RIS319812 Bijlage 1 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie Den Haag 2040 - Wonen in een stad in balans

huurder is verhuisd vanwege het slechte verhuurderschap, het gebrek aan isolatie e.d. Ondanks de enorme krapte op de woningmarkt, ondanks meerdere concrete voorstellen van buren om de woning aan urgent woningzoekenden te verhuren, staat deze woning nu al ruim 2 ½ jaar leeg. Ik herhaal: er staat al ruim 2 ½ jaar een ruime woning leeg! De reden? De eigenaar wacht op gemeentelijke toestemming om de woning te kunnen splitsen. Sinds juni 2024 staat in hetzelfde portiek XX leeg . Ook deze huurders zijn vertrokken ivm de slechte (geluids)isolatie en dat er geen enkel vooruitzicht is op enige woningverbetering. Ook deze woning wordt niet meer verhuurd. De eigenaar wacht namelijk nog steeds op de gemeentelijke toestemming om de woning te kunnen splitsen. Ondanks de enorme behoefte aan woonruimte staan er dus twee ruime appartementen leeg, en dit zelfs met goedkeuring van de gemeente Den Haag! De andere overgebleven portiekbewoner en ik maken ons ernstige zorgen. Niet alleen blijkt de eigenaar al enige jaren in gesprek te zijn met ‘de gemeente’ over het thema splitsing; zo liet zelfs de advocaat van de verhuurder ons onlangs per e-mail weten dat ook de Haagse Pandbrigade er weet van heeft dat de appartementen leeg staan. Maar nu blijkt tot onze grote schrik hierover dus ook eea te staan geformueleerd in de onderhavige woonvisie.

Weliswaar moet het splitsen aan bepaalde voorwaarden te voldoen, maar dan nog zijn de verwachtingen bij de eigenaar van onze appartementen kennelijk al jaren geleden niet voor niets hooggespannen. Je laat immers niet voor niets ruim 2 ½ jaar ± € 27.000,- aan huurpenningen liggen. De gemeente – wie/welke afdeling? – heeft kennelijk verregaande toezeggingen gedaan en hiervan moet uiteraard de onderste steen boven! Afgezien nog van vele praktische en juridische bezwaren tegen splitsing in een appartementencomplex waar van oudsher rustige gezinnen wonen, kan en mag er geen sprake van zijn dat dergelijke particuliere eigenaren kennelijk ook nog ‘beloond’ gaan worden voor hun aantoonbaar slechte verhuurderschap. Allereerst zullen de woningen moeten voldoen aan alle vereisten van (geluids)isolatie-eisen, brandweer, vluchtroutes (zijn er niet), eigen aanvoer gas/elektra (zijn er niet, XXX) etc etc. Ook zou een uitdrukkelijk vereiste dat de huidige bewoners en betrokken buren hierover inspraak mogen hebben. De

•

•

•

•

Leegstand tegengaan Leegstand van woningen is gezien de woningnood wat de gemeente betreft een ongewenste situatie. Ons instrumentarium om dit tegen te gaan is hierin helaas momenteel beperkt. Zie zienswijze 8 om te zien hoe we ons via de Woonvisie en ander beleid als gemeente inzetten om leegstand zoveel mogelijk tegen te gaan. Ga misstanden tegen als gevolg van slecht verhuurderschap Op basis van uw ervaring begrijpen we dat er in uw omgeving sprake is van slecht verhuurderschap. Dit willen we via de maatregelen uit de Woonvisie harder aan pakken. In speerpunt 4, actielijn 3 hebben we verschillende acties opgenomen om deze aanpak gestalte te geven. Denk aan extra het benutten van het instrumentarium uit de Wet Goed Verhuurderschap die sinds vorig jaar (2023) van kracht is. Mogelijk toestaan van splitsen leidt tot speculatie We zien dat de druk op de woningmarkt en de verwachte groei van de stad dusdanig groot zijn dat we dit niet alleen maar op kunnen vangen via nieuwbouw. We zullen ook de bestaande woningvoorraad beter moeten benutten om mensen een plek te kunnen blijven bieden in Den Haag. Splitsen is daarbij een belangrijk hulpmiddel. We merken dat de huidige regels rondom splitsen te restrictief zijn om dit mogelijk te maken. Daarom willen we het splitsen van woningen op wat meer plekken weer gaan toestaan. Dit kan niet overal en blijft aan voorwaarden verbonden.

Zie zienswijze 6 hoe we dit oppakken. Het veranderen van regels leidt helaas in veel gevallen tijdens de overgangsperiode vaak tot speculatie. Partijen besluiten om even te wachten met het maken van beslissingen rondom hun vastgoed. Dit is moeilijk te voorkomen. Wel hopen we met onze aanpak op leegstand en het tegengaan van slecht verhuurderschap speculatie tot een minimum te beperken. Met deze beantwoording op uw zienswijze hopen we u voldoende geïnformeerd te hebben. Hieronder geven we aan of uw input heeft geleid tot wijzigingen. Voor nu beschouwen we de inspraak op de Woonvisie als afgerond. Het daadwerkelijke beleid rondom het splitsen van woningen pakt de gemeente op als onderdeel van de actualisatie nota Voorraadbeleid. Hiermee beginnen we na het vaststellen van deze Woonvisie.

Wijzigingen: Geen wijzigingen, de huidige Woonvisie bevat voldoende handvatten om de beschreven problematiek op te vangen.

60 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

omschreven voorwaarden in de woonvisie zijn volstrekt onduidelijk en daarmee veel te vrijblijvend. Hiermee ga je ook zeker niet een ander speerpunt in de woonvisie, nl de achterstand in broodnodig woningonderhoud wegwerken, integendeel. Zeer waarschijnlijk is het hierboven geschetste helaas geen unieke situatie. Er zullen meer investeerders en particuliere eigenaren zijn die moedwillig woningen leeg laten staan, dan wel minder mondige huurders dmv slecht verhuurderschap wegpesten/intimideren en als aasgieren zitten te wachten om hun niet/slecht onderhouden woningen te kunnen splitsen om zo nog meer wantoestanden op de overspannen woonmarkt te kunnen creëren. 20.

Op 7 juni 2024 publiceerde u het Ontwerp woonvisie 2040 'Wonen in een stad in balans’ (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb2024-249237.html), met daarin aangegeven de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen.

Antwoord: Hieronder beantwoorden we uw opmerkingen puntsgewijs. •

Van deze mogelijkheid willen we graag gebruik maken. 1. Groeiprognoses Een belangrijke basis onder de woonvisie zijn de groeiprognoses. De ambities (4000 woningen erbij per jaar) zijn immers ergens op gebaseerd. Verwezen wordt naar relevante rapporten zoals https://denhaag.incijfers.nl/rapportages,https://denhaag.incijfer s.nl/handlers/ballroom.ashx?function=download&id=190. Uit het rapport blijkt dat het aantal geboortes in Den Haag in 2023 minder was dan verwacht, en beduidend minder dan het gemiddelde van voorgaande jaren. Er zijn meer mensen overleden dan verwacht. En er vestigden zich minder buitenlanders in Den Haag (dan verwacht), en er vertrokken er meer vanuit Den Haag naar het buitenland (dan verwacht). De Haagse groei wordt vooral veroorzaakt door het buitenlands migratiesaldo. Verder wordt gezegd: "Van alle demografische groeicomponenten is het buitenlands migratiesaldo het meest onzeker. De buitenlandse migratie wordt vooral beïnvloed door

•

Groeiprognoses (vraag 1, 2 en 3) Bevolkingsprognoses worden gedreven door zowel geboorte als migratie. Den Haag heeft de afgelopen jaren een positief geboortesaldo. Er worden meer mensen geboren dan dat er sterven. Ook het migratiesaldo is positief. Dit wordt vooral gedreven door buitenlandse migratie. Na het vaststellen van de vorige Woonvisie groeide de bevolking sneller dan verwacht. Dit liet juist zien dat minder bouwen niet leidt tot mindere groei. De afgelopen periode waren er onvoldoende plannen om de groei op te vangen, maar groeiden we toch sneller door dan gedacht. Als gevolg nam de druk op de bestaande woningvoorraad toe. Dit leidde tot sterk gestegen prijzen, speculatie, illegale situaties en misstanden. Conform de prognoses zal de bevolking in de komende jaren blijven groeien. Daarnaast hebben een achterstand weg te werken. Met de Woonvisie willen we de stad beter in balans krijgen. Mocht dit anders uitvallen kunnen we altijd nog afschalen of juist verder opschalen. Als we hiermee wachten zal de krapte alleen maar verder toenemen. Wel kunnen we meer vragen van de regio rondom het bouwen van voldoende betaalbare woningen en het opvangen van arbeidsmigratie. Zie zienswijze 4 en 13 hoe we dit oppakken. Bestaande bouw beter benutten (vraag 4, 5, 6, 7, 8 en 9) Enkele van uw vragen concentreren zich op de ontwikkelingen in het CID (vraag 4, 5 en 6).

De Woonvisie baseert zich deels op bestaande plannen en

61 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

geeft aan hoe we omgaan met nieuwe ontwikkelingen. De ontwikkelingen in het CID zijn al enkele jaren in voorbereiding. Deze plannen worden zorgvuldig voorbereid in samenspraak met belanghebbenden en bewoners. Uiteindelijke beslist de gemeenteraad met de vaststelling van het Omgevingsplan. Mocht u nog willen meedoen in de participatie voor ontwikkelingen in het CID kunt u op deze website zien welke mogelijkheden u hiertoe heeft: https://projecten.denhaag.nl/gebied/central-innovation-district/ Op stedelijk niveau wordt in de Omgevingsvisie de ruimtelijke keuzes gemaakt over wat er op hoofdlijnen mogelijk is in de verschillende gebieden. De gemeente werkt momenteel aan het opstellen van de Omgevingsvisie.

de (inter)nationale economie, landelijk en Europees migratiebeleid en internationale politieke omstandigheden, zaken die niet zijn te voorspellen.” Al met al concludeert het rapport: • • • •

In 2023 was de bevolkingsgroei in Den Haag 3600, tegen een eerdere verwachting van 8288. De verwachting is dat het tot 2040 gaat afnemen. Maar door de voorgenomen bouw groeit Den Haag toch met gemiddeld 4100 inwoners per jaar. Als er minder gebouwd wordt groeit Den Haag minder.

Vraag 7 en 8 gaan over het potentieel van doorstroming. De gemeente werkt momenteel aan een woonzorganalyse ter ondersteuning van de aankomende Woonzorgvisie. Een precies antwoord op uw vraag laat dus nog even op zich wachten, maar op basis van een eerste schatting gaat het ongeveer om een maximaal doorstroom potentieel van 15.000 – 30.000 woningen. Dit gaat om woningen waar de hoofdbewoner ouder is dan 65 jaar en de woning niet levensloop geschikt te maken is. Dit is wel een theoretisch aantal. De meeste ouderen geven aan in hun huidige woning te willen blijven wonen. De gemeente heeft naast het stimuleren en motiveren van mensen om door te stromen weinig handvatten om doorstroming op gang te brengen. Maar als slechts een klein deel van deze groep een stap zet, spelen we al snel 1.000-3.000 woningen vrij. Welke instrumenten de gemeente in gaat zetten worden uitgewerkt als onderdeel van de uitvoeringsagenda van de Woonzorgvisie.

Hieruit blijkt duidelijk dat de Haagse groei voornamelijk bepaald wordt door hoeveel er gebouwd wordt, en niet andersom. Ook blijkt dat een belangrijke pijler onder de groeiaannames (de buitenlandse migratie) zeer onzeker is. Bouwen is dus een keuze (we kunnen het ook niet doen), en als we bouwen is dat voor buitenlandse migranten. Groeien voor buitenlandse migranten kan een weloverwogen keuze zijn. Wellicht wil Den Haag verhoudingsgewijs nog meer expats, arbeidsmigranten en vluchtelingen aantrekken, en in veel opzichten zou dat prijzenswaardig zijn. Maar dat verreweg de meeste van deze migranten dan worden geconcentreerd in een paar gebieden en niet worden verspreid over de stad gaat wel gevolgen hebben op de lange termijn. Alle genoemde uitdagingen van Den Haag (uit de samenvatting op slide 4) zullen hiermee verder onder druk komen te staan, en niet echt worden aangepakt. Ook wordt nergens uitgelegd dat dit is wat we willen en waarom we bouwen. Vraag 1: We bouwen om de buitenlandse migratie te bevorderen. Hoe gaat Den Haag toezien op een evenwichtige groei, en verdeling over de stad?

Vraag 9 gaat over het potentieel aan te transformeren panden naar woningen. Momenteel is er niet een direct beeld van het totale potentieel aan te transformeren panden. Daarom is één van de acties (speerpunt 1, actielijn 2, actie 3) om dit in eerste instantie in kaart te brengen. •

Duurzaamheid (vragen 10 en 11) Uw vragen rondom duurzaamheid gaan met name om het laten voldoen van hoogbouw aan de normen uit de Haagse basiskwaliteit. De Woonvisie introduceert de Haagse basiskwaliteit, maar werkt deze nog niet in detail uit. Wat dit precies betekent (denk aan emissienormen) werken we na

62 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

Vraag 2: Als de groeiverwachting voor een zo groot deel gebaseerd is op de zeer onzekere buitenlandse migratie, rechtvaardigt dat dan de ambitieuze bouwdoelstelling? Vraag 3: Is het een alternatief om de buitenlandse migratie te gaan beheersen? Zo wordt er gezegd "Buurgemeenten kunnen een grote bijdrage leveren aan de oplossing. Veel arbeidsmigranten werken bijvoorbeeld in onze buurgemeenten, maar wonen in Den Haag.” Maar hoewel het een van de grotere onderdelen van het probleem lijkt te zijn wordt niet uitgewerkt. 2. Bestaande bouw beter benutten Meer dan voorgaande visies maakt dit rapport in het begin duidelijk dat er overal in de stad woningen kunnen worden toegevoegd, niet alleen in CID, Binckhorst en Zuidwest, en dat splitsen, optoppen en transformeren meer aandacht moeten krijgen: een straatje erbij, een laagje erop. Dat is verfrissend. Maar verderop wordt toch weer genoemd dat “het grootste deel van de nieuwbouw in de drie “hoofdontwikkelingsgebieden” moet komen.

vaststelling van de Woonvisie uit (zie speerpunt 3, actielijn 1, actie 2). Doel van de Haagse basiskwaliteit is een zo energiezuinig mogelijke, veilige woning met een gezond binnenklimaat. Zienswijze In de Woonvisie schetsen we de ontwikkelingen die we op ons af zien komen en hoe we hier richting de toekomst op in willen spelen. Minder bouwen leidt niet zoals gesteld tot minder groei. De afgelopen jaren bewijzen dit. Als we geen ruimte creëren voor de verwachtte groei en de inhaalvraag inlopen zal de druk op de woningmarkt verder toenemen, wat leidt tot nog sneller stijgende prijzen en excessen die we nu al zien. In de Woonvisie stellen we de kaders waarbinnen deze groei kan plaatsvinden met oog voor betaalbaarheid, leefbaarheid, duurzaamheid en een veranderend klimaat. We nemen in de Woonvisie geen beslissingen op projectniveau. Deze worden binnen de kaders van de Woonvisie op projectniveau uitgewerkt in samenspraak met alle belanghebbenden (inclusief bewoners). Ook herroepen we met de Woonvisie geen besluiten die al genomen zijn. Seniorenhuisvesting en doorstroom, evenals het benutten van lege kantoorruimte zijn allemaal instrumenten die de gemeente wil inzetten. Zie zienswijzen 8 en 14. Wijzigingen: Geen wijzigingen

Verschillende malen hebben de bewoners van het CID aangegeven dat verdere verdichting van het CID zeer onwenselijk is. Maar in de nieuwste plannen staat er nog steeds een muur van betonnen hoogbouw aan de Schedeldoekshaven, slechts een weinig verschoven en licht verlaagd, nog steeds hoger dan in eerste versies. Volgens de woonvisie is vergroenen van een gebied gunstig (voor waterbeheer, klimaatbestendigheid, biodiversiteit en het verkoelen van de stad) en is het centrum niet goed voorbereid op de veranderende klimaatomstandigheden. Verder scoort centrum op alle leefbaarheidscriteria slechter dan het Haagse gemiddelde. Ondanks de slechte ervaringen van Rotterdam met het dicht bij elkaar zetten van

63 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

superhoogbouw (NRC 5 juli 2024) lijkt Den Haag dat toch gewoon door te zetten. Vraag 4: Hoe kan het dat ondanks de vele goede en genoemde redenen om het CID niet verder te verdichten er toch besloten wordt tot verdere verdichting? Vraag 5: Wat is de maximaal toelaatbare verdichting volgens u, en waar is dat op gebaseerd? Vraag 6: Wie bepaalt uiteindelijk de verdeling tussen wat er in de hoofdontwikkelingsgebieden gebouwd wordt en wat er elders gebouwd wordt? Er wordt geconstateerd dat er veel potentie zit in doorstroming, maar dat die niet op gang komt. De persona “Els” wordt hierom opgevoerd: Els (70) woont al 37 jaar in haar vertrouwde huis, een gezinswoning met drie verdiepingen en een tuin. Haar man is overleden. De visie zegt "Tegelijkertijd kan het in beweging krijgen van een klein deel van ouderen veel verhuizingen op gang krijgen. Zij wonen vaak in woningen die aantrekkelijk zijn voor gezinnen (koopwoning).” en "De doelgroep die het meeste dynamiek op de woningmarkt teweegbrengt als zij verhuizen zijn senioren.”. Maar het uiteindelijke advies (“Richt het programma buiten de focusgebieden op senioren”) is helaas weinig concreet. Dat strookt niet met de genoemde impact.

Vraag 7: Hoe groot is de nu onbenutte voorraad woningen die bezet gehouden wordt door de generatie van Els, en hoeveel komt daarvan vrij de komende jaren, naarmate deze grote na-oorlogse generatie uitsterft? Vraag 8: Wat kan er meer gedaan worden dan “ouderen actief stimuleren om de verhuisstap te zetten” (Speerpunt 2, actiepunt 2) om de beschikbare ruimte eerder vrij te spelen en hoe kan dat de bouwdruk in andere delen van de stad verlichten?

64 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

Meer en meer blijkt kantoorruimte minder nodig (FD, 10 juli 2024). De benodigde ruimte kan met tientallen procenten afnemen. Transformatie - hoewel soms uitdagend - kan een prima middel zijn om veel woningen te creëren. Het wordt in de visie wel genoemd maar weinig concreet gemaakt. Vraag 9: Waar worden de kansen gezien om via transformatie woningen te creëren, en om hoeveel woningen gaat dat? Hoe oud zijn de cijfers en verwachtingen met betrekking tot dit potentieel aan transformatiewoningen in de woonvisie? 3. Duurzaamheid De Haagse Basiskwaliteit wordt geïntroduceerd als norm, zodat elke woningeigenaar, verhuurder en huurder weet wat een goede woning inhoudt. Alle woningen moeten aan deze basiskwaliteit voldoen, en slechte labels worden uitgefaseerd. De norm zegt dat energieverbruik voor verwarmen en koelen wordt “beperkt” en dat er schone energie wordt "gebruikt, opgewekt en vastgehouden”. Het bouwen en bewonen van superhoogbouw is hiermee inconsistent. Het bouwen van torens boven de 70m (vuistregel) is zeer onduurzaam voor iedere hogere verdieping moet het hele gebouw eronder immers worden verstevigd. Bovendien gaan de centrale voorzieningen veel energie kosten. Neem als referentie De Kroon: sinds de start in 2011 is er per huurwoning meer dan 1000 kWh per jaar gebruikt en per (hoger gelegen) koopwoning meer dan 1600 kWh per jaar.

Dat is dus bovenop het verbruik van de bewoners in de woning zelf. Recente besparingsmaatregelen verlagen dit, maar het blijft erg veel. De woningcorporaties zullen dit algemene beeld kunnen bevestigen. Verlichting binnen en buiten brandt voortdurend, liften tillen voortdurend honderden kilo’s (vooral tegenwicht) op en neer, magneten houden branddeuren open, gestapelde hydroforen pompen

65 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

drinkwater omhoog en zelf stroom opwekken met panelen kan niet. Noodstroomaggregaten moet altijd paraat staan. Vraag 10: Welke emissienormen gaan worden gebruikt voor de geplande superhoogbouw in bijvoorbeeld het CID? Vraag 11: Hoe gaan deze gebouwen voldoen aan de Haagse Basiskwaliteit, met name met betrekking tot schone energie? De zienswijze achter bovenstaande vragen is de volgende: Een stad is voortdurend in beweging, en discussies over de dynamiek en de uitdagingen van de woningmarkt zijn van alle tijden. Het is een maatschappelijke ontwikkeling dat er per persoon meer en meer woonruimte wordt gevraagd. Volgens experts is de nu bebouwde ruimte echter meer dan genoeg om iedereen te laten wonen. Maar de verdeling is scheef. Er staat veel leeg, of praktisch leeg. Bij scheiden verdubbelt de woningvraag, maar bij samenwonen halveert ze niet. Gezinnen trekken naar de rand van de stad omdat ouderen in gezinswoningen blijven zitten. Na verloop van tijd herhaalt zich deze dynamiek in de nieuwe wijken. Per saldo is dit niet waardoor steden anno 2024 groeien. Steden groeien, maar vooral omdat ze bouwen. Ze bouwen niet omdat ze groeien. Ze bouwen zodat ze groeien - het is een keuze. De torens aan de Schedeldoekshaven in het CID kunnen ook worden gehalveerd, of verdubbeld.

De voor de hand liggende keuze in dat geval is zo klein mogelijk, gezien de reeds grote verdichting, de harde wind, de hittestress, het leefklimaat. En hoogbouw is niet duurzaam. Om in de termen van de woonvisie te blijven: laten we sturen op het kleinschalig toevoegen van woningen binnen het CID terwijl het grootschaliger toevoegen van woningen plaatsvindt buiten het CID. De stad Den Haag heeft meer dan genoeg opties om behoedzaam en evenwichtig te groeien, zonder dat er een crisis ontstaat als door geopolitieke omstandigheden de geplande immigratie-gedreven aanwas uitblijft en de huizenmarkt instort. In dat geval ontstaat er een nog veel grotere chaos.

66 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

Er moet meer aandacht komen voor opties voor ouderen, zodat er maximale doorstroming kan plaatsvinden en de verdeling van leeftijdscategorieën in de stad evenwichtig blijft. En er moet een herbezinning komen op de benodigde hoeveelheid kantoorruimte. De gewenste groei moet niet als een gegeven worden gepresenteerd, maar als een keuze, waarbij de consequenties van die keuzes voor alle wijken in kaart moeten worden gebracht voordat de keuze wordt gemaakt. Misschien maken verschillende wijken wel verschillende keuzes. 21.

Met deze mail willen wij reageren op de Woonvisie 2040 voor de stad Den Haag. In mei jl. is er een Planuitvoeringskader (PUK) gepresenteerd m.b.t. nieuwbouw op het GGZ terrein van Parnassia aan de Monsterseweg. De eerste keer dat we kennis maakten met dit plan was in november/december 2017. Er is tot en met 2019 aan verder gewerkt, kwam vervolgens een aantal jaren stil te liggen en is vanaf december 2023 weer opgepakt. Ons bezwaar tegen dit plan valt in twee delen uiteen: het eerste gaat om de onnodige vernietiging van kostbaar bestaand groen en het tweede om de keuze voor peperdure koopwoningen.

Antwoord: Doel van de Woonvisie is inderdaad het beter in balans brengen van de stad. Onderdeel hiervan is het in lijn brengen van de nieuwbouwproductie met de ambities, waaronder betaalbaarheid. Dit kost wel tijd. Met de nieuwe woonvisie gaan we geen bestaande overeenkomsten openbreken van plannen die na vaststelling niet meer voldoen aan de kaders van de nieuwe Woonvisie. In de Woonvisie en deze beantwoording gaan we niet in op individuele projecten. Graag zien we uw uitgebreidere input tegemoet bij de behandeling van het PUK voor dit project. Wijzigingen: Geen wijzigingen

We beginnen met het tweede: Wij wonen eveneens op het terrein van Parnassia, in een kleine woonwijk die in 1993 gereed is gekomen. Gedurende die bijna 31 jaar dat we hier nu wonen hebben we in onze directe omgeving de ene nieuwbouw na de andere gerealiseerd zien worden, (vrijwel) allemaal van hetzelfde type, namelijk dure tot extreem dure koopwoningen: Vroondaal, Ockenrode en hier op het terrein de 6 villa’s aan voormalig Monsterseweg 27 en de hele Aad Mansveldstraat.

67 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

We weten niet wat er op de twee sportvelden van ADS vlak achter de Monsterseweg gebouwd gaat worden, maar als dat opnieuw dure koopwoningen zijn, komen die er ook nog bij. Wanneer de gemeente in gaat stemmen van dit PUK worden er dus opnieuw grotendeels dure koopwoningen neergezet. Wat wij zo graag zouden willen zien is dat dit wordt omgezet naar huurwoningen, veruit de meeste sociale huur en een klein aantal in de klasse net daarboven. Kortom: (Heel) goed betaalbaar. Er is in het voornoemde PUK weliswaar 30 % gereserveerd voor sociale woningbouw, maar dat is uitsluitend bestemd voor patiënten van Parnassia. Deze magere 30 % herstelt de disbalans tussen de enorme aantallen dure koopwoningen en geen of nauwelijks betaalbare huurwoningen beslist niet. Wij zouden zo graag zien dat ook mensen met een (heel) kleine beurs ook eens de mogelijkheid krijgen om in een mooie, groene omgeving te wonen. Normaal gesproken komen zij vrijwel altijd terecht ergens 5 hoog midden in de stad met louter steen om zich heen en beneden een drukke, lawaaiige verkeersweg, vol stinkende uitlaatgassen. De mooie woonplekken zijn altijd voorbehouden aan mensen met een heel dikke portemonnee.

Er zijn heel wat categorieën te bedenken die met een betaalbare woning in het groen dolgelukkig zouden zijn: senioren, mensen met een beperking, de huwelijkspartners die na een scheiding het gezamenlijk huis moeten verlaten, mensen met een heel nuttig beroep in onze

68 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

maatschappij (verplegend personeel, onderwijzers etc.) en natuurlijk ook jongeren die op hun 30ste nog altijd bij pa en ma op zolder wonen. Als je kijkt naar de 7 uitdagingen van de ontwerp Woonvisie 2040, dan sluiten de punten 2, 3, 4 en 5 en de speerpunten “Betaalbaar (ver)bouwen in alle delen van de stad”, “Huisvesting voor mensen die zorg nodig hebben” en “Voorzieningen en veiligheid in de wijk” helemaal aan bij onze wens. Juist daarom verbaast het ons des te meer dat diezelfde gemeente zo enthousiast is over de voorgenomen nieuwbouw hier op het terrein. Als wordt ingestemd met dit PUK doe je precies het tegenovergestelde van de hierboven genoemde ambities. Dit laatste geldt ook voor ons andere bezwaar: het totaal onnodig laten sneuvelen van zoveel volwassen, bestaand groen. In diverse hoofdstukken van het PUK staan prachtige beloftes. We noemen er een aantal: Dit plangebied valt onder de stedelijke groene hoofdstructuur. De stedelijke groene hoofdstructuur dient duurzaam in stand gehouden te worden en waar mogelijk versterkt. Het bosrijke en natuurlijke karakter van dit gebied is daarom een onderscheidende en leidende kwaliteit bij de ontwikkeling van het gebied. De herontwikkeling biedt kansen om: de landschappelijke en ecologische kwaliteit te verhogen. Intensivering van de stad vraagt om intensivering van groen en groenkwaliteit.

69 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

Omgekeerd zorgt groen ook voor toename van vastgoedwaarde. Deze twee waarden zouden elkaar moeten vinden en versterken. Naast maatregelen op en aan gebouwen die gericht zijn op het buiten houden van de zomerse zon of verkoeling (overstekken, groene daken, verticaal groen, geveltuintjes) bieden bomen schaduw en verkoeling in de zomer. Samen met extra groen houden ze ook regenwater vast. Bomen vormen daarom ons groene kapitaal. Zodoende wordt terughoudend omgegaan met het afgeven van kapvergunningen en zal, waar kap onvermijdelijk is, nieuw aangeplant moeten worden. De bijdrage van bomen aan de leefkwaliteit hangt af van de maat van de kroon. Dit is te meten met het kroonoppervlak. In 2030 willen we 5 % meer kroonoppervlak. Meer kroonoppervlak is ook te realiseren door extra bomen te planten en bestaande bomen goed te beheren. Ook op particulier terrein liggen hiervoor kansen. Stadsbreed denken over meer kroonoppervlak: stimuleren van meer bomen en struiken op privaat terrein. Zorgvuldig omgaan met bestaande bomen. Hoe omgaan met bestaande en nieuwe stadsbomen is een vast onderwerp van gesprek in alle (herinrichting)projecten. Die beloftes worden niet nagekomen, in werkelijkheid wordt het tegenovergestelde gedaan.

We hebben daarom in 2019 al een prima alternatief ingediend, waarbij ongeveer dezelfde woningaantallen gehaald worden en er slechts een paar bomen geveld hoeven te worden. Tot dusver is daar nauwelijks naar geluisterd.

70 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

We gaan dit alternatief opnieuw indienen, zij het met de nodige wijzigingen. In ons alternatief van destijds zijn we zo dicht mogelijk bij de PUK plannen gebleven, omdat op voorstellen van anderen om (sociale) huurwoningen te bouwen nogal heftig negatief werd gereageerd. We dachten “Dit heeft helemaal geen kans van slagen, laten we dan in elk geval maar proberen om het sparen van zoveel mogelijk groen er doorheen te krijgen”. Maar dit keer hebben we besloten om toch beide punten aan te kaarten. We hadden dit alternatief + onze commentaren op het PUK graag mee willen sturen met deze e-mail, maar het is ons helaas niet gelukt om het op tijd af te krijgen. We verkeren al heel wat jaren in een slechte gezondheid en kunnen slechts een paar dagen per week een paar uurtjes aan deze hele kwestie besteden. We zijn al vele weken bezig, maar alleen het PUK zelf is al 60 bladzijden waar we ons doorheen hebben moeten worstelen en dan het bespreken en veranderen van onze vorige voorstellen. Kortom: het vergt veel van ons. Omdat vandaag de laatste dag was dat we mochten reageren op de Woonvisie sturen we deze mail alvast en hopen dat u het goed vindt dat we ons alternatief + commentaren op het PUK in de volgende week aan u toesturen.

22.

Recent heb ik contact gehad met medewerkers van jullie gemeente betreffende een suggestie waarmee ik een mogelijke oplossing voor het huizentekort opperde.

Antwoord: Met de Woonvisie willen we als gemeente inzetten op een betaalbare woningvoorraad. Doel is dat mensen (jong en oud) een plek kunnen vinden in onze stad als zij dit willen. Als gemeente bouwen of knappen we zelf geen

71 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

De medewerker maakte mij in een reactie bekend met de woonvisie en raadde mij ten zeerste aan mijn suggestie met jullie te delen. In deze mail zou ik dit graag doen. Deze suggestie zal ik bespreken aan de hand van de volgende onderdelen: - Het plan - De voordelen - Mijn situatie Het plan: In dit plan zal een nieuwe organisatie, of een bestaande organisatie zoals een bank, dienen als geldschieter. Deze organisatie koopt vervallen en verouderde huizen binnen de gemeente op, de prijs hiervan zal door de geringe vraag naar deze huizen niet al te hoog liggen. Vervolgens zal de organisatie dit huis aanbieden aan een register van klussers, hier kom ik later op terug. Deze klussers krijgen de mogelijkheid dit huis te kopen voor 75% van de woningwaarde, maar mogen wel een lening aanvragen van 100% van de woningwaarde. De organisatie houdt, logischerwijs, ook 25% van de woningwaarde omdat deze niet is betaalt. De aanvullende 25% van de lening kan de klusser in dit geval gebruiken voor materialen enzovoort… Uiteindelijk zal de klusser het opgeknapte huis verplicht moeten verkopen, waarbij de organisatie 25% van de verkoop ontvangt en de volledige lening terugbetaalt krijgt. Op deze manier zal de hoeveelheid woonklare huizen binnen jullie gemeente toenemen, maar zal dit ook leiden tot economische activiteit wat de bevolking en de gehele overheid ten goede komt.

Het plan werkt echter alleen wanneer vakkundige klussers aan het werk gaan. Om dit te bereiken zal een register worden opgericht. Om in dit register te komen moeten klussers of in een bouw- (of aanverwante) sector gewerkt hebben of moeten zij kunnen bewijzen talent te hebben voor het klussen. Daarnaast dienen zij een maandelijkse vijf euro te betalen. Op die manier zullen ook eventuele verliezen opgevangen kunnen worden door de organisatie. Enkel voor

woningen op. Hiervoor vertrouwen we op initiatiefnemers zoals ontwikkelaars, corporaties maar ook kleinere partijen en individuen. Wel maken we initiatieven mogelijk en maken we de kaders. Bijvoorbeeld door het verlenen van vergunningen en het maken van beleid. Denk aan maatregelen die het stimuleert woningen te verduurzamen. Het opknappen van bestaande woningen in slechte staat om te zorgen voor betaalbare goede huisvesting is een initiatief dat zeer goed past binnen de ambities van deze Woonvisie. Als hiervoor goede initiatieven komen, en hier vergunningen voor nodig zijn, zullen we dit als gemeente, mits passend, zeker steunen. Wijzigingen: Geen wijzigingen

72 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

klussers in dit register is het mogelijk een huis tegen 75% van de woningwaarde te kopen. De voordelen: - Er zullen zich meer woonklare woningen binnen jullie gemeente bevinden, hierdoor zal het beter te doen zijn voor jongere generaties een eigen woning te vinden. - Er zal winst worden gemaakt, wat leidt tot een betere economische toestand van zowel de klussers, die winst maken, als de organisatie, die geld ontvangt bij verkoop van de woning maar ook door het register, en het rijk, dat belasting ontvangt bij de overdracht en over de gemaakte winsten. - Het huizentekort hoeft door dit plan niet, of minder, met nieuwbouw opgelost te worden. Dit heeft grote voordelen voor het milieu dat minder uitstoot vanuit nieuwbouw krijgt en minder terrein hoeft in te leveren voor nieuwbouw. Specifieke voordelen met betrekking tot de woonvisie: • De beoogde zuinigheid van de woningen kan bereikt worden door deze als eis te stellen aan de verbouwende partij of door op een woning specifiek een persoon te zetten die gespecialiseerd is in zuinige woningen. Beide opties zijn simpel door te voeren. • De woningen zullen omgebouwd worden naar de behoefte van alle leeftijdsgroepen (die op dat moment een grote vraag veroorzaken) dit zal op een natuurlijke manier tot de gewenste doorstroom leiden. Als laatste zou ik graag nog mijn situatie toelichten.

Hiermee wil ik laten zien wie ik ben en waarom ik me met dit vraagstuk heb bezig gehouden. Mijn situatie: Ik ben XXX, een negentienjarige jongen uit Dordrecht. Aanstaand schooljaar zal ik starten met de studie economie en bedrijfseconomie in Tilburg. Ik woon nog bij mijn ouders en zal dit, door de geringe reisafstand, gedurende mijn studie in Tilburg blijven doen. Echter zal dit niet voor altijd zo blijven. Daar komt een bekend probleem in zicht, de huizenprijzen. Wanneer ik klaar ben met mijn

73 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

studie zal ik uiteraard ook op mezelf willen wonen. Echter, in Nederland en in jullie gemeente heb je op dit moment een ontzettend goede baan nodig om een redelijk huis te kunnen kopen, wat natuurlijk vooral wordt veroorzaakt door het huizentekort. Dat is niet een toekomst die ik graag voor me zie, daarom wilde ik hier iets tegen bedenken. Het idee kwam voort uit de informatie dat in bijvoorbeeld jullie gemeente ook genoeg huizen leegstaan. Nu zijn er in mijn omgeving ook een aantal mensen die voor hun plezier klushuizen opknappen. Wanneer beide zaken gecombineerd worden ontstaat volgens mij een oplossing voor het huizenprobleem, en dat heeft dus geleid tot mijn suggestie. Dit was mijn suggestie. Ik hoop ontzettend dat jullie inzien wat een positief verschil het project kan maken en dat jullie het kunnen gebruiken binnen de woonvisie om de toekomst van de komende generaties beter te maken!

23.

Geacht college van burgemeester en wethouders, geachte leden van de gemeenteraad Den Haag, Geachte ambtenaren van de dienst stedelijke ontwikkeling. Wonen in een stad in balans, dat is titel en tevens een wens, uitgesproken in het ontwerp woonvisie 2040. Ik begrijp dat u samen met mij ook vindt dat de stad uit balans is. In hoofdstuk zijn de uitdagingen waarvoor de gemeente staat uitgewerkt, vooral de beschrijvingen van Kelly, Mo en Maya, Najet, Mitchel en Els spraken me aan. Portretten van doorsnee Haagse burgers met hun woonwensen, daaruit concludeer ik dat de gemeente op de hoogte is van wat er speelt op woonwensengebied. Uw antwoord is: huizen bouwen en ondanks dat leefbaarheid wel aangestipt wordt, lijkt dat bijzaak te zijn. Zoals ik de woonvisie lees is het belangrijkste instrument huizen bouwen; ik kijk daar toch wat anders naar. Ik praat natuurlijk in eerste instantie voor mezelf, maar ik weet als geboren en getogen Hagenaar en tevens werkzaam geweest in het Haagse welzijnswerk, dat vele bewoners mijn gedachten delen. Mijn

Hieronder beantwoorden we uw opmerkingen per thema: •

Huizenb0uw als enige oplossing voor alle problemen U stelt dat de gemeente een goede analyse maakt van de uitdagingen. Maar vervolgens geeft u aan dat meer woningen bouwen de enige aangedragen oplossing is. Ook vindt u dat de gemeente niet kijkt naar het afremmen van groei. Het opvangen van de groei binnen de beschikbare ruimte zien we als één van onze grootste opgaven. In zienswijze 20 geven we aan waarom het vergroten van de woningvoorraad zo belangrijk is in het licht van de groeiprognoses en dat de gemeente bevolkingsgroei niet zomaar kan afremmen. Maar groei is niet het enige thema uit de Woonvisie. We zien grote opgaven rondom de betaalbaarheid van woningen, het opvangen van vergrijzing, zorgen voor goede woningen voor aandachtsgroepen, het verduurzamen en verbeteren van de bestaande woningvoorraad en het versterken van de leefbaarheid in wijken en buurten. Dit werken we uit aan de hand van 4 speerpunten. Het eerste speerpunt gaat vooral over het toevoegen van woningen. De overige 3 speerpunten gaan juist in op de

74 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

overige opgaven. De Woonvisie bevat acties om woningen langer betaalbaar te houden, het toewijzen en aanpassen van bestaande woningen, het tegengaan van misstanden en overbewoning, het bestrijden van ongezonde en slecht te verwarmen woningen, en het verbeteren van de leefbaarheid. Dit hebben we ook per thema uitgewerkt op gebiedsniveau via stadsdeelprofielen.

zienswijze kunt u beschouwen als een gedeelde visie van meerdere bewoners, die niet meer geloven dat zij invloed uit kunnen oefenen op het gemeentelijk beleid. Als binnenstadbewoner merk ik dagelijks dat de stad uit balans is. De binnenstad richt zich vooral op ondernemers en toeristen. Als bewoner moet je maar zien hoe je je handhaaft tussen overvolle terrassen (oorspronkelijk als tijdelijk bestempeld tijdens corona, maar nu definitief lijken te zijn en nog uitgebreid worden, zie bijvoorbeeld de Nobelstraat), de stoep wordt bezet door tafeltjes en stoeltjes, reclameborden en honderden fietsen, brommers en bakfietsen staan schots en scheef op de vaak al smalle stoepen. Leefbaarheid, veilig en gezond wonen, zou niet alleen een ambitie moeten zijn, maar direct moeten worden aangepakt. De woonvisie is een 15 jarenplan en het is vooral een lange termijn visie, terwijl er ook op korte termijn actie ondernomen moet worden. In ieder geval voor de huidige senioren die zoeken naar (nul-treden) woningen is die tijdspanne veel te lang. Ik heb 10 jaar in het Haagse ouderenwerk gewerkt en wij ouderenwerkers zeiden altijd: ouderenwerk is haastwerk. Als het om huizen (ver)bouwen gaat dan zou ‘woningen voor ouderen’ prioriteit één moeten zijn. De woonvisie gaat vooral over bouwen: heel veel woningen moeten erbij komen.

Den Haag kan niet uitbreiden, de extra woningen moeten in het bestaande stadsgrens komen: met ander woorden: hoogbouw. Willen mensen met kinderen en ouderen wonen op 8 of 16 hoog? Ik denk het niet en u constateert ook dat juist gezinnen de stad verlaten. Voor ouderen is dat ingewikkelder: de verbondenheid van tientallen jaren leven in Den Haag is vaak zo sterk dat de stad verlaten geen optie meer is. Er zijn onderzoeken die aantonen dat hoogbouw ongeveer gelijke ruimte vraagt als laagbouw (grondgebonden/4 tot ongeveer 6 hoog), waarom dan toch die sterke drang om torens te bouwen? Voor wie? Voor expats (bladzijde 150) of mensen die op de Zuidas van Amsterdam werken en in Den Haag een woning bezetten omdat dat goedkoper is dan in Amsterdam en er een goede treinverbinding is tussen deze twee steden? Wordt het niet een tijd dat het

•

De visie is voor de lange termijn, maar voor senioren is snel actie nodig We zijn het met u eens dat er met de vergrijzing een grote opgave op de gemeente afkomt. De opgave is niet alleen groot, maar ook complex. Het gaat niet alleen over woningen maar ook over het zorgen voor ontmoeting en waar nodig, zorg en ondersteuning. Dit kan niet alleen vanuit wonen worden opgepakt, maar is nadrukkelijk een opgave voor zowel het fysieke, als het sociale domein. Zorg- en welzijnspartijen, corporaties en de gemeente zullen dit samen op moeten pakken. Om dit vorm te geven wordt op dit moment een Woonzorgvisie opgesteld en daaruit volgend, een uitvoeringsagenda. Deze vormen een aanvulling op de Woonvisie. Dit doet de gemeente in samenwerking met alle betrokken partijen. Met name in de Woonzorgvisie pakken we opgaven rondom het huisvesten van senioren en aandachtsgroepen op. U geeft aan dat Woonvisie vooral kijkt naar de lange termijn, maar dat er juist nu snel actie nodig is. Dit zijn we met u eens. We gaan in de Woonvisie dan ook nadrukkelijk verder dan alleen dat toekomstbeeld. Naast het visiegedeelte bevat de visie een concrete agenda. Per speerpunt zijn acties voor de komende vijf jaar geformuleerd. Bij deze acties staat ook een planning. We zullen inderdaad nu al aan de slag moeten om onze toekomstvisie gestalte te geven.

•

Voor wie en wat bouwen we U stelt dat het gebrek aan grote uitbreidingsgebieden betekent dat de gemeente enkel kijkt naar hoogbouw. Woningen waarvan u zegt dat die met name interessant zijn voor forenzen uit Amsterdam. Graag stellen we dit beeld bij. Met deze Woonvisie willen we ons ook vooral inzetten voor mensen met binding aan Den Haag. Of omdat zij hier al werken of wonen, of juist omdat zij hier voor langere tijd komen werken of wonen. Daarom sturen we in de nieuwbouw op een gemixt bouwprogramma met een groter aandeel betaalbare woningen, variatie in type, grootte en prijs. Binnen het

75 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

betaalbare segment verschuiven we de focus van middeldure huur naar betaalbare koop, juist omdat dit tot meer verhuizingen (doorstroom) binnen de stad leidt (zie speerpunt 1; actielijn 3, acties 1 en 2). Dit moet ook leiden tot meer kansen voor jonge gezinnen zodat we deze beter voor de stad kunnen behouden. Daarbij moet gezegd worden dat de trek van jonge gezinnen naar de regio van alle tijden is en dat we nooit alle jonge gezinnen kunnen behouden.

gemeentebestuur in de eerste plaats de huidige bewoners van Den Haag als belangrijkste doelgroep kenmerkt? (Op bladzijde 14 worden die als laatste genoemd). Den Haag gaat buurtgemeenten vragen een grotere bijdrage te leveren (bladzijde 20). Het Westland geeft vooralsnog niet thuis. Vragen is wel erg vrijblijvend. Den Haag zou zich sterk moeten maken dat er maatregelen genomen worden om ervoor te zorgen dat werkgevers die mensen aantrekken uit het buitenland, verantwoordelijk gesteld worden voor de huisvesting van die werknemers. In de woonvisie worden de huidige problemen herkend en erkend, problemen die al heel lang bestaan in deze stad. De prognose is dat het aantal inwoners gaat groeien en het antwoord is: woningen bouwen. Tegelijkertijd staat op bladzijde 150, laatste alinea, staat dat: “per jaar meer inwoners naar een andere gemeente in Nederland verhuisden dan zich in Den Haag vestigden” en dat dat vertrekoverschot is toegenomen. Vooral gezinnen vertrekken uit de stad. Als u dit zo stelt dan begrijp ik niet waarom de woonvisie vooral hamert om meer woningen. Kunt u dit uitleggen? In de woonvisie ontbreekt een duidelijke visie over hoe Den Haag er over 15 jaar zou moeten uitzien. Je zou er ook voor kunnen kiezen om die groei af te remmen om de stad leefbaar te houden.

Nergens lees ik in de woonvisie expliciet deze mogelijkheid (behalve dan dat er met de buurgemeentes gepraat gaat worden); er zijn genoeg redenen zijn om op die manier naar onze stad te kijken. In de woonvisie staat regelmatig dat er gestreefd moet worden naar een leefbare stad. Naast wonen is de woonomgeving en het voorzieningenniveau van essentieel belang om te zorgen voor een leefbare en gezonde woonomgeving. Als de gemeente zo precies kan aangeven hoeveel woningen erbij moeten komen, dan moet het toch ook mogelijk zijn om heel precies te bepalen welke voorzieningen er bij moeten komen. Zo u weet is er in het Bezuidenhout een rekentool ontwikkeld die dat berekent en daar kunt u van gebruik maken. Waarom gebeurt dat niet?

De meeste woningen worden inderdaad toegevoegd in de grote woningbouwgebieden (de Binckhorst, CID en Zuidwest). Maar met deze Woonvisie maken we ook ruimte om in andere delen van de stad woningen toe te voegen. We kijken daarom specifiek naar verdichtingskansen buiten deze drie gebieden (Speerpunt 1; actielijn 1; actie 2). Ook kijken we naar kansen in de bestaande woningvoorraad door leegstaand vastgoed beter te benutten, een extra verdieping aan te brengen of het splitsen van bestaande woningen mogelijk te maken op plekken waar dit kan (Speerpunt 1; actielijn 2; actie 1 t/m 3). Dit doen we juist om de druk op de stad beter te spreiden en niet enkel de hoogte in te bouwen. •

Meer vragen van de regio U geeft aan dat u vindt dat de gemeente te vrijblijvend is in het vragen van buurgemeenten om een bijdrage te leveren aan de huisvestingsopgave. Zie zienswijzen 10 en 13 over hoe we hiermee om gaan.

•

Zorgen voor een leefbare stad met voldoende voorzieningen We zijn het met u eens dat een leefbare stad vraagt om voldoende voorzieningen en groen. In Speerpunt 4, actielijn 1 actie 4 borgen we dit. We geven bij dit actiepunt aan dat we bij het realiseren van woningen zoveel mogelijk vasthouden aan de richtinggevende normen voor maatschappelijke voorzieningen en groen (RIS317835). Hierin staan de normen per woning opgenomen voor voorzieningen en groen.

•

Participatie Bij het opstellen van de Woonvisie is een zorgvuldig participatieproces doorlopen waarbij zowel bewoners als belanghebbenden zijn betrokken. We verwijzen naar bijlage 3 voor de bijeenkomsten en activiteiten die hebben plaatsgevonden. Dit ging om zowel fysieke bijeenkomsten, telefooninterviews als 310 straatinterviews. Tijdens de ter inzage periode is

76 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

Met de uitbreidingsplannen voor de Binckhorst is ‘vergeten’ om de nodige voorzieningen (zorg, sport en educatie) op te nemen in de plannen. Voorburg zag de druk op de voorzieningen al met angst en vrezen tegemoet. In ieder geval denk ik dat in een woonvisie ook concrete cijfers moeten staan welke voorzieningen( minimaal) aanwezig moeten zijn. (Laatst bij exposé over de woonvisie door wethouder Balster, deed ik een ‘cri de coeur’ over uitbreiding van zwembaden, dat ondersteund werd door een applaus van het publiek). Het geldt ook voor groenvoorzieningen. Den Haag is in de zomer een hitte-eiland en de tendens is dat het klimaat steeds grilliger wordt en opwarmt. Bomen en water, groen en blauw om in gemeentelijke termen te spreken, zijn essentieel voor verkoeling. Ook deze twee voorzieningen worden niet uitgewerkt in de woonvisie.

een fysiek exemplaar beschikbaar gesteld op het gemeentehuis voor mensen die de Woonvisie liever niet digitaal wilden lezen. Voor individuele woningbouwplannen doorloopt de gemeente aparte participatieprocessen. Als u daarin mee wilt doen kan dat. Op de onderstaande website worden ontwikkelingen gepubliceerd inclusief wanneer de inspraakmogelijkheden zijn. https://www.denhaag.nl/nl/verbouwen-en-wonen/ontwikkelingen-in-destad/ Wijzigingen: Geen wijzigingen

Tot slot nog een vraag: er is een tijdpad voor het participatieproces: hoe worden bewoners daarvan op de hoogte gesteld en hoe kunnen bewoners daaraan deelnemen? Participatie lijkt een ander woord voor inspraak; ik pleit voor medezeggenschap. Dat woord ben ik niet tegengekomen in de woonvisie. Graag hoor ik van de gemeentelijke organisatie hoe er vorm en inhoud wordt gegeven aan de medezeggenschap van huidige en toekomstige bewoners. De communicatie tussen gemeente en bewoners lijkt voornamelijk digitaal te zijn. Daarmee sluit u een deel van de Haagse bevolking uit. Van gemeentelijke documenten zouden ook fysieke exemplaren verkrijgbaar moeten zijn. Ik begrijp dat de gemeente papier wil besparen, dus beschikbaarheid op aanvraag. Als dienende organisatie zou de gemeente ook bewoners die niet digitaal willen of kunnen te communiceren moeten faciliteren. Wellicht nemen dan meer bewoners de moeite om mee te denken. Ik begrijp dat er vele wensen bij u op tafel komen en dat niet alles gehonoreerd kan worden, maar gezien het feit dat u samen met bewoners (blz.4) wilt bouwen aan een stad in balans, ga ik er vanuit dat u de reacties van bewoners serieus zal overwegen en er ook op zal reageren; dus ook op mijn zienswijze. Ik wens u succes en wijsheid toe,

77 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

78 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

79 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

80 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

ALLDESIGN:

81 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

82 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

83 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

Reactie Voorall

84 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

85 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

86 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

87 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

88 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

89 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

90 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag