RIS319812 Geamendeerde bijlage 2 Woonvisie Den Haag 2040
Tekst van het document
2025-2030
Onderwijsinstellingen
Continu
Corporaties
Continu
Partners
Nr.
Beschrijving
Actielijn 7: Voldoende woonruimte voor studenten
Actielijn 8: Voldoen aan taakstelling statushouders 1.
Realiseren taakstelling statushouders We blijven statushouders huisvesten via directe bemiddeling en doen dit primair in samenwerking met corporaties. Dit nemen we op in de prestatieafspraken. Om de druk te minimaliseren, voegen we ook extra woningen toe buiten de corporatievoorraad, bijvoorbeeld via het Doorbraakplan.
Actielijn 9: Vluchtelingenopvang 1.
72
Realiseren taakstelling asielzoekers Dit doen we door uitvoering te geven aan het programma Haagse Aanpak opvang nieuwkomers (RIS 316033).
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Speerpunt 3 Toekomstbestendige en duurzame woningen en woonomgeving Wonen gaat verder dan enkel een dak boven
de toekomst vaker voor. Met name wijken met weinig
het hoofd. Een huis wordt pas echt een thuis
groen krijgen hierdoor steeds meer last van hittestress.
wanneer men er prettig kan wonen, maar ook zonder zorgen voor de toekomst. Zowel de
De woonomgeving is hier nog niet voldoende op ingericht en zal hierop aangepast moeten worden met meer (ruimte voor) groen en water. Dit maakt de woonomge-
woning als de woonomgeving beïnvloeden
ving niet alleen klimaatbestendig, maar ook prettiger en
sterk het welzijn van bewoners. Veel
gezonder voor bewoners.
inwoners in onze gemeente ervaren echter lastige situaties zoals een tochtig, onveilig of
Doelen voor dit speerpunt
koud huis en/of een onwelwillende huurbaas
• Het verduurzamen en verbeteren van
die de noodzakelijke onderhoudsproblemen niet oppakt. Ook zijn er zorgen over hoge kosten die dreigen in verband met noodzakelijke verduurzamingsingrepen.
bestaande woningen zodat in 2040 alle woningen veilig, gezond en duurzaam zijn én in 2030 de gemeente klimaatneutraal is. • Het verlagen van het energieverbruik waardoor er minder huishoudens met energiearmoede te maken hebben.
In wijken zoals Rustenburg-Oostbroek, Laak, Transvaal, en delen van de Schilderswijk blijft de kwaliteit van woningen achter, waardoor mensen met een beperkt budget in de knel komen door onbetaalbare energielasten. Energiearmoede is een groeiend en dringend probleem vanwege hoge gasprijzen30. Tegelijkertijd zien we het klimaat veranderen. Zomers worden warmer en periodes van intense droogte en hevige regenval komen in
73
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
• Werken aan een toekomstbestendige en gezonde woonomgeving.
Actielijn 1: Alle woningen veilig, gezond en duurzaam 74
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
We willen dat alle inwoners prettig kunnen
Haagse Basiskwaliteit
De Haagse Basiskwaliteit bestaat uit de volgende richtlijnen:
wonen. En dit betekent dat een woning veilig,
Om te kunnen waarborgen dat alle woningen veilig, gezond
1. In de woning wordt energieverbruik voor verwarmen en
en duurzaam zijn introduceren we een standaard, name-
koelen beperkt. Een woning moet voldoende geïsoleerd
lijk: de Haagse Basiskwaliteit. We streven ernaar dat alle
zijn om comfortabel te kunnen verwarmen en koelen
woningen hieraan voldoen in 2040. Dit is ambitieus, omdat
met duurzame bronnen en met een zo laag mogelijk
gezond en duurzaam is. Momenteel voldoet slechts ongeveer een kwart van de
de nodige wet- en regelgeving op Rijksniveau nog in ontwik-
woningen aan deze norm, voornamelijk nieuwbouwwo-
keling is, maar ook omdat we bijvoorbeeld afhankelijk zijn
2. In de woning wordt schone energie gebruikt, opgewekt
ningen. Deze opgave is sterk verbonden met het verbeteren
van woningeigenaren voor de realisatie. Gezien het belang
en vastgehouden. Dit betekent dat in de woning geen
van de particuliere woningvoorraad (speerpunt 4, opgave
van een goede woning willen we tempo maken. Dit helpt
aardgas wordt gebruikt (ook niet om te koken) en de
4) omdat we vooral daar zien dat de woningkwaliteit
ook om in lijn te komen met de wettelijke bepalingen en
woning waar mogelijk bijdraagt aan de eigen energie-
onvoldoende is . Het betreft zaken die impact hebben op
klimaatambities.
31
de gezondheid of veiligheid, zoals vocht en schimmel of
energieverbruik.
voorziening en aan die van de rest van de stad. 3. Bewoners worden beschermd tegen overlast van
loden leidingen, open verbrandingssystemen, afwezigheid
De Haagse Basiskwaliteit biedt duidelijke voorwaarden voor
verkeerslawaai. De woning voldoet aan de wettelijke
van koolstofmonoxide- en rookmelders en gebreken aan de
elke woningeigenaar, verhuurder en huurder, zodat zij weten
geluidsnormen, waardoor de bewoners geen overlast
buitenzijde. Hier scoren particuliere huurwoningen in de
wat een goede woning inhoudt. Het is van belang om een
regel slechter dan sociale huurwoningen en woningen die
allesomvattende benadering te hanteren bij het streven
niet worden verhuurd32.
naar een toekomstbestendige woning, omdat verschillende
woning heeft een gezond binnenklimaat en heeft geen
aspecten elkaar beïnvloeden. Bijvoorbeeld, isolatie draagt
elementen die de gezondheid kunnen schaden zoals
ervaren van verkeerslawaai. 4. De gezondheid van bewoners wordt beschermd. Elke
Veilig, duurzaam en gezond wonen omvat ook betaalbare
niet alleen bij aan het verminderen van het energieverbruik,
energiekosten. Het isoleren van woningen vermindert
maar ook aan een comfortabele temperatuur in de woning.
5. De bewoner woont in een veilige woning. Dit betekent
niet alleen de energielasten, maar draagt ook bij aan het
Bovendien kunnen onderhoud en verduurzaming vaak gecom-
dat het onderhoud op orde wordt gehouden, zowel
terugdringen van de CO -uitstoot. Momenteel is 40%
bineerd worden, wat kostenbesparingen met zich meebrengt.
onderhoud aan de woning als de installaties. Ook bete-
2
van de Haagse CO2-uitstoot afkomstig van woningen. Zonder extra inspanningen voor verduurzaming zijn onze CO2-reductiedoelen onhaalbaar, wat een veilige, duurzame en gezonde toekomst in gevaar brengt.
vocht, schimmel, loden leidingen of asbest.
kent dit dat er in elke woning voorzorgsmaatregelen zijn genomen voor brandveiligheid. 6. De Vereniging van Eigenaren is actief (indien van toepassing). Voor een groot deel van de woningen is de kwaliteit van de woning afhankelijk van een Vereniging van Eigenaren. Daarom is een actieve Vereniging van Eigenaren van belang voor het bereiken van de Haagse Basiskwaliteit. Om het doel in 2040 te bereiken is inzet nodig op verschillende gebieden, zoals het aanscherpen van het beleid voor Verenigingen van Eigenaren, maar bijvoorbeeld ook het
75
toepassen van de Wet goed verhuurderschap. Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Actielijn 2: In 2030 zijn er geen woningen met een E, F of G-energielabel meer en wordt overal in de stad voldoende onderhoud aan woningen gepleegd
76
Foto Sander Foederer met dank aan Energy Guard Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
In de komende jaren krijgt het verduurzamen van woningen met de slechtste energielabels
actielijn 4). Dit doen we door een deur-tot-deur bena-
(E, F, G) prioriteit, als onderdeel van het streven naar de Haagse Basiskwaliteit (RIS316094).
dering om zowel eigenaren als huurders te bereiken,
In deze woningen zijn bewoners extra kwetsbaar voor stijgingen van energieprijzen. Een te groot deel van de Haagse woningvoorraad heeft nog zo’n E, F of G label. Van de vastgestelde labels was dit 22% (landelijk 11%). Van de woningen met een label was dit 68% . 33
gedurende het volledige proces te begeleiden en indien nodig financiële ondersteuning te bieden. Als deze aanpak niet voldoende is, overwegen we ingrepen, zoals het zelf aankopen, aankopen door corporaties of door een wijkontwikkelingsmaatschappij.
De ambitie is dat er in 2030 geen woningen meer zijn
maat, via subsidie-advies, technisch advies of advies
Dit biedt tevens kansen om diversiteit toe te voegen aan
met een E, F of G-label en voor corporaties is dit voor
op goed verhuurderschap, kan een grote groep een
het woningaanbod, met meer sociale huurwoningen.
eind 2028. Het verbeteren van deze woningen is een
stap verder geholpen worden.
complex vraagstuk. Het hoge aandeel slechte energie labels, met name onder Verenigingen van Eigenaren en
• Wijken met veel slecht geïsoleerde woningen, waar
particuliere verhuurders, betekent een veelheid aan eige-
mogelijk een warmtenet komt
naren met verschillende (financiële) capaciteit om de
Een grote groep kan via collectieve acties aangezet
verduurzaming uit te voeren. Daarnaast blijkt uit onder-
worden tot actie door zaken eenvoudiger te maken en
zoek naar de kwaliteit van woningen dat het onderhoud
met korting aan te bieden. De context kan hier extra
van particuliere huurwoningen en particuliere woningen
aanleiding bieden voor actie, bijvoorbeeld omdat er in
in vooroorlogse wijken achterblijft.
een wijk veel slecht geïsoleerde woningen zijn en/of omdat er kansen liggen vanuit de Energietransitie via
Daarom gaan we woningeigenaren, woningcorporaties,
bijvoorbeeld een collectief warmtenet.
particuliere verhuurders en VvE’s ondersteunen bij het isoleren van hun woningen, waar nodig in combinatie
• Intensieve aanpak bij gestapelde problematiek
met het op orde brengen van het onderhoud. Deze opgave
In bepaalde wijken zoals Laak, Rustenburg-Oostbroek,
vliegt de gemeente Den Haag de komende jaren aan in
Transvaal en Schilderswijk stapelen de problemen
de vorm van het Actieprogramma opknappen en isoleren
zoals energiearmoede, slechte isolatie en onderhouds-
(RIS316094). Dit wordt op drie hoofdlijnen ingestoken:
staat zich op, wat de leefbaarheid en veiligheid beïnvloedt. Alleen door gecoördineerde en gerichte acties
• Stadsbreed
77
kunnen we verbeteringen bereiken. Hierbij denken we
Meer mensen dan ooit zijn bezig met isoleren en
aan een allesomvattend verduurzamingsaanbod om
verbeteren van hun woning. Dit komt door verbe-
woningeigenaren en VvE’s eenvoudig te faciliteren bij
terde Rijkssubsidies voor isolatie en verduurzaming,
het verduurzamen van hun woningen. In sommige
aanstaande wetgeving, gestegen gasprijzen en/of
gevallen zal zelfs een zeer intensieve aanpak nodig zijn,
zorgen over klimaatverandering. Met inspanningen op
zoals de Haagse Stadsrenovatie (zie ook speerpunt 4,
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Actielijn 3: Energietransitie is in volle gang: schone bronnen en aansluiten woningen
78
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
De overstap naar schone energie is nodig
bewoners en ondernemers over de route richting een
omdat de huidige energievoorziening
aardgasvrije wijk en op welke wijze belanghebbenden
bijdraagt aan de opwarming van de aarde. Hoe we dit gaan doen staat beschreven in de
Met de gemeentelijke regiefunctie zeten we in op de
Transitievisie Warmte (RIS313867). De kern
ontwikkeling van nieuwe duurzame warmtebronnen
om in de toekomst een klimaatneutrale stad
en op het versnellen van het aantal warmtenetaan-
te zijn, is om geen aardgas meer te gebruiken. Circa 83% van de Haagse
sluitingen in de ‘groene wijken’ uit de Transitievisie Warmte. Een schone en betaalbare warmtevoorziening is belangrijk. Om de omstandigheden zo te verbeteren
woningen is momenteel nog aangesloten op
dat de warmtetransitie kan slagen en bewoners een
aardgas . Aardgas moet vervangen worden
betaalbare, betrouwbare en duurzame warmtevoorzie-
34
door duurzame energie en dit kan met warmtenetten voor een hele buurt, of met een duurzame oplossing per huis of gebouw. Daarnaast is een versnelling nodig om de ambities te kunnen halen. De komende tijd zal enerzijds ingezet worden op het verlagen van de energiebehoefte per woning doormiddel van bijvoorbeeld isolatie (zie ook actielijn 2) en anderzijds doordat we fossiele energie vervangen voor duurzame energie. De Transitievisie Warmte gaat uit van een gebiedsgerichte aanpak, waarbij we werken aan de uitvoeringsplannen voor de eerste drie gebieden (Zuidwest, Mariahoeve en Binckhorst). De uitvoeringsplannen zullen duidelijkheid geven over het duurzame warmte alternatief in de wijk en het benodigde isolatieniveau. Daarnaast geven de plannen duidelijkheid aan
79
betrokken worden in het proces.
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
ning tot de beschikking hebben, worden er gesprekken met het Rijk gevoerd. Zie hiervoor ook de commissiebrief Geactualiseerde aanpak warmtetransitie (RIS318491).
Actielijn 4: Energiearmoede bestrijden
80
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Het percentage bewoners dat kampt met energiearmoede in Den Haag was in 2022 11,1% . Dit is significant hoger dan in de rest van Nederland (7,4%)35. Dit percentage is ook hoger dan in grote steden zoals Amsterdam (10,7%) en Utrecht (5,7%). Huishoudens die op dit moment kampen met energiearmoede zijn niet in staat gezond en comfortabel in hun woning te wonen. Verhalen van mensen die bewust hun verwarming niet aanzetten, ook als het vriest, komen de afgelopen twee jaar steeds vaker voor als gevolg van schommelingen in energieprijzen. Dit betreft met name bewoners met een laag inkomen in slecht geïsoleerde huurhuizen. Zij hebben zelf weinig invloed op de verduurzaming van hun woning, omdat zij afhankelijk zijn van hun verhuurders voor het nemen van energiebesparende maatregelen. Dit maakt deze groep extra kwetsbaar. In bepaalde wijken ligt het percentage inwoners dat
wijken kan dit het opknappen of vernieuwen van de
met energiearmoede te maken heeft aanzienlijk hoger.
woningvoorraad betekenen en soms zelfs het slopen
In Den Haag hebben de wijken Moerwijk (22,8%),
en terugbouwen van woningen. Het Actieprogramma
Bouwlust en Vrederust (21,1%), Morgenstond (18,0%),
opknappen en isoleren (RIS316094), zoals beschreven
Transvaalkwartier (18,0%), Laakkwartier en Spoorwijk
in actielijn 2, geeft ook hier uitvoering aan. Bijvoorbeeld
(17,4%) en de Schilderswijk (16,4%)36 het hoogste
in de vorm van de Haagse Stadsrenovatie. We streven
aandeel huishoudens dat met energiearmoede kampt.
ernaar het percentage huishoudens met energiear-
Het is cruciaal om dit probleem, met name in deze
moede, waar mogelijk, te verminderen tot het landelijke
wijken, aan te pakken. Via het woonbeleid richten we
gemiddelde.
ons op het verminderen van het energieverbruik, waardoor de kwetsbaarheid van inwoners voor schommelingen in energieprijzen vermindert. Dit omvat maatregelen zoals isolatie, energiebesparing en gecombineerde ondersteuning, waaronder financiële hulp. In sommige
81
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Actielijn 5: De woonomgeving duurzaam en klimaatadaptief maken
82
Foto Sander Foederer met dank aan Energy Guard Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Naast aandacht voor de kwaliteit van
Een ander voorbeeld is de aanpak binnentuinen waarbij
woningen besteden we ook aandacht aan de
we samen met corporaties binnentuinen verbeteren
kwaliteit van de woonomgeving. Het vergroenen van gebieden heeft bijvoorbeeld gunstige effecten op waterbeheer, klimaatbestendigheid, biodiversiteit en het verkoelen van de stad. Ook kan het kansen bieden om inwoners aan te moedigen tot ontmoetingen en meer fysieke activiteit. Dit maakt een woonomgeving prettiger en ook gezonder. Op dit moment zijn er nog te veel buurten met weinig groen en/of die niet zijn voorbereid op de veranderende klimaatomstandigheden. Het gaat vooral om buurten in en rondom het centrum. Een integrale duurzame aanpak van woningen inclusief de omgeving is hierbij cruciaal. Dit doen we door op natuurlijke momenten (denk aan herstructurering van woningen, vervanging van riolering of verzwaring van het energienet) samen met onze partners op te trekken en te sturen op deze aanpassingen. Bij binnenstedelijke ontwikkelingen hanteren we hoge eisen rondom duurzaamheid en klimaatadaptiviteit (Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig (RIS308744) en de Nota Duurzaamheid Schone Energie in een groene stad RIS301829).
83
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
door ze te vergroenen en daarbij inzetten op het bevorderen van ontmoeting, beweging en het tegengaan van hittestress.
Uit te voeren acties Nr.
Beschrijving
Tijdslijn
In samenwerking met
Continu
Zelf uitvoeren
2024/2025: Nadere uitwerking Haagse Basiskwaliteit 2025: Beleidskader en Actieplan gezond en Veilig wonen
Corporaties, particulieren
Continu
Corporaties, particuliere verhuurders en bewoners
4.
Particulieren mee laten liften op verduurzamingsactie van corporaties We benutten de nieuwe mogelijkheden in de Woningwet (2021) om particulieren mee te laten liften met verduurzamingsacties van corporaties. Dit promoten we met name in wijken met gespikkeld bezit (zoals Laak, Transvaal, Rustenburg-Oostbroek, Schilderswijk)
2024-2030
Corporaties
5.
VvE’s stimuleren om te verduurzamen en onderhoud te plegen VvE’s nemen hun onderhoudsverantwoordelijkheid. We onderzoeken verdere mogelijkheden om VvE’s te stimuleren en te ondersteunen bij het onderhouden en verduurzamen van hun woningen. Hierbij is er aandacht voor VvE’s met verschillende financiële posities en belangen van de leden. Daarnaast kijken we ook naar manieren voor handhaving wanneer dit niet lukt. De Haagse Pandbrigade pakt meldingen over achterstallig onderhoud op. Verder verstevigen we het VvE-beleid en sturen we op subsidies en instrumenten voor het verduurzamen van VvE’s.
Continu
Bewoners in VvE’s
6
Sturen op goed functionerende en gezonde VvE’s We sturen op VvE’s die voldoen aan de minimale richtlijnen voor gezonde en goed functionerende VvE’s. We bieden advies en begeleiding door onder andere procesondersteuning. Daarnaast informeren en activeren we VvE’s middels de VvE balie. De richtlijnen voor VvE’s omvatten het naleven van juridische verplichtingen, het volgen van de juiste besluitvormingsprocessen, voldoende sparen en het tijdig uitvoeren van dat onderhoud.
Continu
Bewoners in VvE’s
Actielijn 1: Alle woningen veilig, gezond en duurzaam 1.
2.
3.
84
Eisen bij nieuwbouw Bij nieuwbouw stellen we eisen rondom klimaatadaptatie en duurzaamheid. We gaan in principe uit van het Besluit bouwwerken leefomgeving. Daarnaast sturen we op hitterobuust, waterrobuust en droogterobuust bouwen. Hierbij hanteren we de normen uit de Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig. Haagse Basiskwaliteit We introduceren de Haagse Basiskwaliteit en verbeteren de kwaliteit van de woningvoorraad, zodat deze gaat voldoen aan deze norm. We streven ernaar dat alle woningen hieraan voldoen in 2040. Dit doen we door allereerst de Haagse Basiskwaliteit nader uit te werken. Dit doen we apart voor de corporatiewoningvoorraad en de particuliere woningvoorraad. We benutten natuurlijke kansen voor de verbetering van de woningvoorraad, zoals EFG-label woningen die waarschijnlijk vanaf 2030 niet meer verhuurd mogen worden. Daarnaast stellen we een Beleidskader en Actieplan gezond en veilig wonen op van waaruit we werken aan problematiek rond schimmel, vocht, loden leidingen, asbest, rook en CO2 melders. Dit plan wordt jaarlijks geëvalueerd. Mogelijk gebruiken we de Schouw 2.0 om onze voortgang (deels) in kaart te brengen en het beleid aan te scherpen. Transitievisie Warmte is leidend Voor de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad en de transitie naar schone energiebronnen sluiten we aan bij de doelen en maatregelen uit de Transitievisie Warmte Den Haag.
Zo komt Den Haag wijk voor wijk, en stap voor stap van het gas af. In de uitvoeringsplannen wordt dit gebiedsgericht aangepakt en concreet uitgewerkt. Als opvolger van de Transitievisie Warmte dient er, in het kader van de Omgevingswet, verplicht een warmteprogramma opgesteld te worden (uiterlijk eind 2026).
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Nr.
Beschrijving
Tijdslijn
In samenwerking met
6.
Haagse Daken Aanpak We geven uitvoering aan de Haagse Daken Aanpak (RIS316093) waarin we woningeigenaren en corporaties stimuleren blauwe, groene of gele (zonnepanelen) daken te realiseren.
2024-2030
Zelf uitvoeren
Actielijn 2: In 2030 zijn er geen woningen met een E, F of G-energielabel meer en wordt overal in de stad voldoende onderhoud aan woningen gepleegd
1.
EFG-aanpak • In samenwerking met corporaties en andere stakeholders geven we gestalte aan de EFG-aanpak. Met deze aanpak verduurzamen we 10.000 woningen per jaar. Dit doen we op de volgende manieren: • We maken prestatieafspraken met corporaties over het aantal te verduurzamen woningen en in welke wijken de komende jaren de grootste inzet wordt gepleegd. We gaan hieruit van het isoleren van 3.000 corporatiewoningen per jaar en eind 2028 geen EFG-labels meer in de corporatievoorraad. • We voorzien bewoners van informatie en advies en bieden financiële ondersteuning aan zoals leningen en subsidies (3.500 woningen per jaar); • Specifiek voor wijken met veel EFG-labelwoningen én de warmtenetwijken bieden we gericht aanbod en ondersteuning aan via wijkinitiatieven (2.000 woningen per jaar);
2024-2030
2.
Haagse Stadsrenovatie Specifiek voor wijken waar veel inwoners met energiearmoede wonen, of waar veel woningen met onderhoudsachterstand en slecht geïsoleerde woningen staan, maken we een aanvullend maatregelenpakket (o.a. subsidies). Hierbij gaat het om corporatiewoningen, gespikkeld bezit en particuliere woningen in wijken waar veel particuliere woningen staan met een slechte kwaliteit zoals Laak, Rustenburg-Oostbroek, Transvaal en de Schilderswijk. (4.500 woningen per jaar) De maatregelen zijn gericht op verduurzaming in combinatie met onderhoud.
2024-2030
Corporaties, particuliere verhuurders, en bewoners
3.
Aanvraag Rijkssubsidies Naast eigen middelen en programma’s zoeken we met name voor de onderhoudsopgave in combinatie met de EFG-labelaanpak subsidie vanuit Rijksprogramma’s, zoals het Volkshuisvestingsfonds en het Nationaal Isolatieprogramma om echt het verschil te kunnen maken in deze wijken. Daarnaast vragen we het Rijk om een Nationaal Programma Stadsrenovatie op te zetten om met name in wijken zoals Laak, Rustenburg-Oostbroek, Transvaal en de Schilderswijk tot verbetering van met name de particuliere woningvoorraad te komen.
Elk jaar dat inschrijving mogelijk is
Zelf uitvoeren
Continu
Zelf uitvoeren en samen met partijen
Corporaties, particuliere verhuurders, en bewoners
Actielijn 3: Energietransitie is in volle gang: schone bronnen en aansluiten woningen 1.
85
Transitievisie Warmte Uitvoering geven aan de Transitievisie Warmte (RIS313867) en bijbehorende geactualiseerde aanpak (RIS318491).
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Nr.
Beschrijving
Tijdslijn
In samenwerking met
Actielijn 4: Energiearmoede bestrijden 1.
Aanpak Energiearmoede Na instemming geven we uitvoering aan het voorstel ‘Besteding derde tranche SPUK-middelen Aanpak Energiearmoede’ (RIS318694) met daarin de verschillende onderdelen van onze aanpak rondom het bestrijden van energiearmoede.
T/m 2025
Zelf uitvoeren en samen met partijen
2.
Verminderen energieverbruik We nemen maatregelen die gericht zijn op het verminderen van het energieverbruik, zoals isolatie, energiebesparing en gecombineerde ondersteuning, waaronder financiële hulp. Zie ook actielijn 2 (acties 1 en 2) .
2024-2030
Corporaties, particuliere verhuurders en bewoners
1.
Aanpak van de woonomgeving Bij elke vorm van herinrichting van de openbare ruimte in de bestaande stad stellen we voorwaarden om de gevolgen van klimaatverandering zoveel mogelijk te beperken. Denk hierbij naast nieuwbouw ook aan het vervangen van riolering of het verzwaren van het energienet. Dit gaat om: • Het toevoegen van blauw en groen • Het verhogen van het wateropnemend vermogen van de woonomgeving • Het toevoegen van schaduw Hierbij benutten we koppelkansen om de woonomgeving aantrekkelijker te maken voor bewoners door het stimuleren van ontmoeting en het uitnodigen tot beweging (zie speerpunt 4 voor meer details).
2024: Invoeren en daarna continu
Ontwikkelaars
2.
Kosten verhalen op initiatiefnemers De extra kosten als gevolg van het verduurzamen van de woonomgeving verhalen we waar mogelijk in eerste instantie op ontwikkelaars. Waar dit niet toereikend is zoeken we gezamenlijk naar mogelijkheden om bijvoorbeeld Rijkssubsidies te benutten (denk aan Wbi of andere Rijksprogramma’s).
2024: Invoeren en daarna continu
Zelf uitvoeren
3.
Natuurinclusief bouwen en klimaatadaptiviteit Bij nieuwbouw wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van het puntensysteem Groen en Natuurinclusief Bouwen (RIS302383) en de Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig (RIS308744). Ter vervanging van het huidige puntensysteem Groen en Natuurinclusief Bouwen en in aanvulling op de richtlijnen uit de Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig komt er een nieuw puntenstelsel Natuurinclusief Bouwen aan. Wanneer dit is vastgesteld zal het gaan gelden voor alle nieuwbouw in Den Haag.
2024: Nieuw puntenstelsel Natuurinclusief Bouwen Continu
Zelf uitvoeren en samen met marktpartijen
Actielijn 5: De woonomgeving duurzaam en klimaatadaptief maken
86
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Speerpunt 4 Vitale en leefbare wijken We streven naar een vitale, leefbare en
waarin draagkracht en vraagkracht in balans zijn met
ongedeelde stad in balans. Prettig wonen in
kwalitatief goede sociale en fysieke infrastructuur.
leefbare wijken gaat niet alleen om de bebouwing, maar ook om zaken zoals groen,
Op het gebied van wonen besteden we meer aandacht aan wijken die op de Leefbaarometer lager scoren dan
leefbaarheid en veiligheid, gezondheid,
het Haagse gemiddelde. Dit zijn de wijken waar we
infrastructuur, voorzieningen e.d. In veel
actief moeten investeren en werken aan verbetering.
delen van Den Haag staat de leefbaarheid er goed voor, blijkt uit de laatste gegevens uit de Leefbaarometer.
Dit vraagt waar mogelijk om eerlijkere spreiding van woningen in verschillende segmenten en het verbeteren van de woonomgeving. Ook het uitbreiden van corporatiewoningen in wijken waar die nu nog weinig of niet beschikbaar zijn kan hieraan bijdragen.
Denk aan wijken nabij het strand zoals Belgisch Park, de Bomen- en Bloemenbuurt. Bewoners wonen hier prettig en voelen zich verbonden met hun wijk of buurt.
Doelen voor dit speerpunt • We streven naar een betere leefbaarheid in
Tegelijkertijd zien we in de Leefbaarometer dat met
de stad, vooral in wijken waar de leefbaarheid
name in Den Haag Zuidwest en de aangrenzende
onder druk staat.
particuliere vooroorlogse wijken, zoals het Laakkwartier
• Misstanden (met name in het particuliere
en Rustenburg-Oostbroek, de leefbaarheid onder druk
huursegment) gaan we tegen met goede
staat. Op verschillende indicatoren scoren deze wijken
spelregels en handhaving.
slecht, veelal op de woningvoorraad, fysieke omgeving, sociale samenhang, overlast en onveiligheid. Ook zien we een aantal kantelwijken waar de leefbaarheid goed is maar investeringen nodig zijn om dit zo te houden. Denk aan Houtwijk, Waldeck en Leyenburg. Leefbare en vitale wijken en buurten geven mensen meer woonplezier en binding met de stad. Dit vraagt om een omgeving
87
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Actielijn 1: Versterken van de veerkracht in alle wijken 88
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
We zetten in op een rechtvaardige en
We geven daarbij extra aandacht aan buurten waar de
inclusieve stad. In Den Haag vinden we dat
veerkracht achteruitgaat. De integrale aanpak Zuidwest
iedereen de mogelijkheid moet hebben om mee te doen en regie te houden op het eigen leven. Dit geldt ook voor mensen die zorg of ondersteuning nodig hebben. Een passende en betaalbare woning is daarvoor de basis. Dit doen we door te werken aan een betaalbare woonplek en een prettige woonomgeving (zie speerpunten 1, 2 en 3). Tegelijkertijd zien we dat betaalbare woningen zich vooral in enkele gebieden bevinden. Juist daar zien we een sterke toename van het aantal kwetsbaren en komen veel (sociale) opgaven samen. Een deel van de oplossing ligt in het beter spreiden van de opgaven over de stad. Dit doen we door in delen van de stad waar nu weinig betaalbare woningen zijn meer betaalbare woningen toe te voegen, en door aandachtsgroepen beter te verdelen over de betaalbare woningvoorraad. In sommige buurten zien we dat de veerkracht toeneemt. Denk aan Waldeck en Loosduinen. In grote delen van Zuidwest nam de veerkracht sterk af. In enkele buurten in het Centrum (denk aan de Schilderswijk of Transvaal) gaat het beter, maar is een vinger aan de pols houden belangrijk. Er ligt een opgave om een gebiedsgerichte aanpak uit te werken om een negatieve trend te keren en een opwaartse beweging verder aan te jagen.
89
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
speelt hierin een cruciale rol (actielijn 2). Dit koppelen we nadrukkelijk aan de verbeteropgave in wijken met een verouderde particuliere huurvoorraad (actielijn 4).
Actielijn 2: Volle kracht vooruit met het Nationaal Programma Zuidwest
90
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Den Haag Zuidwest is een gebied dat
middenhuurwoningen en corporatiewoningen. Hierdoor
bestaat uit een aantal wijken37. Sinds
woont er een gevarieerde bevolking in leeftijd, inkomen,
medio 2022 heeft Den Haag Zuidwest de status van een Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid, als één van de 20 kwetsbare gebieden in Nederland. Met het integrale Nationaal Programma Den Haag Zuidwest (NPZW) zetten we op de korte en middellange termijn in op het verbeteren en vernieuwen van dit gebied, zowel fysiek als
de eigen wijk mogelijk. Naast sloop en nieuwbouw wordt er ingezet op renovatie waardoor de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad sterk verbetert en bewoners goed en gezond kunnen wonen. Sociale uitwerking Naast herstructurering van de woningvoorraad en woonomgeving, vindt er vanuit het Uitvoeringsplan Zuidwest Gelijke kansen voor Zuidwest 2023-2027 een
sociaal. De ambitie van het programma is:
sterke investering plaats op alle zes thema’s (wonen
“Bewoners van Zuidwest voelen zich net zo gezond,
en leefomgeving, onderwijs, sociale samenhang en
wonen even goed, doorlopen een net zo goede school-
participatie, veiligheid, werk en economie, gezondheid
loopbaan, voelen zich net zo veilig, thuis, met elkaar
en vitaliteit). Alle partners werken hierin samen (denk
verbonden, en nemen waar mogelijk net zo deel aan
aan gemeente, corporaties, politie, scholen bedrijven
de arbeidsmarkt of kennen in ieder geval net zoveel
etc.). Ook heeft het programma aandacht voor burger-
bestaanszekerheid en een even schulden-zorgenvrij
participatie, het versterken van de sociale cohesie en het
bestaan als een gemiddelde Hagenaar.”
toevoegen van voorzieningen.
Ruimtelijke uitwerking De ruimtelijke en integrale uitwerking van het Nationaal Programma Zuidwest vindt plaats in de structuurvisie en zet in op een kwalitatief goede leefomgeving.
Zuidwest heeft in de toekomst een groenstedelijk en compact woonmilieu, dat tevens duurzaam en gezond is. Door middel van verdichting en grootschalige sloop/ nieuwbouw komen er meer woningen bij én wordt de woningvoorraad meer divers als gevolg van het toevoegen van verschillende woningtypen. Ook komt er een betere balans tussen (betaalbare) koopwoningen,
91
levensfase en afkomst. Zo wordt doorstroming binnen
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Actielijn 3: Goed verhuurderschap de norm in alle delen van de stad
92
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Vergeleken met andere grote steden kent Den Haag relatief hoge percentages particuliere huur. Met name in de voor oorlogse wijken. In sommige wijken is meer dan 50% van de voorraad een particuliere huurwoning, denk bijvoorbeeld aan Laak (ongeveer 50%). De meeste verhuurders verhuren hun woningen op een goede manier. Jammer genoeg zien we ook mistanden zoals onrechtmatig wonen en excessief hoge huurprijzen. Wat er gebeurt op pandniveau heeft directe gevolgen voor een straat. Ongewenst gedrag en misstanden zoals te hoge huurprijzen, verloedering, discriminatie op de woningmarkt en intimidatie kunnen naast de negatieve gevolgen voor huurders ook leiden tot aantasting van de leefbaarheid. We willen dat goed verhuurderschap de norm is in de hele stad en de rechten van huurders worden beschermd. Slecht verhuurderschap heeft geen plek in Den Haag. De Haagse Pandbrigade handhaaft op zaken zoals onrechtmatig wonen en andere misstanden. We zullen streng toezien op handhaving van de Wet goed verhuurderschap en willen in meer gebieden een vergunningplicht op grond van deze wet. Hiervoor wachten we de evaluatie van de huidige pilot in de wijken LaakkwartierOost en -West, en Transvaalkwartier-Midden en -Zuid.
93
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Actielijn 4: Stadsrenovatie vooroorlogse wijken
94
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
In een aantal vooroorlogse wijken zoals het Laakkwartier, Rustenburg-Oostbroek, Transvaal, Moerwijk-Noord en Schilderswijk (particuliere deel), maar ook op stukken van de Weimarstraat en rond de Zevensprong zien we dat de kwaliteit van het wonen afglijdt. Deze wijken worden gekenmerkt door weinig groen, lage energielabels, veel particulier woningbezit en overwegend kleine VvE’s. Er is hier sprake van multi-problematiek op het gebied van onveilig wonen, onrechtmatig wonen, achterstallig onderhoud en slechte energielabels, onveiligheid en overlast en een lage sociale cohesie. De opgave is enorm, meervoudig en langjarig. Door uitvoering van verschillende acties en programma’s zoals de EFG-aanpak, verbeteren en isoleren én gezond en veilig wonen, zetten we in op een grote vernieuwing op fysiek vlak in deze wijken om de woningen en woonomgeving betaalbaar, gezond en leefbaar te maken. Dit in combinatie met een gerichte aanpak om woonoverlast en onveilige situaties terug te dringen. Dit doen we door onder andere de bouwkundige kwaliteit van woningen te verbeteren en het verduurzamen van de woningvoorraad. Daarnaast doen we dit via meer ingrijpende methoden zoals het indien mogelijk opkopen van particuliere huurwoningen, grondbeleid en het eventueel anticiperen op (kleinschalige) sloop/nieuwbouw van de particuliere voorraad in een aantal kwetsbare delen van de stad.
95
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Actielijn 5: Bewoners activeren en woningzoekenden een stem geven
96
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Stadmakers werken aan initiatieven die de
Stem geven aan woningzoekenden en bewoners van
straat, wijk of de stad mooier maken. Dit
particuliere huurwoningen
kan gaan van aanpassingen in de woon omgeving (zoals muurschilderingen of
Huurders van corporaties zijn georganiseerd via huurdersorganisaties. Zij spelen onder andere een belangrijke rol om tot goede prestatieafspraken te komen met
picknicktafels) tot bewoners die elkaar
corporaties en de gemeente. Ook in bestaande buurten
helpen om de wijk duurzamer te maken.
zijn vaak goed georganiseerde bewonersverenigingen
Kenmerk is dat lokale groepen of initiatiefnemers het
of het maken van beleid. Huurders van woningen in het
voortouw nemen en centraal staan. Dit bevordert
particuliere segment en de stem van de woningzoekende
niet alleen eigenaarschap van bewoners, maar ook
sneeuwen nog te vaak onder. Regionaal is er een bond
sociale cohesie in de buurt en van daaruit een sterker
van woningzoekenden in oprichting. Dit juichen we
vertrouwen in de overheid. Veel initiatieven dragen
als gemeente toe. We onderzoeken of we deze partij
immers direct bij aan doelstellingen van de gemeente.
kunnen betrekken als we afspraken maken met particu-
Zo kan een yimby-beweging op gang komen .
liere verhuurders. Bij inspraak rond woningbouwinitia-
38
die van zich laten horen bij het nemen van beslissingen
tieven vragen we een inspanning van de initiatiefnemer Daarom zien we stadsmakers als essentieel voor een
om te zorgen voor een vertegenwoordiging van woning-
mooie, duurzame, leefbare en vitale stad. Stadmaken
zoekenden en we toetsen inspraakplannen hierop.
kan vanuit de bewonerswereld, maar ook vanuit de gemeente of maatschappelijke organisaties. Het gaat primair om initiatieven vanuit de samenleving. Zo sluiten we aan bij de energie van actieve bewoners in de wijk en bouwen we in samenwerking voort op de bestaande netwerken. Dat kan doordat bewoners zelf het initiatief nemen voor een project, maar ook omdat gemeente, bedrijven en/of instellingen bewoners ‘uitdagen’ om initiatief te nemen. Via het participatienetwerk geven we dit verder vorm.
97
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Uit te voeren acties Nr.
Beschrijving
Tijdslijn
In samenwerking met
1.
Sturen op gebiedsniveau We werken aan het beter verdelen van onze opgaven en doelgroepen over de stad. Dit hebben we deels al uitgewerkt in speerpunt 1 en 2 voor nieuwbouw en woonruimteverdeling. Per stadsdeel werken we de ontwikkelrichtingen (gebiedsprofielen) uit. Hierin geven we aan waar we per stadsdeel de accenten leggen.
Continu
Zelf uitvoeren
2.
Afspraken maken over huurprijsbeleid In de prestatieafspraken met corporaties maken we afspraken over de spreiding van de betaalbare huurvoorraad over wijken en buurten via huurprijsbeleid. Ook als dit betekent dat sommige woningen onder de streefhuur moeten worden verhuurd. Hier hebben we specifiek aandacht voor de doelgroep jeugd waarvoor een woning tot de kwaliteitskortingsgrens van cruciaal belang is.
2024-2025 2028: Herijking
Corporaties
3.
Bewoners met binding voor de buurt behouden Bij sloop nieuwbouw geven we urgentie aan bewoners die tijdelijk moeten verhuizen. Dit doen we bij voorkeur binnen de buurt. Daarnaast bieden we de mogelijkheid terug te verhuizen na oplevering. Ook continueren we bij het herzien van de huisvestingsverordening en/of de mogelijkheden om toegankelijke woningen met voorrang toe te wijzen aan doorstromende senioren. Dit brengt de verhuisdynamiek in de wijk op gang en speelt woningen vrij in de wijk of buurt voor huishoudens die we willen behouden in de wijk.
2024-2025 2028: Herijking
Zelf uitvoeren
4.
Een sterk netwerk van voorzieningen in alle buurten Naast woningen zijn goede voorzieningen van groot belang in alle wijken. Bij nieuwbouw hanteren we zoveel mogelijk de richtinggevende normen voor maatschappelijke voorzieningen en groen. Deze normen geven houvast om niet-woonfuncties direct mee te ontwikkelen bij gebiedsontwikkelingen. Waar voorzieningen missen gaan we in gesprek met onze partners en lokale partijen om te zoeken naar mogelijkheden om voorzieningen toe te voegen. Waar een overschot aan voorzieningen is kijken we naar mogelijkheden om deze beter te spreiden of toegang vanuit andere gebieden te bevorderen.
Vanaf 2024: Nieuwbouw 2024-2025: Onderzoek
Zelf uitvoeren
5.
Kansen benutten bij aanpassingen in de woonomgeving Bij aanpassingen in de woonomgeving rondom klimaatadaptatie (zie speerpunt 3) benutten we de kansen om de woonomgeving toegankelijker te maken en daarnaast meer binnen- en buitenruimte te creëren voor ontmoeten. Denk aan bankjes langs doorgangsroutes, obstakelvrije oversteekplekken etc. Dit geven we extra aandacht in wijken waar veel mensen met een mobiliteitsbeperking wonen zoals Waldeck en Kijkduin. Bij toegankelijkheidsaanpassingen nemen we het advies van ervaringsdeskundigen mee.
2024: Invoeren en daarna continu
Zelf uitvoeren
Actielijn 1: Versterken van de veerkracht in alle wijken
98
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Nr.
Beschrijving
Tijdslijn
In samenwerking met
Actielijn 2: Volle kracht vooruit met het Nationaal Programma Zuidwest 1.
Programma-aanpak Zuidwest gestalte geven Samen met bewoners en partners geven we uitvoering aan het Nationaal Programma Zuidwest waarmee naast nieuwbouw, 8.500 woningen worden verbeterd en wordt geïnvesteerd in de leefbaarheid en vitaliteit van de buurten.
2024-2030
Samenwerkingspartners Zuidwest
2.
Rijkssubsidies beter benutten Vanuit het Rijk zijn er verschillende nieuwe fondsen om de fysieke kwaliteit en leefbaarheid van wijken een impuls te geven. We dienen jaarlijks een aanvraag in voor het Volkshuisvestingsfonds ter versterking van de aanpak van particuliere woningen in slechte staat in kwetsbare wijken. Dit doen we in eerste instantie als onderdeel van de aanpak Zuidwest en de grote investeringsgebieden, maar op termijn ook voor het verbeteren van de vooroorlogse wijken. Naast benutten van bestaande fondsen lobbyen we in samenwerking met al onze partners bij provincie en Rijk om extra fondsen beschikbaar te stellen voor woningbouwontwikkelingen en het verbeteren van de bestaande woningvoorraad in de hele stad.
Jaarlijks
Zelf uitvoeren
3.
Samenwerken en investeren met corporaties in leefbaarheid Corporaties zijn een belangrijke partner bij het verbeteren van de leefbaarheid. Vaak zien woonconsulenten van corporaties als eerste waar het misgaat. Zij hebben hierin dus ook een signaalfunctie richting de gemeente en het welzijnswerk. Daarnaast spelen corporaties een belangrijke rol bij fysieke herstructurering van wijken en buurten. Samen met de corporaties leggen we in de prestatieafspraken vast waar zij de komende jaren structureel zullen investeren in de leefbaarheid. Tenminste de komende vier jaar gaan we uit van een focus op Den Haag Zuidwest.
Jaarlijks
Corporaties
Actielijn 3: Goed verhuurderschap de norm in alle delen van de stad
1.
2
3.
99
Strakker handhaven op misstanden We pakken slecht verhuurderschap en schrijnende woonsituaties harder aan. Dit doen we onder andere via: • Handhaven van algemene regels goed verhuurderschap • We breiden de vergunningplichtige gebieden uit. • Handhaven op huurprijzen o.b.v. de Wet betaalbare huur. Huurbalie, Huurteam en Proceskostenfonds We gaan door met de Huurbalie waar particuliere huurders en verhuurders terecht kunnen voor gratis advies en informatie, bijvoorbeeld bij vragen over contracten of bij onderhoud. Sinds het coalitieakkoord (2023-2026) is er extra geld voor gereserveerd. Ook verstevigen we het Huurteam zodat we huurders actief kunnen blijven ondersteunen bij hun huurrecht. Daarnaast zetten we een proceskostenfonds op om huurders te ondersteunen wanneer het gaat om onterechte kosten die zij gemaakt hebben (sleutelgeld, contractkosten, verhuurkosten en/of hoge administratiekosten) maar ook rondom duurzaamheid in brede zin. Aanpak discriminatie op de woningmarkt We komen tot een aangescherpte aanpak voor het tegengaan van discriminatie op de woningmarkt.
Woonvisie Den Haag 2040: Wonen in een Stad in Balans
Voor 2026: Invoeren Zelf uitvoeren Uitvoering: Continu
Huurteam en Huurbalie: Continu 2024: Proceskostenfonds onderzoek gereed
2025
Particuliere verhuuders