RIS319421 Bijlage geamendeerde Nachtvisie Den Haag
Tekst van het document
Nacht Visie Den Haag
Nachtvisie Den Haag
Inhoud 01
Inleiding 05
02
Samenvatting actieplan
15
03
De nacht in Den Haag
21
04
Ons beleid
39
05
Locatiescan
57
06
Jongerenparticipatie
61
07
Actieplan
67
08
Dilemma’s
85
09
Slotwoord
89
Nachtvisie Den Haag
Waarom een nachtvisie? De manier waarop mensen uitgaan verandert continu. Het gemeentelijk beleid is op het gebied van nachthoreca al meer dan 20 jaar ongewijzigd. De laatste jaren zien we dat Den Haag is achtergebleven op de andere grote steden wat betreft vernieuwing en de beschikbaarheid van uitgaanslocaties. Zo zijn er de afgelopen jaren locaties voor nachtcultuur gesloten zonder dat daarvoor nieuwe nachtcultuur in de plaats is gekomen (zoals het Magazijn, de Asta, de Tempel). Zonder verandering blijft het aanbod van nachtcultuur in Den Haag beperkt. Deze Nachtvisie moet helpen om dat tij te keren. Het Haagse nachtleven staat voor enkele grote uitdagingen, zoals gebrek aan geschikte locaties, gemeentelijke regels en problemen rond geluidsoverlast. Maar deze Nachtvisie biedt vooral kansen: met aanpassingen in beleid kunnen veranderingen in gang gezet worden.
“Zonder verandering blijft het aanbod van nachtcultuur in Den Haag beperkt.” Nachtvisie Den Haag
06
Het belang van de nacht De nacht is veel meer dan alleen uitgaan; het is een deel van onze Haagse identiteit. Het is een bron van creativiteit en nieuwe kunstvormen, een plek voor (nieuwe) vriendschappen en een boost voor het sociale en mentale welzijn. De nacht is economisch, sociaal en cultureel van belang.
07
02 Waarom een nachtvisie?
Nachtvisie Den Haag
Den Haag is natuurlijk trots op de stranden, musea, internationale instellingen en monumenten. Hiermee onderscheidt Den Haag zich ten opzichte van andere steden. De kwaliteit van het Haagse nachtleven is goed, maar de kwantiteit en diversiteit is minder. (In de Atlas voor Gemeenten 2023 staat Den Haag op plaats 10 van de grote steden in Nederland op het gebied van bereikbare nachtcultuur.) Onze inwoners gaan daarom voor het nachtleven vaak naar andere steden. In de stad waar je uitgaat, ga je vaak ook naar een restaurant of bijvoorbeeld naar de film. Al deze bestedingen worden dan niet in Den Haag gedaan. Het nachtleven is een belangrijke economische motor voor Den Haag, die direct en indirect banen creëert. Dit varieert van barmedewerkers en dj's tot aan bookers en taxichauffeurs. Het biedt laagdrempelige kansen voor carrièreontwikkeling; je kunt starten als barmedewerker en je opwerken tot clubeigenaar. Een bruisend nachtleven is niet alleen een belangrijke voorwaarde bij het aantrekken van nieuwe bewoners, maar maakt Den Haag ook tot een bestemming voor bezoekers uit andere steden. Dit alles versterkt de lokale economie.
08
De nacht is een essentieel onderdeel van de cultuursector. In de nacht bevindt zich de underground en is er ruimte voor experiment. Zaken die bij uitstek van belang zijn om nieuwe vormen van kunst en cultuur te laten ontwikkelen. Er is niet een dagcultuur en een nachtcultuur, maar een ecosysteem van scenes en communities die elkaar beïnvloeden. De nacht heeft effect op cultuurvormen die tot uiting komen overdag en een plek vinden in het dagelijkse cultuuraanbod. Dit draagt bij aan het makersklimaat en het behoud van talent voor de stad en we hebben het dan ook niet voor niets een plek gegeven in onze Cultuurvisie 2033.
09
02 Waarom een nachtvisie?
Kortom: wij (her)identificeren, ontmoeten, maken en werken in de nacht. Vanuit gemeentelijk perspectief raakt dit verschillende beleidsvelden: primair cultuur, economie en veiligheid, maar ook inclusie, gebiedsontwikkeling en vastgoed. Ondanks deze onderlinge verbondenheid, ontbreekt er in Den Haag tot nu toe een integraal beleid op de nacht die deze facetten samenbrengt. We erkennen dat binnen de gemeente een integrale benadering van de nacht nodig is. Vanuit zijn verschillende rollen heeft de gemeente zich tot de nacht te verhouden, soms op een tegenstrijdige manier. Het integraal benaderen van de nacht moet ervoor zorgen dat er een aantrekkelijke nachtcultuur gecreëerd kan worden, op een veilige manier, dat er ook nog een boterham aan te verdienen valt en dat er geen overlast voor omwonenden gecreëerd zal worden.
Totstandkoming De sluiting van de nachtsector voor meer dan twee jaar tijdens de coronaperiode heeft iedereen doen beseffen hoe belangrijk het nachtleven is voor de stad. Als een soort van “reset” heeft de gemeenteraad besloten het Haagse nachtleven een impuls te geven met een Nachtvisie. Na een verkennende vergadering in juni 2021
Nachtvisie Den Haag
De nacht heeft vooral ook een sociale functie. De inwoners van Den Haag vinden in de nacht een gemeenschap om bij te horen en zich thuis bij te voelen. Het nachtleven is een sociale smeltkroes die mensen uit verschillende lagen van de bevolking verbindt, van jong tot oud, arm of rijk. Een plek waar je kunt afwijken van de norm, in relatieve anonimiteit en zonder te worden veroordeeld als je anders bent. Inwoners van Den Haag vinden nieuwe sociale contacten en vriendschappen worden gevormd. Op het gebied van liefde en vriendschap vinden mensen elkaar vaak tijdens het uitgaan. Het informele karakter van de nacht zorgt ervoor dat mensen elkaar ongedwongen kunnen ontmoeten. De nacht versterkt het sociale weefsel in de stad en draagt bij aan een inclusieve stad waar plek is voor iedereen. De sluiting van de nacht door de coronamaatregelen had een grote negatieve impact op het mentaal welbevinden van jongeren. Dit kwam voornamelijk door het gebrek aan fysiek en sociaal contact. De nacht is een belangrijke plek om contact te maken met leeftijdsgenoten, te experimenteren en jezelf te leren kennen.
Niet alleen jongeren vinden een plek in de nacht in Den Haag. Ook oudere leeftijdsgroepen kunnen tijdens de nacht stoom afblazen, een praatje maken en nieuwe mensen ontmoeten. Het nachtleven zorgt ervoor dat de inwoners van Den Haag zich goed in hun vel voelen zitten.
10
en een werkbespreking in oktober van datzelfde jaar, is het startschot gegeven voor het creëren van deze Nachtvisie. In het voorjaar van 2022 is een Startnotitie opgeleverd, waarin de routekaart voor onze Nachtvisie werd uiteengezet. Deze notitie heeft brede steun gekregen van de gemeenteraad en is verder verrijkt door zes aangenomen moties. Deze moties leggen de nadruk op het betrekken van verschillende belangengroepen, van bewoners tot jongeren en van Safer Clubbing tot onderzoek in ontwikkelgebieden. De rest van 2022 stond in het teken van intensief overleg met diverse stakeholders in de nachtsector. We hebben ook geluisterd naar de input van bewoners, Stichting Voorall, jongeren, de nachtburgemeester en de politie. Dankzij hun inbreng is deze visie compleet geworden. In 2023 hebben we ons gericht op de locatiescan en jongerenparticipatie. In januari hielden we een jongerenstadslab om de jonge perspectieven rond het Haagse nachtleven te verkennen. En in september hebben we samen met de Haagse Hogeschool een praktijkdag georganiseerd om nog meer te leren over de wensen en behoeften van onze jongeren.
11
02 Waarom een nachtvisie?
De Nachtvisie is als volgt opgebouwd: •
•
• •
Een samenvatting van de acties uit het ‘Actieplan’. In het hoofdstuk ‘De Nacht in Den Haag’ definiëren we nachtcultuur, duiken we de geschiedenis in, geven we een omschrijving van de huidige situatie op het gebied van nachtcultuur en omschrijven we kort de kansen en uitdagingen die zijn geïdentificeerd. In het hoofdstuk ‘Huidig beleid’ gaan we in op het beleid dat de gemeente op dit moment voert ten aanzien van de nacht. Bijvoorbeeld het horeca- en cultuurbeleid. Daarna staan we stil bij de locatiescan en participatie van jongeren. In het hoofdstuk ‘Actieplan’ omschrijven we beleidswijzigingen en acties waarmee we de nacht een impuls willen geven.
Nachtvisie Den Haag
Het resultaat is deze Nachtvisie die dankzij de inzet van velen nu klaar is: een plan dat tot stand is gekomen door goed te luisteren en daarmee recht doet aan de vele belangen die er spelen in de nacht.
Leeswijzer
12
Overzicht nachtcultuur Den Haag
Nachtclub 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
27 club PIP Brazuka Bar Club Gewoon Magistrat Westwood La Rumbantela Latin Club Rootz Club Lustig Club Laak
28 24 113
39 21
Culturele broedplaatsen
84
1
29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41
6
Lounge Li Vavoom Tiki Room Blèr De Haagsche Kluis Seafood Bar 19 Café Berger Café Restaurant Leopold Grand Café De Tijd Luden Zanzibar Beach Club Mood Beach Thai Princess Café 't Achterom
76 79
69
80 72
88
105 70
94 77
71
75 52 56 65 49 29 32 47 59 110 33 16 7 56 9 19 54 46 34 5 20 39 8 57 1 40 4 35 36 44 13 42 51
107
17
31
30
3 11
18
53 60
37
61
72
89 98
103
96
50
91
2
12
52
10
107 109
15
104
62
67
23
78
14
109 45
106 22 90
93
102
66
46
98 92
64
43
100
101
57
63 74
68
96
95
47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 93
De Vink Café Netsotov Café Intiem Fiddler Gastropub van Kinsber gen Café Momfer de Mol Het Gulle Gasthuys O'Caseys De Loods Café Bar Ankara 1 Café Reina Ned Kelly's Yuzu Dining Havana Café de Oude Mol Murphy's Law Café Duijnstee Café Happy End De Gekke Geit The American Bar Tapas Bar Don Suerte Café De La Gare Café De Landman Cafe Voorhout Cafe Bleu Cafe Koos Cafe de Tap Cafe Franklin Cafe Emma Kafee De Klarist Café Baskuul Chino Bar Sports Cafe Not Out Cafe de Malle Meid Brooklyn Cafe Bar In De Kleine Eik Cafe de Boemel Cafe de Lammuh Ooievaar Goudenregenbar Happy Days Tante Knier De Maatschappij Bar Restaurant Nelson Sports Bar Seepaardje Zahara Cocktailbar De Snoeshaen The New Mills Cafe Bar Black Moon Biljartcafé New Joris sen Cafe Melis Café de Barre Hond De Poppekast De Poppekast
94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113
t Amsteltje Den Haag New Eldorado Café De Tap Cafe Cheers Bar clup roj Café-Bar Destina Bar Haagse Hout Café Rio Deux Café Klein Over bosch Bar Club 188 De Bierelier Toptimer Café Speciaal Restaurant Stam(pot) Kroeg Bleyenberg Café De Kaap Cafe bar Arend Café Restaurant EDA Café De Buren Sixpence Colorado Charlie
Nachtvisie Den Haag
Bar/café/strandtent zonder eigen programmering
81
27
Muziekcafé De Paap Café Restaurant Zeta September Cloos Millers Crazy Pianos Bar Picolo Den Haag Café Rustenburg
Beach Club Whoosah The Shore Strandclub Aan De Koot De Staat Indigo
82
26
Bar/café met eigen programmering
24 25 26 27 28
87
25
De Zwarte Ruiter Paard Musicon
Strandtent met eigen programmering
83
86
Muziekpodium
16 17 18 19 20 21 22 23
85
38
11 The Grey Space in the Middle 12 De Besturing
13 14 15
42 43 44 45 46
Met deze Nachtvisie willen we een impuls geven aan het Haagse uitgaansleven. Dit doen we door middel van onderstaande acties die zijn opgenomen in het hoofdstuk “Actieplan” en daar verder worden toegelicht. Hieronder een samenvatting van deze acties. In de voorliggende hoofdstukken wordt beschreven hoe we tot deze acties zijn gekomen. 1
Nachtvisie Den Haag
We gaan nieuwe tijdelijke nachtontheffingen verlenen buiten de uitgaanskernen onder de volgende voorwaarden: • Het initiatief vestigt zich op een van de kansrijke locaties uit de locatiescan of op een locatie die voldoet aan de criteria zoals opgenomen in de locatiescan. • Op de locatie is horecacategorie zwaar toegestaan de exploitant heeft een categorie 2 APvergunning. • Het initiatief betreft een nachtclub, muziekpodium of een culturele onderneming/instelling. • De programmering bestaat uit optredens van artiesten die ter plaatse muziek maken/creëren, zowel “live” als elektronische muziek, maar kan ook bestaan uit een nachtconcept voor culturele of interdisciplinaire activiteiten. • De optredens zijn voor het merendeel vernieuwend en experimenteel: de initiatieven passen bij deze tijd of anticiperen op de toekomst, er is aandacht voor nieuwe generaties (publiek en makers) en nieuwe kunstvormen of er worden vernieuwende samenwerkingen aangegaan. • Minimaal 25% van de geprogrammeerde artiesten zijn beginnende artiesten uit de regio Den Haag.
16
• •
• •
•
•
2
De tijden van een nachtontheffing worden aangepast, zodat een nachtontheffing geldt van 02.30 uur tot 07.00 uur op vrijdag, zaterdag en zondag i.p.v. tot 05.00 uur. Deze 24 uursontheffing wordt alleen verleend aan initiatieven die voldoen aan de voorwaarden (zie hierboven).
3
De gemeente zal zich inspannen om nachtinitiatieven die aan de voorwaarden voldoen planologisch mogelijk te maken.
4
We zetten actief in op de ontwikkeling van de volgende locaties voor Nachtcultuur: De Noodzetel, Prinsegracht 14 en De Sporendriehoek.
5
Voor locaties in de ontwikkelgebieden die volgens de locatiescan (tijdelijk) geschikt zijn voor nachtcultuur en die nog steeds aan de criteria voldoen, kan het college onder voorwaarden instemmen met een verzoek tot afwijking van het bestaande juridische planologische kader.
6
Met een gezamenlijke inzet van horecastewards en de politie wil de gemeente de waardering van het uitgaan in de binnenstad door bezoekers en bewoners in positieve zin beïnvloeden en zorgen voor meer veiligheid. Voor heel 2024 worden zes koppels horecastewards ingezet en tot en met 2026 in ieder geval drie koppels. We spannen ons in om structureel zes koppels horecastewards in te zetten.
7
We willen een uitgaansleven waarin iedereen zich welkom voelt. De komende tijd gaan we met horecagelegenheden in gesprek om te verkennen hoe we de sociale veiligheid in het uitgaansleven kunnen vergroten.
8
Het aanbieden van de gratis Safer Clubbing training voor horecapersoneel wordt gecontinueerd.
9
We voeren een impulsregeling Nachtcultuur in en stellen hiervoor € 50.000 beschikbaar.
Nachtvisie Den Haag
17
Het initiatief organiseert minimaal 18 nachten per jaar een programma dat langer doorgaat dan 02:30. De initiatiefnemers hebben vooraf nagedacht over het vergroten van de veiligheid van bezoekers, en het beperken van overlast voor de omgeving, en deze plannen met (eventuele) omwonenden besproken. Het voltallige personeel volgt de Safer Clubbing training. Er is aandacht voor de toegankelijkheid van het pand voor mensen met een beperking. Onderzocht wordt of eisen voor toegankelijkheid gesteld en geborgd kunnen worden via bijvoorbeeld de APV. De initiatiefnemers maken, voordat een vergunning wordt aangevraagd, afspraken met de gemeente over samenwerking, het naleven van regels en andersoortige praktische zaken. De gemeente betrekt hierbij de politie. Ten behoeve van het vergroten van de veiligheid van bezoekers en het voorkomen van een eventuele aantasting van het woon- en leefklimaat zullen de initiatiefnemers gebruik maken van een (professioneel) beveiligingsbedrijf.
18
10 De Makersregeling is voortgezet en wordt beter afgestemd op de behoeften van makers in de nacht. 11
We gaan samen met pandeigenaren bekijken of en zo ja welke mogelijkheden er zijn om op beperkte schaal woonruimtes in de uitgaanskernen te transformeren naar functies die beter samengaan met uitgaanshoreca dan de woonfunctie. We gaan onderzoek doen naar de juridische en praktische mogelijkheden om dit te doen voor een beperkt aantal panden in de twee uitgaanskernen Grote Markt en Plein.
12 Bij nieuwbouw van woningen in de buurt van bestaande uitgaanshoreca, stellen we een akoestisch onderzoek verplicht. Voor bestaande woningen in de buurt van uitgaanshoreca stelt de gemeente een subsidie beschikbaar voor een akoestisch onderzoek van maximaal € 3.000 per woning. Voor de subsidie is maximaal € 50.000 beschikbaar.
Nachtvisie Den Haag
19
20
Nachthoreca en nachtcultuur Voordat überhaupt tot een integraal nachtbeleid wordt gekomen is het belangrijk om tot een goede definitie te komen van wat we onder deze begrippen verstaan. Als basis daarvoor nemen we de definitie van Atlas Research die zij gebruiken in hun rapport “De waarde van de kleine uurtjes” (2021), in opdracht van de gemeente Amsterdam. Hun definitie is terug te vinden in het rapport. Wij vatten die als volgt samen: Nachtcultuur omvat alle kunst en cultuur die tussen 22:00 en 6:00 uur wordt aangeboden, waaronder bijvoorbeeld nachtclubs en muziekpodia, en de ontmoetingsplaatsen die voornamelijk een sociale rol vervullen in het nachtleven, waaronder cafés en bars. Nachtclubs, in tegenstelling tot veel bars en cafés, bieden bezoekers een programma aan met regelmatig culturele evenementen. Deze culturele evenementen bestaan veelal uit optredens van een diverse line-up elektronische muziekartiesten en dj’s.
Muziekpodia hebben net als nachtclubs ook een eigen cultureel programma voor bezoekers. Het verschil is dat dit programma vaak vroeger in de avond plaatsvindt, en dat om die reden niet alle muziekpodia als onderdeel van de nachtcultuur gezien kunnen worden.
Geen onderdeel van de nachtcultuur: restaurants en snackbars, hotel, casino’s en speelhallen, feestzalen en sekswerklocaties
Nachtvisie Den Haag
(…) Om te beslissen welke muziekpodia bij de nachtcultuur horen, is gekeken naar het tijdstip en de aard van de programmering: vinden er bijvoorbeeld ook latere concerten plaats, en is muziek onderdeel van de programmering?
Bars en cafés die tot laat open zijn, tellen ook mee als onderdeel van de nachtcultuur. In tegenstelling tot clubs en muziekpodia hebben deze locaties niet altijd een eigen cultureel programma, maar ze vervullen wel een belangrijke functie als nachtelijke ontmoetingsplaats, en ontvangen veel bezoekers voordat of nadat ze andere culturele evenementen hebben bijgewoond.
22
Naast de bovenstaande fysieke locaties gaat Nachtcultuur ook over de manier waarop mensen samenkomen in de nacht in creatieve en ondernemende netwerken, die zich voor een belangrijk deel informeel ontwikkelen. Om die reden voegen we nog een ‘vierde kolom’ toe, waartoe organisaties en initiatieven die van belang zijn voor de nachtcultuur behoren zoals festivals (zoals The Crave, Mama Africa, Grauzone en Rewire), radiostations (bijvoorbeeld Future Intel, Radio Tonka en Intergalactic FM), platenzaken en labels en culturele broedplaatsen (bijvoorbeeld De Besturing, de voormalige Schenk – straks De Noodzetel).
Voorgeschiedenis Het nachtleven in Den Haag kent een rijke en lange geschiedenis, die zijn wortels vindt in de popcultuur van de jaren zestig en zeventig. Den Haag was dé popstad, een scene die ontstond door de indo-rockers en daarna ‘mainstream’ werd met grote bands als Golden Earring. In de jaren zestig en zeventig ontstond met De Marathon de eerste echte discotheek van de stad. In 2022 vierden we het vijftigjarig bestaan van Paard, dat in 1972 ontstond als jongerencentrum Paard van Troje. Terwijl de suburbanisatie in de jaren zeventig en tachtig in volle gang was, had Den Haag het moeilijk. De stad kromp van 606.000 inwoners in 1957 naar 440.000 in 1999. Met name begin jaren zeventig kromp de bevolking jaarlijks met 10.000 – 15.000 personen, met veel leegstand tot gevolg. In die jaren ontstonden rond een aantal krakerscollectieven in de stad plekken die een belangrijke rol hebben gehad in de nachtcultuur van Den Haag. Een bekend voorbeeld hiervan is de Blauwe Aanslag, dat in 2003 werd ontruimd.
Veel van wat toen ontstond heeft de basis gelegd voor de huidige Haagse nachtcultuur.
23
03 De nacht in Den Haag
Nachtvisie Den Haag
Na het ontstaan van stromingen als house en techno in Chicago en Detroit waaide dat over naar Europa, en Nederland speelde daarin een hoofdrol. Terwijl er veel aandacht was en is voor de rol van Amsterdam en Rotterdam, ontstond in Den Haag een unieke scene die later bekend kwam te staan als de West Coast Sound of Holland.
24
Nachtvisie Den Haag
Vanaf begin jaren 2000 kwam de stad weer in belangstelling te staan als een aantrekkelijke plek om te wonen. In 2000 heeft Den Haag het Plein, de Grote Markt, Spui, Buitenhof en Scheveningen Boulevard benoemd tot uitgaanskernen. Deze clustering van uitgaansgelegenheden in vijf gebieden waarborgt een zekere mate van massa. Dit werd en wordt algemeen beschouwd als een belangrijke conditie voor een aantrekkelijk uitgaansklimaat, omdat het spontaan bezoek en ‘clubhoppen’ bevordert. In de uitgaanskernen mogen alle horecazaken 24 uur per dag open zijn. De periode 2000-2015 waren hoogtijdagen voor de grote discotheken met plekken als Asta, De Tempel, Feest van Sinterklaas, Danzig, Westwood of Cocoon. Dit type uitgaansleven bestaat nog steeds maar is zowel in aantal plekken als aantal bezoekers sterk teruggelopen. Mede in het licht van het teruglopende nachtcultuuraanbod, is in 2016 de nieuwe horecavisie vastgesteld. Daarmee werd het aantal ‘verlaatjes’ verhoogd naar 12, kwamen er vier collectieve verlaatjes, mochten terrassen langer openblijven en werd in een aantal gebieden meer middelzware horeca toegestaan (Plaats, Tournooiveld, Torenstraat, Hobbemaplein, Chinatown). Middelzware horeca kan gebruik maken van de verlaatjes, waarmee feitelijk meer ruimte voor nachtcultuur ontstond buiten de uitgaanskernen.
27
03 De nacht in Den Haag
In 2019 heeft de gemeente aan vijf horecazaken een nachtontheffing verleend, vanuit de ambitie in het coalitieakkoord 2018-2022 om de dancescene een impuls te geven. Het ging om zaken buiten de uitgaanskernen van minimaal 1.000 m². Deze ontheffingen zijn verleend aan restaurant De Gouden Wok, attractiecentrum Zuiderpark, partycentrum Sun Palace (Kristal) en twee ontheffingen voor zalencentrum Opera. Toegezegd is om deze nachtontheffingen te evalueren. Deze evaluatie heeft in het voorjaar van 2023 plaatsgevonden (zie pag. 30). Op 15 maart 2020 maakte minister-president Rutte bekend dat de horeca per direct haar deuren moest sluiten om de verspreiding van het coronavirus in te dammen. Gedurende ruim twee jaar waarin het coronabeleid dan weer strenger, dan weer soepeler werd, was er sprake van één constante: de nachthoreca moest dicht blijven. Een kort intermezzo van ‘dansen met Janssen’ leidde tot een nieuwe golf besmettingen en de nacht werd weer snel gesloten. De intrinsieke wens van mensen om elkaar te ontmoeten leidde tot huisfeestjes en ‘illegale’ coronafeesten. In die zin bleef de nachtcultuur gewoon bestaan, maar ging deze weer ‘underground’. Ondertussen hadden de fysieke locaties het erg zwaar. Financiële problemen, maar vooral het gebrek aan perspectief, leidde ertoe dat veel ondernemers de handdoek in de ring moesten
Nachtvisie Den Haag
Vanuit de sector is in maart 2018 de Nachtraad opgericht en werd de eerste Nachtburgemeester verkozen. In 2019 presenteerde die ook de eerste Nachtvisie: “De Haagse 5 – een impuls voor het uitgaansleven”. De vijf speerpunten waren Uitgaan van de Haagse kracht (promotie en
publiek); De Nieuwe Tijdelijkheid (instant-culture / pop-up concerten / locaties); Haagse Broedplaatsen (talentontwikkeling); Faciliteren van innovatie, ruimte voor ondernemerschap (beleid, wet- en regelgeving) en De verlichte en bereikbare stad (mobiliteit en veiligheid).
28
gooien. Het meest tot de verbeelding sprekende Haagse slachtoffer in deze periode was Het Magazijn, dat in november 2020 haar deuren moest sluiten, en dat nog steeds op zoek is naar een nieuwe locatie. De coronapandemie leidde ook tot verbinding en solidariteit in de nachtsector. Initiatieven als Unmute Us, met een demonstratie in Den Haag in september 2021, leidden tot hernieuwde aandacht voor de nacht in de politiek en bij beleidsmakers. Deze Nachtvisie is daarvan het directe gevolg.
Uitkomst evaluatie Nachtontheffingen 2019 De centrale onderzoeksvraag van de evaluatie was of de dancescene in Den Haag een impuls heeft gekregen door de verlening van de vijf nachtontheffingen en of dit voor extra overlast heeft gezorgd. Om dit te kunnen meten is onderzocht of er sinds de verlening van de vijf nachtontheffingen: • •
•
In de betreffende horeca-inrichtingen festivals, muziekoptredens of dancefeesten met sluitingstijden na 02.30 uur hebben plaatsgevonden. De betreffende horeca inrichtingen meer dan 16 keer per jaar (maximaal aantal incidentele nachtontheffingen) na 02.30 uur open zijn geweest voor festivals, muziekoptredens of dancefeesten. Meldingen van overlast na 02.30 uur zijn binnengekomen die te relateren zijn aan het gebruik van de vijf nachtontheffingen.
29
03 De nacht in Den Haag
Nachtvisie Den Haag
Uit het onderzoek (zie bijlage) blijkt dat; • Alleen de Opera II meer dan 16 keer per jaar (maximaal aantal incidentele nachtontheffingen) na 02.30 uur open is geweest. Totaal 38 feesten, waarvan 32 publiektoegankelijk. • Van de vier verschillende locaties waren er alleen bij de Opera meldingen van overlast.
30
Aangezien er van de vijf verleende nachtontheffingen, maar één locatie daadwerkelijk gebruik heeft gemaakt van de nachtontheffing om meer dan 16 keer per jaar festivals, muziekoptredens of dancefeesten met sluitingstijden na 02.30 uur te organiseren, kan gesteld worden dat de dancescene niet de impuls heeft gekregen die beoogd was bij de vaststelling van het aanvullende beleid om vijf nieuwe nachtontheffingen te verlenen. Wanneer in het vervolg nieuwe nachtontheffingen worden verleend om een impuls te geven aan de dancescene/ nachtleven zal dit onder andere voorwaarden moeten gebeuren, dan de voorwaarden die gesteld waren bij deze vijf nachtontheffingen. Dit wordt voorgesteld in het hoofdstuk ‘Actieplan’.
Kansen De nacht in Den Haag heeft veel potentie. Bij de totstandkoming van deze Nachtvisie horen we vanzelfsprekend veel over wat er niet goed gaat, want we spreken mensen met hart voor de nacht die streven naar groei en verbetering. Er zijn gelukkig ook veel kansen: •
03 De nacht in Den Haag
Den Haag is een groeiende stad, en heeft een aantrekkingskracht op jonge mensen. Jongeren geven aan vaak naar andere steden te gaan omdat het aanbod in Den Haag niet toereikend is, maar dat hun voorkeur bij uitgaan in Den Haag ligt. Er zijn voldoende kansen voor meer nachtcultuur als het puur gaat om de vraag vanuit het publiek.
•
Nachtcultuur komt nu eerder tot stand ‘ondanks’ de gemeente, dan dankzij de gemeente.
•
Het is een community met een hoge mate van zelforganisatie en eigenaarschap, en de bereidheid om de handen uit de mouwen te steken. Met relatief kleine ingrepen in ons beleid kan de gemeente hen faciliteren om hun ambities waar te maken.
•
De politie staat constructief tegenover ambities van de gemeente om het Nachtleven een impuls te geven, op voorwaarde dat er goed nagedacht wordt over het voorkomen van onveilige situaties.
•
Uit de stadsgesprekken en de enquête die werden gehouden over de Cultuurvisie, blijkt dat mensen in Den Haag veel belang hechten aan cultuur en dat zij vinden dat nachtcultuur in grote mate bijdraagt aan de aantrekkelijkheid van Den Haag als woonplaats.
•
Den Haag heeft vergeleken met andere grote steden een grote expatgemeenschap en het aantal (internationale) studenten groeit met de uitbreiding van de Universiteit Leiden in Den Haag. Deze groepen vinden een aantrekkelijk uitgaansleven belangrijk en zorgen voor een divers uitgaanspubliek. Werknemers in de nachtsector zijn daarnaast vaak studenten.
Nachtvisie Den Haag
31
Den Haag kent een goede voedingsbodem voor Nachtcultuur. Een aanzienlijke groep initiatiefnemers, met een groot hart voor en trots op de stad, staat klaar om het nachtleven verder te brengen. Dit zijn mensen waar we trots op zijn. De hoeveelheid nachtcultuur mag in Den Haag wat aan de lage kant zijn voor een stad van onze omvang, de kwaliteit is zeker aanwezig.
•
32
Uitdagingen In de nacht zijn er tegenstrijdige belangen, tussen bewoners, horeca en publiek, de gemeente heeft als rol om belangenafwegingen te maken als een soort ‘marktmeester’. Dat betekent dat welke afweging de gemeente ook maakt, nooit iedereen helemaal zijn zin kan krijgen. Ons streven is om de problemen zo klein mogelijk te maken. Uit de gesprekken die we hebben gevoerd ontstaat de indruk dat dat op dit moment nog niet zo is. De uitdagingen kunnen als volgt worden samengevat:
Locaties
Er is ruimte voor nachtcultuur in de uitgaanskernen, en een beperkt aantal panden buiten de uitgaanskernen dat op historische gronden beschikt over een nachtontheffing. In de praktijk worden de mogelijkheden daarvoor nauwelijks benut. Ondanks de nodige leegstand komen nieuwe initiatieven in de uitgaanskernen niet van de grond. Nieuwe concepten, die iets willen proberen worden afgeschrikt door hoge huurprijzen, zowel wanneer zij zelf een locatie willen ontwikkelen, als wanneer zij gebruik willen maken van een bestaande locatie. Vanuit de sector wordt ervaren dat binnen grootschalige gebiedsontwikkelingen nauwelijks rekening wordt gehouden met nachtcultuur, terwijl dit plekken zijn die zich hier uitstekend voor lenen.
03 De nacht in Den Haag
De nacht is het moment dat het grootste deel van de inwoners wil slapen. Het uitgaanskernenbeleid bestaat al lang en de omwonenden in deze gebieden zijn dan ook gewend aan de nodige portie geluid. Zij zijn er vaak ook gaan wonen, juist vanwege de levendige omgeving. Desondanks moeten we ook begrip hebben voor het feit dat ieder mens gebaat is bij een gezonde nachtrust. De oude panden in de binnenstad zijn vaak slecht geïsoleerd en geluid draagt via de muren en funderingen van woningen soms tientallen panden verder. Ook horeca-ondernemers zitten er niet op te wachten dat hun activiteiten overlast voor omwonenden veroorzaken, omdat zij niet te maken willen krijgen met het handhavingsbeleid van de politie en gemeente. Een veel voorkomend misverstand is dat de geluidsnormen gelden voor de horecazaken zelf. De geluidsnormen zijn echter van toepassing op ‘geluidsgevoelige functies’. Als er geen geluidsgevoelige functies, zoals woningen, in de omgeving zijn gelden er geen geluidsnormen. Deze geluidsnormen worden op de gevel gemeten. Probleem hierbij is dat er soms niet zozeer sprake is van geluidsoverlast op de gevel, maar van geluid dat door gebouwen heen draagt. Zeker in de oude binnenstad waar de gebouwen dicht op elkaar staan.
Horecaondernemers willen het publiek graag van dienst zijn, verdienen daarmee hun boterham en dragen bij aan een levendige economie en een aantrekkelijke stad. In de uitgaanskernen mogen horecazaken van de gemeente onbeperkt open, maar zij hebben ook te maken met de geluidsnormen. Daardoor wordt het volle potentieel van mogelijkheden binnen de bestaande regels niet benut.
Nachtvisie Den Haag
33
Geluid
34
De ervaring van horecaondernemers is dat overlast na 02:00 uur minder getolereerd wordt door bewoners dan overlast voor 02:00 uur. Daarom zijn veel horecazaken binnen de uitgaanskernen niet later dan 02:00 uur geopend omdat het risico op overlastmeldingen dan te groot wordt.
Sluitingstijdenbeleid
Het sluitingstijdenbeleid (zie volgende hoofdstuk voor een toelichting) wordt door de nachtsector als te beperkend ervaren. De 12 verlaatjes per jaar zijn voor nieuwe uitgaansinitiatieven buiten de uitgaanskernen te weinig voor een gezonde bedrijfsvoering. Nieuwe initiatieven komen daardoor moeilijk van de grond en dat leidt tot een soort uitsterfconstructie. Doordat er vijf uitgaanskernen zijn aangewezen is er daarbuiten op nieuwe locaties niets mogelijk in de nacht. De uitgaanskernen zetten de rest van de stad feitelijk ‘op slot’, terwijl hun potentieel niet volledig wordt benut.
“Eb en vloed” in het uitgaansleven
Sociale veiligheid
De nacht kent ook haar schaduwkanten. Het donker, de relatieve anonimiteit en middelengebruik leiden ertoe dat mensen vaker over hun eigen grens en die van anderen
35
Een ander groot probleem is dat een deel van de Hagenaars ervaart dat zij aan de deur van bepaalde gelegenheden worden geweigerd op basis van uiterlijke kenmerken. Veelal betreft het Hagenaars met een bi-culturele achtergrond. De keuze of iemand ‘bij het publiek past’ zou wanneer deze zich niet misdraagt, aan deze persoon zelf moeten zijn en niet aan de beveiliging. Dat dit probleem blijft voortbestaan is onwenselijk.
Toegankelijkheid
Stichting Voorall heeft in 2017 onderzoek gedaan naar de toegankelijkheid van Haagse (nacht)horeca. Daarin werd geconcludeerd dat veel horecazaken nog onvoldoende voorzieningen hebben getroffen om toegankelijk te zijn voor mensen met een beperking. Voorall constateert dat er sindsdien incidenteel verbeteringen zijn geweest, maar dat die afhangen van de goede wil van de ondernemer en dat over het algemeen nog steeds sprake is van een ontoegankelijke situatie. Ook op het gebied van sociale toegankelijkheid (‘welkom voelen’) zijn er volgens Voorall nog grote stappen te maken.
Nachtvisie Den Haag
De ligging van Den Haag aan zee heeft grote invloed op het uitgaansleven. In de zomer ‘verplaatst’ het publiek zich naar de kust, waar veel strandfeesten plaatsvinden. Deze dynamiek draagt bij aan de charme van Den Haag, maar zet ook het aanbod in de binnenstad onder druk. De nachtsector in de binnenstad moet het dan vooral van de wintermaanden hebben, waardoor het lastig wordt om een jaarrond te exploiteren.
gaan. Dat uit zich bijvoorbeeld in seksueel geweld tegen (vooral maar niet uitsluitend) vrouwen, op straat of in een uitgaansgelegenheid. Ook geweld tegen queer personen vindt met regelmaat plaats. Dit is extreem onwenselijk. Vanuit verschillende invalshoeken (zoals het actieplan straatintimidatie en de nota Queer in Den Haag) willen wij dit daarom tegengaan.
36
De subsidieregeling Toegankelijke stad voor iedereen stelt organisaties en ondernemers (onder andere) in staat om op hun locatie fysieke maatregelen te nemen om de toegankelijkheid te verbeteren. Bedragen tot € 5.000 worden volledig vergoed, en de kosten daarboven tot 50%. Dat wil zeggen dat ondernemers zelf ook moeten investeren. Horecaondernemers zijn weinig bereid om die investering te doen. Dat leidt ertoe dat het aantal horeca ondernemers dat een aanvraag heeft ingediend, klein is. Volgens stichting Voorall moet de gemeente daarom strengere voorwaarden stellen bij vergunningverlening (horeca of omgevingsvergunning), maar heeft de gemeente daar naar hun mening te weinig oog voor. In het hoofdstuk Actieplan wordt dit bij de actie “Tijdelijke nachtontheffingen buiten de uitgaanskernen” als voorwaarde opgenomen voor het verkrijgen van een nachtontheffing. Momenteel wordt onderzocht of eisen voor toegankelijkheid gesteld en geborgd kunnen worden via bijvoorbeeld de APV.
“Ons streven is om de problemen zo klein mogelijk te maken.” Nachtvisie Den Haag
37
03 De nacht in Den Haag
38
De gemeente voert vanuit verschillende rollen al jaren beleid ten aanzien van de nacht. In dit hoofdstuk gaan we nader in op het bestaande horecabeleid, cultuurbeleid en veiligheidsbeleid.
Horecabeleid Den Haag wil met de kracht van horeca de aantrekkelijkheid van Den Haag vergroten, de ontwikkeling van gebieden met grote economische betekenis verder aanjagen en groei van werkgelegenheid in de horecasector stimuleren. Rode draad van de Horecavisie 2016 (RIS288645) is ‘ruimte voor ondernemers’. We willen horecaondernemers de ruimte geven om in te spelen op kansen die nieuwe ontwikkelingen hen bieden en op de veranderende wensen van de consument. Een van de thema’s van de horecavisie is Optimale randvoorwaarden voor een levendig uitgaansklimaat. In het Uitwerkingsplan 2021-2023 (RIS308628) is dit verder uitgewerkt in drie acties op het gebied van promotie, locaties en openbare ruimte.
Binnen de bestemming Cultuur en ontspanning wordt aan de hoofdfunctie gerelateerde horeca toegestaan mits voldaan wordt aan twee voorwaarden: de openingstijden
Nachtvisie Den Haag
Het Haagse horecabeleid kent drie horecacategorieën: licht, middelzwaar en zwaar. Deze categorieën zijn bepaald op basis van het exploitatie-accent op vermaak, eten of drinken en de openingstijden. Een horecainrichting met het exploitatie-accent op vermaak of drinken, met openingstijden na 23.00 uur is toegestaan wanneer het omgevingsplan de horecacategorie zwaar toestaat of wanneer er sprake is van overgangsrecht.
40
van de horeca zijn gebonden aan de openingstijden van de hoofdfunctie; in ruimtelijk opzicht dient de uitstraling van de hoofdfunctie te worden gehandhaafd. Voor locaties waar nachthoreca mogelijk is, gerelateerd aan cultuur en ontspanning wordt dit met een aparte aanduiding in het omgevingsplan vermeld.
Dit beleid kan schematisch als volgt worden weergegeven:
Weekdagen
Weekend
07:00 - 02:00
07:00 - 02:30
Openingstijden
Afhankelijk van het type vergunning dat aan een horecavestiging verleend is, gelden er verschillende openingstijden. In de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) zijn voor de openingstijden van horeca-inrichtingen drie categorieën bepaald. Categorie 1 voor daghoreca (tot 23.00 uur), categorie 2 voor horeca die later dan 23.00 uur open is en categorie 3 voor horeca-inrichtingen die exploiteren tijdens de nachtelijk uren en gelegen zijn in de uitgaanskernen (zie hiernaast). Daarnaast kunnen ondernemers op basis van de APV gebruik maken van 16 incidentele nachtontheffingen (‘verlaatjes’). Vier daarvan zijn collectieve verlaatjes op door de gemeente vastgestelde dagen.
Categorie 2
Incidentele nachtontheffing (”Verlaatje”)
Permanente nachtontheffing
Categorie 3 (Uitgaanskernen)
Tot 06:00
Tot 04:00
Tot 05:00
Geen sluitingstijden
De burgemeester kan aan categorie 2 horeca buiten de uitgaanskernen een permanente nachtontheffing verlenen. Op basis van het huidige horecabeleid met 5 uitgaanskernen worden er geen nieuwe permanente nachtontheffingen verleend. Nachtvisie Den Haag
41
04 Ons beleid op dit moment
42
Categorie 1 horecazaken zijn in het schema buiten beschouwing gelaten, want die mogen tot 23:00 geopend zijn en vallen daarmee niet onder de nachtcultuur.
Uitgaanskernen
In 2000 heeft Den Haag het Plein, de Grote Markt, Spui, Buitenhof en Scheveningen Bad benoemd tot uitgaanskernen. Deze clustering van uitgaansgelegenheden in vijf gebieden waarborgt een zekere mate van massa. Dit wordt algemeen beschouwd als een belangrijke conditie voor een aantrekkelijk uitgaansklimaat. In de uitgaanskernen mogen alle horecazaken met een APV-horecavergunning categorie 3, 24 uur per dag open zijn. In de vijf uitgaanskernen krijgt horeca alle ruimte. In deze gebieden is de horecafunctie dominant ten opzichte van de woonfunctie.
43
04 Ons beleid op dit moment
Nachtvisie Den Haag
De clustering van uitgaanshoreca in de uitgaanskernen wordt door het uitgaanspubliek als prettig ervaren. Doordat verschillende horecazaken bij elkaar zitten hoeft er niet gereisd te worden om van de ene naar de andere horecazaak te gaan. De bestaande horecazaken in de uitgaanskernen profiteren hiervan. Voor nieuwe nachtinitiatieven is het echter moeilijk om in de uitgaanskernen te starten, vanwege het beperkte aanbod van geschikte locaties en de hoge huren. Omdat het huidige horecabeleid buiten de uitgaanskernen geen nieuwe nachthoreca toestaat, komen nieuwe nachtinitiatieven in Den Haag moeilijk van de grond. Daarnaast zijn er veel woningen in (de buurt van) de uitgaanskernen, waar de bestaande horecazaken rekening mee moeten houden op het gebied van geluidsoverlast en openingstijden.
44
Cultuurbeleid Kunstenplan
Het budget voor structurele subsidies aan culturele organisaties bedraagt vanaf 2025 circa 73 miljoen euro. Deze subsidies worden in een vierjarige cyclus verdeeld via het Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur, ook wel het Kunstenplan. We bevinden ons momenteel in de subsidieperiode 2021-2024 en op 1 februari 2024 zijn de aanvragen voor de periode 2025-2028 ingediend die op dit moment worden beoordeeld door een onafhankelijke adviescommissie. Aan de basis van de huidige verdeling ligt het Beleidskader Kunst en Cultuur 2021-2024. In dit beleidskader heeft nachtcultuur geen (expliciete) plaats. Inmiddels hebben we dat wel in ons beleid opgenomen. Het stond bij het opstellen van het beleidskader 2021-2024 onvoldoende op het netvlies hoe belangrijk nachtcultuur voor de ‘dagcultuur’ en voor de stad is. In de Cultuurvisie en het beleidskader 2025-2028 is het streven om Den Haag 365 dagen en nachten aantrekkelijk te laten zijn. Vanuit het Meerjarenbeleidsplan Kunst- en Cultuur wordt momenteel al een aantal organisaties dat tot de nachtcultuur kan worden gerekend structureel gesubsidieerd.
45
Al jarenlang: Paard, Musicon Sinds 2017: PIP, Rewire Sinds 2021: Grauzone, The Grey Space in The Middle
04 Ons beleid op dit moment
Broedplaatsenbeleid
Om meer ruimte te bieden aan experiment en vernieuwing in de cultuursector voert de gemeente een broedplaatsenbeleid. Een culturele broedplaats kenmerkt zich door de volgende elementen: •
Het onderzoeken, het ontwikkelen en het experimenteren van een concept of idee, dat van toegevoegde waarde kan zijn voor het kunst -en cultuuraanbod in Den Haag.
•
De samenwerking tussen meerdere makers in een groep om initiatieven te ontplooien en een concept of idee met een toegevoegde waarde aan het culturele aanbod in Den Haag te ontwikkelen, te onderzoeken en uit te proberen.
Nachtvisie Den Haag
• • •
In juni 2023 is de Cultuurvisie 2033 vastgesteld, en het beleidskader 2025-2028. Een van de pijlers van de cultuurvisie is ‘Den Haag – 365 dagen en nachten aantrekkelijk’. Een bruisend uitgaansklimaat is daarbij een van de doelen. Daartoe moeten onder andere de culturele subsidieregelingen worden aangepast zodat deze beter aansluiten bij de behoefte van nachtcultuur. In het beleidskader 2025-2028, dat de basis vormt voor subsidieverlening in die periode, is opgenomen dat culturele organisaties worden uitgedaagd om nieuwe nachtprogrammering te ontwikkelen of om ruimte te bieden aan communities die dat willen doen. Vanaf 2025 wordt er ook een nieuwe tweejarige subsidieregeling in het leven geroepen die startende culturele initiatieven de mogelijkheid biedt om subsidie te ontvangen met minder strenge voorwaarden dan de vierjarige subsidies.
46
•
Een culturele broedplaats draait op concepten, ideeën en samenwerking en niet om de leeftijd van de groep makers. Het gaat om de ideeën of concepten van samenwerkende beginnende en gevestigde makers die vernieuwend zijn en een toegevoegde waarde hebben.
Culturele broedplaatsen zijn dus bij uitstek de plek om nieuwe concepten te ontwikkelen, en vormen de basis onder creatieve bestaanszekerheid. Deze manier van werken past goed bij nachtcultuur en vaak zijn broedplaatsen dan ook de motor achter nieuwe nachtinitiatieven. Een aantal broedplaatsen heeft in 2021 de weg gevonden naar een structurele subsidie via het Kunstenplan.
Projectsubsidies
47
04 Ons beleid op dit moment
Nachtvisie Den Haag
Jaarlijks stelt de gemeente Den Haag ruim € 1,3 miljoen aan culturele projectsubsidies ter beschikking. De aanvragen worden door een onafhankelijke adviescommissie beoordeeld op artistieke kwaliteit, diversiteit in publiek en programma en een gezonde bedrijfsvoering. Deze regeling is in principe ook toegankelijk voor nachtcultuur, maar is niet opgesteld met nachtcultuur in het achterhoofd en de beoordelingscriteria werken niet in hun voordeel door de focus op artistieke kwaliteit en bedrijfsvoering. De weinige aanvragen die vanuit de nacht op deze regeling binnenkomen, moeten het dan ook vaak afleggen tegen initiatieven overdag. Een recent voorbeeld is de nachtprogrammering van Grauzone festival, dat een projectsubsidie heeft ontvangen. Met de tweejarige regeling (zie hierboven) ontstaat meer ruimte voor jonge of startende culturele organisaties om zich te bewijzen.
Makersregeling
Sinds 2019 kent de gemeente de Makersregeling, die tot doel heeft om met relatief kleine bedragen tot € 9.000 de artistieke ontwikkeling van individuele makers te bevorderen. Experiment en innovatie staan centraal, in tegenstelling tot artistieke output. De regeling is erg populair en levert een belangrijke bijdrage aan het makersklimaat. Een voorwaarde van de regeling is dat de maker aansluiting zoekt bij een bestaande culturele organisatie, zodat die door mentorschap en coaching de maker kan ondersteunen in dit proces. Er doen weinig makers een aanvraag bij de makersregeling die kan worden gecategoriseerd onder ‘nachtcultuur’. De oorzaken hiervan zijn niet bekend, maar hangen mogelijk samen met het gebrek aan geschikte samenwerkingsorganisaties of onbekendheid in de nachtcultuur communities. In 2023 hebben we de makersregeling daarom uitgebreid met de mogelijkheid om samen te werken met een collectief van andere makers, in plaats van met een culturele organisatie. In 2024 wordt de makersregeling geëvalueerd, zodat in 2025 weer aanpassingen kunnen worden gedaan.
48
Binnenstadsplan
Het Binnenstadsplan Den Haag 2033 (RIS 316359) maakt een aantal beleidskeuzes. In de keuze ‘Een levendige mix’ is het doel opgenomen om het Haagse cultuur- en uitgaansaanbod te versterken en beter op de kaart te zetten. Doel is een (binnen)stad die niet alleen overdag bruist, maar ook ’s avonds en ’s nachts. Onder andere via activiteiten en evenementen die de identiteit van Den Haag en de sfeergebieden uitdragen, vernieuwende (horeca)concepten en culturele pop-up programmering op onverwachte plaatsen. Het aanbod van het Popdistrict sluit hier ook goed bij aan. Hierbij hebben we extra aandacht voor doelgroepen die vooralsnog onvoldoende worden bediend, zoals jongeren. Bij de uitgaanskernen wordt in deze Nachtvisie verkend hoe het wonen zich kan verhouden tot het uitgaan (zie het Actieplan).
49
04 Ons beleid op dit moment
Nachtvisie Den Haag
In de beleidskeuze ‘Bruisende pleinen’ is het volgende actiepunt opgenomen: het ontwikkelen van een integrale visie op een aantrekkelijke dag- en nachtprogrammering van de pleinen, rekening houdend met de specifieke kenmerken en de ligging. Het complete programma geeft de binnenstad een duidelijk eigen profiel, in en buiten Den Haag. In de programmaconcepten maken we koppelingen met andere/aangrenzende functies en is nagedacht over minder voor de hand liggende doelgroepen. In het Binnenstadsplan is tevens voor twee sfeergebieden opgenomen dat de mogelijkheden voor avond- en nachthoreca worden vergroot. Het gaat dan om het Grote Marktkwartier en de Stadscampus.
50
Veiligheid Handhaving
De inzet van de gemeente op het gebied van veiligheid en handhaving in (onder andere) het nachtleven, is vastgelegd in het ‘handhavingsbeleid voor horeca en alcoholverstrekkers’ uit 2015. Een helder en consequent handhavingsbeleid is een onmisbaar sluitstuk van het horecabeleid dat is gericht op een aantrekkelijk, veilig en gezond uitgaansklimaat zonder agressie en geweld. Gemeente, politie en ondernemers hebben de afgelopen jaren forse inspanningen geleverd om het uitgaan in Den Haag gezellig en veilig te maken en te houden. Het toezicht op de horeca vindt risico-gestuurd plaats. Essentie van deze aanpak is dat goede ondernemers vertrouwen krijgen en minder worden gecontroleerd, zodat de beschikbare handhavingscapaciteit gericht kan worden ingezet bij bedrijven waar problemen zijn. De maatregelen die kunnen worden genomen bij het constateren van een overtreding, zijn vastgelegd in een ‘maatregelenmatrix’. Dat varieert in zwaarte van 1 of 2 waarschuwingen, via tijdelijke sluiting, tot het intrekken van de horecavergunning. Gemiddeld wordt 20x per jaar een horeca-inrichting gedwongen gesloten, in 2022 was sprake van het relatief lage aantal van 12.
Om te voorkomen dat ondernemers worden afgerekend op aanwezigheid van wapens en drugs die ze in beslag
51
04 Ons beleid op dit moment
Nachtvisie Den Haag
De mate van betrokkenheid van de ondernemer kan door de burgemeester worden meegewogen in de zwaarte van de maatregel.
52
hebben genomen van bezoekers, zijn door de gemeente horecakluizen uitgedeeld. Dit zijn kluizen waarin kleine hoeveelheden drugs en attributen die als wapen kunnen dienen kunnen worden ingeleverd. De kluizen kunnen alleen door de politie worden geopend.
In 2022 hebben boa’s van de gemeente Den Haag de training ‘stand up’ gevolgd. Deze training biedt praktische tools en kennis om straatintimidatie te herkennen en te voorkomen en mensen hierop aan te spreken.
Horecastewards
Alcohol en drugs in het uitgaansleven zijn een van de actielijnen in het actieprogramma preventie (RIS309230). Op grootschalige festivals, dance events en in het uitgaanscircuit zetten we peers van Unity in. Jongeren krijgen zo van leeftijdsgenoten informatie over de effecten en risico’s van genotsmiddelen. We zijn verbonden aan het landelijke systeem voor drugsmonitoring van het Trimbos-instituut om te weten wat er op de markt van uitgaansdrugs wordt aangeboden en om gevaren voor de volksgezondheid al in een vroeg stadium te signaleren. We bieden de trainingen Eerste Hulp Bij Drank- en drugsincidenten in het uitgangsleven (EHBDu). Samen met de Haagse ziekenhuizen is er een nazorgtraject voor jongeren die bij de spoedeisende hulp terechtkomen met een alcoholvergiftiging. Er is de Barcode training voor horecapersoneel waarbij hen wordt geleerd hoe zij een bijdrage kunnen leveren aan een gezond en veilig uitgaansklimaat.
Zoals gezegd is het handhavingsbeleid een sluitstuk van het horecabeleid. Veel beter is het om problemen te voorkomen. Om een positieve sfeer in de (uitgaans) omgeving te behouden en om de veiligheidsbeleving van bezoekers van het Buitenhof, de Grote Markt en het Plein te verbeteren is in 2021 een pilot gestart met de inzet van horecastewards. Met een gezamenlijke inzet van horecastewards en de politie wil de gemeente de waardering van het uitgaan in de binnenstad door bezoekers en bewoners in positieve zin beïnvloeden en zorgen voor meer veiligheid. De focus ligt op (laagdrempelig) gastheerschap ten behoeve van horecabezoekers, de-escalatie van conflicten en het voorkomen en tegengaan van overlast in het weekend. Tot en met 2026 is er budget voor 3 koppels horecastewards.
Straatintimidatie
53
04 Ons beleid op dit moment
Een misverstand dat we in onze gesprekken vaak hebben gehoord, is dat er strenger wordt gecontroleerd bij feesten waarbij drugsvoorlichting (bijvoorbeeld via Unity) wordt ingezet. Dit is niet het geval. De inzet van Unity is onderdeel van ons actieprogramma preventie, omdat goede voorlichting veel problemen die ontstaan als gevolg van drugsgebruik kan voorkomen. Bovendien wordt door de gemeente alleen gehandhaafd op het dealen van drugs, en niet op het gebruik van drugs.
Nachtvisie Den Haag
Straatintimidatie is een probleem dat alle inwoners in Den Haag aangaat. Straatintimidatie vindt zowel overdag als ’s nachts plaats, maar is in de nacht wel een van de hoofdredenen van een onveilig gevoel. In de aanpak tegen straatintimidatie hebben we zowel aandacht voor de slachtoffers als de daders en de brede samenleving. In de aanpak tegen straatintimidatie zetten we in op de pijlers Preventie en bewustwording, Meldingsbereidheid en Veiligheid op straat.
Drugspreventie en -voorlichting
54
Landelijk beleid Geluidsnormen
De geluidsnormen zijn landelijk vastgesteld. Geluidsnormen gelden niet voor de functie van de veroorzaker, maar zijn afhankelijk van de gevoeligheid van functies in de omgeving. De geluidsnormen gelden als er woningen in de buurt zijn, maar niet als er alleen bedrijven aanwezig zijn. Vanuit het oogpunt van omwonenden zijn minder strenge geluidsnormen niet wenselijk. Met ingang van de Omgevingswet krijgen gemeenten in principe meer beleidsvrijheid voor het vaststellen van lokale geluidsnormen. Er blijven wel landelijke normen gelden voor de grenswaarde van geluid binnen in woningen. Dat houdt in dat in de praktijk de mogelijkheden om als gemeente hogere geluidsnormen vast te stellen beperkt zijn. De Omgevingswet is op 1 januari 2024 ingegaan.
Rookbeleid
Landelijk beleid dat erop is gericht om roken te ontmoedigen, heeft grote effecten voor de nacht. Sinds 2021 is het niet meer toegestaan om een rookruimte in een horecapand te hebben. Ook in de binnentuinen is roken niet toegestaan. Dat betekent een extra stimulans voor mensen om te stoppen met roken, maar ook dat het nachtleven voor rokers minder aantrekkelijk is geworden, en dat rokers ’s nachts buiten op straat gaan roken in plaats van binnen in clubs, met geluidshinder tot gevolg waar de exploitant op kan worden aangesproken.
Gehoorschade
55
Nachtvisie Den Haag
Live of elektronische muziek staat centraal in de nacht. De muziek staat daar vaak hard. Onder andere de Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals heeft afspraken gemaakt met de Hoorstichting om vrijwillig het geluid niet harder te laten zijn dan 103 decibel. Dit is nog steeds een geluidsniveau waarop gehoorschade kan optreden. In de Tweede Kamer is daarom een aantal partijen bezig met het voorbereiden van wetgeving waarmee het geluidsniveau in clubs en poppodia verder moet worden teruggebracht.
56
In 2023 is er een locatiescan uitgevoerd om te achterhalen welke locaties er binnen en buiten de uitgaanskernen mogelijk geschikt zouden zijn om nieuwe nachtcultuur te ontwikkelen. Aan de locatiescan lagen verschillende criteria ten grondslag. Deze criteria hadden betrekking op bijvoorbeeld de afstand tot woningen, beschikbaarheid en grootte van een object. Zie bijlage “Ruimtelijke criteria locaties nachtcultuur” voor alle criteria. Vervolgens is een groot aantal locaties in de stad vergeleken met deze criteria. Hieruit komt naar voren dat er een aantal locaties in de stad in potentie geschikt is voor de ontwikkeling van nieuwe nachtcultuur. Het gaat om de volgende 10 locaties: Prinsegracht 14, Grote Marktstraat 177, Achterom 27-29, Trekvlietplein – Noordzijde (tijdelijk), de Sporendriehoek (tijdelijk), Verheeskade (tijdelijk), Megastores (tijdelijk), The Globe, Soestdijksekade 345 en De Savornin Lohmanplein 9. Daarnaast is de omgeving van het ADO-stadion benoemd als zoeklocatie. In dit gebied staat op dit moment geen ontwikkeling gepland, maar past nachtcultuur als mogelijke toekomstige ontwikkeling.
34
Nachtvisie Den Haag
Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat het benoemen van deze locaties in de Nachtvisie niet betekent dat deze zonder meer en uitsluitend voor nachtcultuur beschikbaar zijn. De locatiescan is een momentopname: ook andere locaties die later beschikbaar komen en niet zijn opgenomen in de locatiescan, kunnen geschikt zijn voor nachtcultuur wanneer deze voldoen aan de criteria zoals opgenomen in de locatiescan. Daarnaast kunnen locaties die volgens de locatiescan kansrijk zijn, dat op dit moment niet meer zijn, bijvoorbeeld doordat de locaties inmiddels niet meer beschikbaar zijn.
58
In de Binckhorst kan nachthoreca in de toekomstige doorontwikkeling een plek vinden. De Binckhorst wordt gezien als een wijk met een ruw/rauw randje. Dit betekent niet dat op elke locatie nachthoreca mogelijk is. In de Gebiedsvisie Binckhorst (besluitvorming Q1-2025) worden integraal de beleidsdoelstellingen en keuzes afgewogen en geïmplementeerd.
Nachtvisie Den Haag
59
04 Ons beleid op dit moment
60
1. Prinsegracht 14 (Centrum-Noord) 2. Grote Marktstraat 177 (Centrum-Noord) 3. Achterom 27-29 (Centrum-Noord) 4.Trekvlietplein Noord (tijdelijk) (Binckhorst) 5. Sporendriehoek (tijdelijk) (CID) 6. Verheeskade (tijdelijk) (CID) 7. Megastores en omgeving (tijdelijk)
3 1
8. The Globe (CID) 9. Musicon (Zuidwest) 10. De Savornin Lohmanplein 9 (Zuid & Kust)
5 2
4 8 7
10
5 6
11
9
11
11. Rondom ADOstadion (Zuid & Kust) Nachtvisie Den Haag
Jongeren vormen een van de belangrijkste doelgroepen van het nachtleven. De raad heeft in de motie ‘Betrek de jeugd bij nachtvisie’ het college dan ook verzocht om bij de uitwerking van de nachtvisie jongeren uit verschillende wijken in Den Haag te betrekken om de behoeften aan initiatieven in kaart te brengen en hun een stem te geven in de uitvoering daarvan. Hier hebben we op verschillende manieren uitvoering aan gegeven. Tijdens een jongerenstadslab in januari 2023 is een gesprek gevoerd met 7 jongeren. Het was die dag erg slecht weer waardoor veel van de jongeren die zich hadden aangemeld besloten om thuis te blijven. Desondanks heeft het jongerenstadslab waardevolle inzichten opgeleverd, die ook zijn gebruikt bij het vormgeven bij het vervolg van het traject van jongerenparticipatie.
•
Gedurende de totstandkoming van de nachtvisie zijn diverse belangstellende jongeren gesproken die zich spontaan bij ons hebben gemeld of door ons zijn benaderd.
•
In samenwerking met de Haagse Hogeschool zijn 30 studenten van de minor Sociale Innovatie in Stad en Wijk (SISW) een dag lang in september de straat op gegaan om leeftijdsgenoten te ondervragen over uitgaan en nachtcultuur. Zij hebben daarbij de opdracht gekregen om zich te verspreiden over de verschillende stadsdelen en met zo veel mogelijk jongeren (16-27) interviews te houden.
Nachtvisie Den Haag
•
64
Gedurende de dag hebben zij circa 200 jongeren gesproken. De resultaten hebben zij aan het einde van de dag in PAARD gepresenteerd. Op basis van de inbreng van de jongeren kan een aantal conclusies worden getrokken: •
•
Het concept van de uitgaanskernen wordt door jongeren goed begrepen en sluit aan bij hun behoefte. Vaak hebben zij geen vooropgezet plan bij het uitgaan, maar verplaatsen zich tussen verschillende horecazaken en clubs naarmate de avond vordert. Het gebied tussen de uitgaanskernen wordt nu als stil en luguber ervaren en publiek verplaatst zich vaak niet tussen de verschillende kernen. Voor specifiek aanbod zijn jongeren wel bereid te reizen, zowel binnen de stad als naar steden als Rotterdam en Amsterdam.
•
Sociale veiligheid wordt erg belangrijk gevonden. Op het gebied van ongewenst gedrag hebben veel jongeren helaas wel eens iets meegemaakt. Er is dan ook een grote behoefte aan ‘codewoorden’ of meer in het algemeen handelingsperspectief bij horecapersoneel.
Verschillende groepen jongeren lijken niet te mengen. Met name tussen internationale studenten en lokale jongeren wordt een kloof ervaren, die beide groepen als ongewenst ervaren.
•
Jongeren weten vaak niet goed wat er te doen is in de nacht. Dit is voor een deel ook perceptie: soms weten ze wel goed wat er te doen is, maar hebben ze het idee hebben dat ze een deel missen. De bestaande communicatiekanalen zijn onbekend of sluiten niet aan bij hun behoefte waardoor jongeren niet worden bereikt.
•
Er lijkt onder jongeren geen duidelijke voorkeur te zijn voor andere sluitingstijden. De huidige sluitingstijden worden goed begrepen en sluiten meestal wel aan bij de behoefte van jongeren, maar voor sommige activiteiten zouden zij langer door willen gaan. Opvallend genoeg is er ook grote behoefte onder jongeren om eerder te beginnen. Hier ligt een kans voor horeca-ondernemers om op in te springen met nieuwe concepten. Binnen de huidige regelgeving is dit namelijk gewoon mogelijk.
Nachtvisie Den Haag
65
Het vervoer van en naar de uitgaanslocatie is voor jongeren erg belangrijk. Zeker als er alcohol in het spel is, is verkeersdeelname gevaarlijk of ongewenst. Op afgelegen uitgaanslocaties speelt het aspect van onveiligheid een rol. Er is een grote behoefte aan openbaar vervoer in de nacht. Zowel binnen Den Haag als tussen de andere grote steden.
•
66
Met deze Nachtvisie willen we een aantal beleidswijzigingen en acties voorstellen, waarmee een impuls aan de nacht gegeven wordt. Met het vaststellen van deze nachtvisie stelt de gemeenteraad deze beleidswijzigingen vast. In dit hoofdstuk gaan we daar nader op in.
Tijdelijke nachtontheffingen buiten de uitgaanskernen Een van dé grote knelpunten is het gebrek aan locaties. Er zijn plekken in de stad waar het in potentie mogelijk is om zonder overlast voor omwonenden nieuwe initiatieven voor nachtcultuur te ontwikkelen, zie hiervoor bijvoorbeeld de kansrijke locaties uit de locatiescan. Deze plekken bevinden zich voor het overgrote deel buiten de uitgaanskernen en kunnen nu dus niet als zodanig gebruikt worden.
Nachtvisie Den Haag
Het is in principe mogelijk om zowel tijdelijke als permanente nachtontheffingen te verlenen. Er wordt dan standaard gekeken of er geen sprake is van onaanvaardbare aantasting van het woon- en leefklimaat. Ons beleid is sinds het vaststellen van de uitgaanskernen in 2000 dat er geen nieuwe permanente nachtontheffingen worden verleend en dat het uitgaansleven zich dient te concentreren in deze uitgaanskernen. Daar stappen we nu vanaf: we gaan nieuwe nachtontheffingen verlenen buiten de uitgaanskernen. Uit de evaluatie van de vijf verleende nachtontheffingen in 2019 (zie pag. 30) is gebleken dat de dancescene niet de impuls heeft gekregen die beoogd was. Daarom stellen we nu andere voorwaarden aan het verlenen van nieuwe nachtontheffingen om ervoor te zorgen dat op de
68
geschikte locaties kwalitatief goede initiatieven tot stand komen. We kijken, naast de gebruikelijke toets op de gevolgen voor het leefklimaat, naar de volgende voorwaarden: •
•
• •
• • •
•
69
07 Actieplan
•
Met deze voorwaarden kunnen we sturen op gewenste concepten en leggen we een goede basis voor de ontwikkeling van nieuwe locaties voor nachtcultuur, zonder dat dit ten koste gaat van het woon- en leefklimaat. Op grond van de Algemene wet bestuursrecht kunnen belanghebbenden, zoals omwonenden, in bezwaar gaan tegen het verlenen van de nachtontheffing. We verlenen deze nieuwe nachtontheffingen op tijdelijke basis voor vijf jaar, met een evaluatiemoment na vier jaar. Wanneer uit deze evaluatie blijkt dat de exploitatie nog steeds voldoet aan de gestelde voorwaarden, zal de nachtontheffing weer met vijf jaar worden verlengd. Bij de evaluatie zal de politie en ODH worden betrokken. Wanneer uit de evaluatie blijkt dat de exploitatie niet meer aan de voorwaarden voldoet, wordt de nachtontheffing niet verlengd. De nachtontheffing kan op ieder moment door de burgemeester worden ingetrokken op basis van de intrekkingsgronden in de APV. Er is geen maximum aantal vergunningen, zolang er aan de bovenstaande voorwaarden wordt voldaan.