RIS319852 Bijlage Beleidsplan Schuldhulpverlening Den Haag 2024-2028

Beleidsplan Schuldhulpverlening Den Haag

2024 - 2028

Inhoudsopgave 1 Inleiding Pagina 4 1.1 Wettelijk kader beleidsplan 1.2 Historisch perspectief 1.3 Vorige beleidsperiode (2020-2024) 1.4 Uitdagingen nieuwe beleidsperiode 2 Schuldensituatie in kaart 2.1 Cijfers 2.2 Oorzaken en gevolgen van armoede en schulden 2.3 Trendontwikkelingen

Pagina 10

3 Missie, visie en beleidsuitgangspunten 3.1 Visie en uitdagingen 3.2 Samenwerking met (keten)partners 3.3 Landelijke visie schuldenproblematiek

Pagina 14

4 Integrale schuldhulpverlening 4.1 Preventie en educatie 4.2 Signaleren en toeleiden 4.3 Ondersteuning bij schulden 4.4 Nazorg

Pagina 18

5 Doelgroepen en dienstverlening 5.1 Jongeren 5.2 Ondernemers 5.3 Kwetsbare doelgroepen 5.4 Communicatie en dienstverlening

Pagina 29

6 Organisatie, kwaliteit en monitoring 6.1 Keurmerk NVVK 6.2 Doorlooptijden en termijnen 6.3 Kwaliteitsnormen bejegening 6.4 Beoogde resultaten

Pagina 35

7

Pagina 38

Slotwoord

2

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

Voor u ligt het nieuwe beleidsplan schuldhulpverlening van de gemeente Den Haag, waarmee we de komende vier jaar onze inwoners willen helpen financiële problemen te voorkomen, te beheersen en op te lossen. Ik ben enorm trots op wat we in Den Haag de afgelopen jaren hebben bereikt. Onze stad wordt landelijk gezien als koploper op het gebied van schuldhulpverlening, en dat is geen toeval. Met onze integrale aanpak en innovatieve projecten vanuit het Schuldenlab070 zoals het Jongeren Perspectief Fonds (JPF) of het collectief schuldregelen hebben we de lat hoog gelegd. Deze initiatieven, die hier in Den Haag zijn ontstaan, zijn inmiddels succesvol opgeschaald naar andere steden in Nederland. Tegelijkertijd is en blijft de schuldenproblematiek in onze stad omvangrijk. Het is dan ook zaak om de komende periode onverminderd in te blijven zetten voor inwoners met financiële problemen. We zetten fors in op het voorkomen van geldzorgen en het bieden van hulp aan hen die het nodig hebben. Dit blijkt onder andere uit de laagdrempelige toegang tot schuldhulpverlening op maar liefst 39 locaties in de stad via de Helpdesk Geldzaken. Onze brede aanpak, waarbij we vroeg signaleren en maatwerk leveren aan kwetsbare groepen, maakt het verschil voor duizenden inwoners.

“Onze brede aanpak, waarbij we vroeg signaleren en maatwerk leveren aan kwetsbare groepen, maakt het verschil voor duizenden inwoners.”

Maar onze ambitie gaat verder. We willen niet alleen helpen bij het oplossen van schulden, maar zorgen dat mensen structureel uit de problemen blijven. Daarom richten we ons in dit beleidsplan ook op nazorg, zodat inwoners hun financiële stabiliteit kunnen behouden, zelfs nadat een traject is afgesloten. Rode draad bij onze dienstverlening aan mensen met geldzorgen is de menselijke maat. We zijn begripvol en ondersteunend. Want schulden kunnen iedereen treffen, ongeacht achtergrond of situatie. Helaas rust er nog steeds veel schaamte en taboe op dit onderwerp, waardoor mensen vaak te lang wachten om hulp te zoeken. Ik wil met alle betrokkenen het taboe op geldzorgen doorbreken zodat mensen hulp zoeken zonder zich voor hun problemen te schamen. Wij zijn er om hen te helpen, zonder oordeel, en met het doel samen te werken aan een blijvende oplossing.

Mariëlle Vavier Wethouder Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken.

Het is een gezamenlijke opdracht van stad en stadhuis dat niemand in Den Haag zich alleen hoeft te voelen in de strijd tegen financiële problemen. Dit beleidsplan draagt er aan bij dat onze stad een plek blijft waar iedereen de kans krijgt om zonder geldzorgen de toekomst tegemoet te treden.

3

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

1. Inleiding 1.1 Wettelijk kader beleidsplan 1.2 Historisch perspectief 1.3 Vorige beleidsperiode (2020-2024) 1.4 Uitdagingen nieuwe beleidsperiode

4

SLOTWOORD

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

1.1 Wettelijke kader beleidsplan Vanaf 1 juli 2012 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) van kracht. Per 1 januari 2021 is de gewijzigde Wgs en het Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening in werking getreden. De wet verplicht gemeenten te zorgen voor integrale schuldhulpverlening.

Financiële problemen raken vaak meerdere aspecten van het leven, zoals inkomen, werk, en welzijn. Schuldhulpverlening maakt onderdeel uit van de bredere opgave van dit college om inwoners bestaanszekerheid te bieden. Alleen als de basis op orde is, voorkomen we dat geldzorgen uitmonden in geldproblemen. Dat betekent dat we onze dienstverlening in een logische samenhang aanbieden. Inkomensondersteuning, re-integratie en het borgen van een sociaal minimum, bijvoorbeeld met een bijstandsuitkering, zijn allemaal verbonden schakels richting een schuldenzorgenvrij bestaan. Dit helpt ons om inwoners niet alleen uit de schulden te krijgen, maar ook hun financiële stabiliteit op lange termijn te waarborgen. We willen een duurzaam vangnet creëren en perspectief bieden, zodat geldzorgen geen geldproblemen worden.

De wettelijke taken van de gemeente zijn helder: Voorkomen van financiële problemen: We bieden inwoners preventief informatie en ondersteuning. Signaleren van schulden: We leiden inwoners met schulden naar de juiste hulpverlening. Bemiddelen bij schuldregelingen: We helpen bij het treffen van een minnelijke schuldregeling tussen inwoner en schuldeiser. Nazorg: Dit begint al tijdens het traject van een schuldregeling. Elke vier jaar moeten gemeenten een nieuw beleidsplan opstellen. In dit beleidsplan wordt aangegeven:

Schulden kunnen iedereen overkomen. Steeds meer mensen krijgen te maken met financiële problemen, ongeacht hun achtergrond. Als gemeente willen we het taboe rondom schulden doorbreken en het gesprek hierover openen. Dit kunnen we niet alleen vanuit het stadhuis doen. Daarom werken we nauw samen met inwoners, schuldeisers, vrijwilligersorganisaties, en andere partners. Ook landelijk dragen we bij aan verbetering, samen met organisaties als de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK). Door samen te werken kunnen we het aantal schulden in onze stad daadwerkelijk verminderen.

Welke resultaten beoogd worden; Welke maatregelen genomen worden om de kwaliteit te borgen van de wijze waarop de integrale schuldhulpverlening wordt uitgevoerd; Het maximaal aantal weken dat de gemeente nastreeft met betrekking tot de wachttijd voor het eerste gesprek waarin de hulpvraag wordt vastgesteld; Hoe schuldhulp in te richten voor gezinnen met inwonende kinderen.

Dit beleidsplan bouwt voort op het Beleidsplan schuldhulpverlening 2020-2024 (RIS306234) en de inzichten uit de Haagse aanpak geldzorgen en geldproblemen. De aanpak geldzorgen en geldproblemen is een jaarlijkse terugblik en vooruitblik op alle initiatieven rondom onze minimaregelingen en financiële hulpverlening. Het beleidsplan richt zich primair op de schuldhulpverlening.

Dit beleidsplan beschrijft hoe de gemeente Den Haag de komende vier jaar deze taken invult. Het is een plan voor alle inwoners die met geldzorgen worstelen of meer willen weten over onze schuldhulpverlening.

5

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

Hoe is dit beleidsplan tot stand gekomen? Het college vindt het belangrijk dat beleid aansluit bij de wensen en behoeften van de inwoners en uitvoerbaar is. Tijdens een brainstormsessie hebben organisaties vanuit de stad meegedacht aan dit beleidsplan. Er was vooral veel aandacht voor maatwerk, samenwerking en het (herstel van) vertrouwen in de overheid. De inbreng van de stad is zowel in dit beleidsplan als de aanpak geldzorgen en geldproblemen verwerkt. Organisaties willen graag een goede samenwerking met de gemeente, om onze inwoners zo goed mogelijk te helpen. Deze samenwerking stond en staat de komende jaren centraal. De organisaties die we hebben gesproken zijn o.a. Fonds1818, STEK, Schuldhulpmaatje, Humentum, Humanitas en de Helpdesk Geldzaken (HDG).

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

Schuldhulpverlening is vooral de laatste tien jaar in een stroomversnelling is gekomen. De basis werd echter al in de jaren ’30 gelegd tijdens de economische crisis, toen veel huishoudens in de problemen kwamen door woekerrentes van banken. De oprichting van de Nederlandse Vereniging voor Volkskredietwezen en Woekerbestrijding (NVVK) in 1932 markeerde het begin van georganiseerde hulp. Gemeentelijke kredietbanken speelden hierin een grote rol door woekerrentes te bestrijden en saneringskredieten aan te bieden om huishoudens te helpen. Dankzij deze herfinancieringen konden ze ontsnappen aan uitzichtloze situaties waarin de schuldbedragen door de rente sneller opliepen dan mensen met de aflossingen konden bijbenen. Ondertussen gingen de Gemeentelijke Kredietbanken zich ook steeds meer toespitsen op schuldhulpverlening. In 1979 werd de eerste gedragscode schuldregeling opgesteld, wat de basis legde voor het huidige stelsel: schuldregelingen duren maximaal drie jaar, en schuldeisers hebben alleen voorrang op basis van wettelijke preferenties. De Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) werd in 1998 ingevoerd, met als doel schuldeisers vaker en makkelijker te laten meewerken aan minnelijke regelingen.

Een minnelijke schuldregeling is een vrijwillige overeenkomst tussen een schuldenaar en zijn schuldeisers, waarbij de schuldenaar een plan voorstelt om zijn schulden af te lossen. Dit proces wordt vaak begeleid door een schuldhulpverlener en is gericht op het vinden van een oplossing zonder tussenkomst van de rechter. Het belangrijkste voordeel van een minnelijke schuldregeling is de flexibiliteit en de mogelijkheid om maatwerkoplossingen te vinden die voor alle partijen acceptabel zijn. In tegenstelling tot de minnelijke regeling, is een wettelijke schuldregeling een formeel proces dat wordt uitgevoerd onder toezicht van de rechter. Dit proces, ook wel bekend als de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) in Nederland, biedt een wettelijk kader voor de afwikkeling van schulden. De wettelijke regeling wordt ingezet wanneer een minnelijke regeling niet mogelijk is en biedt schuldenaren bescherming tegen schuldeisers, maar gaat gepaard met strikte voorwaarden en verplichtingen.

1.2 Historisch perspectief schuldhulpverlening Vooral de laatste tien jaar volgen de ontwikkelingen rondom schuldhulpverlening elkaar snel op. Maar sociale kredietverlening en schuldhulpverlening kennen een langere historie. Onderstaande paragraaf vat de geschiedenis van de schuldhulpverlening in vogelvlucht samen, gevolgd door een beschrijving hoe de schuldhulpverlening in Den Haag zich heeft ontwikkeld met bijzondere aandacht voor de laatste 5-10 jaar.

6

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

Al vrij snel na de inwerkingtreding van de Wsnp werd duidelijk dat deze wet niet ging werken als een stok achter de deur. In plaats van een stijging was er sprake van een daling van het slagingspercentage. Al in 2001 werd in de wetsevaluatie geadviseerd om de aansluiting tussen het minnelijk en wettelijk traject te verbeteren. In 2008 werd de wet uitgebreid met de zogenaamde minnelijke middelen: het moratorium, het dwangakkoord en de voorlopige voorziening2. Het doel van deze middelen was de stok-achter-de-deur werking te versterken. Echter, na invoering van deze middelen was geen directe toename van het percentage minnelijke schuldregelingen zichtbaar.

2015 kwam de nadruk meer en meer te liggen op de eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid van inwoners bij het voorkomen en oplossen van schulden. Inwoners konden zich met schuldproblemen melden bij één van de twee Advies- en Informatiebalies van SZW of via telefoon. Voordat er gestart kon worden met een traject, was de inwoner zelf verantwoordelijk voor het op orde krijgen van de noodzakelijke stukken voor het minnelijke traject. Ontbrak er iets, werd de inwoner weggestuurd totdat het wel volledig was. Dit kostte allemaal veel tijd en er haakten veel inwoners vroegtijdig af.

In 2012 werd schuldhulpverlening een wettelijke taak voor gemeenten met de inwerkingtreding van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Ondanks deze ontwikkelingen, blijkt dat veel huishoudens nog steeds moeite hebben om de weg naar schuldhulpverlening te vinden. De wijzigingen in 2021, die vroege signalering en gegevensuitwisseling mogelijk maken, hebben als doel om meer huishoudens te bereiken en trajecten aantrekkelijker te maken. Dit alles heeft geleid tot nieuwe maatregelen zoals de pauzeknop en de halvering van schuldhulpverleningstrajecten van 36 naar 18 maanden. In de afgelopen jaren zijn er verschillende stappen gezet om meer huishoudens te bereiken en om het aantrekkelijker te maken een traject aan te gaan, bijvoorbeeld door de pauzeknop, sociaal incassobeleid en de halvering van de wettelijke en minnelijke schuldhulpverleningstrajecten van 36 naar 18 maanden.

Daarnaast waren er strenge toelatingscriteria, bepaalde hoogte van schulden waren een vereiste, en ook veel criteria om een schuldtraject vroegtijdig te beëindigen, bijvoorbeeld als er nieuwe schulden ontstonden tijdens het traject. Als een inwoner geweigerd werd, werd er niet actief doorverwezen naar andere beleidsterreinen, diegene was zelf aan zet wel naar de juiste hulpverlening te gaan. Als je als inwoner eenmaal geweigerd was, moest je zes maanden wachten totdat je een nieuwe aanvraag mocht doen. Er was nauwelijks sprake van maatwerk en men zat bovenop de regels. De doorlooptijden waren lang en er waren wachtlijsten. Als er uiteindelijk een traject van de grond was gekomen, was er vooral tussentijds contact via de post of telefoon. Face to face contact was er weinig. Ook waren er meer schuldbemiddelingstrajecten dan saneringskredieten, met een verhouding van 60 en 40%. Tot slot was er nog geen sprake van nazorg.

Haagse context De Gemeentelijke Kredietbank (GKB) verstrekte aanvankelijk commerciële kredieten, maar dat werd in 2001 met de komst van een nieuwe wet verboden, waardoor de Gemeentelijke Kredietbank in 2002 met de afdeling schuldhulpverlening van de dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheidsprojecten (SZW) fuseerde. Meerdere partijen hielden zich bezig met onderdelen binnen de schuldhulpverlening, maar een totaaloverzicht en duidelijkheid ontbrak voor inwoners. Inwoners met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum werden geholpen door de afdeling schuldhulpverlening. Mensen met een hoger inkomen moesten zich wenden tot de GKB. Dit onderscheid was erg onduidelijk voor inwoners. Er kwam een Wegwijzer Schuldhulpverlening om hier verbetering in aan te brengen, maar dit bleek niet voldoende. Na de jaren 2010, en met name na de decentralisaties in het sociaal domein vanaf

7

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

positieve feedback ontvangen van de branchevereniging NVVK. We zijn bovendien de enige gemeente met een Alliantie Financiële Ondersteuning, waarin we nauw samenwerken met organisaties in de stad om onze inwoners zo goed mogelijk te helpen.

Met de oprichting van het Schuldenlab070 in 2016 werd een nieuwe koers ingeslagen. De schuldenproblematiek in de stad was dermate groot dat de gemeente Den Haag dit onmogelijk alleen zou kunnen oplossen. Dus moest er hulp komen. “It takes a city to solve debt”. Samen met een brede coalitie van publieke en private partijen is het Schuldenlab070 de laatste jaren een succesvolle innovatiemachine geweest. Zo zijn het Jongeren Perspectief Fonds (JPF), het Sociaal Hospitaal (SOHOS) en Collectief Schuldregelen voorbeelden van landelijk opgeschaalde successen, stuk voor stuk bedacht en ontwikkeld in dit Haagse laboratorium. Met als grote gemene deler dat we steeds het perspectief van mensen met schulden centraal stellen. Deze unieke samenwerking heeft bovendien de weg vrijgemaakt voor het ontstaan van SchuldenlabNL, waar succesvolle innovaties landelijk worden uitgerold. Op 39 locaties in de stad kunnen inwoners een schuldhulpverleningstraject s tarten, bijvoorbeeld bij de Helpdesk Geldzaken. Deze laagdrempelige dienstverlening zorgt ervoor dat beginnende geldproblemen tijdig worden aangepakt. Ook is er fors geïnvesteerd in vroegsignalering en de methodieken om met inwoners in contact te komen. Een belangrijk aspect hierbij is het breed uitvragen en doorverwijzen naar andere onderdelen binnen de gemeente, om te voorkomen dat iemand zonder hulp achterblijft.

1.3 Vorige beleidsperiode (2020-2024) In de afgelopen jaren zijn er grote stappen gezet om de schuldhulpverlening in Den Haag te verbeteren. Hoewel het nog steeds een complexe uitdaging blijft, is er veel veranderd, zowel op lokaal als op nationaal niveau. Inwoners hebben nu meer inzicht en controle over hun financiën, zonder dat ze worden overvraagd. Den Haag is op meerdere vlakken koploper als het gaat om schuldhulpverlening. We hebben bijvoorbeeld bijgedragen aan de ontwikkeling van de landelijke pauzeknop en verschillende pilots opgezet vanuit Schuldenlab070, zoals de schuldenzorgvrije aanpak voor ex-gedetineerden. Daarnaast ondersteunt de Gemeentelijke Kredietbank (GKB) steeds meer andere gemeenten die zelf geen kredietbank hebben. Recent heeft de NVVK een periodieke audit gedaan naar het functioneren van de Haagse schuldhulpverlening. Deze audit is succesvol doorlopen en we hebben

De afgelopen jaren is er veel veranderd in de manier waarop schuldhulpverlening wordt aangeboden. Er is nu meer focus op maatwerk, stress-sensitieve dienstverlening, en nazorg. De schuldregelaars nemen het grootste deel van de administratieve last over van de inwoners, en er wordt standaard ingezet op saneringskredieten, waardoor inwoners sneller uit de schulden zijn. Inwoners kunnen bovendien op elk moment opnieuw een schuldhulpverleningstraject starten, en bij het beëindigen van een traject wordt er altijd nazorg geboden.

8

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

Inwoners die tijdens een schuldhulpverleningstraject naar een andere gemeente verhuizen, mogen als ze dat willen de vertrouwde Haagse hulpverlener behouden Er is dus al veel opgebouwd in de stad om inwoners te ondersteunen in hun financiële situatie. De komende jaren gaan we verder bouwen aan ons netwerk en proberen we onze inwoners nog beter te bereiken. Regelmatig worden er contactmomenten en interviews georganiseerd met inwoners om hun behoeften en feedback te verzamelen. Het belangrijkste is dat de voorzieningen die we bieden, ook daadwerkelijk worden gebruikt door degenen die ze nodig hebben. 1.4 Uitdagingen nieuwe beleidsperiode Ondanks de stappen die al zijn gezet, staan we nog steeds voor grote uitdagingen om inwoners met geldzorgen beter te bereiken en te helpen. Het taboe op schulden, de beeldvorming rondom schuldhulpverlening en het tanende vertrouwen in de overheid zorgen ervoor dat veel mensen geen hulp zoeken. Daarnaast zien we een aantal structurele oorzaken van schuldenproblematiek, zoals de snelle opbouw van schulden in incassotrajecten en de verleidingen van online gokken en achteraf betalen bij webwinkels. Een andere uitdaging is dat we bij het regelen van schulden vaak afhankelijk zijn van de snelheid van de traagste schuldeiser. Dit kan ervoor zorgen dat inwoners de moed verliezen, het overzicht kwijtraken en het schuldentraject niet afmaken.

In hoofdstuk 4 van dit beleidsplan wordt beschreven hoe we door middel van tijdige en logische dienstverlening en een sluitende ketenaanpak ervoor zorgen dat in woners hettraject succesvol doorlopen en schuldenvrij blijven. Leeswijzer Hoofdstuk 2 beschrijft de schuldensituatie in onze stad. Hoofdstuk 3 gaat in op onze doelen en visie voor de komende vier jaar. In hoofdstuk 4 worden de vier pijlers van onze aanpak toegelicht: preventie en educatie, signaleren en toeleiden, ondersteuning bij schulden, en nazorg. Hoofdstuk 5 richt zich op specifieke doelgroepen die extra aandacht nodig hebben, zoals jongeren, ondernemers en kwetsbare groepen. Tot slot worden in hoofdstuk 6 de organisatie, kwaliteit en monitoring van onze dienstverlening besproken, inclusief wettelijke termijnen, evaluatie, en monitoring.

9

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

2. Schuldensituatie in kaart 2.1 Cijfers 2.2 Oorzaken en gevolgen van armoede en schulden 2.3 Trendontwikkelingen

10

SLOTWOORD

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

De gemeente Den Haag wil een stad zijn waarin bestaanszekerheid centraal staat. We willen dat inwoners met geldzorgen weten waar ze terecht kunnen voor hulp, zonder dat ze zich veroordeeld voelen. Of je nu jong of oud bent, onze stad biedt passende dienstverlening voor iedereen. In dit hoofdstuk wordt de schuldensituatie van onze inwoners in kaart gebracht. Daarnaast wordt uiteengezet wat er allemaal nodig is om financieel gezond gedrag te vertonen.

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

Problematische schulden Aangezien er meerdere definities zijn van het begrip problematische schulden hanteren wij de definitie van het NVVK: “Een problematische schuldsituatie is de situatie waarin te voorzien is dat een natuurlijke persoon schulden niet zal kunnen blijven afbetalen of is gestopt met afbetalen. In ieder geval een situatie waarin niet binnen 36 maanden alle openstaande vorderingen betaald kunnen worden (met een betalingsregeling).” Deze definitie komt overeen met de definitie van de faillisementswet/Wsnp. Door het hanteren van een landelijke eenduidige definitie voorkomen we discus sie met bijvoorbeeld schuldeisers. Belangrijk om op te merken is dat inwoners met schulden of geldzorgen die niet onder deze definitie vallen ook van passende hulpverlening worden voorzien.

Wie heeft er geldproblemen? Ruim de helft van de 42.000 inwoners met problematische schulden heeft geen baan en ontvangt een bijstandsuitkering of andere uitkering. 20% van deze groep is ZZP’er. Bijna 40% van de doelgroep is alleenstaand en daarbij zijn alleenstaande mannen oververtegenwoordigd. 47% van deze groep heeft geen enkel vermogen. De gemiddelde schuld van inwoners die zich aanmelden bedraagt €42.900. De meeste cijfers zijn schattingen, omdat er geen databank bestaat met inwoners met (risico op) problematische schulden, en niet iedereen met schulden meldt zich bij de officiële instanties. Zowel voor onderzoeksdoeleinden als voor het doelmatig regelen van schulden zou een centraal schuldenregister een uitkomst bieden. Verhoudingsgewijs zien we dat 25-45-jarigen vaker problematische schulden hebben en 65+’ers juist minder vaak schulden hebben.

2. 1 Cijfers In Den Haag zijn er volgens het CBS -1- ruim 42.000 inwoners met problematische schulden. Dat is 15,1% van onze inwoners. De schuldenproblematiek in onze stad is omvangrijk en neemt door de jaren heen niet af. Alleen Rotterdam kent een hoger percentage inwoners met problematische schulden (16,6%). Een schuld bij de Belastingdienst is het meest voorkomend, op twee staan de zorgverzekeringsschulden. In 2023 hadden meer dan 200.000 inwoners betalingsachterstanden op hun zorgpremie, waarvan 11.500 minstens zes maanden geen zorgpremie hebben betaald en in de wanbetalersregeling terecht zijn gekomen. Maandelijks ontvangt het team vroegsignalering van de gemeente 4000 tot 4500 meldingen van betalingsachterstanden op de belangrijkste vaste lasten.

Hoeveel inwoners hebben wij in beeld? Landelijk ligt het percentage van het bereik van curatieve schuldhulpverlening bij problematische schulden tussen de 2 en 8%, in Den Haag ligt dit percentage rond de 6,6% (zie RIS 316236). Dit betreft het totaal aan instroom voor een minnelijk schuldregeling en herfinanciering van schulden bij de gemeentelijke kredietbank. Daarmee zitten we boven het landelijk gemiddelde.

In het kaartje hierboven staat de verdeling van door CBS geregistreerde problematische schulden over Den Haag. Waar in de Vogelwijk 3,6% problematische schulden heeft, is dit 28,8% in de Groente- en Fruitmarkt. 1 - Centraal Bureau voor de Statistiek (n.d) Schuldenproblematiek in beeld.

11

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

Daarnaast proberen we juist in een eerder stadium inwoners met geldzorgen te spreken. Bijvoorbeeld via de Helpdesk Geldzaken (ca. 7500 gesprekken per jaar) of de sociaal raadslieden (ca. 5000 inwoners geholpen per jaar). Het feitelijk bereik van onze brede financiële hulpverlening onder inwoners met problematische schulden zal dus hoger zijn dan de eerdergenoemde 6,6%.

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

De drie belangrijkste executieve functies zijn: - Werkgeheugen. Dit is de capaciteit om bij voorbeeld korte tijd informatie vast te houden en te bewerken; om tegelijk aan meerdere dingen te denken; om te focussen op een bepaald onderwerp zonder andere te vergeten; - Impulsbeheersing. Dit is de vaardigheid om onze gedachten en impulsen te controleren en weerstand te bieden aan verleidingen, afleidingen en gewoon tes. Zo kunnen we focus houden, doordacht handelen en vasthoudend zijn;

2.2 Oorzaken en gevolgen van schulden en armoede In Nederland is inkomensondersteuning geregeld via een complex stelsel van toeslagen, uitkeringen en andere financiële regelingen. Hoewel deze systemen zijn ontworpen om mensen te ondersteunen, zien we dat deze complexiteit vaak juist een barrière vormt voor degenen die al in financiële problemen verkeren. Mensen met schulden hebben vaak te maken met een wirwar aan regels en voorwaarden, wat het voor hen moeilijk maakt om precies te begrijpen waar ze recht op hebben en hoe ze deze ondersteuning kunnen aanvragen. Dit leidt niet alleen tot onzekerheid en stress, maar vergroot ook het risico dat ze ondersteuning mislopen of schulden verder oplopen door gemiste betalingen en bureaucratische fouten.

- Mentale flexibiliteit. Dit is de capaciteit om te schakelen en ons aan te passen aan veranderende omstandigheden, prioriteiten of perspectieven. Om financieel gezond gedrag te vertonen, zijn er bepaalde competenties nodig. Je moet financieel geletterd zijn (weten), beschikken over financiële en digitale vaardigheden (kunnen), en in staat zijn tot zelfregulatie (doen) -2- . Met financieel gezond gedrag zijn achterstanden in betaling niet altijd te voorkomen. Pech kan ervoor zorgen dat iemand toch in een moeilijke financiële situatie terechtkomt. Het kan dus iedereen overkomen. Andersom vertonen mensen met een positief banksaldo niet altijd financieel gezond gedrag. Zij blijven echter uit de problemen, zolang de inkomsten boven de uitgaven uitstijgen. Alleen de juiste mentale vermogens zijn dus nog niet voldoende voor financiële zelfredzaamheid. Het NIBUD heeft ook vier competenties opgesteld om financiële redzaamheid te toetsen:

De complexiteit van het systeem vraagt om een goed overzicht en administratieve vaardigheden, iets waar veel mensen met schulden juist moeite mee hebben. Het voortdurend moeten schakelen tussen verschillende instanties, het indienen van herhaalde aanvragen, en het op de juiste manier invullen van ingewikkelde formulieren kan overweldigend zijn. Dit zorgt ervoor dat mensen die het juist het hardst nodig hebben, vaak het minst profiteren van de beschikbare ondersteuning. Schulden – en de stress om die schulden – beïnvloeden het brein negatief. Schaarste beperkt de mentale capaciteit van mensen en vermindert hun vermogen om juiste keuzes te maken. Stress kan leiden tot ziekte, wat de financiële situatie verder verslechtert. Bij serieuze financiële zorgen kunnen verschillende psychologische mechanismen optreden, waardoor de executieve functies, zoals werkgeheugen, impulsbeheersing, en mentale flexibiliteit, worden aangetast. (zie kader).

1

Voldoende inkomsten verwerven om van te leven

2

De geldzaken organiseren

3

Verantwoord besteden

4

Voorbereid zijn op (on)voorziene gebeurtenissen

Deze competenties laten zien dat financieel gezond gedrag geen eenvoudige opgave is en dat langdurige ondersteuning nodig kan zijn. Professionals die werken in de schuldhulpverlening moeten goed worden opgeleid om de mentale vermogens van inwoners te kunnen inschatten en hen effectief te ondersteunen. Aan de hand van deze competenties kan worden onderzocht wat iemand kan en (nog) niet kan. De tabel hieronder laat zien wat je allemaal moet kunnen:

12

2 - Nibud. (2022). Handreiking bevorderen van gezond financieel gedrag. Nibud.

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

ële producten, zoals hypotheken, beleggingsproducten of verzekeringen, door hun aard lastig te doorgronden -3-. Tegelijk krijgen inwoners steeds meer verantwoordelijkheid voor hun eigen financiële risico’s, zoals pensioenopbouw voor ZZP’ers. De Nationale ombudsman concludeerde in 2013 al dat overheidsregelingen zo complex zijn en vaak zo onoverzichtelijk en onvoorspelbaar in hun uitwerking, dat er meer probleemschulden ontstaan-4-. Er zijn zo veel regelingen dat veel mensen niet meer weten waarop zij recht hebben, en financiële planning bijna onmogelijk -5 -is. Als gemeente zijn wij nu bezig onze regelingen te vereenvoudigen en eenduidige begrippen te hanteren, om het zo makkelijk mogelijk te maken voor onze inwoners-6-. Incassokosten (overheid en privaat) Problematische schulden ontstaan in de keten van invordering. Het huidige stelsel van invordering is gericht op escalatie met als gevolg dat schulden veel te snel oplopen. Door de inrichting van het stelsel worden schuldeisers, incassobureaus en gerechtsdeurwaarders ‘aangemoedigd’ om te escaleren met een snelle schuldoploop als gevolg. Het ontbreekt daarbij aan (politieke) prioriteit om de beslagvrije voet te allen tijde te respecteren. Schuldhulpverlening is het sluitstuk.

Maatschappelijke kosten Recent onderzoek, uitgevoerd door Panteia in samenwerking met de Hogeschool Utrecht en Nibud, laat zien dat er aanzienlijke maatschappelijke kosten bij schuldenproblematiek zijn. Het rapport, getiteld “De maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek. Een last voor burgers, bedrijven en overheden” , onderbouwt dat de jaarlijkse kosten van problematische schulden op zijn minst €8,5 miljard bedragen. Deze kosten zijn verdeeld over diverse domeinen zoals gezondheid, maatschappelijke ondersteuning, arbeidsmarkt en economie, onderwijs, en openbare orde en veiligheid. Ruim de helft van deze kosten worden gemaakt door het verlies van arbeidsproductiviteit en verzuim-7-. Als gemeente zijn we aangesloten bij de Nationale Coalitie Financiële Gezondheid. Vanuit deze samenwerking tussen private en publieke organisaties is de ambitie om in 2030 de helft minder mensen in Nederland met armoede en (problematische) schulden te hebben. De inzet is in eerste instantie op de werkgever-werknemersrelatie gericht om te zorgen dat er geen werknemers zijn met geldzorgen.

Al deze informatie laat zien hoe belangrijk het is dat professionals zo goed mogelijk worden opgeleid. Professionals moeten in staat zijn om in te schatten over welke mentale vermogens een inwoner beschikt. Dat betekent dat een schuldhulpverlener kennis moet hebben over het belang van het doenvermogen, om waar nodig de inwoner effectiever te kunnen ondersteunen. Hier wordt veel aandacht aan besteedt binnen de afdeling financiële hulpverlening, waarbij er nu wordt ingezet op kennisverbreding. Stress sensitief werken doen wij al. Ook moeten we bij het maken van beleid reële verwachtingen hanteren over wat de inwoner kan en wil, en dat sommige mensen, op sommige momenten, écht niet zelf redzaam zijn. En het soms ook nooit zullen worden. 2.3 Trendontwikkelingen Het Bureau Kredietregistratie (BKR) constateert onder jongeren een significante stijging van schulden door achteraf betalen. Daarnaast is de online gokindustrie niet alleen zichtbaar bij sportsponsoring maar ook bij de schuldhulpverlening. Op het gebied van persoonlijke financiën zijn de verleidingen en complexiteit toegenomen. Binnenshuis kun je tegenwoordig 24 uur per dag geld uitgeven bij webwinkels of via internetgokken, en wordt geadverteerd voor hypotheken die je binnen een week kunt afsluiten. Voor de inwoner is niet altijd duidelijk wat er achter die verleidingen schuilgaat. Zo zijn financi-

13

3 Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. (2017). Weten is nog geen doen: Een realistisch perspectief op redzaamheid (Rapport nr. 97). Den Haag: WRR. 4 Nationale Ombudsman. (2013). In het krijt bij de overheid: Verstandig invorderen met oog voor maat schappelijke kosten (Rapportnummer: 2013/003). Nationale Ombudsman. 5 Actal. (2014). Regeldruk in Nederland: Stand van zaken en aanbevelingen. Den Haag: Actal. 6 Gemeente Den Haag, Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen 2023-2024. Den Haag 7 Jungmann, N., Oomkens, R., Vroonhof, P., Beulen, M., Boog, J., & van Horssen, C. (2024). De maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek: Een last voor burgers, bedrijven en overheden. Nibud & Hogeschool Utrecht

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

3. Visie en uitdagingen 3.1 Visie en uitdagingen 3.2 Samenwerking met (keten)partners 3.3 Landelijke visie schuldenproblematiek

14

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

Uitdagingen

“Het fundament van een effectieve schuldenaanpak is een sociaal minimum dat voldoende inkomen biedt om in de moderne maatschappij rond te komen zonder schulden te maken.”

De gemeente Den Haag kent een aantal uitdagingen die geadresseerd dienen te worden bij het verwezenlijken van bovenstaande visie. 1. Taboe doorbreken, toegankelijkheid en beeldvorming: Het bereiken van inwoners met schulden en het overwinnen van de schaamte en het taboe dat hen ervan weerhoudt hulp te zoeken.

Prof dr. Nadja Jungmann

2. Behoud van betrokkenheid: Het binnenhouden van inwoners die aan een schuldhulpverleningstraject beginnen en ervoor zorgen dat zij het traject succesvol doorlopen, zonder uitval tijdens de stabilisatiefase.

Onze visie is om Den Haag te transformeren in een gemeente waar elke inwoner zonder financiële zorgen kan leven. Met het beleidsplan schuldhulpverlening 20242028 zetten we ons in om de komende vier jaar financiële problemen te voorkomen, beheersbaar te maken, en op te lossen. We erkennen dat financiële problemen vaak diep verweven zijn met andere leefgebieden zoals werk, gezondheid en huisvesting. Daarom zien we armoede en schulden niet als individueel falen, maar als maatschappelijke problemen waarvoor duurzame oplossingen nodig zijn.

3. Complexiteit van problematiek: Schulden gaan vaak gepaard met andere problemen, zoals werkloosheid, laaggeletterdheid, en gezondheidsproblemen, wat een integrale aanpak noodzakelijk maakt. 4. Ineffectiviteit binnen de schuldhulpketen: Het is nog altijd zo dat het opvragen van gegevens bij schuldeisers zorgt voor vertraging. De langzaamste schakel in de keten bepaalt het tempo.

De komende vier jaar willen we meer inwoners bereiken, hen overtuigen om hulp te accepteren, en hen helpen om een traject succesvol af te ronden. Dit doen we in nauwe samenwerking met onze partners in de stad, waarbij we ons focussen op de impact die we hebben op de bestaanszekerheid en het welzijn van onze inwoners. Ons plan van aanpak is gericht op het verbeteren van het perspectief voor onze inwoners door middel van intensieve samenwerking met andere diensten, zoals inkomensondersteuning en re-integratie. Dit vraagt ook om een andere manier van resultaatsturing. Naast dat het belangrijk is dat je iets doet, is het vooral belangrijk wat je ermee bereikt. Wat in onze visie opvalt ten opzichte van het vorige beleidsplan, is dat we niet langer enkel focussen op zelfredzaamheid. Als realistische overheid accepteren we dat een klein deel van onze inwoners het nooit zelf zal kunnen redden. We verschuiven van zelfredzaamheid naar redzaamheid, waarbij we inwoners die een taak niet zelfstandig kunnen uitvoeren, ondersteunen om zelf te bepalen wat voor hen belangrijk is. Zelfredzaamheid blijft voor degenen die dit kunnen en willen wel een doel, maar we erkennen dat niet iedereen dit op elk moment kan bereiken.

3.1 Visie en uitdagingen We streven naar een stad waarin iedereen mee kan doen. Het uit de armoede en schulden houden van mensen is daarbij een essentiële voorwaarde. Om dit te bereiken, zetten we in op een integrale benadering waarin inkomensondersteuning, re-integratie en andere vormen van sociale zekerheid centraal staan. Ons uiteindelijke doel is niet alleen om mensen uit de schulden te helpen, maar ook om hen financieel stabiel te houden. De belofte van bestaanszekerheid is hierin cruciaal; zonder een basale zekerheid van inkomen, werk, en een betrouwbare overheid, wordt elke verandering een bedreiging.

15

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

AFO

3.2 Samenwerking met (keten)partners Een belangrijk onderdeel van onze visie is dat we het samen moeten doen, met de stad, maar vooral met elkaar als samenwerkingspartners zoals verschillende maatschappelijke organisaties en vrijwilligersorganisaties. Ook de cliëntenraad sociaal domein is een belangrijke partner voor ons.

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

Alliantie Financiële Ondersteuning

Als gemeentelijke schuldhulpverlening werken we samen met de Alliantie Financiële Ondersteuning (AFO). Deze alliantie bestaat uit circa tien organisaties2 in Den Haag die zich bezighouden met vrijwillige hulpverlening aan mensen met (dreigende) financiële problemen. Bij de AFO aangesloten organisaties werken samen aan hetzelfde doel: het versterken van de financiële ondersteuning aan Haagse inwoners. De organisaties zijn over het algemeen op doelgroep ingericht. Het netwerk is nu iets meer dan drie jaar oud. Een goede samenwerking binnen de AFO en tussen informele en formele organisaties moet eraan bijdragen dat meer Haagse inwoners met geldzorgen worden bereikt en vervolgens op een goede en effectie ve manier worden ondersteund en de hulp (blijven) krijgen die zij nodig hebben.

]

Vanaf het begin is de gemeente Den Haag onderdeel geweest van de AFO, en is betrokken bij de opzet ervan en de uitwerking. Dat is uniek, we zijn een van de weinige gemeenten die in een dergelijke alliantie zitten. Maar een goede samenwerking gaat verder dan het oprichten van een alliantie. Samenwerken is immers geen doel op zich. Het gaat erom dat inwoners er baat bij hebben.

Vrijwilligers spelen een belangrijke rol, op verschillende momenten in het schuldhulpverleningsproces, bijvoorbeeld als ondersteuning bij het verzamelen van gegeven voor een aanvraag schuldhulpverlening, of het op orde krijgen van administratie (en houden) en tijdig doorverwijzen naar professionele hulp. Vrijwilligers staan vaak dichter bij de inwoners dan professionals, en kunnen een goede vertrouwensband opbouwen. Het kan zijn dat de vrijwilliger gedurende het hele (schuldhulpverlenings-)traject betrokken blijft.

Elkaar vinden is de eerste stap, daarna speelt de vraag hoe er samengewerkt kan worden om onze inwoners zo goed mogelijk te helpen. Dat betekent ook dat binnen AFO leden elkaar uitdagen om de eigen en elkaars dienstverlening te verbeteren. Er wordt op dit moment in gezamenlijkheid gekeken naar hoe we de samenwerking nog steviger kunnen inrichten en hoe we nog meer impact kunnen maken voor de inwoners van Den Haag. Bij de eerstvolgende voortgangs rapportage zal verslag worden gedaan van de stappen die de AFO hierop heeft gemaakt en welke rol de gemeente binnen deze samenwerking vervult.

Een belangrijke voorwaarde om zoveel mogelijk uit de samenwerking te halen en iedereen zoveel mogelijk tot zijn recht laten komen binnen de keten is door organisaties financieel in staat te stellen om beleid te voeren voor een langere termijn. Dit doen wij door onder andere subsidies toe te kennen aan verschillende organisaties. Vanaf 2025 is het mogelijk om meerjarig te subsidiëren zodat er nog steviger ingezet kan worden op een doorlopende samenwerking. Er wordt tenminste eenmaal per jaar een bijeenkomst georganiseerd om het subsidieproces te bespreken, om nog meer op de inhoud elkaar op te zoeken en te versterken.

16

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

3.3 Landelijke visie schuldenproblematiek Ook landelijk gebeurt er veel op het vlak van de schuldenproblematiek. Door het vorige kabinet is er een concrete doelstelling vastgesteld, namelijk dat in 2030 de helft van de problematische schulden gehalveerd moeten zijn (t.o.v. 2015). Het nieuwe kabinet geeft in haar hoofdlijnenakkoord aan dat de verbetering van de gemeentelijke schuldhulpverlening wordt voortgezet, met focus op aandacht van de problematiek bij de bron. Ook is recent een interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) verschenen met aanbevelingen om de schuldhulpketen te verbeteren. Enkele elementen zoals een integraal schuldenoverzicht en een centrale overheidsincasso zijn verbeteringen die al tijden op het verlanglijstje van gemeenten stonden en in belangrijke mate bijdragen aan het effectiever maken van de schuldhulpketen. We hopen dat de nieuwe bewindspersonen de aanbevelingen concreet in beleid en wetgeving opnemen de komende jaren. Vanuit Den Haag zullen we hier aandacht voor (blijven) vragen. De gemeente Den Haag denkt actief mee met het Rijk, maar ook met de VNG en branchevereniging NVVK om de landelijke ontwikkelingen zo goed mogelijk bij te laten dragen aan de lokale praktijk. Want beleid moet wel uitvoerbaar zijn en in dienst staan van het perspectief van onze inwoners.

Recent is er een interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) verschenen met aanbevelingen om de schuldhulpketen te verbeteren. Den Haag onderschrijft deze aanbevelingen en hoopt dat de nieuwe bewindspersonen ze concreet omzetten in beleid en wetgeving. Daarnaast is Den Haag nog altijd een voorbeeldgemeente waar het hulpverlening betreft aan bijvoorbeeld jongeren, (ex)gedetineerden of vrouwen uit de vrouwenopvang.

17

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

4. Integrale schuldhulpverlening 4.1 Preventie en educatie 4.2 Signaleren en toeleiden 4.3 Ondersteuning bij schulden 4.4 Nazorg

18

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

In dit hoofdstuk bespreken we de vier pijlers van onze integrale schuldenaanpak. Deze pijlers zijn gericht op het aanpakken van de uitdagingen die in hoofdstuk 1 zijn beschreven en het realiseren van onze visie en beleidsuitgangspunten. Door deze pijlers te versterken, zorgen we ervoor dat inwoners vroegtijdig de juiste hulp krijgen, worden ontzorgd, en uiteindelijk schuldenvrij blijven. Zoals eerder benoemd, is een van de grootste uitdagingen de toegankelijkheid van onze dienstverlening en het binnenhouden van inwoners die in een (schuldhulpverlenings-)traject zitten. Een goede uitwerking van en samenhang tussen de pijlers dragen bij aan het aan-pakken van deze uitdagingen.

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

Hieronder wordt dieper ingegaan op de afzonderlijke pijlers van onze schuldenaanpak en de maatregelen die we binnen elke pijler nemen. Elke pijler heeft een deelopgave, waarbij de vier deelopgaven uiteindelijk ondersteunend zijn aan onze missie van financiële (zelf)redzaamheid, die verder reikt dan dit beleidsplan. Hierbij is een integrale aanpak van belang en een vloeiende overgang tussen de verschillende beleidspijlers. Het perspectief van onze inwoners staat binnen deze vier pijlers centraal.

We onderscheiden vier pijlers die samen de basis vormen van onze schuldenaanpak

1. Preventie en educatie dragen bij aan het voorkomen van (problematische) schulden en het in staat stellen van elke inwoner, van jongeren tot aan ouderen, om met eenzelfde kennisniveau beslissingen te kunnen nemen en optimaal gebruik te maken van de mogelijkheden die de gemeente biedt om financieel (zelf)redzaam te zijn.

2. Signaleren en toeleiden bouwt voort op preventie, waarbij de laagdrempeligheid en toegankelijkheid belangrijk zijn, zodat de stap die inwoners zetten naar de gemeente zo klein mogelijk is. Inwoners weten ons te vinden met elke hulpvraag en wijzen andere inwoners op onze laagdrempelige dienstverlening. Door op tijd te signaleren voorkomen wij dat inwoners op straat worden gezet of worden afgesloten van bijvoorbeeld water.

1. Preventie en educatie

2. Signaleren en toeleiden

3, Ondersteuning bij schulden

2. Nazorg

19

3. Ondersteuning bij schulden draagt bij aan het vertrouwen van onze inwoners in ons als overheid, door te doen wat we zeggen en te zeggen wat wij doen. Als inwoners schulden hebben willen wij de schulden klein houden door het snel en goed op te pakken, samen met onze (keten)partners. Het is van belang dat onze processen zo zijn vormgeven dat de inwoner zoveel mogelijk ontlast wordt, dat er vertrouwen is in de hulpverleners en het traject en dat er geen inwoners uitvallen. 4. Nazorg is het sluitstuk van onze keten, nazorg bouwt voort op de ondersteuning die is geboden tijdens het traject, waarbij er een vinger aan de pols wordt gehouden bij inwoners. Inwoners hoeven het niet meteen helemaal zelf te doen, nazorg moet de garantie geven dat zij er niet alleen voor staan en dat er altijd een overheid achter hen staat waarbij ze kunnen aankloppen met vragen, of als er onverwachts toch iets misgaat.

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

4.1 Preventie en educatie Deelopgave: Wij voorkomen dat inwoners in de financiële problemen komen. Dit begint in eerste instantie bij het zorgen voor voldoende inkomen voor alle inwoners van Den Haag. Onze minimaregelingen zijn er om inwoners te ondersteunen en te zorgen dat zij mee kunnen doen, zonder daarbij schulden te hoeven maken. Deze minimaregelingen zijn uitgebreid toegelicht in de aanpak geldzorgen en geldproblemen. We onderscheiden binnen onze aanpak de twee kernbegrippen ‘schuldpreventie’ en ‘vroegsignalering’. Schuldpreventie is het voorkomen dat er financiële problemen ontstaan door vroeg in actie te komen met het doorbreken van schaamte en taboe rondom geldzorgen en het meegeven van de juiste tools om gezond financieel gedrag te kunnen vertonen. Vroegsignalering wordt in de tweede pijler behandeld. Het imago van de gemeentelijke dienstverlening verbeteren hoort ook bij preventie. Voor preventie is geen uitwisseling van gegevens nodig. Bij vroegsignaleren, dus signaleren en toeleiden, wel. Schuldpreventie hangt ook samen met financieel gezond gedrag. Daarbij is het noodzakelijk dat de uitgaven in lijn zijn met de inkomsten en dat er goed financieel beheer wordt gepleegd.

Dit laatste houdt onder meer in dat inwoners vooruitplannen op de middellange en lange termijn, zich bewust zijn van de financiële risico’s die ze lopen en daar maatregelen voor treffen (buffer aanleggen, vaste lasten beperken etc.)1. Het bevorderen van vaardigheden en creëren van bewustzijn is een belangrijk onderdeel van preventie. Dit doen wij door het aanbieden van cursussen, voorlichting op scholen of wijkcentra, het subsidiëren van bijvoorbeeld thuisadministratie door vrijwilligers, het verspreiden van folders en filmpjes (in verschillende talen) en het aanbieden van budgetbegeleiding.

Taboe doorbreken In de schuldhulpverlening merken we dat mensen gemiddeld vijf jaar worstelen met hun financiën voordat ze de stap durven zetten om hulp te zoeken. Hoewel we hopen dat het taboe rondom geldzorgen en schulden in deze tijd minder zwaar weegt, blijft het voor veel mensen moeilijk om de eerste stap te zetten. We zien gelukkig steeds vaker aanmoedigingen in de media en op sociale platforms om bij financiële problemen tijdig hulp te zoeken. Via de Haagse campagne “Niemand verdient geldzorgen” informeren we Haagse inwoners over het aanbod van de gemeente en proberen we te benadrukken dat iedereen met vragen over geld bij de gemeente terecht kan, En zich zeker niet daarvoor hoeft te schamen. Toch is het doorbreken van het taboe op schulden niet alleen een maatschappelijk vraagstuk; het vraagt ook om persoonlijke moed. Voor individuen betekent het dat ze hun eigen schaamte moeten overwinnen. Deze persoonlijke schaamte is vaak de grootste belemmering om hulp te vragen. Mensen voelen zich vaak mislukt en denken dat ze in de ogen van anderen tekortgeschoten zijn. Dit gevoel van falen houdt hen gevangen in een negatieve spiraal, waardoor de oplossing steeds verder uit zicht raakt. Het is ontzettend jammer dat mensen zich zo schamen voor een situatie die eigenlijk iedereen kan overkomen.

Daarnaast zijn onze sociaal raadslieden ook een onderdeel van preventie, als zij inwoners helpen met het invullen van formulieren en het op orde brengen van hun inkomen, of onterechte vorderingen aan te vechten. De GKB en het pandhuis zijn ook een onderdeel van preventie. Als iemand met een belening een rekening kan betalen, dan voorkomen we dat deze inwoner in de schulden terechtkomt. Daarnaast zijn er preventieregelingen vanuit de Haagse zorgverzekering (VGZ), waarbij de premie van de zorgverzekering automatisch wordt doorbetaald voor inwoners met een bijstandsuitkering. Dit voorkomt dat zij een schuld opbouwen bij de zorgverzekeraar en dat zij goed verzekerd blijven. Ook organisaties in de stad dragen bij aan preventie door passende ondersteuning te bieden, zoals het op orde houden van de financiële administratie.

Het overbruggen van deze schaamte is precies waarom een goede bejegening bij het allereerste contact zo belangrijk is. De drempel om zich te melden is voor de meeste mensen extreem hoog. Daarom is het cruciaal dat we vanaf het eerste moment begrip tonen en zorgen voor een respectvolle en empathische gespreksvoering. Alleen dan kunnen we mensen begeleiden van een eerste melding naar een daadwerkelijke aanvraag en uiteindelijk naar de hulp die ze zo hard nodig hebben.

20

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

Helpdesk Geldzaken Inwoners met geldzorgen moeten op een zo laagdrempelig mogelijke manier met hun vragen bij de gemeente terecht kunnen. De Helpdesk Geldzaken speelt hierbij een sleutelrol. De Helpdesk Geldzaken zit op locaties waar inwoners al naartoe gaan, denk aan een Jongerenpunt070 een Servicepunt XL of andere buurthuizen en welzijnsorganisaties. Enkele concrete voorbeelden zijn het gezondheidscentrum De Rubenshoek, de Mussen, Allekanten Bouwlust en Vadercentrum Adam.

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

Financiële trainingen Den Haag biedt een breed scala aan financiële trainingen en cursussen aan voor inwoners, vrijwilligers, en professionals. Deze trainingen zijn gratis en gericht op het vergroten van financiële vaardigheden en kennis. Voor vrijwilligers en professionals is het belangrijk om basiskennis te hebben, zodat zij beter kunnen inspelen op de behoeften van inwoners met financiële problemen. De komende jaren zetten we in op het vergroten van de kennis van vrijwilligers, zodat zij inwoners beter kunnen ondersteunen.

De Helpdesk Geldzaken is in enkele jaren uitgegroeid tot dé plek in de wijk waar laagdrempelig financieel advies wordt gegeven. Met de huidige 39 locaties in de stad is overal een Helpdesk in de buurt te vinden. De gemeente is actief en aanwezig waar het gaat om wijkgericht aanpakken van armoede en schulden. In de meest kwetsbare wijken zitten bijvoorbeeld de meeste locaties van de Helpdesk Geldzaken. We zijn op dit moment de impact van een HDG op de omgeving aan het onderzoeken en naar aanleiding van dat onderzoek gaan we samen met partners zoals de ServicepuntenXL afwegen hoe we het netwerk van HDG’s in de stad beter gaan vormgeven. Voor de komende periode is de ambitie niet om méér locaties te openen, maar om het bereik van de locaties zo optimaal mogelijk te maken. Wij proberen onze dienstverlening zo in te richten dat mensen tevreden zijn en dit in hun omgeving verspreiden, om zo nog meer inwoners te bereiken. Of om bepaalde doelgroepen te bereiken die we anders niet bereiken. Een mooi voorbeeld is dat de Helpdesk een spreekuur op locatie draait bij stichting De Haven. Sekswerkers, de doelgroep van De Haven, kunnen in een voor hen vertrouwde omgeving geholpen worden met hun geldzaken.

Financiële educatie Op dit moment heeft 37% van de mbo-leerlingen in Den Haag van 18 jaar en ouder een betaalachterstand. Uit onderzoek blijkt dat jongeren een specifieke aanpak nodig hebben om hen te bereiken -8-. Door in te zetten op preventie met behulp van stevige (doorlopende) financiële educatie, geef je de juiste kennis en vaardigheden mee aan (kwetsbare) jongeren, zodat zij weten welke verplichtingen zij in het volwassen leven hebben. Daarnaast draagt het bij aan het vragen van hulp, omdat zij door de financiële educatie zijn gewezen op de plekken waar laagdrempelig om hulp gevraagd kan worden. Dit is belangrijk omdat niet iedere ouder diens kind financieel voorbereid op de toekomst.

Medewerkers van de HDG zijn ook samen met buurtambassadeurs actief met het buurtbakkie. Een mobiele koffiebar waar naast een gratis koffie ook informatie wordt gedeeld over de Haagse minimavoorzieningen en financiële hulpverlening. Daarnaast wordt geëxperimenteerd met openingstijden, zoals avond- of weekendopenstellingen.

21

8 -Sarti, A., Odekerken, M. & Koster, N. (2021). Ondersteuning van jongeren met schulden in Lelystad. Zicht op wat er is en wat er wordt gemist. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut.

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

Om te voorkomen dat jongeren schulden maken heeft Den Haag de afgelopen periode extra geïnvesteerd in een lesprogramma voor jongeren (14-18 jaar). Met speciaal aandacht voor de meest kwetsbare leerlingen in het praktijkonderwijs, het speciaal onderwijs, het vmbo en mbo-niveau 1 en 2. Deze lijn willen we voortzetten.

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

4.2 Signaleren en toeleiden Deelopgave: een toegankelijke overheid zijn en hierdoor zoveel mogelijk inwoners bereiken. Als iemand toch een betalingsachterstand heeft, willen wij daar zo snel mogelijk bij zijn. Dit is belangrijk, omdat het tot nu toe gemiddeld 5 jaar duurt voordat iemand met schulden zich bij de gemeente meldt. Er zijn verschillende partijen die in een vroeg stadium kunnen opmerken dat iemand geldzorgen heeft. Denk aan een werkgever die weet dat een contract afloopt maar ook een zorgverzekeraar die ziet dat de premie niet betaald is. De zorgverzekering wordt het vaakst te laat betaald. Als we er eerder bij zijn dan kunnen we voorkomen dat financiële problemen uitgroeien tot problematische schulden.

Daarnaast werken wij samen met Schuldzero. Dit zijn Haagse jongeren die uit maatschappelijke betrokkenheid activiteiten ontwikkelen om te voorkomen dat jongeren in de financiële problemen komen. Ook geven zij beleidsadvies aan de gemeente. De jongeren van Schuldzero vragen in hun adviesnota 2023 aandacht voor financiële educatie. Voor hen is dit hét fundament om te voorkomen dat jongeren schulden maken. Daarbij benadrukken ze dat je jongeren bereikt door jongeren in te zetten. Voor de klas als peer educator, om mee te denken met beleid of door via sociale media tegenwicht te bieden aan influencers. De komende periode zullen we de jongeren van Schuldzero blijven ondersteunen en betrekken bij de schuldhulpverlening voor en door jongeren. Ook de landelijke overheid onderstreept het belang van financiële educatie en heeft hier extra geld voor uitgetrokken.

Vroegsignalering Een belangrijk onderdeel binnen het onderdeel signaleren en toeleiden is vroegsignalering. Sinds 1 januari 2021 zijn nutsbedrijven (zoals woningcorporaties, zorgverzekeraars, energie- en water leveranciers) verplicht om betalingsachterstanden te melden bij de gemeente. Als gemeente zijn we verplicht om deze signalen op te

22

VOORWOORD

INLEIDING

SITUATIE IN KAART

MISSIE & VISIE

INTEGRALE SHV

DOELGROEP & DIENSTVERLENING

ORGANISATIE & KWALITEIT

SLOTWOORD

pakken. Hierdoor kunnen we in een vroeg stadium in contact komen met inwoners met betalingsachterstanden. Dit doen wij, afhankelijk van hoe hoog en dringend de betaalachterstanden zijn, met een e-mail, kaartje, telefoontje of deurbezoek. Voortdurend wordt door het team vroegsignaleren gekeken en gemonitord hoe wij de inwoners met betalingsachterstanden zo goed mogelijk kunnen bereiken. Een voorbeeld hiervan is het combineren van huisbezoeken met woningcorporaties in Den Haag Zuidwest.

dat iemand in de bronheffing terecht komt, en voor de inwoners die er al inzitten te bekijken of het mogelijk is hieruit te stromen. Hierbij wordt ook samengewerkt met Sociale Fondsen Den Haag, die als laatste redmiddel de schuld kan overnemen.

Belrobot Binnen de vroegsignalering wordt er op verschillende manieren geprobeerd de inwoner te bereiken. Eén van die pilots is de belrobot. De belrobot is een geautomatiseerd spraakbericht. In dit bericht wordt inwoners gevraagd of zij hulp of advies willen van een consulent vroegsignalering.

Vanaf 1 januari 2025 krijgt de regeling wanbetalers een nieuwe naam: regeling betalingsachterstand zorgpremie. De nieuwe naam is een neutralere naam, die niet slaat op de persoon, maar op de feitelijke situatie zoals die is. De term wanbetaler doet namelijk geen recht aan de situatie waarin het grootste deel van burgers in de regeling zich bevindt. Vaak gaat het om mensen die wel willen, maar echt niet kunnen betalen.

Onlangs is er landelijk een motie/amendement aangenomen die ervoor zorgt dat de bestuurlijke boete van 120% naar 110% gaat, maar de gemeente Den Haag lobbyt om de bestuurlijke boete helemaal af te schaffen.

Met het initiatief belrobot willen we testen of we meer inwoners met een betaalachterstand kunnen verleiden tot het contacteren van de gemeente voor hulp. Het doel is om nog meer mensen te bereiken en te voorkomen dat zij ernstige betaalachterstanden krijgen. Het is een proces waarbij er telkens wordt getest wat werkt en wat niet en waarbij er gaandeweg steeds verbeteringen worden doorgevoerd.

4.3 Ondersteuning bij schulden en saneren Deelopgave: we bieden de juiste ondersteuning aan, ontzorgen onze inwoners zoveel mogelijk en bieden hierdoor perspectief. Wanneer betalingsachterstanden uitgroeien tot schulden waar de inwoner zelf niet meer uitkomt, staan wij als gemeente klaar om te helpen. Onze dienstverlening is erop gericht om schulden zo snel mogelijk te saneren en de inwoner weer toekomstperspectief te bieden. Het maakt niet uit hoe groot de schuld is; iedereen kan bij ons terecht voor ondersteuning, zoals budgetbegeleiding, schuldregeling of bewindvoering.

Voorkomen uithuiszettingen We zetten onverminderd in op het voorkomen van ontruimingen op basis van een huurschuld. Samen met Haagse verhuurders (corporaties en steeds meer particuliere verhuurders) wordt er continu gezocht naar nieuwe samenwerkingsafspraken en verbeteringen in het proces. Met als resultaat een toename in het aantal preventieve meldingen en een afname in het aantal ontruimingen. Binnen de gemeente Den Haag is er een speciaal team ter voorkoming van uithuiszettingen en zij bemiddelen in toenemende mate ook tussen huurder en particulier verhuurders. In bijna 98% van de gevallen wordt voorkomen dat iemand uit huis wordt gezet.

Budgetbegeleiding We zijn het afgelopen jaar overgegaan van budgetbeheer en budgetondersteuning naar budgetbegeleiding. Dit betekent dat inwoners niet alleen maar ondersteuning krijgen bij administratieve handelingen (zoals het doorbetalen van de huur) maar dat er meer intensief begeleiding wordt geboden. De gedachte hierachter is dat de inwoner in staat wordt gesteld om op den duur financieel redzaam te worden. Deze beweging zorgt voor meer regie bij de inwoner, het vergroten van de vaardigheden en de financiële (zelf)redzaamheid.