramma's in de context van school) en cultuurparticipatie (deelname aan kunst en cultuur in de vrije tijd) worden gecombineerd. Ook in de Cultuurvisie hebben we beide onder één ambitie geschaard.

Het borgen van de continuïteit, toegankelijkheid en aanwezigheid van het culturele aanbod in alle stadsdelen vergt immers een integrale blik op beide sectoren. Vanuit die insteek kunnen we aansluiten bij de wensen en behoeften van inwoners en instellingen binnen de bestaande werkelijkheid, waarin cultuurbeoefening en -beleving in alle fasen van het leven en op alle momenten van de dag van belang zijn. De nieuwe nota bouwt voort op de huidige Nota Cultuureducatie 202115, met aandacht voor de lange lijn van voorschoolse educatie tot en met mbo, waarbij kennismaking, verdieping en talentontwikkeling centraal staan. De Commissie ziet ook dat veel instellingen willen bijdragen aan het verminderen van het lerarentekort. Zij noemt in dit verband het platform Andersom Den Haag dat aanbod van professionals coördineert en bundelt, zodat scholen hieruit kunnen kiezen. De Commissie juicht dit initiatief weliswaar toe, maar attendeert de sector wel op het belang van kwaliteitsbewaking en professionaliteit wat betreft de aanbieders op dit platform. Wij willen hier daarom benadrukken dat deze website is ontwikkeld op initiatief van de Haagse schoolbesturen (en niet door de sector), in samenspraak met de afdeling onderwijs van de gemeente. We onderschrijven 15 Gemeente Den Haag (2021). RIS308967 Nota Cultuureducatie 2021

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

22

het belang van kwaliteitsborging en zijn dan ook verheugd dat CultuurSchakel sinds de start nauw betrokken is bij dit initiatief, om zo de verbinding met de bestaande Haagse culturele infrastructuur te garanderen, kwaliteitsbewaking te monitoren en het onderwijsen culturele veld te informeren over de mogelijkheden. Ook zijn en worden er diverse professionaliseringstrajecten in Den Haag opgezet. CultuurSchakel is inmiddels gestart met een kortdurend traject, vooral gericht op het creatief en procesgericht werken met leerlingen in het primair onderwijs. Inholland en De Haagse Hogeschool starten dit schooljaar met een pedagogisch-didactische training voor vakkrachten (niet alleen gericht op cultuur). De Commissie ziet nog veel kansen om kinderen binnen de Rijke Schooldag in aanraking te laten komen met kunst en cultuur en hen daarna mogelijk te laten doorstromen naar buitenschools aanbod. Wij delen die mening, maar zien ook dat de rijksmiddelen voor de Rijke Schooldag door het onderwijs voor heel diverse zaken kunnen worden ingezet. In dat kader willen wij benadrukken hoe belangrijk het is dat het culturele- en onderwijsveld in nauw contact met elkaar staan en dat er vraaggericht en op maat kan worden samengewerkt, waardoor het aanbod van kunst en cultuur, ook binnen de Rijke Schooldag en/of verlengde schooldag, een vanzelfsprekendheid is in het curriculum.

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

23

Daarnaast delen wij de zorg van de Commissie over het schrappen van de NPO-gelden16, waardoor een aantal cultuurprogramma’s direct onder druk komt te staan. Zoals hierboven aangegeven ontwikkelen we de komende periode een nieuwe Nota Cultuureducatie en Cultuurparticipatie die de huidige Nota Cultuureducatie 2021 vervangt. Dit doen we in nauwe afstemming met de afdeling onderwijs en andere beleidsterreinen (o.a. Armoede, Welzijn, Sport, Jeugd, Haagse Preventieaanpak) en in samenwerking met CultuurSchakel, de Cultuurankers en een brede vertegenwoordiging van stakeholders uit de Haagse cultuur- en onderwijssector, met input van leerlingen en studenten. Ondertussen hebben wij blijvende aandacht voor de nabijheid en toegankelijkheid van betekenisvolle kunst- en cultuureducatie voor alle kinderen en jongeren in Den Haag.

2.5 Makersklimaat Den Haag kan zich bij uitstek profileren als een stad waar makers en andere talenten tot bloei kunnen komen. Zeker gezien de rijke historie van de stad op dit gebied, de verscheidenheid aan organisaties die een volledige keten aan opleidings- en doorstroommogelijkheden bieden, en de hoeveelheid initiatieven die door makers en andere jonge kunstenaars ontplooid worden. Er is binnen de cultuursector veel (informele) samenwerking op het gebied van talentontwikkeling en makers. Zowel de sector als wij streven ernaar om deze samenwerkingen meer duurzaam te maken. Kunstvakopleidingen, zoals de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (KABK) en het Koninklijk Conservatorium, evenals instellingen die makers ondersteunen, motiveren en faciliteren, zijn belangrijke schakels in de talentontwikkelingsketen en daarmee cruciaal voor het creëren van een brede makerscultuur. Ook bestaan er veel samenwerkingen tussen presentatie-instellingen en de KABK gericht op het ondersteunen van talentvolle kunstenaars, en ook binnen de muziek-, dans-, theater- en letterensector zijn er veel initiatieven die een gunstig makersklimaat bevorderen. De Commissie merkt op dat het faciliteren van makers los mag staan van de programmering van een instelling, ten einde een goed makerklimaat na te streven.

Op deze wijze kunnen instellingen beter inspelen op de behoeftes van de makers en hebben zij de mogelijkheid om bottom-up te werken. Wij onderschrijven dit en hebben mede daarom aparte artistieke beoordelingscriteria geformuleerd voor instellingen die zich voornamelijk op de begeleiding en ondersteuning van makers richten. De Commissie heeft ons verzocht om deze beoordelingscriteria te evalueren en ze beter af te stemmen op hetgeen een infrastructuur voor makers en ondersteunende instellingen nodig heeft. We zullen aan dit verzoek gehoor geven. Tegelijkertijd zijn wij net als de Commissie van mening dat talentontwikkeling ook kan beginnen bij de maker, en dus niet altijd de verantwoordelijkheid van een instelling is. Daarom hebben we naast het MJB ook projectsubsidieregelingen voor publieksgerichte activiteiten en een subsidieregeling specifiek gericht op makers die zich verder willen ontwikkelen. Binnen de Subsidieregeling makers17 wordt de samenwerking tussen de maker en een culturele instelling of collectief gestimuleerd, zodat de maker gebruik kan maken van het professionele en artistieke netwerk van de instelling. De afgelopen jaren hebben we gezien dat instellingen zowel beginnende als professionele makers begeleiden bij het ontwikkelen van hun talenten en/of artistieke vaardigheden.

We gaan ervan 16 Dit zijn extra gelden die door het onderwijs kunnen worden ingezet voor onder andere cultuureductaie op school, zie N ­ ationaal Programma Onderwijs 17 Gemeente Den Haag (2023). RIS315945 Subsidieregeling makers Den Haag 2023

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

24

uit dat dit in de komende beleidsperiode niet anders zal zijn. Daarnaast hebben startende makers via 'Geld voor je Kunst!' de mogelijkheid om op een laagdrempelige wijze een vergoeding voor cultuurparticipatieprojecten aan te vragen via CultuurSchakel. Door de structuur van alle projectsubsidieregelingen hebben we oog voor vernieuwing in de sector en is er ruimte voor experiment en falen. Op deze manier borgen we dat er voor ieder artistiek niveau en iedere ontwikkelbehoefte een subsidieregeling beschikbaar is en worden samenwerkingen tussen instellingen en makers gestimuleerd. Het creëren van een gunstig makersklimaat gaat overigens niet alleen over de artistieke ontwikkeling van makers, maar juist ook over de mogelijkheid om zich te positioneren, zich zakelijk te ontwikkelen en zichzelf en hun werk te presenteren. Hier hebben culturele instellingen een belangrijke rol in. Zij bieden makers – binnen hun discipline of disciplineoverstijgend – ruimte om zichzelf te laten zien, tijdens onder meer podiumpresentaties, netwerkbijeenkomsten, exposities en als onderdeel van de (voor)programmering. Zoals we in het Beleidskader aangeven, is het blijven bevorderen van talentontwikkeling en innovatie primair de taak van de culturele sector zelf.

Vanuit de gemeente zullen we onze verbindende rol op dit vlak oppakken en instellingen aan elkaar koppelen, zodat de Haagse infrastructuur voor makers steviger en vanzelfsprekend wordt.

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

25

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

26

3. De infrastructuur van de culturele sector

Den Haag is een kunst- en cultuurstad van betekenis. Een stad die over een omvangrijk en uiterst divers spectrum aan culturele instellingen en initiatieven beschikt, variërend van topinstituten van internationale allure tot kleine ensembles, intieme theaters en creatieve broedplaatsen die het gezicht van de sector én van de stad (mede)bepalen. Daarbij zijn alle bekende kunstdisciplines – muziek, dans, theater, film, beeldende kunst, letteren – vertegenwoordigd in de stad. De geschiedenis, ontwikkeling en omvang van de afzonderlijke disciplines zijn verschillend, maar de meeste zijn sterk verbonden met het DNA van de stad, waarin de aanwezigheid van kunstvakopleidingen van invloed is op de vormgeving van deze disciplines. De disciplines dienen ook al vele jaren als basisstructuur voor de inrichting van de culturele sector (het ketensysteem binnen iedere discipline) en daarmee voor de structuur van het Haagse culturele beleid. Maar inmiddels geeft de vertrouwde indeling naar disciplines, volgens de Commissie, wellicht ook té veel richting aan het cultuurbeleid, omdat deze minder lijkt te passen bij de verander(en)de eisen van de stad. Kunst en cultuur laten zich bovendien steeds minder begrenzen tot de ‘traditionele’ disciplines en bewegen zich steeds meer naar een multidisciplinaire aanpak.

De vraag vanuit de sector om hier binnen het MJB-proces aandacht voor te hebben, kwam ook al naar voren in de resultaten van het Evaluatierapport Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2021-202418. Mede daardoor hebben we ervoor gekozen om de hoogte van de discipline-budgetten niet meer als uitgangspunt te nemen bij de verdeling van de MJB-subsidies en hebben we binnen het Beleidskader de beleidsdoelstellingen per discipline losgelaten. Ook is bij de samenstelling van de Commissie bewust gekozen voor Commissieleden die ervaring hebben met het beoordelen van multidisciplinaire aanvragen. Deze ontwikkeling, waarbij disciplines steeds vaker gecombineerd worden, lijkt goed aan te sluiten bij de dynamiek van de stad waarin verschillende culturen, ideeën en invloeden medebepalend zijn voor de inrichting van de culturele sector. Een multidisciplinaire aanpak stelt kunstenaars en instellingen immers in staat om relevanter en toegankelijker te zijn voor een breder en diverser publiek en leidt tot nieuwe en verrijkende kunstvormen. Ook biedt deze benadering de sector de flexibiliteit om te reageren op actuele thema’s en maatschappelijke veranderingen en bevordert zij de samenwerking en kruisbestuiving tussen kunstvormen en disciplines. Waardoor de al eerder genoemde samenwerking binnen de sector nog verder verstevigd en uitgedaagd kan worden.

Wij zullen samen met de culturele sector deze ontwikkeling dan ook verder verkennen, met name ook om uit te vinden hoe we deze kunnen integreren in een subsidiestelsel dat nu vooral nog uitgaat van de bestaande disciplines, het belang van een keten en de beoordeling van aanvragen door specialisten. Voorlopig stappen we weliswaar niet helemaal af van de discipline-indeling, maar we bewegen al wel mee met de huidige ontwikkelingen binnen de kunsten. Het advies voor de komende beleidsperiode biedt nu in elk geval nog per discipline een waardevolle analyse, gebaseerd op hetgeen de Commissie is opgevallen. Deze analyse geeft ons ook een goed beeld van de huidige ontwikkelingen binnen de afzonderlijke disciplines en laat zien waar wij mogelijkerwijs kansen kunnen ondersteunen of nieuwe initiatieven kunnen bevorderen.

18 Gemeente Den Haag (2021). RIS310440 Evaluatierapport Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2021-2024

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

28

3.1 Beeldende kunst Den Haag kent een florerende beeldende kunstenaars- en makersscene met toonaangevende presentatie-instellingen die beschikken over nationale en internationale netwerken en aanzien. De sector onderscheidt zich door een grote diversiteit aan organisaties die samen een volledige keten vormen, lopend van onderwijsinstelling tot broedplaatsen en galeries, tot kleine en grote musea en tentoonstellingsruimten. De Commissie heeft waardering voor de keuzes van de beeldende-kunstinstellingen wat betreft de inhoudelijke en artistieke programma’s. Een aantal van hen heeft een sterke eigen signatuur en een groot (publieks)bereik. Dit is mede terug te zien in de hoge scores die deze aanvragers overwegend hebben weten te behalen. Er zijn daarnaast veel samenwerkingsverbanden tussen de (MJB-)instellingen. Door deze onderlinge connecties en kruisbestuivingen is een mooi cultureel palet ontstaan. Het verheugt ons te lezen dat de Commissie vindt dat de beeldende-kunstinstellingen van toegevoegde waarde zijn voor het makersklimaat van de stad, waardoor ze alle op eigen wijze bijdragen aan een sterkere positie van makers in Den Haag. Volgens de Commissie richten steeds meer instellingen zich op het creëren van verbinding: met het publiek, met actuele thema’s, met de wijk of met het stadsdeel waarin men actief is.

De instellingen worden in toenemende mate plekken waar bezoekers interactie aangaan en verhalen en ervaringen uitwisselen. Deze werkwijze pleit voor minder nadruk op

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

29

bezoekersaantallen, en meer aandacht voor impactdoelstellingen. De beeldende-kunstsector is zich zeer bewust van de noodzaak van diversiteit en inclusie en dat is terug te zien in de plannen en bedrijfsvoering van de instellingen. Maar er valt nog wel het een en ander te winnen. Er is volgens ons ruimte voor meer internationale bezoekers en voor het bereiken van nieuw en meer divers publiek. Hoewel er al veel goede initiatieven zijn die bijdragen aan een meer diverse en inclusieve sector, vraagt de verdere ontwikkeling daarvan om het herzien van processen met betrekking tot alle vier de p’s: programma, personeel, publiek en partners, en dat is een proces van een lange adem. Verder spreekt de Commissie haar zorg uit over de hoogte van veel subsidieaanvragen. De groei op zakelijk niveau en de eisen die landelijk gesteld worden door de politiek en door belangenverenigingen – zoals De Zaak Nu met de richtlijn ‘Functie- en loongebouw presentatieinstellingen voor de beeldende kunst’ – roept bij de Commissie de vraag op of de sector zichzelf niet in de staart bijt, omdat de onderlinge concurrentie mogelijk moordend wordt. Wij delen deze zorg en zullen de ontwikkeling monitoren. De Governance Code Cultuur en de Fair Practice Code bevinden zich bij bijna alle beeldendekunstinstellingen in de implementatiefase.

De instellingen zijn zich bewust van de codes en hebben zich hieraan gecommitteerd. Stroom Stroom Den Haag is als recent benoemde systeeminstelling verantwoordelijk voor het stimuleren en faciliteren van de beeldende-kunstsector en voor kennisdeling op het gebied van beeldende kunst en kunst in de openbare ruimte. Stroom heeft als systeeminstelling de taak van aanjager van samenwerkingen en verbindingen, en van katalysator binnen de Haagse beeldendekunstinstellingen. Bij de start van de nieuwe MJB-periode zullen concrete afspraken worden gemaakt over de precieze beleidsdoelstellingen voor de komende vier jaar en de onderlinge verhoudingen tussen en verantwoordelijkheden van Stroom en de gemeente. Ook zal er gewerkt worden aan een methode voor impactmeting. Broedplaatsen De gemeente stimuleert een gezond makersklimaat met voldoende plekken voor creatieven. Wij zijn daarom bezig met het ontwikkelen van een nieuw broedplaatsenbeleid voor 2025-2028. Hierover zijn momenteel gesprekken gaande met broedplaatsen/kunstenaarsinitiatieven, Stroom, de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten en andere betrokkenen. Behoud en waar mogelijk uitbreiding van betaalbare werkruimtes vormen bij het nieuwe beleid de grootste uitdaging.

Bij de opstelling van het nieuwe beleid wordt aansluiting gezocht tussen de autonome kunst en creatieve ondernemers, vanwege de behoefte aan betaalbare ruimtes, maar ook omdat deze samenwerking kansen biedt op interessante kruisbestuivingen. De creatieve industrie in Den Haag bestaat uit overwegend kleine bedrijven en (jonge) creatieve professionals op het gebied van onder meer grafisch ontwerp, mode, reclame, architectuur en ICT. Veel van deze ondernemingen zijn gehuisvest in creatieve hotspots zoals Bink 36, De Besturing, de Caballero Fabriek en Maakhaven.

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

30

3.2 Cultuureducatie De Commissie is zeer te spreken over de diverse en goede infrastructuur op het gebied van cultuureducatie in Den Haag. De cultuureducatie-instellingen bereiken volgens haar veel kinderen en jongeren en werken met zorg en passie aan de (culturele) ontwikkeling van de doelgroep. Wij sluiten ons hierbij aan en zijn trots op dit brede en toegankelijke aanbod in Den Haag. Ook lezen we in het advies terug dat er veel aandacht is voor de vakbekwaamheid van de betrokken professionals en dat veel instellingen hebben gereflecteerd op hun artistieke visie en voorgestelde educatieaanpak vanuit een praktische of theoretische onderbouwing. Den Haag heeft een uitgebreid aanbod op het gebied van cultuureducatie. Binnen de verschillende kunstdisciplines realiseert een groot aantal Haagse (MJB-)instellingen educatief aanbod, dat veelal is opgenomen in het programma-aanbod van Vonk of Expeditie C, gecoördineerd door CultuurSchakel. Als systeeminstelling op het gebied van cultuureducatie en cultuurparticipatie in de vrije tijd speelt CultuurSchakel een verbindende rol bij het afstemmen van vraag en aanbod, waarbij de behoefte van de scholen centraal staat.

Daarnaast zijn er diverse instellingen die cultuureducatie als kerntaak hebben en hierbij ieder hun eigen specifieke diensten aanbieden, zoals Art-S-Cool, Haags Kunstatelier, Haags Theaterhuis, Huis van Gedichten, KOO, Lonneke van Leth Dans, Museon-Omniversum, Rabarber, Theatergroep Drang en Topaze. Ook zijn er veel andere instellingen die (structureel) educatieve programma’s

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

31

en activiteiten aanbieden, zowel voor kinderen en jongeren als voor volwassenen, waaronder Filmhuis Den Haag, Kunstmuseum, Nederlands Dans Theater en Residentie Orkest Den Haag. De Commissie geeft aan dat de meeste instellingen in Den Haag aan kansengelijkheid werken en dat met de educatieprogramma’s goede resultaten worden bereikt. Ook ziet de Commissie mooie voorbeelden van maatwerk en betrekken sommige aanvragers ook ouders en andere partijen bij de activiteiten. Wel vindt zij het opvallend en een gemiste kans dat er bij de totstandkoming van de programma’s weinig co-creatie met de doelgroep plaatsvindt. Wij zijn blij met het positieve beeld dat de Commissie ten aanzien van cultuureducatie schetst, maar voelen ook deze urgentie van meer kinderen- en jongerenparticipatie bij de samenstelling van de educatieprogramma’s. Wij zullen daar in de komende beleidsperiode extra aandacht voor hebben en samen met het veld en de doelgroep werken aan een stevigere inbedding van de stem van kinderen en jongeren binnen het aanbod. Ook vinden wij dat er, naast het belang van het bestaande receptieve aanbod, meer nadruk moet komen te liggen op actieve cultuurbeoefening tijdens schooltijd. De Commissie constateert verder dat er meer aandacht voor cultuureducatieprogramma’s in het voortgezet onderwijs, het speciaal onderwijs en het mbo is.

Zij ziet dat een aantal instellingen de vraag zelfs niet aankan, hetgeen in de betreffende beleidsplannen geresulteerd heeft in veel ambitie en groei, vooral qua aantal deelnemers en activiteiten. Wij delen de zorg van de Commissie wat betreft mogelijke bedrijfsrisico’s bij te veel groei en sluiten ons aan bij haar advies om juist meer nadruk te leggen op kwaliteit en verdieping. Ook zien wij – gezien de aanwezige brede infrastructuur – nog meer kansen voor nauwe samenwerking en afstemming, zowel tussen de culturele instellingen onderling als met het onderwijs, om zo gezamenlijk aan de groeiende vraag naar cultuureducatieactiviteiten te kunnen voldoen. Tot slot blijkt uit de meeste aanvragen een gezonde financiële bedrijfsvoering, al ziet de Commissie ook knelpunten. Verder is er weliswaar meer aandacht voor diversiteit en inclusie, maar SMART-geformuleerde doelstellingen en een duidelijk stappenplan ontbreken vaak nog. Wij nemen deze kritische noot ter harte en zullen deze als aandachtspunt meenemen in de komende beleidsperiode.

3.3 Cultuurparticipatie Gezien de subsidiecriteria van het MJB is het begrijpelijk dat de analyse van de Commissie zich wat betreft cultuurparticipatie voornamelijk richt op de structuur en aanwezigheid van de Cultuurankers. Den Haag heeft echter een veel uitgebreidere infrastructuur op het gebied van cultuurparticipatie. Naast de Cultuurankers, die met hun programma’s in elk stadsdeel kunst en cultuur dicht bij de bewoners brengen, ontwikkelen ook andere culturele instellingen, particuliere aanbieders, welzijnsinstellingen, buurthuizen en wijkcentra aanbod ter bevordering van een bredere cultuurparticipatie van de bewoners van de stad. In totaal kent Den Haag meer dan zeshonderd aanbieders van cultureel vrijetijdsaanbod. CultuurSchakel ondersteunt deze aanbieders en bemiddelt voor hen. De Culturele Kaart van CultuurSchakel biedt bewoners een overzicht van het aanbod op het gebied van actieve kunst- en cultuurbeoefening. Dit aanbod wordt echter niet vanuit het MJB gesubsidieerd, waardoor hiervoor dus ook geen aanvragen zijn ingediend.

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

32

Cultuurankers Het gros van de gesubsidieerde culturele instellingen in Den Haag is gevestigd in het centrum. Om het aanbod van culturele activiteiten in de wijken te stimuleren en de zichtbaarheid van het aanbod te vergroten, positioneren we voor de beleidsperiode 2025-2028 de Cultuurankerfuncties steviger in ons cultuurbeleid. Sinds 2013 heeft elk stadsdeel in Den Haag een Cultuuranker. De Cultuurankers zorgen voor een kwalitatief goede en toegankelijke programmering die wordt samengesteld in aansluiting op en/of in intensieve samenwerking met de bewoners. Onderling zijn er echter grote verschillen qua soort instelling, budget, bereik, omvang en huisvesting, waardoor de effectiviteit bij alle Cultuurankers niet even groot is. Om de slagkracht waar nodig te vergroten, is het budget voor de Cultuurankers voor de beleidsperiode 2025-2028 ten opzichte van de voorgaande periode aanzienlijk verhoogd en zijn er binnen de Subsidieregeling meerjarenbeleidsplan kunst en cultuur 2025-2028 aparte subsidieplafonds opgenomen om in elk stadsdeel één Cultuuranker te garanderen. Bovendien kampt een aantal Cultuurankers met huisvestingsbeperkingen, waardoor zij hun functie niet optimaal kunnen uitvoeren. Dit geldt met name, zoals de Commissie constateert, voor de Cultuurankers zonder eigen pand, maar ook voor Cultuurankers waarvan de huisvesting verouderd is geraakt.

Gelukkig zijn de afgelopen jaren op het gebied van huisvesting al mooie stappen gezet. Zo is in 2023 een extra (tijdelijke) locatie voor het Cultuuranker van Haagse Hout gerealiseerd en hebben wij in maart van dit jaar akkoord gegeven op de verbouwing van het

Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 | September 2024

33

Cultuuranker van Scheveningen. De huisvestingsbeperkingen zullen de komende jaren een belangrijk aandachtspunt blijven. De Commissie spreekt verder haar zorgen uit over de bedrijfsvoering van een aantal Cultuurankers. Niet alle ankers zijn financieel gezond en kunnen al hun personeel uit structurele subsidies bekostigen. Daarbij komt dat het merendeel van de Cultuurankers de komende beleidsperiode van plan is om meer activiteiten te ontplooien, hetgeen een grotere werkdruk voor de medewerkers met zich meebrengt. Ondanks deze kritische bevindingen zijn wij van mening dat de Cultuurankers de afgelopen periode goede stappen hebben gezet wat betreft hun bedrijfsvoering en wij gaan ervan uit dat zij deze lijn zullen voortzetten. De Commissie adviseert de gemeente om in de komende beleidsperiode in te zetten op realisering van volwaardige Cultuurankerfuncties in de stadsdelen Loosduinen en Leidschenveen-Ypenburg. Wij nemen dit advies ter harte. De gemeente zal een verkenner benoemen die in beide stadsdelen onderzoek doet naar de behoefte aan en de kansen voor potentiële cultuuraanbieders, vertrekkende vanuit de ambitie om het kunst- en cultuuraanbod te vergroten en cultuurparticipatie van inwoners te garanderen.

Een dergelijk onderzoek geeft voor de beleidsperiode 2029-2032 meer inzicht in de mogelijkheden in deze stadsdelen en biedt een stevige basis om te bepalen op welke wijze de Cultuurankerfuncties in deze stadsdelen in de toekomst het best kunnen worden ingevuld. Om de genoemde aandachtspunten met betrekking tot de Cultuurankers beter het hoofd te kunnen bieden, werkt de gemeente de komende beleidsperiode aan een langetermijnvisie voor de Cultuurankers die meer richting zal geven aan de stappen die gezet moeten worden om in alle stadsdelen een volwaardige Cultuurankerfunctie te kunnen garanderen. Cultuurbeoefening in de vrije tijd Buiten het aanbod van de Cultuurankers zijn inwoners ook op andere manieren actief op het gebied van cultuurbeoefening in de vrije tijd. CultuurSchakel speelt daarbij een belangrijk rol, door aanbieders van amateurkunst te ondersteunen en voor hen te bemiddelen. CultuurSchakel agendeert actuele ontwikkelingen en onderzoekt blijvend de kansen en mogelijkheden om het amateurkunstveld zo goed mogelijk te bedienen. Daarnaast levert CultuurSchakel financiële bijdragen aan projecten en activiteiten aan Haagse vrijetijdskunstenaars. Ook kan iedere bewoner van de stad op de CultuurSchakel-website de al eerder genoemde Culturele Kaart raadplegen, die een overzicht geeft van het aanbod voor actieve kunst- en cultuurbeoefening.