RIS319402 Notulen Raad 20 juni 2024

Motie I.2 GL Veilig verkeer op alle bedrijventerreinen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 20 juni 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Gebiedskaders ZKD, Fruitweg en Uitenhagestraat (RIS318669). Overwegende, dat: ▪ 30 km/u een aanzienlijk lagere kans geeft bij een aanrijding voor een verkeersdeelnemer om te overlijden; ▪ op veel bedrijventerreinen geen vrij liggend fietspad ligt, terwijl er wel 50 km/u mag worden gereden. Constaterende, dat: ▪ de ambitie van de stad is om nul verkeersdoden te hebben; ▪ bedrijventerreinen zoals ZKD ook worden gebruikt als straat race parcours, inclusief bijbehorende ongelukken; ▪ het gemeentelijk beleid is om een vrij liggend of breed fietspad te hebben op straten waar 50 km/u mag worden gereden. Verzoekt het college: ▪ om bij herinrichting de straten op bedrijventerreinen op te waarderen naar 30 km/u of een vrij liggend fietspad aan te leggen; ▪ bij lange, rechte wegen op bedrijventerreinen tijdelijke snelheid verlagende maatregelen aan te leggen om racen tegen te gaan. En gaat over tot de orde van de dag.

17

Motie I.3 GL Voor wie doen we het? De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 20 juni 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Gebiedskaders ZKD, Fruitweg en Uitenhagestraat (RIS318669). Overwegende, dat: ▪ het UWV in haar regionale arbeidsmarktprognose (juni 2024) constateert dat een aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt zich voor doet; ▪ het Rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkeling 2050: gematigde groei (januari 2024) bij de ruimtevraag voor o.a. wonen en werken concludeert dat niet alles meer kan en er duidelijk keuzes gemaakt worden welke economie men wil hebben in Nederland voordat keuzes worden gemaakt over de ruimte; ▪ in het programma bedrijfshuisvesting (RIS318690) het college bij de uitwerking van het hoofddoel stelt dat de Haagse groei in balans moet zijn “…, met voldoende mogelijkheden voor bestaande en nieuwe inwoners om in de stad te werken en voor ondernemers en organisaties om in de stad te starten en te groeien. Economische bloei draagt bij aan werkgelegenheid en een sociale, duurzame en innovatieve stad.” ▪ De Regionale Arbeidsmarktprognose 2024-2025 Haaglanden van het UWV constateert dat: “De arbeidsmarkt is nog steeds gespannen.

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek waren er in het eerste kwartaal van 2024 nog altijd 110 vacatures per honderd werklozen.” Constaterende, dat: ▪ de Rekenkamer Den Haag in haar rapport uit 2019 “Tel uit je winst” als deelconclusie had dat “Het ontbreekt aan heldere, door de raad vastgestelde, kaders waarin concreet is gemaakt wat de raad met het economisch beleid wil bereiken en op basis waarvan de raad kan controleren of dit bereikt wordt.” ▪ het doel van het programma Bedrijfshuisvesting en de doelen die zijn opgenomen in de genoemde Gebiedskaders nog niet SMART geformuleerd zijn en er nog veel onbekend is over hoe extra ruimte voor bedrijventerreinen gaat bijdragen aan de genoemde doelen in Den Haag. Verzoekt het college: ▪ een kwalitatieve en kwantitatieve analyse te maken in Den Haag en Haaglanden om aannemelijk te maken hoe de drie gebiedskaders zullen bijdragen aan de volgende doelen uit het programma bedrijfshuisvesting: o voldoende mogelijkheden voor bestaande en nieuwe inwoners om in de stad te werken; o voldoende mogelijkheden voor ondernemers en organisaties om in de stad te starten en te groeien.

En hoe de drie gebiedskaders zullen bijdragen aan het derde doel van de bedrijfshuisvestingsstrategie: “het bijdragen aan de duurzaamheidsopgave” ▪ bij het eerste doel ook inzichtelijk dan wel aannemelijk te maken hoe meer vierkante meters bedrijventerreinen de werkgelegenheid in Den Haag helpt, gegeven de huidige krapte op de arbeidsmarkt. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Het hele debat hebben we natuurlijk in de commissie gevoerd. Dat was ook een goed debat. Ik zou dat vanaf de kant van Hart voor Den Haag graag willen afronden met een viertal moties. Ons heeft het gerucht bereikt dat Dekkershoek een beetje verslonst en eigenlijk niet meer helemaal bijgehouden wordt, omdat er misschien plannen zijn om daar op een gegeven moment woningbouw te ontwikkelen. Dat gerucht heb ik gehoord en is tot ons gekomen. Ik 18

heb dat ook van verschillende kanten dáár gehoord, maar om dat gerucht de wereld uit te helpen, zouden we graag een motie willen indienen die het college verzoekt te garanderen dat Dekkershoek als bedrijventerrein behouden blijft. Dan kunnen we de geruchten de wereld uit helpen. Andrew van Esch (D66). Een interessante motie van Hart voor Den Haag. Hij heeft geruchten gehoord. Ik hoor ook niet altijd alles, maar om nou voor de eeuwigheid te zeggen dat daar niet gewoond mag worden … Kunt u dat niet beperken tot een bepaalde periode van vijf of acht jaar? De voorzitter. Het debat gaat plaatsvinden over een niet ingediende motie, maar dat hebben we hier vaker gezien. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Deze motie heb ik toch ingediend? Ja, die is bij dezen ingediend. De heer Van Esch vraagt of we dat voor eeuwig vast moeten leggen. Wat mij betreft wel. We hebben een tekort aan bedrijfsruimte in deze stad. Als je wonen gaat toestaan en dat je daar dus iets vanaf gaat snoepen, komt het nooit meer terug. In een stad die groeit - daar is meneer Van Esch met zijn partij een groot voorstander van - zullen we toch bedrijventerreinen nodig hebben om ook banen te scheppen. Als we daar nu aan gaan knabbelen en zeggen dat Dekkershoek misschien ooit een keer een woongebied kan worden … Nee, dat gaan we dus niet doen. Met deze motie kunnen we dat mooi oplossen.

De tweede motie die ik graag wil indienen, is de motie Handhaaf bestemmingsplan, die het college verzoekt om een goed vestigingsklimaat op het bedrijventerrein te ontwikkelen en te behouden door alle bedrijven die in strijd met het bestemmingsplan/Omgevingswet handelen aan te schrijven en vervolgens ook handhavend op te treden. Deze motie is medeondertekend door de heer Van den Goorbergh van de Haagse VVD. De derde motie is de motie Sleep weesauto's weg, met als dictum: verzoekt het college om in de (scope van artikel 5.4 of 5.5) van de APV op te nemen dat voertuigen waarvan de APK langer dan twee maanden is verlopen en/of niet meer verzekerd zijn, op basis van deze artikelen weggesleept kunnen/zullen worden. De laatste motie is de motie Vergunningsplicht autobranche op bedrijventerreinen, die het college verzoekt om voor de bedrijventerreinen waar een gebiedskader voor wordt vastgesteld, een vergunningsplicht in te voeren voor alle bedrijven die actief zijn binnen de automotivebranche en hiertoe ook een inspraakavond te organiseren. De voorzitter. Door de heer Sluijs worden de volgende moties (I.4 HvDH, I.6. HvDH en I.7 HvDH) ingediend:

Motie I.4 HvDH Behoud Dekkershoek De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 20 juni 2024 ter bespreking van het voorstel van het college inzake Gebiedskaders ZDK, Fruitweg en Uitenhagestraat. Constaterende, dat: • ons het gerucht bereikte dat de gemeente op termijn op Dekkershoek woningen wil bouwen. Overwegende, dat: • Dekkershoek een unieke locatie is voor kleinschalige bedrijven, met name in de circulaire- en maakindustrie; • deze bedrijvigheid volledig aansluit bij de visie van de Belangenvereniging Bedrijven ZKD; • het behoud van Dekkershoek als bedrijventerrein van groot belang is voor de lokale economie en werkgelegenheid. Verzoekt het college: • te garanderen dat Dekkershoek als bedrijventerrein behouden blijft. 19

En gaat over tot de orde van de dag. Motie I.6 HvDH Sleep weesauto’s weg De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 20 juni 2024 ter bespreking van het voorstel van het college inzake Gebiedskaders ZDK, Fruitweg en Uitenhagestraat. Constaterende, dat: • er, ondanks de vele meldingen bij 14070 inzake weesauto’s, nog steeds ruim 200 ‘weesauto’s’ op het ZKD staan die structureel parkeerplekken bezet houden en het straatbeeld van het bedrijventerrein een verloederde uitstraling geven. Overwegende, dat: • veel van deze voertuigen een APK hebben die langer dan twee maanden is verlopen en/of niet meer verzekerd zijn; • voertuigen waarvan de APK langer dan twee maanden verlopen is en/of niet meer verzekerd zijn in andere gemeenten wel worden weggesleept. Verzoekt het college: • om in de (scope van artikel 5.4 of 5.5) van de APV op te nemen dat voertuigen waarvan de APK langer dan twee maanden is verlopen en/of niet meer verzekerd zijn, op basis van deze artikelen weggesleept kunnen/zullen worden. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.7 HvDH Vergunningplicht autobranche op bedrijventerreinen De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 20 juni 2024 ter bespreking van het voorstel van het college inzake Gebiedskaders ZDK, Fruitweg en Uitenhagestraat. Constaterende, dat: • er binnen de automotive-branche helaas een grote groep ondernemers bestaat die de regels niet zo nauw neemt, hetgeen veel overlast maar ook oneerlijke concurrentie veroorzaakt; • de automotiv-branche ook elders in het land oververtegenwoordigd is in de ondermijningcijfers; • de burgemeester in het commissiedebat bestuur op 21 juni stelde dat bedrijventerreinen zouden ’opknappen van een vergunningplicht’.

Overwegende, dat: • de gebiedskaders van ZKD, de Fruitweg en de Uitenhagestraat mede tot doel hebben om een toekomstbestendig bedrijventerrein te realiseren waar vastgoedeigenaren samen met de ondernemers een bijdrage kunnen leveren aan het realiseren van de zeer gewenste extra vierkante meters bedrijfsruimte; • een vergunningplicht voor de automotive-branche op de genoemde bedrijventerreinen, direct meer zicht geeft op de branche en duidelijk maakt wat voor vlees we in de kuip hebben; • een vergunningplicht voor de automotive-branche een Bibob-procedure mogelijk maakt en de mogelijkheid biedt om, na controles, dwangsommen op te leggen, de vergunning in te trekken of bedrijven zelfs te sluiten; • de gemeente Rijswijk, nadat uit een stevige analyse bleek dat automotivebedrijven fors oververtegenwoordigd zijn in de ondermijning-cijfers, al in 202o een vergunningplicht heeft ingevoerd (https://magazines.riec.nl/codegeel/2020/08/autobranche20

rijswijk#:~:text=Waarom%20wordt%20de%20autobranche%20zo,om%20geld%20mee%20te %20verdienen); Van mening, dat: • juist omdat Rijswijk een vergunningplicht heeft ingevoerd voor de automotive-branche, Den Haag niet achter kan blijven omdat we ons niet aan de indruk kunnen onttrekken dat een deel van de huidige problematiek binnen de branche voortkomt uit een waterbedeffect. Verzoekt het college: • om voor de bedrijventerreinen waar een gebiedskader voor wordt vastgesteld, een vergunningsplicht in te voeren voor alle bedrijven die actief zijn binnen de automotivebranche en hiertoe ook een inspraakavond te organiseren. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Sluijs, daartoe gesteund door de heer Van den Goorbergh, wordt de volgende motie (I.5 HvDH) ingediend:

Motie I.5 HvDH Handhaaf bestemmingsplan De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 20 juni 2024 ter bespreking van het voorstel van het college inzake Gebiedskaders ZDK, Fruitweg en Uitenhagestraat. Constaterende, dat: • er op ruim twintig adressen op bedrijventerrein ZKD, bedrijven actief zijn die in strijd zijn met het geldende bestemmingsplan. Overwegende, dat: • deze adressen – door het uitblijven van handhaving – een broeinest kunnen vormen voor andere malafide praktijken; • handhaving van het bestemmingsplan een basisvoorwaarde is om oneerlijke concurrentie tegen te gaan; • ondernemers die via een formele vergunningaanvraag een verzoek indienen om activiteiten op te starten die in strijd zijn met het bestemmingsplan (terecht) altijd een afwijzing van de gemeente Den Haag krijgen, • er vastgoedeigenaren en ondernemers zijn die niet willen investeren in een toekomstbestendig bedrijventerrein – en mogelijk vertrekken – als deze rechtsongelijkheid blijft bestaan. Verzoekt het college: • om een goed vestigingsklimaat op het bedrijventerrein te ontwikkelen en te behouden door alle bedrijven die in strijd met het bestemmingsplan/Omgevingswet handelen aan te schrijven en vervolgens ook handhavend op te treden. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter.

Normaal gesproken zou de heer Sewtahal hierover het woord voeren, maar hij is vanwege een ongeluk op zijn werk zojuist met spoed vertrokken. Ik zal proberen om hem hier zo goed mogelijk te vervangen. Het is goed dat we het vandaag hebben over een aantal bedrijventerreinen in onze stad. Zij zijn essentieel voor onze werkgelegenheid. Alleen in Den Haag gaat het al om ongeveer 40.000 banen, in het bijzonder werkgelegenheid voor praktisch opgeleiden. Ze zijn voor ons dan ook van groot belang. Denk aan de stadsverzorgende economie, zoals de garage en 21

de loodgieter. We steunen de ambitie van het college om bedrijventerreinen te verdichten en te versterken dan ook van harte. We hebben al vaker aandacht gevraagd voor betaalbare bedrijfsruimte in de stad. We zijn dan ook blij met de toezegging van het college dat we hier in het najaar meer over horen, waarbij ook ons voorstel voor de werkcorporaties zal worden meegenomen. Naast werkgelegenheid zijn bedrijventerreinen ook belangrijk voor onze circulaire ambities, omdat we in 2030 als stad volledig circulair willen zijn. Om onze grondstoffen te hergebruiken en bijvoorbeeld apparaten te repareren, hebben we gewoon ruimte nodig. Het college erkent dit ook, onder andere in de Werkagenda Circulaire Economie 2023-2026, maar we zien dit voor ons nog onvoldoende terug in de fysieke plannen voor de stad. Vandaar een motie die onze fractievertegenwoordiger mevrouw Cammelbeeck heeft voorbereid; het is fijn om dat nog tot aan de zomer namens haar te kunnen doen. Het dictum luidt: verzoekt het college in de nog op te stellen gebiedskaders en verdere uitwerking de ambities voor een circulaire economie ruimtelijk te vertalen en in de volgende rapportage over het programma Bedrijfsruimte stadsbreed aan te geven wat kansrijke locaties zijn om ruimte te maken voor de circulaire economie. De voorzitter. Door de heer Ahraui wordt de volgende motie (I.8 PvdA) ingediend:

Motie I.8 PvdA Geef ruimte aan een circulaire economie De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 20 juni 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Gebiedskaders ZKD, Fruitweg en Uitenhagestraat. Constaterende, dat: • gemeente Den Haag de ambitie heeft om in 2030 voor de helft en in 2050 volledig circulair te zijn; • het college de ciculaire ambities heeft vertaald in een Werkagenda Circulaire Economie 20232026 (RIS318675); • het planbureau voor de leefomgeving in 2023 concludeerde dat ruimtelijk beleid van belang is voor een succesvolle en soepele transitie naar een circulaire economie; • in het programma Bedrijfshuisvesting (RIS318690) ook wordt genoemd dat de circulaire ambities vragen om ruimte; • in de werkagenda 2023-2026 als actie staat opgenomen om ruimte te vinden voor circulaire bedrijvigheid. Overwegende, dat: • de circulaire economie zorgt voor banen en bedrijven onder andere doordat er meer producten gerepareerd, schoongemaakt of opgeknapt moeten worden. • in het gebiedskader ZKD de circulaire ambities ruimtelijk zijn vertaald door bijvoorbeeld ruimte voor een circulaire bouwhub • bij Uitenhagestraat en Fruitweg circulaire processen en ambities worden benoemd maar geen ruimtelijk weerslag krijgen op de terreinen. • op stadsniveau nog een ruimtelijke vertaling van de circulaire ambities ontbreekt.

Verzoekt het college: • in de nog op te stellen gebiedskaders en verdere uitwerking de ambities voor een circulaire economie ruimtelijk te vertalen. • in de volgende rapportage over het programma Bedrijfsruimte stadsbreed aan te geven wat kansrijke locaties zijn om ruimte te maken voor de circulaire economie. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Martin van den Goorbergh (VVD). Voorzitter. De VVD is van mening dat de gebiedskaders een goede eerste stap zijn naar een gedegen uitbreiding en hervitalisering van deze bedrijventerreinen, de 22

bedrijvigheid en de daarmee gelijk oplopende werkgelegenheid. In het ZKD zullen door andere bouw, vooral in de hoogte, nieuwe vierkante meters worden gerealiseerd, waarbij kennis moet worden opgedaan over hoe dat verder in Nederland of in het buitenland, bijvoorbeeld in Japan, wordt gerealiseerd. Daarbij vindt de zwaardere industrie, de maakindustrie, vooral op de begane grond plaats en kunnen op de verdiepingen meer de stadsverzorgende bedrijven en lichte industrie komen. Wel is het van het grootste belang om de ondernemers en de ondernemersvertegenwoordigende gremia maximaal te laten participeren en om gebruik te maken van hun kennis van het gebied en de gewenste mix van bedrijvigheid. Kan de wethouder toezeggen om dit zo snel mogelijk in gang te zetten? Tevens maken wij ons zorgen over met name het ZKD met betrekking tot de bedrijven die gevestigd zijn en niet aan het bestemmingsplan voldoen. Daar hebben we zojuist samen met de heer Sluijs van Hart voor Den Haag een motie over ingediend. Andrew van Esch (D66). Voorzitter. Er is al veel gezegd over dit voorstel voor de Gebiedskaders ZKD, Fruitweg en Uitenhagestraat.

Het was een lang proces, maar Den Haag laat nu zien dat het niet alleen om bouwen voor wonen gaat, maar dat er ook goed wordt nagedacht over voldoende bedrijfsruimte in de stad, die goed georganiseerd is, duurzaam wordt uitgevoerd en ook voldoende arbeidsplaatsen kan bieden. Die hebben we in deze regio nodig voor mensen die nog thuis of op school zitten. Het mkb is nog steeds de motor van onze economie. Mijn fractie is blij dat het college met deze gebiedskaders vormgeeft aan een visie die breed gedragen wordt. Dank aan de collega's voor de vele moties, die mijn fractie met een positieve blik heeft gelezen. We wachten even af hoe het college gaat reageren. We houden het dus nog even spannend. De voorzitter. Wij nemen ons als leden van het college voor om vandaag extra kort en bondig te zijn. Dat geldt dus ook voor mijzelf. Ik moet straks ook op een motie reageren. Dat is geregeld. Wethouder Bruines (D66). Voorzitter. Ik wil graag eerst de vraag van de VVD beantwoorden. Een zo goed mogelijke participatie en gebruikmaken van de kennis zeg ik graag toe. Dat hebben we in de fase tot nu toe gedaan en we zullen dat ook doen in de uitwerking van de gebiedskaders tot ontwikkelprogramma's, die overigens ook aan u worden voorgelegd. Daar komen we ongetwijfeld nog op terug. Dank voor het goede debat en gesprek dat we in de commissie hebben gehad.

Ik loop graag de ingediende moties langs, te beginnen bij de motie van GroenLinks over de kwalitatieve en kwantitatieve analyse. Ik zal het hele dictum niet nog eens voorlezen. U begrijpt dat wij het als college ook belangrijk vinden om goed te monitoren of de doelen worden bereikt en behaald. Het is ook goed om te kunnen besluiten op basis van data, cijfers, kennis en inzicht. We zullen hierover graag in voortgangsrapportages rapporteren. Met de analyse en de monitoring kunnen we prima uit de voeten. Ik kan deze motie dus met plezier aan de raad laten. Dan het meerlaags gebruik als standaard. Het college heeft zeker ook een hoge ambitie op het punt van meerlaags bouwen op bedrijventerreinen. Het hangt natuurlijk ook een beetje af van het type bedrijf, de locatie en de kosten en ook van de vraag of wij als gemeente daadwerkelijk invloed kunnen uitoefenen, want wij zijn natuurlijk niet altijd de bouwer. Maar waar wij hierop kunnen sturen en kunnen enthousiasmeren, zullen we dat zeker doen. Het landelijke Besluit Bouwwerken Leefomgeving is nog nieuw. We gaan dus ook zeker kijken hoe we dat kunnen toepassen en kunnen gebruiken. Monitoren en rapporteren gaan we doen in de voortgangsrapportages. Het college kan dus zeer goed met deze motie uit de voeten en kan de motie dus aan de raad laten.

GroenLinks heeft ook een motie ingediend over veilig verkeer op alle bedrijventerreinen en een 30 kilometerzone. Daarop zal collega Kapteijns straks reageren. Dan de motie Behoud Dekkershoek van Hart voor Den Haag. De geruchten zijn ons niet bekend. Ik heb vanmorgen zelfs nog even nagegaan of daar ergens een idee over is. Dat is in ieder geval binnen het hele stadhuis niet bekend. In het uitgangspunt van het Programma Bedrijfshuisvesting en het voorliggende gebiedskader voor dit gebied staat 'bedrijventerrein' en niet 'woningen'. En hier geldt ook de motie 'Geen woningen, tenzij'. We geven daarmee dus al aan dat er geen woningen in Dekkershoek gerealiseerd kunnen worden. Formeel is deze motie daarmee overbodig, maar zij is ook in lijn met het beleid dat hier wordt voorgesteld.

23

Hart voor Den Haag vraagt om handhaving van het bestemmingsplan. Het college is op de hoogte van enkele overtredingen. Of het er nou twintig zijn die echt tegen het bestemmingsplan ingaan of dat er andere vormen van illegaliteit zijn, er zijn gevallen bekend. Wij willen daar ook op handhaven. Het is wel zo dat we ook naar de capaciteit moeten kijken. In eerste instantie gaat het dus vooral om handhaven als meldingen worden gedaan van overlast of fout gebruik, maar we zijn het eens met de lijn dat er gewoon moet worden voldaan aan het bestemmingsplan. We zullen daar ook in de verdere ontwikkelingen zeker aandacht voor hebben. Collega Barker zal preadviseren over de motie over het wegslepen van weesauto's. De burgemeester zal preadviseren over de motie over de vergunningsplicht. Tot slot de motie Geef ruimte aan een circulaire economie van de Partij van de Arbeid. Dat is een van de prioritaire activiteiten binnen het programma. We krijgen gelukkig steeds meer inzicht in wat die circulaire economie is, hoeveel ruimte ze vraagt en wat ze betekent. Ook de uitgekomen werkagenda geeft daar aanleiding toe. Als we de motie zo mogen interpreteren dat we rapporteren over de voortgang van dit proces en dat we dit, ook fysiek, in de volgende producten zo concreet mogelijk maken, kunnen we zeker met deze motie uit de voeten. Daarmee kunnen de motie aan de raad laten.

Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Even ter verduidelijking: begreep ik het goed dat ook de twee moties van Hart voor Den Haag aan de raad gelaten worden? Wethouder Bruines (D66). Ja, dat heeft u goed gehoord. Wethouder Barker (PvdD). Voorzitter. Ik ga in op de motie Sleep weesauto's weg. Het college erkent dat dit een probleem is en dat er geen goede juridische basis is. Als het college het dictum zo mag interpreteren dat het een opdracht is om te onderzoeken of het mogelijk is om dit, als het kan, te gaan doen, kunnen we het oordeel aan de raad laten. We moeten immers wel echt zeker weten dat dit juridisch kan. Daarbij moet ik wel vermelden dat de handhavingscapaciteit beperkt is. Het is dus niet per se een motie om de handhaving te intensiveren, want daar is gewoon te weinig capaciteit voor, maar als de motie wordt aangenomen, gaan we er in ieder geval mee aan de slag. Voorzitter: de heer Groenewold. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter. We houden het tempo erin. De motie Veilig verkeer op alle bedrijventerreinen komt eigenlijk net wat te vroeg. We zijn bezig met de nood- en hulpdienstenkaart. Die komt in Q3 naar uw raad toe. Daarbij zijn we overal in de stad aan het kijken waar naar 30 kilometer per uur gegaan kan worden. We zijn ook bezig met de netwerkstrategie, die ook na de zomer komt.

Ik denk dat beide stukken goede input zijn voor de vraag om te kijken of we ook op bedrijventerreinen de straten kunnen afwaarderen. Op dat punt zou ik GroenLinks dus willen vragen om de motie aan te houden. Ten aanzien van wat we nu al kunnen doen tegen het racen op bedrijventerreinen ben ik bereid om te onderzoeken welke tijdelijke verkeersmaatregelen genomen kunnen worden, want dit is echt een item, ook op het ZKD-terrein. Daar kan ik u desgewenst over informeren, maar ik zou willen verzoeken om de motie op dit moment aan te houden. Maarten de Vuyst (GroenLinks). Dan houd ik de motie tot Q3 aan, tot die netwerkanalyse en die noodhulproute. De voorzitter. Dank, met een deadline erbij; dat horen we niet vaak bij het aanhouden van een motie. Aangezien motie I.2 GL is aangehouden, maakt zij geen onderdeel meer uit van de beraadslaging. De heer Van Zanen. Voorzitter. Ik zal iets zeggen over motie I.7, de motie Vergunningplicht autobranche op bedrijventerreinen. Ik ben zeer enthousiast, maar dat weet de heer Sluijs ook. Ik wil dit ook heel graag. We zijn dus ook begonnen. U heeft al eerder een motie hierover ingediend. In een tussenbericht heb ik gemeld dat wij inmiddels bezig zijn met een verdiepend onderzoek ten aanzien van het ZKD. Daar heb ik formatie voor; dat is geregeld. Dat komt in Q3. U vraagt het nu ook voor de Fruitweg en de Uitenhagestraat.

Ik denk dat het mogelijk is om, als ik met die andere spullen kom, meteen te kijken naar de Fruitweg en de Uitenhagestraat, maar ik vraag u nu om de motie nog even 24

aan te houden tot in het derde kwartaal, want dan kan ik het overzien. Ik zeg daar wel bij dat ik nu dus wel middelen heb voor dit verdiepend onderzoek, zodat ik dat besluit kan nemen, maar dat ik geen middelen heb voor de echte uitrol, zeker naar de Fruitweg en naar de Uitenhagestraat, want u weet welke middelen ik heb, en daar zijn even andere prioriteiten. De voorzitter. Een kleine opmerking voor de interrupties. Ik zag als titel onder de burgemeester 'voorzitter van de raad' staan. Dat is hij natuurlijk ook, maar hij beantwoordt nu in de hoedanigheid van burgemeester en lid van het college. De tijd liep ook niet bij het college; zo zorgen we ook dat het college niet door de spreektijd heen gaat. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Een klein puntje van orde, wellicht handig voor de notulen: de destijds ingediende motie over de automotivebranche was van mijn fractie. De voorzitter. Dat is rechtgezet. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Dank voor het antwoord. Natuurlijk ook alle begrip voor de positie waar de burgemeester in zit. Het is ook fijn om te horen dat de ambitie er in ieder geval is.

Als we de motie zo kunnen uitleggen dat het ZKD de eerste plek wordt - er is in ieder geval een verdiepend onderzoek gedaan en u wilt het daar gaan uitrollen - en dat in ieder geval het onderzoek gedaan gaat worden naar de Fruitweg en de Uitenhagestraat, kunnen we er dan mee uit de voeten met elkaar? De heer Van Zanen. Ja, maar dan moet er wel even naar het verzoek worden gekeken, want in het verzoek staat gewoon: rol het uit. Dan moet u het dus echt anders vragen. Dan moet u ons verzoeken om iets te onderzoeken. Dan kan het wel. Anders gaat het echt verkeerd. Daarom vraag ik ook om de motie even aan te houden, want in het derde kwartaal heeft u dus meer argumenten om ons te vragen om dit te gaan doen óf minder argumenten, maar dan heb ik ook een goed verhaal. Dan neem ik nu 'gratis' - ja, tussen aanhalingstekens - de Fruitweg en de Uitenhagestraat mee. Ik denk dat dat helpt. Dan heeft u dat binnen. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Aanhouden bestaat officieel niet heel erg. Dan zou ik de motie op een later moment dus weer moeten indienen. Zo doen we dat hier officieel met elkaar. In de Kamer kan je een motie aanhouden, maar dat kan in de raad niet. Ik zit daar dus een beetje mee te dubben. Ik ga er nog heel eventjes mee stoeien.

Dan kom ik met iets waarmee de burgemeester uiteindelijk ook uit de voeten kan of we gaan de motie op een later moment indienen, maar daar ga ik naar kijken. De heer Van Zanen. Mag ik dan de suggestie doen dat mevrouw Klokkenburg even meekijkt? De voorzitter. Met deze cliffhanger sluiten we dit onderwerp af. De beraadslaging wordt gesloten.

Aan de orde is: J.

Voorstel van het college inzake Herontwikkeling Beatrijsstraat (RIS319025).

De beraadslaging wordt geopend. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Het college heeft nu met een beter onderbouwd voorstel geduid waar de extra kosten voor de Beatrijs vandaan komen en heeft toegelicht welk scenario dreigt als het voorstel voor de tweede keer wordt weggestemd. Laat ik duidelijk zijn: de SP is tegen het vermarkten van dit half afgebouwde bedrijfsverzamelgebouw. Het is goed voor de werkgelegenheid dat de gemeente bedrijfsruimten ontwikkelt waar de markt zelf niet in voorziet, maar we hebben echt grote vragen bij de aansturing van dit soort projecten. Het credo lijkt telkens om eerst stenen te stapelen, bijvoorbeeld omdat ergens een mooi subsidiebedrag te halen valt, en dan pas later na te denken over de exploitatie. 25

Dat moet in de toekomst echt anders. Zo vond mijn fractie het storend dat in de commissiebehandeling onze vraag hoe de toepassing van de verschillende huurtarieven gaat plaatsvinden, werd weggezet als 'een detailvraag'. Projecten moeten uiteindelijk getoetst worden aan hun oorspronkelijke belofte, zoals betaalbaarheid of het bieden van ruimte aan maakbedrijven. Zeker als het college plannen heeft voor een Haagse Investerings Maatschappij, moeten we leren van deze projecten. Daarom een motie, mede ingediend door mevrouw Gerritsen van de Partij voor de Dieren, de heer Ahraui van de Partij van de Arbeid en mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP, die het college verzoekt in het nog te verschijnen voorstel voor een Haagse Investerings Maatschappij concreet in te gaan op de lessen die zijn getrokken uit de projecten Beatrijs en Titaan en in het bijzonder in te gaan op de geleerde lessen als het gaat om het voorkomen van uitgelopen projectkosten en het sturen op de beoogde invulling en doelgroep, zowel door middel van de inrichting als de betaalbaarheid van de bedrijfsruimtes. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door mevrouw Gerritsen en de heer Ahraui, wordt de volgende motie (J.1 SP) ingediend:

Motie J.1 SP Leren van Titaan en Beatrijs De gemeenteraad van Den Haag, in vergadering bijeen op 20 juni 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake herontwikkeling Beatrijsstraat (RIS319025); constaterende, dat: ▪ twee gemeentelijke initiatieven voor bedrijfsverzamelgebouwen de afgelopen jaren tot veel politieke discussie hebben geleid in de raad, te weten de Titaan en de Beatrijs; ▪ het college bijna 15 miljoen investeerde in de ontwikkeling van de Titaan, die aanvankelijk langdurig door de gemeente zelf geëxploiteerd zou worden, maar uiteindelijk al snel met een negatief resultaat in de verkoop is gedaan; ▪ de ontwikkeling van de Beatrijs aanzienlijk duurder uitpakt dan gepland en deze kosten ook aan de toekomstige huurders worden doorberekend, wat de vraag oproept of de risico-analyse vooraf goed is gemaakt (bijvoorbeeld als het gaat om de saneringskosten); ▪ het college dit jaar nog met een concreet plan komt voor een Haagse Investerings Maatschappij; overwegende, dat: ▪ het voor de lokale werkgelegenheid wenselijk is dat het college een actieve rol inneemt in de ontwikkeling van bedrijfsruimten waar de markt niet in voorziet; ▪ er daarom serieuze lessen moeten worden getrokken uit de problemen die zijn ontstaan in de aansturing van de twee belangrijkste gemeentelijke projecten op dit gebied van de afgelopen periode; verzoekt het college: ▪ in het nog te

verschijnen voorstel voor een Haagse Investerings Maatschappij concreet in te gaan op de lessen die zijn getrokken uit de projecten Beatrijs en Titaan; ▪ in het bijzonder in te gaan op de geleerde lessen als het gaat om het voorkomen van uitgelopen projectkosten en het sturen op de beoogde invulling en doelgroep, zowel door middel van de inrichting als de betaalbaarheid van de bedrijfsruimtes, en gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. Het proces rond de herontwikkeling van het pand aan de Beatrijsstraat verdient geen schoonheidsprijs. Natuurlijk staat de Partij voor de Dieren achter de doelen van verduurzaming van panden en toevoeging van betaalbare bedrijfsruimte, maar het uitzetten van de enige Haagse vrijplaats en de uitgelopen projectkosten konden niet rekenen op ons 26

enthousiasme. Mijn fractie steunt de motie van de SP over lessen uit de Titaan en de Beatrijs dan ook van harte. Ook is er inmiddels zicht op een nieuwe locatie voor de oude gebruikers van het pand, maar daar gaan we het later nog verder over hebben. Mijn fractie roept het college echt op om beter beleid te gaan voeren en in een veel eerder stadium rekening te houden met gebruikers van panden die een nieuwe bestemming krijgen. Als gemeente moeten we oog hebben voor bijzondere initiatieven die opbloeien, ook op tijdelijke locaties. 'Tijdelijk' is niet hetzelfde als waardeloos. Kan de wethouder reflecteren op manieren om hiermee in de toekomst beter rekening te houden? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Begin april kreeg de raad een slordig en onvoorzien duur voorstel voor de Beatrijs onder hoge tijdsdruk voorgeschoteld. De wethouder maakte het ons hiermee erg moeilijk om het belang van de stad voor ogen te houden. Toch stemde de ChristenUnie/SGP destijds voor, niet omdat we geen bezwaren of twijfels hadden, maar omdat Moerwijk op deze plek gebaat is bij betaalbare bedrijfsruimte en allerminst bij een ruïne. Dat is nu niet anders, maar doordat de meerderheid van de raad toen het belang van een vrijplaats boven dat van de wijk leek te stellen en er een nieuw voorstel moest komen, wordt de prijs van de bedrijfsruimte alweer duurder.

Of de wijk en de toekomstige huurders daarmee geholpen zijn, is een retorische vraag. Maar laten we er dan als gemeenteraad nu wel voor kiezen om het belang van de wijk voorop te zetten en om met de betere onderbouwing van de wethouder in te stemmen met de ontwikkeling, zodat Moerwijk straks niet met een ruïne zit opgescheept maar een mooie plek heeft voor maakindustrie, gezondheid en ontmoeting. Andrew van Esch (D66). Voorzitter. Er is al het een en ander gezegd door collega's. Mijn fractie is tevreden met het vernieuwde voorstel en wil graag door met de herontwikkeling van het project Beatrijsstraat. Mijn fractie is ook blij dat er een oplossing is gevonden voor de Helicopter en de Samenscholing. Samen vrij broeden aan de Paviljoensgracht lijkt nu het plan. Van dit voorstel is mijn fractie meer dan blij, want zo is een mooie oplossing gevonden voor iets wat maar bleef knagen en plagen. Wel nog een kanttekening: ons bereikte het bericht dat de bewonersvereniging van het Centrum nog graag meer wil horen over de plannen. Ik roep het college dus op om hen niet te vergeten en om hen mee te nemen in de planvorming voor gebouw De Poort.

Het is aan ons om nu tijdens deze raadsvergadering een ferm besluit te nemen en de Beatrijsstraat te helpen aan een afgemaakt en klaargemaakt bedrijfsverzamelgebouw dat voldoet aan de wensen van de wijkbewoners en de ondernemers die er graag willen werken. D66 is helemaal voor. Wethouder Bruines (D66). Voorzitter. Er is een hoop hierover en over het proces tot nu toe te zeggen. Daar is ook het nodige over gezegd door degenen die het woord hebben gevoerd. Kortheidshalve kom ik gelijk bij de motie van de SP. Leren we van dit proces en misschien ook van andere plekken? Ik weet niet of de Titaan het beste voorbeeld is; daar kunnen we misschien van mening over verschillen, maar het college is natuurlijk altijd bereid om te leren van lessen. Ik zeg u ook graag toe dat wij daar op het moment dat wij bij u terugkomen over die Haagse Investerings Maatschappij, zeker op in zullen gaan. Over de beoogde invulling, de doelgroepen, verhuur en wat we nu van plan zijn bij de Beatrijs kom ik, zoals ik al heb toegezegd in de commissie, zo snel mogelijk naar u toe met de verdere uitwerking. Ten aanzien van de motie zullen we dan inderdaad ook die te leren lessen aangeven: wat moeten we in het opzetten van een proces op welk moment weten om daar de goede besluiten over te kunnen nemen? Daar ging de discussie immers over. Wat dat betreft kan het college de motie dus aan de raad laten.

De Partij voor de Dieren zei nog: let vooral ook op tijdelijkheid, het gebruik van panden en hoe je daar vervolgens mee omgaat. Dat onderwerp kunnen we bespreken bij de Vastgoednota, die eraan komt en waarin ook wordt ingegaan op hoe we komen tot besluiten over wat waar kan en hoe we omgaan met tijdelijkheid. Ik denk dat we die discussie daar verder kunnen voeren. We begrijpen de hierover gemaakte opmerking. D66 maakte een opmerking over de hieraan gelieerde discussie rondom de vrijplaats, mogelijk op de Paviljoensgracht. Daar spreken we volgens mij in de commissie nog over door. Wat de betrokkenheid van de omgeving betreft zullen daar zeker gewoon de reguliere paden worden gevolgd. De omgeving zal zeker een rol spelen in hoe we daar verder invulling en vorm aan kunnen geven.

27

Rachid Guernaoui (D66). D66 had het net over participatie. Dan moeten we toch ook de mogelijkheid openlaten dat er in dat gebouw iets anders komt dan wat u nu voorstelt? Wethouder Bruines (D66). Het voorstel voor de Beatrijs is nu om dat budget ter beschikking te stellen. Dat is wat hier nu voorligt. Volgens mij hebben we al afgesproken om op een ander moment over de Paviljoensgracht door te spreken, maar om daarop vooruit te lopen: het staat het college natuurlijk vrij om binnen de bestemming die er is, een bestemming aan een eigen pand te geven en daar de volgende stappen toe te zetten. Hoe dat dan verdergaat, zullen we dan verder bespreken. Rachid Guernaoui (D66). Dat begrijp ik, maar in uw brief over de Beatrijs staat dat u daar een bepaalde bestemming aan wilt geven. Als wij in gesprek gaan met de wijk, moeten we toch kijken of de wijk, de bewonersorganisatie en iedereen die daarbij betrokken is, misschien betere ideeën hebben? Ik neem aan dat het college daarvoor openstaat. Wethouder Bruines (D66). Volgens mij is dat niet wat nu op de agenda staat.

Wat het college betreft is dit aan de orde: als we die bestemming daaraan geven, wat betekent dat dan voor de buurt waar we op moeten letten en welke mitigerende maatregelen zouden er eventueel genomen moeten worden? Dat is wat mij betreft het onderdeel van de participatie, maar laten we daar in de commissie volgende week of wanneer dit ook aan de orde is, zeker op terugkomen. De voorzitter. Meneer Guernaoui, voor de laatste maal. Rachid Guernaoui (D66). U zegt dat het niet op de agenda staat, maar het staat in dat voorstel. De Paviljoensgracht staat in dat voorstel. Dat is ook het enige wat nu in dit voorstel gewijzigd is. Het staat dus wél op de agenda. Mijn vraag is heel simpel: gaan wij een participatietraject aan met de buurt, de bewoners et cetera om te kijken wat we daarmee kunnen of gaan we een participatietraject met de bewoners aan waarbij wordt gezegd dat daar wel broedplaatsen komen? Wethouder Bruines (D66). Het college stelt voor om daar een broedplaats en een vrijplaats in te richten. De participatie zal gaan over wat dat betekent voor de buurt en hoe we daar met elkaar mee omgaan. De voorzitter. Daarmee zijn we aan het einde van dit agendapunt gekomen. De beraadslaging wordt gesloten.

Aan de orde is: K. Voorstel van het college inzake Formalisering uitvoeringskrediet renovatie en uitbreiding Haags Historisch Museum (RIS318842). De beraadslaging wordt geopend. Voorzitter: de heer Van Zanen. Anthony Uduba (VVD). Voorzitter. Vandaag bespreken we de verbouwing van het Haags Historisch Museum, een mooi museum, dat het verhaal van de stad vertelt. Hiermee gaan we het Museumkwartier, het mooiste deel van Den Haag, versterken. Wat de Haagse VVD betreft is dit een goed idee, maar zoals ik al in de commissie zei, hadden we als fractie een déjà-vugevoel bij de behandeling van dit voorstel, want we hebben te maken met tijdsdruk, incomplete stukken en aanvullende stukken die daarna 36 uur van tevoren worden aangeleverd. Ik zou bijna denken: hebben we weer met Amare 2.0 te maken? Dan over de inhoud. Om verrassingen te voorkomen en te zorgen dat de raad goed geïnformeerd is, dien ik een motie in met als dictum: verzoekt het college na de uitwerking van het 28

uitvoeringsontwerp de raad schriftelijk te informeren over de uitkomsten hiervan en in deze rapportage specifiek in te gaan op de invloed van het uitvoeringsontwerp op de stel- en verrekenposten, de beprijzing van de risico's en een evaluatie van de risicobeheersing en de raad hierover uiterlijk zes weken na het bekendmaken van dit ontwerp te informeren. Mijn tweede motie gaat over de exploitatie. Het dictum luidt: verzoekt het college uiterlijk over drie maanden de raad te informeren met een exploitatiebegroting van het museum, met daarin meegenomen de bezoekersaantallen in relatie tot het worstcasescenario, het basecasescenario en het bestcasescenario en aan te geven wat dit betekent voor de exploitatie van het museum, welke financiële risico's er zijn en hoe het museum deze risico's gaat opvangen. De moties worden mede ingediend door de ChristenUnie en de SP. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik zie de moties nog niet in het systeem staan. Kunt u mij nog een keer uitleggen wat u met de worstcase- en de bestcasemotie beoogt? Anthony Uduba (VVD). Het museum heeft een onderzoek naar de bezoekersaantallen gedaan en gaat uit van 70.000, maar mijn fractie wil weten wat er gebeurt als het er 30.000, 50.000 of 70.000 worden. We willen aan de voorkant weten waar we mee te maken hebben. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik ben benieuwd naar de 30.000.

50.000 is het cijfer van de afgelopen jaren, ook voor corona. Is 50.000 in uw geval het worstcasescenario? Anthony Uduba (VVD). Dat is een goede vraag van mijn collega. Ik laat het graag aan het museum zelf over om in te vullen wat het de best case, de worst case en de base case vindt. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Ik snap waar u vandaan komt: u wilt niet een soort tweede Amare, maar de recette van de bezoekers is maar 18% of iets dergelijks. Gaat de motie dan niet heel ver? We willen ondernemen; we willen geen rapporten gaan zitten maken. Anthony Uduba (VVD). Dat ben ik deels met mijn collega eens, maar ik had dit bijvoorbeeld heel graag bij het dossier-Amare gehad, aan de voorkant. Dan hadden we geweten welke maatregelen de instelling zelf kan nemen als het anders uitpakt. Daar gaat het mij meer om. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Ik mag u graag, zoals u weet, en ik snap ook heel goed waar de motie vandaan komt. Maar om te vragen wat er gebeurt als er 30.000 mensen komen, terwijl er nu 50.000 komen … Snapt u wat ik bedoel? Dat is natuurlijk wel heel erg een 'wat als'-scenario. Ik denk dat dat gewoon niet werkbaar is voor het museum. Wat vindt u daarvan? Anthony Uduba (VVD). De uitvoerbaarheid is natuurlijk een belangrijk aspect.

Daarom heb ik contact gehad met het museum om te vragen of het dit kan aanleveren, want mijn fractie heeft dit nodig als randvoorwaarde om in te kunnen stemmen met dit voorstel. Ik ben blij dat ik gehoord heb dat het kan. Leonie Gerritsen (PvdD). Ook ik moest de moties snel opzoeken. Klopt het dat ze echt pas net zijn rondgestuurd? Ik moet het nog even snel lezen, maar wat is precies het gevolg als de moties aangenomen worden? Moeten we dan wachten met het krediet? Dat snap ik niet. Anthony Uduba (VVD). Het klopt dat de moties net rond zijn gestuurd. Ik heb de stukken ook net 36 uur van tevoren kunnen lezen. Vandaar mijn chagrijn naar het college, want dat is heel laat om als raadslid nog te kunnen lezen wat erin staat en om moties aan te kunnen leveren. Het spijt me dat het zo laat kwam. Wat zou er moeten gebeuren? Mijn fractie is op zich voor deze verbouwing, maar we willen wel aan de voorkant weten wat het precies betekent en waar de financiële risico's liggen, zowel voor de instelling zelf als voor ons als gemeente. Vandaar deze moties.

29

Leonie Gerritsen (PvdD). Dat begrijp ik, maar in een van de twee moties staat 'over drie maanden nog extra informatie'. Moet het dan op pauze totdat die informatie er is? Dat begrijp ik niet. Het is me niet helemaal duidelijk welke invloed dit heeft op het voorliggende voorstel. Anthony Uduba (VVD). Ik hoop dat we deze moties vandaag allebei kunnen aannemen. Daarmee zou ook het voorstel gewoon aangenomen kunnen worden. Deze moties hebben te maken met de informatieverschaffing aan de raad om te voorkomen dat we verrast worden en om te zorgen dat we op tijd weten waar mee we te maken hebben. De voorzitter. Meneer De Vuyst, de derde keer. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Dat ben ik met u eens, voorzitter. Ik ga toch nog even door over de andere motie. Dank voor de uitleg over waarom de moties zo laat zijn gekomen; daar heeft u ook gewoon een punt. Ik ga toch even door op de worstcase-, basecase- en bestcasescenario's en de getallen. 50.000 is het huidige aantal. Men gaat nu uit van 70.000; dat zou dan de base case zijn. Ik zou denken dat de worst case 50.000 is en dat de best case iets daarboven is. Is dat ongeveer de orde van grootte waar u zelf ook aan denkt? Anthony Uduba (VVD). Die getallen zijn natuurlijk arbitrair. Daarom laat ik het gewoon aan de instelling zelf om te kiezen wat zij de best case, de worst case en de base case vindt.

Ik hoop dat wij als raad hier soms ook gewoon in de achteruitkijkspiegel durven te kijken voordat wij besluiten nemen. De voorzitter. Door de heer Uduba, daartoe gesteund door mevrouw Arp en mevrouw Klokkenburg, worden de volgende moties (K.1 VVD en K.2 VVD) ingediend:

Motie K.1 VVD Duidelijkheid en Controle op Museumrenovatie De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 20 juni 2024, ter bespreking van agendapunt K, het voorstel van het college inzake Formalisering uitvoeringskrediet renovatie en uitbreiding Haags Historisch Museum (RIS318842). Overwegende dat: • het Haags Historisch Museum een belangrijke culturele instelling is die een grondige renovatie en uitbreiding ondergaat; • transparantie en risicobeheersing essentieel zijn voor een succesvolle uitvoering van het project; • de gemeenteraad tijdig geïnformeerd moet worden over de voortgang en de financiële en risico-technische implicaties van het uitvoeringsontwerp. Verzoekt het college: • na de uitwerking van het uitvoeringsontwerp (UO) de raad schriftelijk te informeren over de uitkomsten hiervan. Deze rapportage dient in te gaan op: 1. de invloed van het uitvoeringsontwerp op de stel- en verrekenposten; 2. een gedetailleerde beprijzing van alle risico’s in het project; 3. eventuele veranderingen in de risicobeheersing en kostenramingen. • deze rapportage uiterlijk zes weken na de uitwerking van het uitvoeringsontwerp aan de raad voor te leggen. En gaat over tot de orde van de dag.

30

Motie K.2 VVD Exploitatiebegroting Haags Historisch Museum na Verbouwing De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 20 juni 2024, ter bespreking van agendapunt K, het voorstel van het college inzake Formalisering uitvoeringskrediet renovatie en uitbreiding Haags Historisch Museum (RIS318842). Overwegende dat: • het Haags Historisch Museum een belangrijke culturele instelling is die na de renovatie en uitbreiding een verbeterde en toekomstbestendige exploitatie moet hebben; • het essentieel is om inzicht te krijgen in de financiële haalbaarheid en duurzaamheid van het museum na de verbouwing, rekening houdend met verschillende scenario’s voor bezoekersaantallen. Verzoekt het college: • uiterlijk over 3 maanden de raad te voorzien van een gedetailleerde exploitatiebegroting van het Haags Historisch Museum na de verbouwing; • in deze exploitatiebegroting uit te gaan van verschillende scenario’s voor bezoekersaantallen, waaronder een worst-case, base-case en best-case scenario; • per scenario te specificeren wat de financiële impact is op de exploitatie van het museum; • aan te geven welke maatregelen het museum zal nemen in het geval van een nadelige uitwerking van een scenario, om de financiële continuïteit te waarborgen. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Andrew van Esch (D66). Voorzitter.

Het tempo zit er lekker in. Vandaag is een feestdag, want dit college en wij met z'n allen gaan weer veel geld investeren in cultuur in Den Haag. Mijn fractie is ervan overtuigd dat dit voorstel voor een uitvoeringskrediet voor de renovatie van het Haags Historisch Museum het gaat halen. Dit is immers een museum dat gaat over Hagenaars en Hagenezen, over iedereen die hier woont en heeft gewoond, over iedereen die deze stad groot en grootser heeft gemaakt, over een stad die uniek is in de wereld en waar we graag een uithangbord voor hebben bedacht op een van de mooiste plekken van de stad en ons land, aan de Hofvijver, met zicht op de oorsprong van Den Haag en op wat straks weer het centrum van onze nationale politiek wordt. Het museum vertelt het verhaal over onze stad, onze trots en onze veelzijdigheid. Het enige museum dat over Den Haag gaat, vraagt om een renovatie en om een uitvoeringskrediet van pak 'm beet € 17,5 mln. Met plezier steunt D66 dit voorstel. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik deel de woorden van de heer Van Esch en ik snap zeker de woorden van de heer Uduba, zonder meer. Wij van Hart voor Den Haag zijn heel blij met deze verbouwing. Het Haags Historisch moet klaargemaakt worden voor de toekomst. Ik heb een persoonlijke rondleiding gehad van de directeur.

Ik wil niet zeggen dat ik kwispelend naar buiten liep, maar ik was echt ongelofelijk onder de indruk van de ideeën, de visie en dergelijke. Ik begrijp ook de zorgen over de kosten; die zorgen hebben wij natuurlijk ook. Die hebben we al in de commissie besproken. De wethouder heeft ons verzekerd dat het geen tweede Amare wordt. Als zij dat zegt, is dat zo; zo is het nu eenmaal. Maar we hebben zeker wel zorgen. De netcongestie was een van de dingen waar we graag meer over wilden weten. Stedin heeft aangegeven dat er de eerste vijf tot tien jaar qua stroom niet voldoende vermogen kan worden geleverd. Die herverdeling van aansluitingen en het gebruik van batterijen vinden wij nog steeds wat onduidelijk. Daar zou ik dus toch nog iets meer verduidelijking over willen krijgen van de wethouder: welke gevolgen heeft dat voor de bedrijfsvoering?

31

Dit alles gezegd hebbende deel ik de mening van de heer Van Esch van D66. Wij wensen het Haags Historisch een gouden toekomst. Voor pop-upuitingen heb ik al eerder de cultuurtram genoemd. Die komt er binnenkort aan. Misschien is het leuk om daar iets mee te doen. De voorzitter. Het houdt maar niet op met het gekwispel, begrijp ik. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. Allereerst realiseerde ik me in de voorbereiding dat ik snel moet zijn om de tentoonstelling van Haagse Harry in het Haags Historisch Museum nog mee te krijgen. Dan neem ik meteen collega Isabel Bos mee om te vertalen waar dat nodig is; ze had afgelopen maandag immers de hoogste score van alle politici bij het Haags Dictee. Daar was ik heel trots op; dat mogen we best even noemen. (Geroffel op de tafels) Maarten De Vuyst (GroenLinks). Er is een stevig bedrag nodig om het Haags Historisch te renoveren en tegelijkertijd te verduurzamen. We hopen als GroenLinks dan ook dat door een aantal investeringen die we nu doen, volgende renovaties financieel minder fors hoeven te zijn en dat het echt voor een lange tijd is; de eeuwigheid is misschien wat lang. De vorige renovatie was immers in 2005.

We zullen allen het Haags Historisch Museum moeten missen in de tijd dat het zal sluiten voor deze renovatie en uitbreiding, maar het is interessant dat het Atrium voor twee stukken een tijdelijke tentoonstellingsruimte kan vormen. Dat vind ik een leuke, creatieve gedachte, net als dat er meer ingezet gaat worden op Haagse cultuureducatie. Ik heb net met belangstelling gekeken naar de moties van de VVD. Het was geen kritiek dat ze laat waren. Het zijn moties die je even op je moet laten inwerken. Ik ga ook met belangstelling naar de antwoorden van de wethouder luisteren, zeg ik tegen de VVD, want ik snap wel dat je bij zo'n groot project de risico's goed ondervangen wilt hebben. We zien voldoende grote projecten die later toch weer een bijstelling van de scope moeten krijgen. Ik snap dus waar de VVD vandaan komt. Ik kan alleen nog even geen kleur bekennen. Daarvoor ga ik ook luisteren naar het antwoord van het college. Ik kijk er dan naar uit om in 2027 - het zal vast niet uitlopen - in het vernieuwde gebouw rond te kunnen lopen. Ik heb nog niet kwispelend met de directeur rondgelopen, maar ik heb mij laten vertellen dat het Haags Historisch Museum verschillende theorieën heeft voor waarom Den Haag als kleuren groen en geel heeft. Wie weet is daar tegen die tijd ook een antwoord op gevonden. Lesley Arp (SP). Voorzitter.

Misschien een iets minder 'kwispelige' inbreng van mijn kant. De gevraagde investering van € 17 mln. is fors. Onze fractie draagt het museum een warm hart toe. We betwisten zijn waarde of relevantie niet, maar het Amare-dossier heeft geleerd dat we dit soort afwegingen met alle relevante feiten en een kritische blik moeten maken. Dat is moeilijk als er sprake is van tijdsdruk en als de raad twee dagen voor de raadsvergadering een stapel geheime stukken toegestuurd krijgt. Hoewel ik niet kan ingaan op de inhoud van deze stukken, riepen die bij mij weer nieuwe vragen op over mogelijke risico's die ik in verband met geheimhouding en tijdsdruk nu dus moeilijk kan stellen. Allereerst: waarom worden wij hier zo kort van tevoren over geïnformeerd en waarom werden deze stukken niet meteen meegestuurd? Bovendien leest het raadsvoorstel naar onze smaak nog iets te veel als een pitch zonder inzicht te geven in alternatieve scenario's. Het voorstel hinkt dan ook op meerdere gedachten: de renovatie en een uitbreiding die gebaseerd is op noodzakelijke verduurzaming, veiligheids- en arbo-eisen en ruimtegebrek binnen de huidige exploitatie. Dat zijn doelen die mijn fractie zeer ondersteunt, maar het gaat ook over groeiambities. Hier had mijn fractie op basis van de geheime stukken dus weer de nodige vragen bij.

Kortom, ik ben eigenlijk heel blij dat collega Uduba last minute nog wat moties heeft geformuleerd. Wij staan daar van harte onder. We twijfelen niet aan de waarde van het museum, maar vooral aan de opzet van het voorliggende collegevoorstel en het tempo van de behandeling. De stemming over de moties van de VVD zal de stem van mijn fractie over het voorstel bepalen. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. Mevrouw Arp gebruikte net het woord 'pitch', maar ik verstond iets anders. Ik had even een disconnect.

32

Vorig jaar rond deze tijd begeleidde ik een groep Zuid-Afrikaanse studenten die een rondreis maakten door Nederland en België. Nadat ze hier in de ochtend in het stadhuis waren geweest, zouden ze de rest van de middag langs alle musea in onze stad gaan: het Mauritshuis, het Kunstmuseum en de Gevangenpoort. Ik tipte ze om ook lang het Haags Historisch te gaan, want daar was op dat moment de tentoonstelling Koloniaal Den Haag te zien. Aan het einde van de middag zeiden ze dat ze van alle musea die tentoonstelling het indrukwekkendst vonden. Ik bedoel maar te zeggen dat het Haags Historisch al een fantastisch museum is. Ik gun het ze van harte dat ze aan de slag kunnen met de verbouwing om daarna nog meer te kunnen laten zien over de geschiedenis van onze stad en meer bezoekers te kunnen trekken. Wel maken we ons als PvdA zorgen over de landelijk aangekondigde btw-verhoging voor museumkaartjes. Dit gaat gevolgen hebben voor het Haags Historisch, maar ook voor andere musea, maar dat betekent niet dat we de investeringen die we zelf als stad willen doen, niet zouden moeten doen. Daarom steunen we van harte het voorstel voor het uitvoeringskrediet voor de renovatie. Wel nog een oproep: in de brief die dinsdag naar de raad is gestuurd, kunnen we lezen dat er is nagedacht over de zichtbaarheid van de collectie tijdens de verbouwing, bijvoorbeeld in het Atrium.

Heel mooi, maar ik hoop dat er ook nog ruimte is voor andere initiatieven, bijvoorbeeld in de wijken, een rondtrekkende tentoonstelling of op andere onverwachte plekken in de stad, juist ook in de aanloop naar de opening van het gerenoveerde pand, zodat in ieder geval iedereen in de stad weet wat het vernieuwde museum te bieden heeft. Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. Ik kan me aansluiten bij heel veel voorgaande sprekers. Het Haags Historisch is duidelijk toe aan renovatie, verduurzaming en een betere toegankelijkheid. Ik begrijp wel de kritiek van de VVD en de SP. Dus dank voor het schrijven van die moties. Ik moet ze nog even goed lezen, maar mijn fractie vindt het natuurlijk ook niet goed dat die informatievoorziening zo last minute naar ons toe komt. Ik ben ook erg benieuwd naar de reactie van de wethouder hierop, want hoe gaat de wethouder in het vervolg van dit proces de raad beter en tijdig op de hoogte houden van de risico's en hindernissen die wellicht nog zullen optreden? Maar ik ga de moties nog even goed lezen. Als raadslid van de Partij voor de Dieren moet ik natuurlijk ook maar even bekennen dat ik van alle investeringen in cultuur een beetje ga kwispelen. De voorzitter. Daar heeft u ook verstand van. Wethouder Bruines (D66). Voorzitter. Dank voor de inbreng. Dit proces loopt al een tijd. Ook in eerdere begrotingen is dit aangekondigd.

Nu ligt er dan het voorstel, zowel het ontwerp, dat klaar is, als de aanbesteding, die nu gedaan is, en het krediet. Op 10 juli sluit het moment om met de aanbesteding akkoord te gaan. Dan de inhoud. Ik denk dat er een heel mooi plan ligt dat het museum echt een toekomst biedt om de inhoudelijke ambities vorm te gaan geven en dat tegemoetkomt aan alle dingen die we op dit moment vanzelfsprekend vinden, zoals goede arbo-omstandigheden, toegankelijkheid, goed klimaat, educatie en ontvangsten. Daar voldoet het allemaal aan. Ik denk dus dat we er heel blij mee mogen zijn. Ik kom bij de opmerkingen en de moties van de VVD. Wat hoort er nou allemaal bij zo'n stuk in de besluitvorming? Ik merk dat we er met elkaar nog niet helemaal over uit zijn wat er nou in meer of mindere mate verwacht wordt van de raad en wat het college doet. Dat is de ene keer wat uitgebreider dan de andere keer. Ik vat de moties en de gemaakte opmerkingen zo op dat er behoefte is om wat meer achtergrondinformatie te hebben bij dit soort besluiten, ook met inachtneming van de adviezen uit de Amare-enquête en de interpretatie van die adviezen. We hebben natuurlijk de planning voor de behandeling gemaakt toen het besluit in het college voorlag wanneer het in de commissie aan de orde kon komen en wanneer het in de raad kon komen.

Het stuk dat er lag, was naar de mening van het college voldoende genoeg om op basis daarvan een besluit te kunnen nemen. In de commissie zijn extra vragen gesteld en is meer informatie geleverd. Ik begrijp nu van u dat dat voor een deel informatie is die u normaal gesproken eerder zou willen hebben. Ik denk dat het een goed punt is - ik wil dat ook graag toezeggen - om met elkaar echt te kijken wat we van elkaar verwachten, zodat die wederzijdse verwachtingen helder worden, want dit zal ook niet de eerste verbouwing of het eerste vergelijkbare project zijn. 33

De eerste motie gaat terecht in op de rol van het college, namelijk toezien op de voortgang van het project en de risicobeheersing, en verzoekt om de raad te informeren over hoe dat verder verloopt. Ik zeg graag toe om daar zo snel mogelijk, in ieder geval bij de eerste voortgangsrapportage, op terug te komen. De tweede motie gaat over de exploitatiebegroting. Daar wil ik één ding bij zeggen, want het is niet de exploitatiebegroting van het college of van de gemeente. Het is de exploitatiebegroting van het museum. Het museum heeft een raad van toezicht die toeziet op zorgvuldig financieel en bedrijfsmatig beheer, ook wat betreft de middelen die ook vanuit het museum in die verbouwing worden gestopt. Maar de vraag is duidelijk. Ik zal die overbrengen naar het museum. Ik heb inmiddels begrepen dat het museum zeer bereid is om daaraan tegemoet te komen. Die informatie kan u dus worden toegezonden. Anthony Uduba (VVD). Over de eerste motie: de wethouder heeft in de commissie al een soort jaarlijkse financiële rapportage toegezegd. Daar zijn we heel blij mee, maar deze motie gaat specifiek over een bepaald moment, namelijk het moment waarop het uitvoeringsontwerp vastligt, zodat we daarover worden geïnformeerd. Ik snap dus dat de wethouder dat zegt, maar ik bedoel het niet als een koppeling met de jaarrapportage en zo wens ik het ook gewoon niet te hebben. Wethouder Bruines (D66).