RIS319849 Bijlage 3 Aanpak geldzorgen geldproblemen 2024

Aanpak geldzorgen en geldproblemen 2023-2024

Inhoudsopgave Voorwoord

3

Inleiding en onderzoeken

4

De Pijlers

Pijler 1 :

Bestaanszekerheid bieden

9

Pijler 2:

Oog voor individu behoeften en mogelijkheden (maatwerk)

18

Pijler 3:

Bijdragen aan perspectief van Haagse inwoners

23

Pijler 4:

Geldzorgen en geldproblemen pak je samen aan

29

Pijler 5

Simpele en toegankelijke dienstverlening en communicatie

34

Financiën

Kijk tip!

40 Arm met een dure smaak Het Nationale Theater heeft een voorstelling gemaakt over jongeren die opgroeien in armoede, ‘armoede met een dure smaak’. Deze theatervoorstelling laat zien wat de impact is op het leven van drie jongeren als het gaat om (onmogelijke) keuzes die jongeren moeten maken. Ook is een documentaire gemaakt, ‘Buy now, pay later’ over de impact van technologie, sociale media en afterpay apps op de schulden en armoedeproblematiek onder jongeren.

2

Lees tip!

Armoede uitgelegd aan mensen met geld Tim ’S Jongers is ervaringsdeskundige en legt al jaren uit wat leven in armoede voor effecten heeft. In zijn nieuwste boek legt hij wederom uit welke vooroordelen bestaan over mensen die leven in armoede, maar ook hoe onterecht goed bedoeld advies en hulp averechts kunnen uitpakken.

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

het CBS en Nibud. De resultaten van deze onderzoeken kunt u nalezen in de Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen.

Het afgelopen jaar heb ik als wethouder de mogelijkheid gehad om op plekken te komen waar ik anders nooit zou zijn gekomen. Ik heb veel schrijnende problematiek gezien, maar heb ook getuige mogen zijn van de veerkracht in onze stad. Hoe onze inwoners vaak bereid zijn hun laatste boterham met elkaar te delen en daar alles voor te organiseren.

Naast inzichten uit deze onderzoeken, baseert het college haar beleid ook op inbreng vanuit de wetenschap, de uitvoeringsafdelingen, het maatschappelijke middenveld en de inwoners zelf. Voorafgaand aan de aanpak is er een consultatietraject doorlopen waarbij zoveel mogelijk inzichten zijn opgedaan. De afgelopen jaren is een transformatie ingezet in de manier waarop het gesprek met de stad wordt gevoerd. Het resultaat is een aanpak die recht doet aan wat er in de Haagse samenleving leeft. Een aanpak waarin maatwerk, co-creatie, autonomie van de inwoner en een responsieve overheid centraal staan.

Bestaansonzekerheid en de kansenongelijkheid die daardoor van generatie op generatie wordt overgedragen, blijven helaas hardnekkig. Gezondheidsverschillen en lagere levensverwachtingen, komen het meest voor in wijken waar bestaanszekerheid het kwetsbaarst is. Geldzorgen en geldproblemen zijn veel voorkomende uitdagingen in het leven van mensen. Het zijn ook uitdagingen die zich niet eenduidig en gemakkelijk laten oplossen. En deze problemen beperken zich niet tot mensen met een uitkering. Ongeveer een op de vijf Haagse huishoudens met een laag inkomen heeft inkomsten uit werk in loondienst of is ondernemer. Financiële problematiek is ingrijpend en zaait uit naar nagenoeg alle leefgebieden. Gezondheid, het kunnen participeren in de samenleving en op het werk, of de opvoeding van kinderen, kunnen allen te lijden hebben als er mensen kampen met structurele tekorten.

Maar cijfers alleen zijn niet voldoende. Zij vertellen niet het verhaal achter de koopkrachtplaatjes. Te vaak treffen hulpverleners nog schrijnende situaties aan van mensen bij wie de hulp van de overheid te laat komt of niet aansluit. Ook zien we dat mensen uit wantrouwen en schaamte hulp niet zoeken of aanvaarden. Het vertrouwen in de overheid is aantoonbaar laag. Het herwinnen van dit vertrouwen en het uitbouwen van het menselijke gezicht, wordt de komende tijd een van onze belangrijkste taken. Net zoals het toewerken naar moeilijk te bereiken groepen, zoals dakloze mensen, jongeren en vrouwen die financieel afhankelijk zijn en daardoor niet op onze radar verschijnen. Tijdens mijn werkbezoeken ben ik nog meer onder de indruk geraakt van iedereen die met grote toewijding en een brede blik werkt voor een betere stad met meer kansengelijkheid en meer perspectief, zoals dat bijvoorbeeld terug te zien is in de Haagse Preventieaanpak waar verschillende problematiek samen is gebracht om gericht te kunnen aanpakken. Voor deze taken hebben we onze bondgenoten in de stad nodig en daarvoor moeten we onze bondgenootschappen het komende jaar versterken en verder vormgeven. Samen: elkaar versterkend en elkaar aanvullend.

Dit college wil de zorgen over geld voor onze inwoners samen met de stad helpen wegnemen. Dat kan alleen als er een toereikende en solide basis is om op te bouwen. Die basis dient vanuit het Rijk te komen door bestaanszekerheid te bieden gebaseerd op een toereikend sociaal minimum. De Commissie Sociaal Minimum heeft dit in twee rapporten afgelopen jaar ook vastgesteld. In het verbeteren van de basis zijn de laatste jaren stappen in gezet. Volgens het CPB daalt in 2024 het percentage personen in armoede van 4,8% in 2023 naar 4,7%. In 2021 was dit percentage nog 6,1%. De armoede blijft op een permanent lager niveau omdat het vorige kabinet verschillende structurele maatregelen heeft genomen om de armoede te verlagen. Het gaat dan om zaken als de verhoging van zowel het minimumloon en de daaraan gekoppelde uitkeringen, als ook het kindgebonden budget en de huurtoeslag.

Mariëlle Vavier Wethouder Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken

Het rijksbeleid ten aanzien van de bestaanszekerheid van onze inwoners vormt het fundament waarop het lokale beleid voor geldzorgen en geldproblemen vormgegeven kan worden. Daarom is het belangrijk om goed te volgen wat de effecten zijn van het rijksbeleid en het lokaal beleid hiertoe te laten verhouden. Dat doen we jaarlijks met onderzoeken door

3

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

COMMUNICATIE &onderzoeken DIENSTVERLENING Inleiding en “Oog voor individuele behoeften en mogelijkheden” 4

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

De Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen is inmiddels een jaarlijkse brief van het college

het Talentenfonds en de subsidieregelingen waar volop met de stad wordt samengewerkt

aan de raad waarin wordt teruggekeken op het afgelopen jaar en wordt gekeken naar de

vormen het fundament van onze aanpak.

periode die komt. De brief heeft verschillende titels gehad (o.a. armoedebrief, voortgangs-

Vorig jaar is naar aanleiding van input uit de stad bijvoorbeeld een vijfde pijler toegevoegd:

brief armoedebestrijding en financiële hulpverlening). Sinds vorig jaar spreken we niet

simpele en toegankelijke communicatie en dienstverlening. Dit sluit goed aan bij de

meer over armoede- en schuldenbeleid, maar over geldzorgen en geldproblemen. Dat is

ambitie die dit college heeft om het verzamelbereik van de verschillende regelingen te

minder stigmatiserend en doet recht aan de effecten die inwoners ervaren als zij moeten

vergroten van 80% naar 85%.

rondkomen met weinig geld. Het hele jaar door spreekt het college en de gemeentelijke organisatie met inwoners,

De vijf pijlers van de aanpak geldzorgen en geldproblemen zijn:

professionals en organisaties in de stad over het thema geldzorgen en geldproblemen. Dit dient als input voor deze Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen. Specifiek bij de start

1. Bestaanszekerheid bieden

van het schrijven van deze aanpak is een bijeenkomst georganiseerd om met

sleutelorganisaties in gesprek te gaan over het gemeentelijk beleid. Sluiten de pijlers nog

2. Oog voor individuele behoeften en mogelijkheden (maatwerk)

aan bij de beweging en ontwikkelingen in de stad? Wat waren het afgelopen jaar de belang-

rijkste aandachtspunten, en welke ontwikkelingen verwachten we de komende periode?

3. Bijdragen aan perspectief van Haagse inwoners

De afgelopen jaren is een transformatie ingezet hoe het gesprek met de stad wordt gevoerd.

4. Geldzorgen en geldproblemen pak je samen aan

Daar waar het een aantal jaren geleden een gesprek was om ons beleid te toetsen, wordt nu

in co-creatie aan beleid gewerkt. Tot grote tevredenheid van het maatschappelijk

5. Dienstverlening en communicatie is simpel en toegankelijk

middenveld en inwoners worden zij op steeds meer vlakken betrokken bij gemeentelijke ontwikkelingen op het gebied van geldzorgen en geldproblemen. Niet alleen in het kader van deze aanpak, maar bijvoorbeeld ook op het gebied van het Talentenfonds of de subsidieregelingen wordt met het maatschappelijk middenveld gekeken hoe beleid vorm moet krijgen, maar ook hoe hier uitvoering aan gegeven kan worden. Het college is trots met

Uit de gesprekken die voor deze aanpak zijn gevoerd is niet gebleken dat de pijlers moeten

de weg die de afgelopen jaren is ingeslagen.

worden aangepast. Deze aanpak is zo opgedeeld dat in dit hoofdstuk de onderzoeken die zijn uitgevoerd om tot de aanpak te komen worden toegelicht. Daarna volgt per pijler een

Verschillende organisaties hebben tijdens een speciaal voor dit doel georganiseerde

hoofdstuk met een terugblik en een vooruitblik. Als laatste volgt een hoofdstuk met een

bijeenkomst input meegegeven wat in de Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen moet

financiële paragraaf en een conclusie.

komen. In de aanpak zal naar deze input wordt gerefereerd. Deze aanpak staat, in vergelijking met de vorige aanpak, in het teken van de uitvoering. De campagne ‘Niemand verdient geldzorgen’ om het gebruik te vergroten, de invulling van

5

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

In gesprekken over minimaregelingen van de gemeente wordt vaak gesproken

Onderzoeken

over een woud aan regelingen. In Den Haag is het echter een overzichtelijk rijtje:

Net als afgelopen jaren heeft het college onderzoek laten doen naar de omvang en kenmerken van de huishoudens met een laag inkomen en vermogen, en in hoeverre er voldoende

1

Individuele Inkomenstoeslag

besteedbaar inkomen beschikbaar is. De nieuwe Armoedemonitor (in samenwerking met

2

Haagse Zorgverzekering

het CBS) en de Minima Effect Rapportage (NIBUD) zijn als bijlagen bij de Aanpak Geldzorgen

3

Individuele Bijzondere Bijstand

en Geldproblemen toegevoegd. Bij de vorige Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen is een

4

Ooievaarspas

technische briefing geweest met uw raad om beide onderzoeken toe te lichten. -1-

5

Gratis OV voor AOW’ers

6

Tegemoetkoming Chronisch Zieken en Gehandicapten

Armoedemonitor De Armoedemonitor wordt elk jaar uitgevoerd. Het CBS stelt vast wat de omvang en ken-

In deze aanpak komen alle regelingen in een apart kader voorbij. Naast deze minimarege-

merken zijn van de groep huishoudens met een laag inkomen en vermogen. Hierbij worden

lingen wijzen we vanuit geldzorgen en geldproblemen ook op andere regelingen en voor-

verschillende kenmerken gespecifieerd (type huishouden, voornaamste inkomstenbron en

zieningen, denk bijvoorbeeld aan de voorzieningen van Stichting Leergeld, kwijtschelding

leeftijd). Deze gegevens worden verrijkt met gebruiksgegevens van gemeentelijke regelin-

gemeentelijke belastingen of een isolatiesubsidie van een eigen woning.

gen. Zo is vast te stellen hoeveel en welke huishoudens wel en niet goed bereikt worden. Het

Als we kijken naar het gebruik van de regelingen zien we dat we werkende armen, en

college heeft de ambitie om het verzamelbereik, het gebruik van ten minste één minimare-

specifiek inwoners die inkomsten hebben uit een eigen onderneming, nog onvoldoende

geling, te verhogen naar 85%.

bereiken. Door het ophogen van de inkomensgrenzen, maar ook de inzet om deze doelgroep te bereiken, zorgt het college dat ook deze inwoners gebruik maken van de

Omvang doelgroep

verschillende minimaregelingen.

Doordat het CBS gebruik maakt van definitief vastgestelde inkomensgegevens van de Belastingdienst lopen de cijfers achter. In de meest recente Armoedemonitor zijn gegevens

Geldzorgen en geldproblemen zijn lang niet altijd een losstaand probleem. Zo is er een

opgenomen over het jaar 2021, het tweede jaar van de COVID-pandemie. Waar tijdens de

sterke relatie met gezondheid van mensen en heeft het invloed op de kansengelijkheid,

COVID periode grote zorgen ontstonden over toename van de groep inwoners in armoede,

(het vinden van) werk en het gebruik van zorg. De Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen zal

zien we dat in de cijfers niet terug.

daar waar nodig verwijzen naar andere (beleids)stukken. Denk bijvoorbeeld aan het beleidsplan Schuldhulpverlening, de Haagse Preventieaanpak en het beleidsplan Werk en Participatie. “Arm zijn is niet alleen arm in geld, het is arm in kansen, arm in mogelijkheden, arm in reputatie, arm in representatie en arm in macht. Armoede gaat letterlijk in je lichaam zitten. Je voelt je minderwaardig, niet alleen omdat je misschien niet de duurste kleding draagt, maar omdat mensen anders naar je kijken en je anders behandelen”, Milo van de Kamp – Misschien moet je iets lager mikken.

6

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

We zien dat het aantal huishoudens dat rondkomt van een inkomen tot 130% van het

Cijfers zeggen veel maar niet alles. Achter elk cijfer gaan huishoudens schuil met eigen

wettelijk sociaal minimum, en een laag vermogen, sinds 2017 daalt, net als het percentage

zorgen en problemen. Hen bereiken en passend ondersteunen is belangrijker dan een

ten opzichte van het totaal aantal huishoudens. Ook het aantal kinderen dat opgroeit in een

tevreden zijn met een dalende trend van de huishoudens in armoede in algemene zin.

huishouden met een laag inkomen daalt (17.600 kinderen in 2021, ten opzichte van 18.600 kinderen in 2020). Dit neemt overigens niet weg dat inwoners het in deze periode niet financieel zwaar hadden. De Armoedemonitor kijkt alleen naar het inkomen, en niet naar de

Minima-effectrapportage, de MER (NIBUD)

uitgaven van mensen. Zie hiervoor de toelichting op de Minima Effect Rapportage waarbij

In principe vraagt het college elke twee jaar het NIBUD om voor 10 fictieve huishoudens

gekeken wordt naar het besteedbaar inkomen.

een doorrekening te maken hoe de uitgaven zich verhouden tot het inkomen. Hierbij wordt gekeken naar het netto inkomen binnen een huishouden, maar ook naar toeslagen en andere (fiscale) regelingen waar binnen een huishouden aanspraak op gemaakt kan

worden. Aan de andere kant wordt gekeken welke uitgaven deze huishoudens in Den Haag Belangrijkste uitkomsten Armoedemonitor op een rij

hebben. Het gaat hier om fictieve huishoudens, waardoor de uitkomsten niet 1-op-1 te

- Dalende trend van (kinderen en huishoudens in) armoede

koppelen zijn met huishoudens in de stad. Wel geeft het een beeld hoe de huishoudens zich

- 42.100 huishoudens hebben een inkomen tot 130% van sociaal

tot elkaar verhouden, en wat de ontwikkelingen zijn door de jaren heen.

minimum en weinig vermogen - 17.600 kinderen (0-18) groeien op in deze huishoudens - Zeven van de tien minimahuishoudens hebben langdurig

In 2022 is een volledige MER uitgevoerd. Hierbij zagen we (grote) tekorten bij huishoudens

(3 jaar of langer) een laag inkomen

met kinderen in de middelbare schoolleeftijd. Afgelopen jaar zagen we aan de uitgavenkant

- Concentraties van armoede in Centrum, Escamp en Laak

hoge inflatie (met name op de energierekening en boodschappen). Tegelijkertijd had het

- Twee derde van de huishoudens zijn eenpersoonshuishoudens, kwart

kabinet ongekende maatregelen genomen, ter hoogte van 17 miljard, om de koopkracht te

van de huishoudens betreft een huishouden met kind(eren)

repareren. Er is daarom besloten om over 2023 een doorkijk te laten uitvoeren.

- Huishoudens met een uitkering vormen grootste groep, kwart heeft

Beide onderzoeken zijn met de vorige Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen met uw raad

pensioen en een vijfde heeft inkomsten uit werk

gedeeld, en toegelicht in een technische werkbespreking.

- Vaker schulden, hoge zorgkosten en een slechtere gezondheid bij inwoners met een laag inkomen / in wijken met veel minima - Kenmerken van de minimagroep door jaren heen nauwelijks veranderd

Voor 2024 is een nieuwe MER opgesteld die u in de bijlage kunt vinden. Vanuit het Rijk zijn

- Met name inwoners met inkomen uit werk, en specifiek werk uit een

verschillende koopkrachtreparaties uitgevoerd die een positief resultaat hebben op de

eigen onderneming, maken niet of nauwelijks gebruik van de

huishoudens in Den Haag. Zoals gesteld kwamen met name huishoudens met kinderen in

verschillende gemeentelijke regelingen.

de middelbare schoolleeftijd maandelijks financieel tekort. Door met name de kinderbijslag en het kindgebonden budget te verhogen zien we dat dit tekort door het Rijk is weggepoetst.

7

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

slag te compenseren. Ook heeft het college een aantal keuzes gemaakt ten aanzien van de eigen regelingen. Zo is de inkomensgrens van de Ooievaarspas verhoogd naar 150% van het wettelijk sociaal minimum en de vergoeding voor contributies verruimd van €330 naar €450 -2Achterover leunen zit er echter niet in. Op basis van de Armoedemonitor zien we bijvoorbeeld dat niet alle inwoners gebruik maken van een regeling, en ook niet alle inwoners maken gebruik van alle regelingen. Dit geldt ook voor de landelijke regelingen. -3- Het niet ontvangen van een zorgtoeslag kan bijvoorbeeld al een bedrag van €127 per maand, per volwassene schelen. In bovenstaande tabel is dan ook geen hogere wiskunde nodig om te zien welke huishoudens dan alleen al in de problemen komen. Met het nieuwe kabinet dat aantreedt de komende periode zullen de ontwikkelingen voor Haagse huishoudens goed in de gaten worden gehouden.

Let wel dat dit gaat om fictieve huishoudens. Er wordt door het NIBUD bijvoorbeeld gekeken naar de gemiddelde kosten voor boodschappen per huishouden, en er wordt vanuit gegaan dat iedereen in een sociale huurwoning (met huurtoeslag) woont. Daarnaast gaat het NIBUD ervan uit dat: 1. Mensen zeer goed met geld weten om te gaan, 2. Mensen gebruik Het NIBUD geeft via de MER ook vijf aanbevelingen:

maken van alle landelijke en Haagse regelingen, en 3. Mensen geen persoonlijk onvermijdbare uitgaven hebben. Dit is een papieren werkelijkheid waarvan het college begrijpt dat de

1. Stimuleer goed financieel beheer

situatie per huishouden in de stad anders is.

2. Verminder niet-gebruik regelingen 3. Help energielasten verlagen

Toch is het waardevol om naar deze MER te kijken. Daar waar huishoudens met kinderen in

4. Breng duidelijk de voordelen van de collectieve zorgverzekering

de middelbare schoolleeftijd afgelopen jaar, ondanks alle landelijke en Haagse regelingen,

onder de aandacht

op papier onvoldoende inkomen hadden om aan alle uitgaven te voldoen, zien we nu dat

5. Overweeg een ongedeeld budget voor de kosten van kinderen

het in 2024 beter gaat. Aan de andere kant was er in 2022 en in 2023 een grote compensatie in de vorm van de Energietoeslag. We maakten ons zorgen dat het wegvallen van deze

Door de aanpak heen zal worden verwezen naar deze aanbevelingen om aan

toeslag zorgt dat huishoudens in de problemen komen. Dit lijkt niet het geval. De landelijke

te geven wat het college hier mee heeft gedaan.

maatregelen die zijn genomen, waaronder het ophogen van het minimumloon, de uitkeringen, het kindgebonden budget en de kinderbijslag lijken het wegvallen van de Energietoe-

8

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

COMMUNICATIE BESTAANSZEKERHEID & DIENSTVERLENING “Oog voor “Het individuele bieden van behoeften bestaanszekerheid” en mogelijkheden” 9

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

Onderzoek wijst uit dat Nederlanders met een lage sociaaleconomische positie op

goede bedoelingen hebben opgesteld. Laten we streven naar een begrijpelijker

alle gebieden minder welvarend zijn dan hun landgenoten met een hogere

systeem, zodat huishoudens met bijstandsuitkeringen en andere kwetsbare groepen

sociaaleconomische status. Een aanzienlijke groep mensen kampt structureel met

gemakkelijker de weg vinden naar de juiste ondersteuning.

financiële tekorten, niet vanwege buitensporige uitgaven, maar door stijgende vaste lasten. Het gemiddelde huishouden met een laag inkomen besteedt meer dan

Bestaanszekerheid gaat dus niet alleen om geld, maar ook of een inwoner ervaart dat

de helft van het inkomen aan woonkosten. De toenemende huurprijzen en

de overheid er voor hem of haar is. Begeleiding naar werk, kansengelijkheid in het

energierekeningen vergroten deze problematiek.

onderwijs, betaalbare woningen en toegang tot zorg zijn van groot belang om mensen daadwerkelijk bestaanszekerheid te bieden.

De gevolgen van financiële problemen beperken zich niet tot het individu. Ze hebben ook invloed op de directe omgeving en de samenleving als geheel. Mensen die ernstig

Bestaanszekerheid heeft de afgelopen jaren een steeds stevigere positie ingenomen

in de problemen zitten, kunnen door stress niet goed functioneren en raken vaak vast

in het politieke en maatschappelijke debat. In de ogen van het college terecht. Uit de

in een neerwaartse spiraal. Geldzorgen sluipen langzaam binnen, en het vermogen

Minima Effect Rapportage blijkt maar weer eens dat zowel landelijke als lokale

om de eigen financiën te beheersen gaat verloren. Veel mensen beseffen niet hoe

regelingen nodig zijn om inwoners voldoende bestaansminimum te geven. Volgens

ernstig hun situatie is en vragen daardoor niet op tijd om hulp. Ook speelt het taboe

het college is de oplossing niet om dit via de regelingen op te lossen maar door aan de

en de schaamte rondom armoede en schulden nog altijd een niet te onderschatten

bron van het inkomen, het minimumloon of de uitkeringen, iets te doen.

rol. Van ervaringsdeskundigen horen we regelmatig hoe moeilijk zij het vonden om aan een ander te vertellen dat ze geldzorgen hadden.

Op basis van het hoofdlijnenakkoord van dit kabinet ziet het college dat echter weer wordt gekozen om via regelingen compensaties door te voeren, bijvoorbeeld door het

Daarnaast is er een grote groep Hagenaars die door persoonlijke omstandigheden

kindgebonden budget te verhogen, in plaats van het structureel aanpassen van de

hun positie niet kunnen verbeteren. Denk aan mensen met ernstige psychiatrische

hoogte van het minimumloon en de bijstand. De uitwerking van de plannen door het

problemen, chronische ziekten, handicaps of verstandelijke beperkingen. Voor hen is

kabinet Schoofzal het college blijven volgen.

het essentieel dat hun levenskwaliteit niet uitsluitend wordt bepaald door hun beperkte inkomen. Ze moeten kunnen rekenen op onze steun, zonder onnodige bureaucratie. Maar bestaanszekerheid gaat verder dan louter het aanvullen van tekorten. Bestaanszekerheid betekent ook dat inwoners in staat zijn om gebruik te maken van alle regelingen die voor hen beschikbaar zijn en het vertrouwen hebben om hulp te zoeken bij een overheid die zich responsief toont. Helaas is de hulpverlening bij geldproblemen vaak complex georganiseerd. Als overheid moeten we verantwoording afleggen voor de vele regelingen die we met

10

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

1

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

van de participatiesamenleving te kunnen voldoen.

Individuele Inkomenstoeslag

De overheid verwacht van inwoners steeds vaker dat ze zelfredzaam zijn op het gebied

De Individuele Inkomenstoeslag (IIT) is een tegemoetkoming voor inwoners die

van gezondheid, persoonlijke financiën en de arbeidsmarkt. Maar niet-cognitieve

drie jaar of langer van een inkomen tot 110% van het wettelijk sociaal minimum

vermogens, zoals een doel stellen, in actie komen, volhouden en om kunnen gaan met

leven. Inwoners die lang met geldzorgen leven hebben weinig ruimte om een

verleiding en tegenslag zijn voor veel mensen niet eenvoudig en helemaal niet als er

financiële buffer op te bouwen.

sprake is van financiële stress. Daarom is het belangrijk dat we in onze dienstverlening rekening houden met het ‘doenvermogen’.

De IIT is bedoeld om deze inwoners hierin te ondersteunen zodat zij grote uitgaven als het kopen van een koelkast, eettafel of

Dat betekent echter niet dat we alle verantwoordelijkheid en keuzevrijheid weg

wasmachine kunnen doen.

moeten nemen. De overheid moet bij het maken en uitvoeren van beleid meer inzetten op het vergroten van de grip van inwoners. Inwoners moeten zoveel mogelijk

Voor de hoogte van de jaarlijkse IIT wordt onderscheid gemaakt tussen

kunnen beschikken over de middelen, mogelijkheden en rechten om hun

verschillende type huishoudens:

levensdoelen te kunnen realiseren. Wanneer mensen onvoldoende grip op hun leven ervaren, kan dat leiden tot meer gezondheidsproblemen, eerder overlijden, meer

- Alleenstaanden

€ 360

- Alleenstaande ouder met minderjarige kinderen

€ 470

- Stel/echtpaar

€ 600

- Stel/echtpaar met minderjarige kinderen

€ 800

maatschappelijk onbehagen, en mogelijk zelfs complotdenken.

Cijfers (2023) Aantal:

18.948

Budget: € 8.100.000

<< overzicht minimaregelingen

Doenvermogen en grip Om bestaanszekerheid te bevorderen is het belangrijk om vanuit de (gedrags)wetenschap een aanpak te ontwikkelen die aansluit bij de inwoner zelf. De wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid (WRR) heeft de afgelopen jaren twee zeer relevante onderzoeken gepubliceerd. 1

De centrale begrippen die de WRR introduceert zijn ‘doenvermogen’ en ‘grip’.

Naast denkvermogen is ‘doenvermogen’ minstens zo belangrijk om aan de hoge eisen

11

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

Aanpak op individueel en systeemniveau

Omgevingsfactoren

Het beleid van geldzorgen en geldproblemen van de afgelopen jaren is sterk gericht

De omgeving waarin iemand opgroeit heeft invloed op de kansen, gezondheid en dus

geweest op het individu. Door inzichten uit de wetenschap, de schaarstetheorie, is er

bestaanszekerheid van een inwoner. Literatuurstudie maakt duidelijk dat er

meer begrip gekomen voor de individuele factoren rondom geldproblemen.

inderdaad invloed is van de buurt, en dat die meer uitwerkt op kinderen en

Dit sluit goed aan op gangbare ideeën rondom de eigen verantwoordelijkheid.

adolescenten dan op volwassenen (Kleinepier en Van Ham 2018; Moreno et al. 1999;

Door interventies en sturing op het gedrag van individuele inwoners kunnen zij weer

Nieuwenhuis et al. 2019; Sharkey et al. 2014; Wodtke et al. 2016).

in staat zijn om de regie op het eigen bestaan op te pakken. Daarbij wordt er

Effecten zijn onder meer gemeten op schoolprestaties en op normoverschrijdend

weliswaar rekening gehouden met de persoonlijke omstandigheden, bijvoorbeeld

gedrag van adolescenten. Ook speelt mee dat in grote steden men vaak makkelijker in

door een stress sensitieve aanpak, maar deze aanpak laat de omliggende systemen

de eigen sociaal economische bubbel verblijft. In kleinere steden en dorpen zien we

ongemoeid.

vaak een grotere vermenging tussen arm en rijk waardoor kinderen die in een arm gezin opgroeien in grote steden als Den Haag vaak minder

Er is een kentering gaande in de armoedediscussie, waarbij de aandacht wordt

kansen krijgen dan kinderen uit een arm gezin in een kleinere (of rijkere) gemeente

verlegd naar de systeemwereld. Na sterk te hebben ingezet op het gedrag en de

(Tieleman, 2020).

gedachtes van het individu, is er een groeiende behoefte aan systeemverandering. Die systeembenadering sluit aan bij een manier van werken die veronderstelt dat

Niet ieder kind krijgt vanaf de start van het leven dezelfde kansen. Grote verschillen

instituties kunnen veranderen en versterkt kunnen worden. In plaats van de

vallen al bij de geboorte op: in Nederland verschillen cijfers over sterfte bij geboorte

institutionele context als ‘gegeven’ te aanschouwen, hoort bij de mogelijke

zelfs binnen steden behoorlijk, samenhangend met grote lokale verschillen in

oplossingen ook de optie om het systeem of de wet- en regelgeving structureel aan te

materiële en immateriële hulpbronnen. Kinderen van ouders met meer hulpbronnen

passen.

krijgen gemiddeld meer kansen om zich te ontwikkelen.

De recente wijzigingen binnen de Participatiewet zijn hier een voorbeeld van.

Hierbij wordt gedoeld op de genetische, sociale, economische en culturele hulpbron-

Deze Haagse Aanpak van Geldzorgen en Geldproblemen beschrijft aanpakken die

nen die kinderen van huis uit meekrijgen. Ook beperkingen worden van generatie op

de financiële bestaanszekerheid bevorderen langs een individuele aanpak én een

generatie doorgegeven en armoede, ziekte en ongezonde gedragingen hopen zich

systeemaanpak.

-4-

vaak op binnen gezinnen. Het gebrek aan kansen tijdens de kindertijd kan verstrekkende gevolgen hebben voor de verdere levensloop. -5-

12

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

Ongelijk investeren voor gelijke kansen

wensen en behoeften van de inwoners. Zo zal een kleine, vergrijsde landelijke

Bij het bevorderen van de kansen en de omgeving waarin deze kansen worden

gemeente een ander aanbod kennen dan een stedelijke gemeente met veel jonge

geboden is het goed om een onderscheid te maken tussen gelijkheid (equality)

gezinnen. De meeste gemeenten hebben een armoedebeleid waarover is nagedacht.

en rechtvaardigheid (equity). Aangezien de leefomgeving en aanwezigheid van

Dat kan genereus zijn of soberder, afhankelijk van de keuzes van de lokale politiek.

immateriele hulpbronnen van invloed is op de kansen die inwoners krijgen, en in het

Den Haag heeft een relatief ruimhartig armoedebeleid. Volledig uniformeren van

bijzonder kinderen, is er soms een ongelijke investering nodig om een gelijkwaardige

minimabeleid heeft het risico dat wij onze inkomensgrenzen of voorzieningen

verdeling te bewerkstelligen.

moeten beperken. Centraliseren van regelingen is volgens het college alleen van meerwaarde als hier schaalvoordelen te behalen zijn of als dit voor de inwoner

Door aanvullend op meer generieke maatregelen ook specifiek in wijken te investeren

daadwerkelijk eenvoudiger is. Te denken valt aan een landelijke collectieve zorgpolis

en individueel maatwerk te bieden zorgen we ervoor dat bestaanszekerheid

voor minima.

rechtvaardig bereikbaar is. Dat is niet altijd gelijk verdeeld maar wel rechtvaardig. Bestaanszekerheid en de relatie tot gezondheid Uit meerdere onderzoeken blijkt een aantoonbare relatie tussen bestaanszekerheid en gezondheid. -6- Op basis van de Armoedemonitor zien we dat het hebben van een slechtere gezondheid vaker voorkomt bij inwoners met geldzorgen en geldproblemen. We zien dat dit niet alleen de fysieke gezondheid betreft maar geldzorgen leiden tot stress. Deze stress zorgt voor een slechtere mentale gezondheid. De toegang tot (betaalbare) zorg is daarmee extra belangrijk voor deze groep inwoners. Om die reden heeft de gemeente de Haagse Zorgverzekering voor minima. Bij VGZ kunnen Haagse minima een zorgverzekering afsluiten met collectieve voordelen. Een keer per jaar kunnen alle Nederlanders overstappen van zorgverzekeraar. Een belangrijke en intensieve periode om de Haagse minima te informeren over de voordelen van de Haagse Zorgverzekering. Er wordt tegen het eind Vervang vereenvoudiging niet door verschraling

van het jaar een campagne opgezet, workshops gegeven over de Haagse zorgverzeke-

In de landelijke discussie rondom vereenvoudiging van systemen ziet dit college een

ring en de eigen bijdrage, en er is een speciale balie in zowel het stadhuis als op het

risicovol beeld ontstaan. De lokale verschillen tussen gemeenten worden weggezet als

stadsdeelkantoor Escamp. Het goed onder de aandacht brengen van de voordelen van

willekeurig en verwarrend.

de collectieve zorgverzekering is een aanbeveling van het NIBUD naar aanleiding van

Het gaat te ver om deze verschillen als louter willekeurig te bestempelen.

de MER. Het college werkt intensief samen met VGZ om zoveel mogelijk Haagse

Het minimabeleid is bewust gedecentraliseerd om goed aan te kunnen sluiten bij de

inwoners te informeren over de voordelen van de Haagse Zorgverzekering.

13

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

2

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

Terugblik Afgelopen overstapperiode was een relatief rustige periode wat betreft vragen vanuit

Haagse Zorgverzekering

inwoners over de Haagse Zorgverzekering. Naast een animatievideo vanuit VGZ

Inwoners met een inkomen tot 150% van het

hebben we als gemeente ook een eigen animatie laten maken, in lijn met de video’s

wettelijk sociaal minimum en een vermogen binnen de

over de andere regelingen. -4- Wel is wat betreft de rechtmatigheid e.e.a. niet helemaal

grenzen zoals vastgesteld in de Participatie kunnen

goed gegaan. Hier is de raad met een raadsmededeling over geïnformeerd. -7-

deelnemen aan 1 van de 2 collectieve zorgverzekering. In samenwerking met VGZ worden twee pakketten aangeboden: het VGZ Den Haagpakket en het VGZ Den Haag compactpakket.

Uiteindelijk zijn van de 1.064 inwoners 4 inwoners overgestapt naar het compact

Bij het VGZ Den Haagpakket is het eigen risico meeverzekerd waardoor

zijn naar een reguliere VGZ verzekering overgestapt. De communicatie aan deze groep

pakket, 3 inwoners zijn overgestapt naar een andere zorgverzekeraar en 30 inwoners heeft ertoe geleid dat veel klachten en telefoontjes zijn uitgebleven. Inwoners waren

inwoner aan het eind van het jaar geen aparte rekening krijgen. Een inwoner

blij dat ondanks dat ze van de gemeente hadden begrepen geen recht meer te

betaalt hierdoor wel een hogere premie maar ontvangt wel een korting.

hebben op deelname aan de Haagse Zorgverzekering, toch nog een jaar verzekerd

De maandelijkse ophoging is €27,45. Per jaar is het eigen risico dus

mogen blijven.

meeverzekerd voor €329,40 ten opzichte van de €385 die regulier moet worden betaald.

Vooruitblik

Een ander voordeel van het VGZ Den Haagpakket is de maandelijkse

Het contract met VGZ loopt nog tot en met 2025. Dit betekent dat op korte termijn

gemeentelijke bijdrage. Op basis van de hoogte van het inkomen, en de leeftijd worden verschillende bijdragen verstrekt.

gekozen moet worden of we het contract per 1 januari 2026 laten aflopen of eenmaal

Inkomensgrens

Niet AOW-gerechtigd

AOW-gerechtigd

zich doorzetten. Zo wordt gesproken dat landelijk een collectieve zorgverzekering voor

<110%

€20

€30

110-130%

€10

€10

130-150%

€ 0

€ 0

voor 2 jaar verlengen. Reden van verlengen kan zijn dat de landelijke ontwikkelingen minima afgesproken wordt met alle zorgverzekeraars. In het hoofdlijnenakkoord staat dat het eigen risico per 2027 wordt gehalveerd. Landelijke ontwikkelingen die in de gaten worden gehouden en waarop een beslissing over voortzetting van het huidige contract van de Haagse Zorgverzekering wordt genomen. Uw raad wordt hier na besluitvorming over geinformeerd

Het compactpakket kent wel de voordelen van de dekking van zorgkosten, maar kent niet dat het eigen risico is meeverzekerd, en een gemeentelijke bijdrage wordt verstrekt.

Haagse Preventieaanpak

Cijfers (2023)

gepresenteerd. -8- Naast het beleidsplan waarin is opgetekend dat de

Daarnaast heeft het college afgelopen jaar de Haagse Preventieaanpak (HPA)

Aantal inwoners:

48.341

Budget:

€ 9.050.000

gezondheidsverschillen in Den Haag aangepakt moeten worden, met een sterke link naar bestaanszekerheid, is ook een uitvoeringsplan met uw raad gedeeld. -9<< overzicht minimaregelingen

14

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

Een focuslijn van de Haagse Preventieaanpak is het borgen van bestaanszekerheid en

De gemeente Den Haag is vertegenwoordigd in de landelijke stuurgroep en het

maatschappelijke participatie. Uitgangspunten die volledig aansluiten op deze

kernteam van de NCFG. Koningin Maxima is erevoorzitter. Door de samenwerking

Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen.

tussen private en publieke organisaties ontstaat een netwerk waar goede voorbeelden gedeeld worden en waarbij gezamenlijk wordt gewerkt aan het verbeteren van de financiële positie van mensen in Nederland.

In het uitvoeringsplan van de HPA zijn interventies genoemd die vanuit middelen van de Haagse Preventieaanpak worden gefinancierd. Het gaat hierbij niet om reguliere dienstverlening, maar om dienstverlening die een verbinding hebben met

Begeleiding en ondersteuning bij geldzaken

bijvoorbeeld zorg, gezondheid of de jeugdhulp. Verantwoording over deze middelen

Het financiële hulpverleningsbeleid van de gemeente Den Haag is gericht op

landen daarom ook niet in deze aanpak, maar in de voortgangsbrief van de Haagse

preventie. Het zoveel mogelijk ondersteunen van onze inwoners en het waarborgen

Preventieaanpak. Wel zal in deze aanpak worden gerefereerd aan interventies van de

van de bestaanszekerheid, is een belangrijk deel van preventie. Want wie structureel

HPA die raakvlakken hebben met deze aanpak.

geld tekortkomt, zal vroeg of laat een betaalachterstand oplopen. Het beleid is over de gehele linie erop gericht inwoners zoveel mogelijk te ondersteunen, zodat zij in de praktijk genoeg geld over houden en ook zo min mogelijke mentale stress ervaren. Daardoor blijft er ruimte over om verstandige (financiele) keuzes te maken. Hierbij is het streven om het aantal inwoners met problematische schulden te minimaliseren en een beter toekomstperspectief te bieden.

Nationale Coalitie Financiële Gezondheid (NCFG) Als gemeente zijn we aangesloten bij de Nationale Coalitie Financiële Gezondheid. In samenwerking tussen private en publieke organisaties is de ambitie om in 2030

Naast het waarborgen van de bestaanszekerheid is het belangrijk dat mensen met

de helft minder mensen in Nederland met armoede en (problematische) schulden te

problemen zich zo vroeg mogelijk bij ons melden en dat wij als gemeente eerder in

hebben. De inzet is in eerste instantie op de werkgever-werknemersrelatie gericht om

contact komen met mensen die gebukt gaan onder financiële problemen, zodat wij er

te zorgen dat er geen werknemers zijn met geldzorgen. Als gemeente hebben we een

alles aan kunnen doen om te zorgen dat deze geldzorgen niet verergeren

analyse op loonbeslag gedaan, een onderzoek naar de financiële gezondheid van (een

(secundaire preventie). We willen ervoor zorgen dat inwoners met problematische

deel van) de medewerkers, en wordt gewerkt aan een actieplan.

schulden uiteindelijk weer schuldenzorgenvrij worden. Dit doen we door de schuld zo snel mogelijk te saneren en direct te gaan werken aan een passend en duurzaam

Zo wordt in samenwerking met het Arbocentrum gewerkt aan het goed doorverwij-

resultaat waarbij toekomstperspectief geboden wordt (tertiaire preventie). Deze vorm

zen van medewerkers die financiële problemen hebben naar het domein Financiële

van preventie is aan de orde wanneer de financiële problemen (grotendeels)

Hulpverlening. Via het Arbocentrum zijn bedrijfsmaatschappelijk werkers beschik-

opgelost zijn. Hierbij is het van belang om terugval zoveel mogelijk te voorkomen en

baar en worden trainingen aangeboden aan medewerkers, waaronder specifiek

(zelf)redzaamheid te stimuleren, middels nazorg.

leidinggevenden. Het college vindt het, naast het helpen van inwoners met geldzor-

In het Beleidsplan Schuldhulpverlening 2024-2028 wordt uitgebreid ingegaan op

gen en geldproblemen, belangrijk dat ook medewerkers van de gemeente tijdig

preventie en het schuldenzorgenvrij maken van onze inwoners.

worden geholpen met financiële problemen.

15

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

Schuldpreventie samen met de stad: Helpdesk Geldzaken en financiële trainingen Plotseling stijgende energierekeningen en boodschappen die alsmaar duurder H EL PD ES K G EL VO O R A L U W DZA K EN V

RA G EN Maakt O V ER u zich we G EL D l eens zo kunt be rgen ov talen? er geld? Of u de Of u de juiste toe boodsch • Grati slagen appen krijgt? s advie nog Wij helpe s • Direc n u gra t geld be ag met: sparen • Inz icht in inkomste • An n en uitga twoord ven op al uw vragen over ge ld

Met al deze vragen en zorgen kunnen inwoners van Den Haag bij de Helpdesk Geldzaken terecht.

Adresse

n Helpd

De Helpdesk Geldzaken is inmiddels op 39 verschillende locaties aanwezig, met een

esk Ge

ldzaken in Se

gbroek:

Stichting Leergeld Newton straat 4

dekking in alle stadsdelen. De helpdesk woont in bij maatschappelijke partners zoals

Wijkcen tru Regente m De Regenvalk sseplein 148

er-HD GV1

N VR AG EE LD? G OV E R

En kan ik nog op iets besparen, of zijn er regelingen waar ik misschien recht op heb?

SB0524-fold

worden leiden tot onzekerheid. Red ik het einde van de maand wel met mijn geld?

gezondheidscentra, buurthuizen en servicepunten XL. Dit biedt de kans om nauw met Wijkcen tru 2e Braam m ’t Lindenkwa drant straat 6

deze partijen samen te werken in het vinden en ondersteunen van mensen, door hen NIEM A

training aan klanten en professionals. Ook zijn medewerkers van de helpdesk

denhaa

g.nl/gel

dzaken

Scan mij

61 88 of

.0

rdien ee DIENT Maak Maak een afspra t geldzorgen. Wij luisteren ak met ND VluEisRtert en helpt. Bel 070 Helpdes en helpe 353

aken k Geldz Helpdes 3 61 88 070 35

r-geldvragen-1 DH0514-poste

individuele hulp te bieden maar ook door het organiseren van voorlichting en

ORGEemNsp ak. andra GELDZ nNiaf ve

kijk op

k Geldz aken. helpdes kgeldza ke

n.

n.nl Scan mij

aangesloten bij de bijeenkomsten die georganiseerd zijn rondom de energiebesparing. Vanuit de Haagse Preventieaanpak wordt de Helpdesk Geldzaken mogelijk ook

Naast de inzet van de Helpdesk Geldzaken zijn er ook veel vrijwilligers in de stad actief

uitgebreid op plekken waar zorgvragen een link met bestaanszekerheid hebben, zoals

om mensen met geldzorgen te ondersteunen. Vaak weten zij inwoners te bereiken die

de CJG’s en verloskundigenpraktijken. Er wordt ook gekeken naar uitbreiding op de

zich minder snel tot de gemeente wenden voor ondersteuning. Denk aan bepaalde

huidige locaties, voldoet het aanbod nog aan de vraag, of is er ergens meer of minder

migrantengroepen of mensen die door hun persoonlijke situatie niet snel iemand in

inzet nodig. Er wordt geëxperimenteerd met openingstijden en inloopspreekuren,

vertrouwen nemen, en zeker niet de overheid. Uit gesprekken met vrijwilligersorgani-

zoals in Laak.

saties en andere maatschappelijke organisaties blijkt dat het vaak moeilijk is om alle mogelijke regelingen te kennen of te vinden. Onder andere via de Haagse Preventie Aanpak (HPA) wordt hieraan gewerkt, om bijvoorbeeld de kennis over financiële hulpverlening te vergroten onder maatschappelijke partners. De gemeente heeft financieel trainers in dienst die ook vrijwilligers en professionals kunnen trainen. Hiernaast zijn er verschillende initiatieven om alle financiële ondersteuningsmogelijkheden in kaart te brengen, zoals berekenuwrecht.nl of geldfit.nl. Ook wordt er samen met SchuldZero en meerdere maatschappelijke partners en vrijwilligers (jongeren) gekeken naar de gemeentelijke website en de verbetering hiervan. Verder is SchuldZero bezig met het vergroten van hun zichtbaarheid en bekendheid in de stad. Dat helpt ook mee met het verbeteren van de bekendheid van onze regelingen.

16

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

Vroegsignalering De gemeente Den Haag streeft ernaar om het aantal inwoners met problematische

Er zijn nieuwe middelen voor vroegsignalering ontwikkeld om inwoners met beta-

schulden te minimaliseren. Daarom maakt naast preventie, ook vroegsignalering

lingsachterstanden te wijzen op het hulpaanbod van de gemeente. Zoals een kaart

onderdeel uit van de Haagse financiële hulpverlening. De achterliggende gedachte

voor inwoners en scripts voor een belrobot. Daarnaast zijn partners tijdens de Dag

hierbij is dat achterstanden op vaste lasten een bedreiging voor de primaire levensbe-

van de Vroegsignalering bijgepraat. Met het initiatief belrobot willen we testen of we

hoefte zijn. Deze betalingsachterstanden zijn dan ook een betrouwbare indicatie voor

meer inwoners met een betaalachterstand kunnen verleiden tot het contacteren van

financiële problemen.

de gemeente voor hulp. De belrobot is een geautomatiseerd spraakbericht, ingesproken door een van onze medewerkers.

De gemeente Den Haag voldoet sinds de invoering van de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (WGS) aan de wettelijke verplichting om de vroegsignalering uit

In dit bericht wordt inwoners gevraagd of zij hulp of advies willen van een consulent

te voeren. In deze wet staat dat vaste lastenpartijen, zoals de zorgverzekeraars, water-

vroegsignalering. Indien een inwoner aangeeft hulp te willen, wordt hij of zij onder

bedrijven, energieleveranciers, woningcorporaties en alle andere (grote) verhuurders

werktijd doorverbonden met het KCC om een afspraak in te plannen, buiten werktijd

verplicht zijn te melden wanneer een inwoner achterloopt met het betalen van één

wordt er een terugbelverzoek gemaakt. Inwoners ontvangen altijd een SMS van de

of meerdere rekeningen en dat de gemeente hulp moet aanbieden aan mensen met

gemeente, ook ter bevestiging van een intakegesprek of terugbelverzoek.

een betalingsachterstand. Inmiddels is er met ruim 150 vaste lastenaanbieders, waar-

Als een inwoner geen hulp wil, wordt een SMS gestuurd om aan te geven dat het altijd

onder ca. 100 particuliere verhuurders, een vroegsignaleringsconvenant afgesloten.

mogelijk is op een later moment contact op te nemen. Het doel is om nog meer

Daarmee worden mensen met betalingsachterstanden bereikt die voorheen niet of

mensen te bereiken en te voorkomen dat zij ernstige betaalachterstanden krijgen.

pas laat in beeld zouden komen bij de gemeente.

Het is een proces waarbij er telkens wordt getest wat werkt en wat niet en waarbij er gaandeweg steeds verbeteringen worden doorgevoerd.

Toch is het belangrijk dat we meer mensen weten te vinden en het bereik verder weten te vergroten voordat problemen te groot worden of zich opstapelen en daarmee

Cijfers Vroegsignalering 2023:

onoverkomelijk worden. Er is in 2023 ingezet op het vergroten van het bereik en zijn er

In totaal zijn er 27011 signalen bij de gemeente binnengekomen op unieke

meerdere pilots van start gegaan om de acceptatie van het hulpaanbod te vergroten,

woonadressen (meerdere signalen worden per adres tot 1 melding

waaronder de belrobot en gecombineerde huisbezoeken samen met Staedion.

samengevoegd);

We weten uit een eerdere samenwerking met het CAK om inwoners uit de bronheffing te krijgen dat huisbezoeken goed werken. Ook worden

Op alle signalen is gereageerd met een kaart, e-mail, telefoontje of deurbezoek;

inwoners structureel betrokken bij de doorontwikkeling van de manieren waarop

In totaal zijn er door vroegsignalering (125) en Helpdesk Geldzaken (314) 439

onze inwoners worden bereikt als het gaat over betaalachterstanden, zodat het zo

curatieve aanmeldingen schuldhulpverlening gedaan.

goed mogelijk aansluit bij de behoeften. Ondanks deze inzet kan de hulpacceptatie beter en daar gaan we het komende jaar ook mee door.

17

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

MAATWERK

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

“Oog voor individuele behoeften en mogelijkheden” 18

FINANCIËN

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

3

Maatwerk is belangrijk bij de aanpak van armoede omdat iedereen unieke omstandigheden en behoeften heeft. Daarom zijn standaard regelingen niet altijd passend.

Individuele Bijzondere Bijstand

Wet- en regelgeving kan soms strijdig met elkaar zijn, waardoor inwoners vast dreigen te lopen in de bureaucratie, terwijl de bedoeling van de wet- en regelgeving

Op basis van artikel 35 van de Participatiewet zijn we als gemeente verplicht

juist het vooruithelpen van mensen zou moeten zijn. Om deze paradox te

Individuele Bijzondere Bijstand (BB) aan te bieden. Als een inwoner niet beschikt

ontwarren is maatwerk nodig: de doorzettingsmacht van professionals om de kern

over middelen die voortvloeien uit bijzondere omstandigheden om te voorzien

van het probleem aan te pakken, afgestemd op het individu of het gezin waarom het

in noodzakelijke kosten kan de gemeente BB verstrekken. Dit is per definitie

gaat. Binnen de wet- en regelgeving, maar wel op onconventionele manieren als dat

maatwerk omdat naar de omstandigheden van de inwoner wordt gekeken.

nodig is. Doen we dit goed, dan tonen we ons een betrouwbare overheid, die snelle en goede dienstverlening levert.

Cijfers (2023) Aantal: 17.500 (afgerond)

In het Haagse Akkoord is aangekondigd dat een aantal minimaregelingen wordt verruimd. Inmiddels zijn de voorstellen omgezet in aangepaste beleidsregels.

Budget: €11.100.000

-10-

<< overzicht minimaregelingen

Hoewel minimaregelingen generieke verstrekkingen lijken is er wel degelijk oog voor maatwerk. Individuele Bijzondere Bijstand is per definitie maatwerk maar ook de andere minimaregelingen hebben maatwerk als doel. Ooievaarspas De Ooievaarspas viert dit jaar het 35jarige jubileum. Dit is groots gevierd met het Zo wordt bij de Individuele Inkomenstoeslag en de Tegemoetkoming Chronisch

eigen OpUit festival op 9 juni in het Zuiderparktheater. Naast het vieren van dit

Zieken en Gehandicapten geld verstrekt aan inwoners omdat zij kosten hebben door

jubileum is dit in belangrijke mate een manier om het aanbod van de Ooievaarspas

het langdurig in geldzorgen leven, of omdat zij meer zorg nodig hebben. Geld met een

breed onder de aandacht te brengen. Het college doet dit op zoveel mogelijk

bestemming maar niet met een oormerk of bewijslast. Generiek geld met maatwerk

manieren. Zo is de Ooievaarspas zichtbaar op het Brugklasfestival van Stichting Leer-

als besteding.

geld, tijdens de evenementen in het kader van de Olympische Spelen op het strand, en de Haagse Stadsspelen waar het sportaanbod wordt gepresenteerd.

Hetzelfde is het geval bij de Ooievaarspas. Een generieke pas, maar met bijna 600

Dat de Ooievaarspas al 35 jaar bestaat maakt niet dat de pas niet in ontwikkeling is.

aangesloten partners in het gebruik maatwerk. Het college ziet dat behoeften van

Het college heeft het mogelijk gemaakt dat de inkomensgrens is verruimd van 130%

inwoners verschillen. Door de minimaregelingen in het verstrekken generiek te

naar 150% en de maximale vergoeding is opgehoogd van €330 naar €450. Stijgende

maken, maar in het gebruik de keuze te laten bij inwoners, wordt zelfregie

tarieven maakten dat partners van de Ooievaarspas financieel nadeel ondervonden

gewaarborgd en sluit het aan bij dat wat inwoners nodig hebben.

van de hoogte van de vergoedingen van de Ooievaarspas.

19

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

4

Met alle partners van de Ooievaarspas wordt minimaal 1 keer per jaar, maar voor de meeste partners meerdere keren per jaar, gesproken over de samenwerking.

Ooievaarspas

Hierbij wordt gekeken of partners tegen problemen aanlopen, bijvoorbeeld het scannen van de passen. Ook het aanbod van de Ooievaarspas blijft altijd in beweging.

Met de Ooievaarspas krijgen inwoners met een

Binnen de Haagse gemeentegrenzen is het aanbod nagenoeg sluitend.

inkomen tot 150% van het wettelijk sociaal mini mum minimaal 50% korting op activiteiten op

De vraag vanuit de stad om aanbod dat ook buiten Den Haag ligt te koppelen aan de

het gebied van sport, cultuur en recreatie. In

Ooievaarspas wordt ook steeds meer gehoor aan gegeven. Zo is attractiepark Walibi

tegenstelling tot andere stadspassen is de

recent aangesloten en worden gesprekken gevoerd met het Anne Frankhuis.

Ooievaarspas volledig gericht op deelname aan activiteiten.

Op de eerste dag dat er voor slechts €10 kaarten gekocht konden worden voor Walibi

Kortingen worden verstrekt om lid te worden van een vereniging, of

waren al 52 kaarten verkocht.

deelname aan eenmalige activiteiten. Het college doet er alles aan om participatie zo veel mogelijk te bevorderen. Voor kinderen betaalt het college, via de Kinderen Doen Mee regeling (KDM), de contributies zodat kinderen gratis lid kunnen worden van een sport- of cultuurvereniging. Alle musea zijn voor pashouders gratis en gedurende het jaar worden verschillende theatervoorstellingen afgekocht. Het NIBUD heeft in het kader van de MER ook de aanbeveling gedaan specifiek budget voor

Het college heeft het ook mogelijk gemaakt dat inwoners met een laag inkomen een

kinderen beschikbaar te stellen. Dat doet het college via KDM,

vergoeding tot €300 kunnen krijgen voor de kosten van de dierenarts. In de brief

maar ook het Talentenfonds.

‘uitvoering coalitieakkoord Ooievaarspas’ is uw raad geïnformeerd over de opzet van deze regeling. -11- Door dierenartsen partner te maken van de Ooievaarspas is geen

Ook Rijswijk en Leidschendam-Voorburg maken gebruik van de Ooievaarspas.

aparte regeling nodig. De eerste gesprekken met dierenartsen en Stichting

Gemeenten gaan zelf over de toekenning van de pas maar de exploitatie va

Minimaatje zijn gevoerd.

de pas wordt gedaan door Den Haag. De vergoedingen voor passen uit Rijswijk en Leidschendam-Voorburg worden volledig doorberekend aan deze

Op moment van schrijven zijn de eerste zes dierenartsen aangesloten en kunnen in-

gemeenten, de uitvoeringslasten worden naar rato verdeeld.

woners met een Ooievaarspas daar terecht voor de vergoeding van maximaal €300. Alle dierenartsen in Den Haag zijn aangeschreven met de vraag of ze partner willen

Cijfers (2023)

worden van de Ooievaarspas. Met een aantal dierenartsen lopen nog gesprekken over het opzetten van een samenwerking. Op de website van de Ooievaarspas is voor pashouders te vinden welke dierenartsen zijn aangesloten.

-12-

Aantal inwoners:

85.000 (afgerond)

Budget:

€ 5.200.000 << overzicht minimaregelingen

20

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

5

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

Kansengelijkheid bevorderen met het Talentenfonds

Gratis OV voor AOW’ers

Het college wil dat jonge mensen zich zo goed mogelijk kunnen ontplooien. Daarbij mogen geldzorgen of geldproblemen van de ouders geen belemmering vormen. Door

Voor inwoners met een Ooievaarspas die de AOW gerechtigde leeftijd hebben

jonge mensen te ondersteunen om deel te nemen aan sport, cultuur en educatie

bereikt is er gratis OV bij de HTM. Hoewel dit een aparte minimaregeling is,

zorgen we ervoor dat zij hun talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen. Dit is goed

wordt deze vaak gezien als onderdeel van de Ooievaarspas. Inwoners hoeven

voor hun zelfvertrouwen en bevordert de kansengelijkheid.

namelijk de regeling niet aan te vragen. Toekenning vindt automatisch plaats.

In het vorige coalitieakkoord heeft het toenmalige college aangegeven meer aandacht

Met het gratis OV abonnement kunnen AOW’ers met een Ooievaarspas op elk

te willen voor huishoudens met kinderen die opgroeien in een huishouden met een

moment gebruik maken van het OV binnen Den Haag.

laag inkomen. In de vorige Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen is om die reden aangekondigd dat het toenmalige college geld zou vrijmaken voor het ontdekken en

Cijfers (2023)

ontwikkelen van talent van kinderen. Hiervoor is €2,5 mln beschikbaar gesteld.

Aantal inwoners:

12.000 Afgerond

Budget:

€ 1.900.000

De snelste manier om het geld zo snel mogelijk uit te geven zou een door het stadhuis bedachte regeling zijn.. Het huidige college heeft echter gekozen dit niet op

<< overzicht minimaregelingen

die manier te doen. Er is gekozen om in gesprek te gaan met de doelgroep, de kinderen zelf, over wat zij nodig hebben. Verschillende bijeenkomsten zijn georganiseerd om dit gesprek te voeren. Zo is een Jongerenstadslab georganiseerd waarbij 40 jongeren in de middelbare schoolleeftijd in gesprek zijn gegaan over dat wat zij nodig hebben. Hieruit kwam bijvoorbeeld sterk naar voren dat zij willen worden geholpen bij het maken van een goede beroepskeuze, willen leren debatteren en programmeren, en meer willen weten wat ze allemaal kunnen doen met de Ooievaarspas. Ook is door de Raad van Kinderen een bijeenkomst georganiseerd voor 80 kinderen (en hun ouders) in Theater de Regentes. En ook met de Raad van Ouders is het gesprek gevoerd wat zij hun kinderen willen bieden maar door geldzorgen niet altijd mogelijk is. In elke bijeenkomst is gevraagd of een select groepje verder wil meedenken met de gemeente. Dit heeft geresulteerd in een team van kinderen, jongeren en hun ouders. Met dit team zijn alle opgehaalde ideeën geclusterd en geprioriteerd. Vervolgens is met dit team gewerkt aan het schrijven voor een voorstel richting het college over de inzet van de middelen. Op 9 juli heeft een bijeenkomst plaatsgevonden om te kijken wat nodig is om tot een voorstel te komen. Hierbij is aangegeven dat er veel ideeën zijn

21

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

opgehaald, kinderen verschillende behoeftes kunnen hebben en maatwerk de beste

wordt door het betrokken schrijfteam gewerkt aan een voorstel hoe dit allemaal vorm

oplossing is voor een kind. Er is gesproken over hoe het geld uit het Talentenfonds

moet krijgen. Dit voorstel wordt dan weer besproken met de kinderen, jongeren en

gericht terecht kan komen bij de behoeften van de kinderen. Voor deze bijeenkomst

hun ouders.

waren de raadsleden uitgenodigd.

We werken er samen naar toe dat het Talentenfonds per 2025 van start kan. De ideeën die niet voor het fonds geschikt bleken kunnen in een later stadium wel de inspiratie vormen voor aanvullend beleid Het is mooi te zien dat er veel bijeenkomsten zijn geweest om ideeën op te halen, maar ook dat er nu ouders, jongeren en kinderen betrokken zijn om een voorstel te schrijven hoe het geld daadwerkelijk bij de kinderen terecht kan komen.

6 Tegemoetkoming Chronisch Zieken en Gehandicapten Vooruitblik

Inwoners met een chronische ziekte of handicap kunnen te maken krijgen

Opgehaalde informatie heeft niet altijd een directe relatie met het Talentenfonds.

met hogere zorgkosten. Mogelijk dat er hogere energiekosten zijn door appa-

Dit komt omdat ook bewust is uitgevraagd welke verbeteringen nodig zijn bij de

ratuur dat nodig is voor een ziekte, of dat er kosten zijn die niet door een

Ooievaarspas of bij Stichting Leergeld en hun voorzieningen. Onderscheid dient dan

zorgverzekering (volledig) worden gedekt. Inwoners met een inkomen

ook gemaakt te worden op het voorstel om de middelen van het Talentenfonds in te

tot 150% van het wettelijk sociaal minimum kunnen aanspraak maken op de

zetten, en verbeteringen die regulier opgemaakt dienen te worden.

Tegemoetkoming Chronisch Zieken en Gehandicapten (TCZG). Het gaat om €125 per jaar voor mogelijke meerkosten. Het is dan ook geen declaratiere-

Een grote wens die is uitgesproken het beschikbaar stellen van gratis OV doordeweeks

geling, of een vergoeding dat is geoormerkt. Naast een inkomen en vermo-

voor kinderen in de leeftijd 12 t/m 17 jaar, of de behoefte aan huiswerkbegeleiding.

genstoets zijn er verschillende indicaties die kunnen aantonen dat iemand

Een dergelijke generieke regeling voor een bepaalde voorziening zorgt echter dat

chronisch ziek of gehandicapt is. Deze zijn recent verruimd waardoor we meer

middelen uit het Talentenfonds in 1 keer opgaan aan deze generieke manier van

inwoners willen bereiken met deze regeling.

verstrekken. En elk kind kan behoefte hebben aan een andere vorm van ondersteuning. Zoals beschreven is tijdens de bijeenkomst van 9 juli gesproken over

Cijfers (2023)

het bieden van maatwerk. Dit maakt dat, in principe, alles mogelijk is wat een kind

Aantal: 9.075

nodig heeft om talent te ontdekken en te ontwikkelen. Er zal alleen iemand moeten

Budget: €1.134.269

zijn die beoordeeld wat een kind nodig heeft, en kan krijgen. De komende periode

22

<< overzicht minimaregelingen

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

PERSPECTIEF

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

“Bijdragen aan perspectief van Haagse inwoners ” 23

FINANCIËN

VOORWOORD

INLEIDING

BESTAANSZEKERHEID

MAATWERK

PERSPECTIEF

SAMEN MET DE STAD

COMMUNICATIE & DIENSTVERLENING

FINANCIËN

Het college streeft ernaar om mensen met een uitkering of een laag inkomen niet

Schuldhulpverlening die bijdraagt aan perspectief

alleen een vangnet te bieden, maar ook perspectief. Iedereen verdient de kans om

Het is niet eenvoudig om hulp te vragen bij schulden. We zien nog te vaak dat

betrokken te zijn, gehoord te worden en actief mee te doen. Dit hoeft niet altijd via

mensen lang wachten voor ze hulp vragen. En zodra men de drempel over is bij de

betaald werk te zijn; mensen kunnen hun talenten en capaciteiten ook inzetten