RIS319220 Bijlage 1 Actieprogramma Technologie voor thuis

Technologie voor Thuis 2024 - 2026 Toekomstbestendige zorg en ondersteuning

Inhoud 1. 2.

Publiekssamenvatting

3

Inleiding

5

2.1. 2.2.

Huidige situatie in de zorg, werkgelegenheid en economie De knelpunten in zorginnovatie

Waarom? De Haagse opgaven in hun samenhang

7

3.

3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5.

Wat? De ambitie voor Technologie voor Thuis

Missie Visie Strategie Doelen Keuzes

10

4.

Hoe? De zes actielijnen

14

4.1. 4.2. 4.3. 4.4. 4.5. 4.6. 4.7.

5.

Vraag ophalen: de échte problemen oplossen De ontwikkeling van goede oplossingen versnellen: economische kansen verzilveren Oplossingen testen: werkt het en voor wie? Toegankelijk maken en koppelen aan bewoners en medewerkers Technologie gebruiken en anders werken Structurele borging Programmaniveau: een sterk ecosysteem

7 8

10 10 11 11 12

14 14 15 16 17 18 18

5.1. 5.2. 5.3. 5.4. 5.5.

Partners Afwegingskaders Voortgang Communicatie Begroting en financiering

Uitvoering

20

6.

Begrippenlijst

24

20 20 21 22 23

Publiekssamenvatting De vraag naar zorg en ondersteuning groeit mee met de bevolkingsgroei en vergrijzing van Den Haag. Zowel jongeren als ouderen hebben meer hulp nodig en wonen vaker zelfstandig in de wijk en niet in instellingen. De personeelstekorten in de zorg zijn structureel van aard en de zorgkosten stijgen sterker dan verwacht. Het is daarom noodzakelijk het werk in de zorg te verschuiven, te besparen en te verlichten. Tegelijkertijd is het belangrijk de Haagse economie veerkrachtiger te maken, door meer bedrijven en banen in andere sectoren aan te trekken dan de zakelijke dienstverlening. Daarbij willen veel inwoners werken, maar zijn zij niet aan het werk, bijvoorbeeld vanwege een afstand tot de arbeidsmarkt. Deze mensen willen we aan het werk helpen in de zorg en ondersteuning. Technologie en innovatie kunnen hierbij helpen. In het gemeentelijke programma Technologie voor Thuis brengen we innovatie, zorg, werkgelegenheid en economie samen. Met als doel tot vernieuwende zorgoplossingen te komen die het dagelijks leven van inwoners veiliger en gemakkelijker maken.

Wat willen we bereiken?

We willen de zorg en ondersteuning van jong en oud slimmer organiseren met behulp van technologie. Door de inzet van handige en slimme hulpmiddelen kunnen bewoners langer zelfstandig thuis wonen, leveren we een positieve bijdrage aan de personeelstekorten in de zorg en bouwen we mee aan de Haagse economie.

Voor wie is het programma?

We informeren bewoners en mantelzorgers, zoals familie en vrienden, over de mogelijkheden van zorgtechnologie. We maken hen bekend met de beschikbare producten, diensten en voorzieningen in Den Haag. Ook enthousiasmeren en informeren we vernieuwende bedrijven in zorgtechnologie over de kansen in het sociaal domein en denken we mee over hoe zij door kunnen groeien. We laten zorgaanbieders en professionals zien hoe de technologische mogelijkheden zijn toe te passen en hen kunnen ontlasten in het dagelijkse werk. Zowel nationaal als internationaal willen we de positie van Den Haag als koploperstad in zorginnovatie versterken en promoten. We zoeken daarbij de samenwerking op met strategische partners.

Waar zetten we op in?

De zorg kan alleen vernieuwen als bedrijven hulpmiddelen ontwikkelen die aansluiten op de behoefte van de zorgbehoevenden en zorgverleners. Deze bedrijven kunnen alleen groeien als zorgbehoevenden en zorgverleners hun producten kopen. De producten hebben pas effect als de zorgbehoevenden en zorgverleners ze gaan en blijven gebruiken. En tenslotte kunnen mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt alleen in de zorg gaan werken als bestaande functies worden aangepast en er nieuwe functies bijkomen. Innovatie, zorg, werkgelegenheid en economie zijn in Technologie voor Thuis dus sterk met elkaar verweven.

Langer zelfstandig thuis wonen Veel oudere Hagenaars of mensen met een beperking wonen langer in hun eigen vertrouwde omgeving. Technologische innovaties maken dat mogelijk. Technologie voor Thuis helpt inwoners en mantelzorgers bij het testen, aanschaffen en gebruiken daarvan. Denk aan een heupairbag die zorgt voor een zachte landing bij een val, of een horloge met alarmering in geval van nood. Sensoren monitoren hoe het thuis met iemand gaat, zodat er snel of preventief kan worden ingegrepen.

Werkgelegenheid De groeiende vraag naar zorg en het structurele tekort aan zorgpersoneel maken het noodzakelijk om te kijken naar de kansen van innovatie in de zorg thuis. Technologie kan werk besparen, verlichten of verschuiven. Bewoners van Den Haag, ook degenen met een afstand tot de arbeidsmarkt, kunnen met de inzet van technologische producten gemakkelijker aan het werk in de zorg en ondersteuning. Met behulp van een app bijvoorbeeld kan een zorgmedewerker met een lager opleidingsniveau dan voorheen prima een wond verzorgen. Technologische vernieuwingen ontlasten zorgorganisaties.

€

Economie We helpen ondernemers die technologie ontwikkelen hun weg te vinden in de zorgsector en brengen vraag en aanbod samen. Zorginnovatie biedt kansen voor werknemers en ondernemers en past goed in de stad Den Haag, waar grote ziekenhuizen, verzekeraars, kennisinstellingen en zorg- en welzijnsorganisaties gevestigd zijn.

Wat bieden we?

Technologie voor Thuis heeft een breed pakket aan mogelijkheden en middelen, zowel voor inwoners van Den Haag als bedrijven. Zo geeft de Technologie voor Thuis Verkenner advies over welke hulpmiddelen passen bij welke zorgvraag. In de iZi-ervaarwoning zijn producten te bekijken en te testen. En bij meerdere uitleenpunten in de stad zijn producten drie maanden gratis te lenen en thuis uit te proberen. Het programma Technologie voor Thuis ontwikkelt ook de Zorginnovatiehub. Een fysieke plek in de stad waar meer dan twintig partijen samenwerken aan het ontwikkelen van ideeën tot en met de ingebruikname van de uiteindelijke hulpmiddelen. Partijen als zorgaanbieders, ondernemers, financiers en kennis- en onderwijsinstellingen. We richten ons onder meer op het stimuleren van het gebruik en de groei van technologie, het bevorderen van investeringen en lokaal ondernemerschap, het verbinden van partijen en het onderzoeken van mogelijkheden in regelgeving en beleid.

Welke acties ondernemen we?

Het actieprogramma Technologie voor Thuis loopt van 2023 tot en met 2026 en bestaat uit zes actielijnen, die de innovatieketen volgen: 1. Een probleem oplossen begint met de juiste formulering van de vraag. 2. De ontwikkeling van goede oplossingen versnellen. 3. Oplossingen testen. 4. Oplossingen koppelen aan bewoners en zorgprofessionals. 5. Technologie in gebruik nemen. 6. Technologie structureel borgen.

Waar staan we eind 2026? 1. 2.

3. 4. 5.

6.

Aan de hand van een vragen top 10 werken we samen met partners en andere gemeenten. We begeleiden tien bedrijven per jaar, waarvan er vijf een innovatieve gebruiker, een testproject of externe financiering krijgen. Er draaien vijftien test- of monitoringstrajecten, waarop we keuzes kunnen maken. Jaarlijks heeft de Technologie voor Thuis Verkenner 10.000 unieke bezoekers. Zorg- en welzijnsaanbieders beschikken over technologieondersteuners. Bewoners weten ook waar ze terecht kunnen voor technologische hulp en ondersteuning. Tenminste vier technologische zorgproducten zijn in gebruik. We hebben beleid voor het financieren en bekostigen van technologische innovatie en er is een monitor opgericht.

Meer weten? Meer informatie over wat de gemeente Den Haag doet vanuit het programma Technologie voor Thuis staat op www.technologievoorthuis.nl. Vragen zijn welkom op info@technologievoorthuis.nl.

www.technologievoorthuis.nl

1 Inleiding De druk op de zorg en ondersteuning is groot. Mensen leven langer, de bevolking groeit en er is meer zorg en hulp nodig. Het sociaal domein is daarnaast complex georganiseerd. Er is sprake van ingewikkelde wetgeving en versnippering van de zorgvraag, het zorgaanbod en de financiering. Nu mensen langer thuis wonen en daar zorg krijgen, is meer hulp nodig van diverse zorgmedewerkers, maar ook van familie en vrienden. Door het tekort aan zorgmedewerkers lukt het nu soms al niet meer om de zorg en ondersteuning te leveren die we willen. Het sociale domein moeten we daarom anders inrichten. Jong en oud horen de zorg te krijgen die ze nodig hebben om gezond te blijven en zelfstandig thuis te kunnen wonen. Technologie is belangrijk om het sociale domein beter te organiseren. Dit is geen doel op zich, maar een noodzakelijk middel. We moeten anders gaan werken. Nieuwe technologieën in de zorg en ondersteuning zijn niet alleen nodig, maar bieden ook kansen. Zo weten we uit onderzoek1 dat vernieuwingen in de zorg en ondersteuning leiden tot een betere kwaliteit van leven en tot langer zelfstandig thuis wonen, als ze maar goed gebruikt worden. Vernieuwingen in de zorg passen goed bij Den Haag, waar innovatieve bedrijven helpen bij maatschappelijke opgaven. Onze aanpak biedt kansen. Het maakt de stad aantrekkelijk voor bedrijven, onderzoek, congressen en investeringen.

Ook ontstaan er nieuwe beroepen, die passen bij onze bewoners. Ook voor bewoners die nu niet kunnen meedoen op de arbeidsmarkt. Het gebruiken van technologische vernieuwingen in de zorg is niet nieuw. Alleen in het sociaal domein is het vrij onbekend. In 2016 zijn we gestart met het opzetten van een basisinfrastructuur om slimmer te werken door inzet van technologie. Zo zijn het Actieprogramma Zorg en Innovatie (RIS303214) en het Deltaplan van Zorg naar Kracht (RIS311265), een samenwerking met de Opgave Technologie en iZi Gezond Lang Thuis, gebundeld in het programma Technologie voor Thuis. Dit om de activiteiten op het gebied van zorg, innovatie, werkgelegenheid en economie beter te stroomlijnen. Enkele resultaten van de voorgaande jaren zijn de bewustwordingscampagne van Technologie voor Thuis, het Living Lab Sociaal Domein waar technologie getest wordt en uitleenpunten waar Hagenaars producten kunnen uitproberen. Elk jaar is er een startup-programma om de technologie goed te laten aansluiten op het sociaal domein. Ook is er een investeringsfonds voor innovatieve bedrijven. We hebben onderzocht welke nieuwe beroepen er ontstaan via taakdifferentiatie en -verschuiving bij de inzet van technologie. Dat biedt kansen voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt om aan de slag te gaan én de zorg te ontlasten.

Voor zorgbehoevenden, mantelzorgers en hulpverleners is er de Technologie voor Thuis Verkenner gelanceerd. Dit is een hulpmiddel dat de behoeften van mensen koppelt aan de meest geschikte technologische oplossingen.

Onderzoek bewijst: technologie voor thuis helpt Door het gebruik van technologische hulpmiddelen neemt de kwaliteit van leven van senioren toe. Dit blijkt uit onderzoek door het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC)-campus Den Haag en de gemeente Den Haag, wat de basis is voor het programma. In Nederland is dit het grootste onderzoek naar het verband tussen technologie en welzijn. Het project iZi Gezond Lang Thuis startte in 2016. LUMC-campus Den Haag en de gemeente deden onderzoek naar de langdurige effecten ervan. Hieruit blijkt dat senioren door het gebruik van technologie een betere kwaliteit van (het fysieke) leven ervaren. Ze kunnen daardoor langer thuis blijven wonen. De onderzoekers doen vier aanbevelingen: 1. De inzet van technologische hulpmiddelen heeft alleen effect als een hulpbehoevende hierom vraagt 2. Ouderen staan open voor technologische hulpmiddelen als deze echt goed worden uitgelegd 3. Het is cruciaal dat het hulpmiddel echt past bij de behoefte van de senioren. 4. (Digitale) technologie werkt alleen met ondersteuning.

1

Gezond lang thuis wonen in Den Haag: de iZi-pilots, LUMC-campus Den Haag (2020)

5

We zijn koploper in Nederland in het vernieuwen van het sociale domein. Koploper zijn in een ingewikkelde omgeving betekent verkennen, bijschakelen en vervolgstappen zetten. De basis is gelegd en de mogelijkheden zijn er, maar er is veel werk te doen voordat het een succes is. De stap van ontdekken naar grootschalig gebruik is nog niet gezet. Van 2023 tot 2026 bouwen we met ons actieprogramma Technologie voor Thuis verder op de sterke fundamenten uit eerdere programma’s. In deze periode ligt de nadruk op het gebruik van de technologieën; de implementatie. Er is nog veel te onderzoeken en te ontdekken, maar we weten van een aantal zaken wat werkt en wat niet. Nu is het tijd om deze kennis in de praktijk te brengen en de technologie in te zetten voor toekomstbestendige zorg en ondersteuning. De Zorginnovatiehub speelt hierin een belangrijke rol. Dit programmaplan bestaat uit een analyse van de opgaven en hun samenhang (hoofdstuk 2), de missie, visies en keuzes (hoofdstuk 3), een actieplan (hoofdstuk 4) en een beschrijving van de uitvoering (hoofdstuk 5).

6

2 Waarom? De Haagse opgaven in hun samenhang

In Den Haag komen er steeds meer mensen bij en deze mensen worden steeds ouder. De zorgkosten nemen toe en er zijn te weinig zorgmedewerkers. Dit vraagt om een transitie van de manier waarop zorg en welzijn is georganiseerd. Het ministerie van VWS heeft eind 2022 met het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) hier de uitgangspunten van geformuleerd: zelf als het kan, thuis als het kan en digitaal als het kan. Technologie vormt een belangrijk onderdeel van de transitie die we moeten maken. In dit programmaplan worden de verschillende opgaven – zorg, werkgelegenheid en economie - met elkaar verbonden om tot toekomstbestendige oplossingen te komen. De verbinding van de verschillende opgaven zorgt voor een versnelling. Vernieuwen kan namelijk alleen als we met bedrijven, zorgaanbieders, inwoners en werknemers samenwerken. In dit hoofdstuk leest u over deze opgaven.

2.1.

Huidige situatie in de zorg, werkgelegenheid en economie

De vraag naar zorg en ondersteuning groeit mee met de bevolkingsgroei en vergrijzing van Den Haag. Zowel jongeren als senioren hebben meer hulp nodig. Mensen met zwaardere zorgvragen wonen vaker zelfstandig in de wijk en niet in instellingen. Het personeelstekort in de zorg loopt op en de uitgaven in het sociaal domein stijgen sterker dan verwacht. De gemeente Den Haag geeft nu jaarlijks zo’n 738 miljoen euro uit aan jeugd, zorg en welzijn en dit bedrag stijgt naar verwachting.2 Vacatures in de zorg zijn lastig te vullen en in het eerste kwartaal van 2023 was er een personeelstekort van zo´n 3.000 3 werknemers. We lossen de tekorten niet op door personeel te behouden, het verzuim terug te dringen en nieuwe instroom aan te trekken. Als 1 op de 44 in de zorg werken, dan ontstaat er een onhoudbare situatie. De personeelstekorten zijn structureel van aard, waardoor werkverschuiving, -besparing en -verlichting noodzakelijk zijn. Mantelzorgers vangen een deel van de zorgbehoefte op. Mantelzorgers zijn zeer belangrijk, maar de belasting voor hen is zwaar, waardoor ze vaak uitvallen. Uit het inwonersonderzoek 2022 blijkt dat 1 op de 10 mantelzorgers de zorg die ze geven zwaar vindt. Tegelijk zijn er in Nederland nog steeds (te veel) mensen die graag willen, maar niet aan het werk zijn. De arbeidsparticipatie in Den Haag is het laagst van de vier grote steden.

Ongeveer 12% van de Haagse bevolking tussen de 15 en 75 jaar bestaat uit onbenut arbeidspotentieel (77.000): onderbenutte deeltijders (35%), werklozen (34%) en semi-werklozen (31%). Eind 2022 waren er bijvoorbeeld 32.000 geregistreerd werkzoekenden en 22.000 mensen die een bijstandsuitkering ontvingen. Voor deze mensenTegelijkertijd kent Den Haag arbeidskrapte in vele sectoren, waaronder de zorg. De kloof tussen werkzoekenden en beschikbare banen moet gedicht worden. Dat kan bijvoorbeeld met job carving, waarmee bestaande functies worden gesplitst om nieuwe, passende functies te creëren. Zo past een functie als helpende, verzorgende of verpleegkundige niet altijd.bij veel van onze bewoners. Maar met de inzet van (zorg)technologie, willenkunnen we een deel aan het werk helpen in de zorg en ondersteuning. Doordat er iemand op afstand meekijkt via een app bijvoorbeeld, of omdat er via artificial reality instructies worden geprojecteerd. Of omdat er via job carving nieuwe banen ontstaan. In de Economische Visie Den Haag+ 2030 (RIS303550) staat dat de Haagse economie verbreed moet worden. Dat wil zeggen, zorgen voor meer bedrijven en banen in andere sectoren dan de zakelijke dienstverlening om de economie van Den Haag veerkrachtiger te maken. De diensteneconomie rondom de rijksoverheid en de internationale instanties is sterk ontwikkeld.

Gaat het in deze sectoren minder goed, dan kunnen weinig andere sectoren die krimp opvangen. Ook willen niet alle bewoners in de zakelijke dienstverlening werken. De sector zorg en gezondheid biedt veel kansen voor werknemers en ondernemers. In 2022 gaf Nederland 126,2 miljard euro5 uit aan zorg en welzijn. In 2010 was dat 2 3 4 5

Programmarekening 2023 (RIS318640) UWV, Kennissessie op 3 juni 2023. “Openstaande Vacatures in de zorg, Q1 2023” Sociaal-Economische Raad. (2021). Advies aan de Slag voor de Zorg. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2023). Zorguitgaven; Kerncijfers. https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/84047NED

7

nog 86 miljard. Ook steeg het aantal nieuwe bedrijven in Den Haag: in 2018 waren dat er bijna zestig procent meer dan in 2013. Dit aantal is over de periode 2018-2023 wederom met zeventig procent toegenomen. Zorginnovatie biedt kansen en past goed in de stad Den Haag, waar grote ziekenhuizen, verzekeraars, kennisinstellingen en nationale instellingen gevestigd zijn.

2.2.

De knelpunten in zorginnovatie

Het inzetten van zorgtechnologie voor de verschillende uitdagingen die spelen is dus kansrijk en noodzakelijk. Technologische innovaties worden al ingezet in de zorg. Denk onder andere aan de sociale robots, medicijndispensers en virtual reality brillen. Vooral bij mensen thuis blijven is het lastig om technologische zorginnovaties in te zetten. Daar zijn verschillende redenen voor.

Vraag en aanbod van technologische zorghulpmiddelen sluit niet op elkaar aan Innovatieve start-ups en bedrijven hebben de grootste zorgproblemen niet goed in beeld en kunnen hiervoor geen oplossingen ontwikkelen. De zorginnovatie is daardoor soms aanbodgericht. Ontwikkelde producten passen niet altijd bij de behoefte van de gebruikers of in de processen. Vraag en aanbod sluit niet goed op elkaar aan.

Het kost tijd en aandacht om producten bij eindgebruikers te krijgen Eindgebruikers zijn onbekend met het gebruik van vernieuwende technologie voor thuis. Onder eindgebruikers verstaan we de zorgbehoevenden en de informele en formele zorgnetwerken. Het is belangrijk om hen bewust te maken en kennis en (digitale) vaardigheden bij te brengen. Zorgbehoevenden, zoals ouderensenioren, zijn vaak kwetsbaar. Ze zijn minder digi-, gezondheids- en taalvaardig en hebben minder geld, of geen internettoegang. Zelfs als ze dat wel kunnen, dan is het soms nog steeds lastig om de innovatie bij de mensen thuis te krijgen. Niet iedereen staat open voor innovatieve hulpmiddelen. En in de informele zorg lukt het niet altijd om de innovaties te gebruiken. Wet- en regelgeving kunnen vooral voor data-gestuurde innovatie een belemmering zijn. Wat in een testfase soms mag, is vaak verboden als het product op de markt komt vanwege de bescherming van persoonsgegevens.

Voor bedrijven is de markt van het sociaal domein te klein en onbekend Voor ondernemers is de markt van het sociaal domein vaak te klein. Dit komt doordat de zorgvraag in Nederland verdeeld is over veel gemeenten, domeinen en stelsels. Zo wordt de zorg deels betaald door de gemeenten, verzekeraars en zorgkantoren. Producenten hebben te maken met lokale markten, waardoor producten moeilijk de eindgebruiker bereiken. Opschalen is daardoor ook lastig. Grootschalige inkoopafspraken zijn er niet en vaak is onduidelijk wie verantwoordelijk is voor de inkoop: de gemeente of een gecontracteerde aanbieder. Een ondernemer moet het product hierdoor telkens opnieuw bewijzen. Ook voor ons als gemeente is dit complex. Innovatief inkopen is lastig door een gebrek aan tijd, ervaring, capaciteit en expertise binnen de organisatie. Bepaalde contractvormen, zoals resultaatgericht inkopen, zorgen ervoor dat er weinig opties zijn om op innovatie te sturen.

Financiering en bekostiging zijn onvoldoende geregeld In het sociaal domein zijn minder private financiers dan in de medische technologie, omdat producten lastiger zijn toe te eigenen en op te schalen. Investeringen van private financiers (investeringsfondsen, angel investors) zijn noodzakelijk voor bedrijven om hun product te kunnen ontwikkelen. Als die fase goed is doorgekomen, lopen ze vaak tegen de bekostiging van de zorg aan. De kostenbesparing die een zorgproduct oplevert gaat naar verschillende partijen, maar de lasten liggen vaak bij één partij. Verschillende ketenpartners komen moeizaam tot een overeenstemming als de kosten en baten niet bij dezelfde financier terechtkomen. Ook biedt de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) onvoldoende kaders voor de inzet van technologie voor thuis. Het is belangrijk om helder te krijgen hoe technologie structureel gefinancierd kan worden binnen het sociaal domein. Dit omvat ook duidelijkheid over financiële verantwoordelijkheid van de betrokken partijen.

Kennis en capaciteit van medewerkers en organisaties zijn barrières voor implementatie Uit onderzoek6 blijkt dat ongeveer een kwart van het zorgpersoneel onvoldoende kennis en vaardigheden heeft om zich bezig te houden met zorginnovaties. Dit maakt het moeilijk om de juiste zorginnovaties bij cliënten te krijgen. Daarnaast vraagt het gebruik van zorginnovaties om een verandering in de werkwijze en de werkprocessen, wat een uitdaging is voor het zorgpersoneel. Het toepassen van vernieuwingen in de zorg komt pas op gang wanneer deze veranderingen breed geaccepteerd worden in de zorgsector. Door de huidige druk op de zorgsector, zoals personeelstekort en financiële druk, ligt de focus op de primaire zorgvragen, waardoor er weinig tijd en ruimte overblijft voor innovaties. Bij Haagse zorgaanbieders is er de afgelopen jaren afgelopen echt een omzwaai gemaakt: 6

Rijksinstituut Volksgezondheid en Milieu. (2021). E-healthmonitor 2021: Stand van zaken digitale zorg.

8

de urgentie wordt herkend en er wordt steeds meer in innovatie geïnvesteerd. Maar er bestaat toch nog een grote afstand tussen innovaties die beschikbaar zijn en die worden gebruikt.

Samenvatting Bovenstaande hindernissen zijn niet los van elkaar te zien, ze beïnvloeden elkaar onderling. Zo komt de investeringsmarkt pas op gang als de producten te implementeren zijn. En kan er pas geïmplementeerd worden, als er voldoende personeel is met de juiste vaardigheden. Daarom is een gezamenlijke aanpak belangrijk. Het programma Technologie voor Thuis richt zich op het overkoepelend aanpakken van deze hindernissen, samen met partners. Daar zit de meerwaarde.7

7

KWINK Groep en Birch. (2020). Technologische zorginnovatie in het Haags sociaal domein.

9

3 Wat? De ambitie voor

Technologie voor Thuis

Zorgtechnologie in het sociaal domein is noodzakelijk én kansrijk. In dit hoofdstuk leest u wat we willen bereiken: onze missie, visie, strategie, doelen en keuzes.

3.1.

Missie

3.2.

Visie

Technologie voor Thuis heeft als missie: optimaal bijdragen aan zelfredzaam leven en thuis wonen van Haagse inwoners met behulp van technologische innovaties, waarmee we de zorg en ondersteuning van jong en oud slimmer organiseren. Zo dragen we bij aan toekomstbestendige zorg en ondersteuning die bereikbaar, betaalbaar en bemensbaar is.

Technologie voor Thuis wil dat bewoners in Den Haag meer regie hebben over hun eigen leven en langer zelfstandig thuis kunnen wonen. Ter illustratie het volgende toekomstbeeld: Dankzij de inzet van een robotstofzuiger, medicijndispenser en een app voor de dagstructuur, kan mevrouw Jansen zelf haar dag inrichten. De huishoudelijke hulp komt elke week langs voor het schoonmaken van het sanitair, maar mevrouw Jansen hoeft gelukkig niet elke dag te wachten op het personeel. Haar kinderen krijgen, indien gewenst, een melding als de koelkast nog niet open is gegaan. Zo houden ze een oogje in het zeil zonder langs te hoeven gaan. Ze maken zich minder zorgen. Als de kinderen hun moeder bellen, is het niet om te controleren of ze haar medicijnen wel heeft genomen. De kinderen hebben goed contact met de buurvrouw via een mantelzorgapp. En mevrouw Jansen weet waar ze met haar vragen terecht kan. Het krijgen van deze passende ondersteuning ging gemakkelijk.

Technologie is een oplossing voor de personeelstekorten: het kan werk besparen, verlichten of verschuiven. Dankzij de werkverschuiving, kunnen bewoners van Den Haag gemakkelijker aan het werk in de zorg en ondersteuning. Ayoub werkt nu twee jaar als technologie ondersteuner bij een zorgorganisatie. Hij werkt graag met mensen, maar dacht eigenlijk dat de zorg niets voor hem was. Bovendien wilde hij gewoon graag aan de slag en niet eerst een lange opleiding doen. Nu helpt hij cliënten en collega’s met de vernieuwingen die worden ingezet. Zo helpt Ayoub met de installatie van een seniorentablet. Hij zorgt dat alle tablets ’s avonds worden opgeladen en informeert zijn collega’s als hij signalen in het dashboard ontvangt. Als cliënten hulp nodig hebben bij het gebruik van een app, bellen ze hem. Na een kort opleidingstraject kon Ayoub meteen aan de slag en leert hij steeds een product erbij. Zijn collega’s kunnen hierdoor de zorg leveren waarvoor ze zijn opgeleid. De organisatie is ontlast.

Er zijn ook grote stappen gezet voor innovatieve bedrijven. Innoveren in het sociaal domein is aantrekkelijk en voor bedrijven inzichtelijk. De doorlooptijd van idee tot product in werking is verkort. Jennifer zag tijdens haar zorgopleiding dat sommige dingen slimmer kunnen. Zo kreeg ze een idee voor een product. Via een valorisatieprogramma werd ze begeleid om haar idee door te ontwikkelen. Dankzij een panel van ambassadeurs en een netwerk van innovatiemedewerkers, kon ze gemakkelijk haar idee waarmaken: er was behoefte aan haar product. Jennifer kreeg goede tips voor de ontwikkeling van haar innovatie. Zo is het toegankelijk voor slechtzienden en voor mensen met minder digitale vaardigheden. Met een eerste product deed ze mee aan een start-up-programma. Ze kreeg hulp bij het opstellen van een businesscase, de doorontwikkeling en kwam in contact met het netwerk. Met een samenwerkingspartner draaide ze een pilot in de living labs van de gemeente en De Haagse Hogeschool. Op basis daarvan kon ze haar businesscase verder uitwerken en sprak ze met Innovation Quarter over financiering uit het investeringsfonds. Jennifer kwam zo goed door de ontwikkelfase en is nu in gesprek met gemeenten en verzekeraars over structurele financiering van haar innovatie.

10

3.3.

Strategie

Het sociaal domein kan alleen vernieuwen als bedrijven innovaties ontwikkelen die aansluiten op de behoefte van de zorgbehoevenden. En bedrijven kunnen alleen groeien als hun producten door zorgverleners worden ingekocht en als ze beschikken over het juiste personeel. De producten hebben pas effect als de zorgbehoevenden en zorgverleners ze gaan en blijven gebruiken. Zij moeten de meerwaarde ervan inzien en hun werkwijze, kennis en vaardigheden moeten erbij aansluiten. Innovatieve bedrijvigheid, de zorg en de arbeidsmarkt zijn dus met elkaar verweven. Met het programma Technologie voor Thuis versnellen we de ontwikkeling én implementatie van zorginnovaties in het sociaal domein. Als de ontwikkeling en implementatie dichter bij elkaar worden gebracht, gaan deze fases elkaar versterken. Een slimmer sociaal domein bereiken we alleen door er samen aan te werken in een innovatieketen. In een sterk ecosysteem levert dit maatschappelijke én economische voordelen op: een slimmer sociaal domein, meer bedrijven en meer (passende) banen. Een voorwaarde is dat partijen elkaar ontmoeten. Denk aan zorgaanbieders, ondernemers, financiers en kennis- en onderwijsinstellingen. Zo ontstaan nieuwe ideeën en worden obstakels gezamenlijk overwonnen. Figuur 1: slimmer sociaal domein

Economische bloei en veerkracht • nieuwe bedrijven starten en aantrekken • groei bij bestaande bedrijven • schaalbare producten

Ontwikkeling innovaties

Zorginnovatie

Arbeidsparticipatie verhogen • meer toegankelijke banen • minder belasting mantelzorgers • gezonde beroepsbevolking

Meer jaren in gezondheid • zorg voorkomen • langer zelfstandig thuis • gezondheidsverschillen verkleinen

Implementatie innovaties

3.4.

Doelen

Het actieprogramma is opgebouwd uit hoofd-strategische, strategische, tactische en operationele doelen. Het actieprogramma heeft als strategisch doel: de ontwikkeling en implementatie van Technologie voor Thuis versnellen. Dat doen we door bij te dragen aan drie strategische hoofddoelen: 1. Toekomstbestendige zorg en ondersteuning, waar bewoners langer zelfstandig thuis kunnen wonen en gezond kunnen leven; 2. Toekomstbestendige economie, waar vernieuwende bedrijven in de zorgtechnologie ondersteund worden en er een florerende zorgtechnologie sector is; 3. Toekomstbestendige arbeidsmarkt, waarin bewoners met een afstand tot de arbeidsmarkt goed aan het werk kunnen in de zorg en de personeelstekorten afnemen. Om dit te bereiken, werken we via tactische doelen aan de ontwikkeling en implementatie van technologie. Deze doelen volgen de innovatieketen en zijn de actielijnen van het programma: van vraag tot ontwikkeling tot ingebruikname. Zo kunnen we in elke stap van de innovatieketen de problemen wegnemen. De integrale aanpak bestaat uit het ophalen van de vraag, stimuleren van oplossingen, testen van oplossingen, matchen aan gebruikers, gebruiken van technologie en structurele borging. 11

Figuur 2: doelenboom Technologie voor Thuis

Strategische doelen KPI: Zelfredzame levensjaren

KPI: Aantal bedrijven in zorginnovatie

KPI: Aantal geplaatste kandidaten

Toekomstbestendig sociaal domein

Toekomstbestendige economie

Toekomstbestendige arbeidsmarkt

Technologie voor Thuis: ontwikkelen en implementeren Tactische doelen Actielijnen volgen de innovatieketen

Vraag ophalen

Oplossing stimuleren

Oplossing testen

Matchen aan gebruikers

Technologie gebruiken

Structurele borging

Vraag van bewoners

Dienstverlening start-ups

Living labs Sociaal domein

Bewustwordingscampagnes

Uitleenpunten

Financiering en bekostiging

Vraag uit organisatie

Nieuwe start-ups stimuleren

Kennisbank gemeenten

Technologie voor Thuis verkenner

Technologie ondersteuners

Implementeren in de zorgketen

Vraag uit zorgketen

Financieringsmogelijkheden

iZi community & ervaarwoning

Job carving aanpak

Vraag uit arbeidsmarkt

Acties op programmaniveau Zorginnovatiehub

3.5.

Alliantie met agenda

Profilering

Lobby

Externe financiering

Interne organisatie

Keuzes

De geschetste strategie en doelen zijn vaak procesmatig. Werken met vernieuwingen betekent openstaan voor nieuwe ideeën en ontwikkelingen en niet aan de voorkant alles dichttimmeren. We zorgen ervoor dat de infrastructuur staat om steeds met nieuwe innovaties om te gaan. Tegelijkertijd maken we toch een aantal inhoudelijke keuzes. We werken in een ingewikkeld speelveld met verschillende zaken. Voor doelgericht werken is focus aanbrengen belangrijk. Binnen het programma Technologie voor Thuis worden keuzes gemaakt die nodig zijn om focus aan te brengen. Deze keuzes hebben onder andere betrekking op: • Inwoners: de vragen/behoeften die we wel en niet oppakken • Partners: organisaties waar we wel of niet mee samenwerken • Oplossingen: oplossingen die we wel of niet serieus oppakken • Projecten: samenwerkingen waar wij wel of geen tijd en geld aan besteden Voor het maken van keuzes helpt een afwegingskader (zie hoofdstuk 5.2).

12

Thematische prioriteiten De gemeentelijke zorg en ondersteuning heeft veel vormen van zorg. Technologie speelt overal een rol en levert een bijdrage, toch ligt de focus op een paar beleidsterreinen. Oplossingen moeten bijdragen aan het primaire doel: langer zelfstandig thuis wonen. Bij het maken van keuzes kijken we ook naar de grootste (verwachte) knelpunten: zowel financieel als qua personeelstekorten. Daarnaast kijken we waar de meeste kansen liggen: voor welke ondersteuningsbehoeften is technologie ontwikkeld en waar verwachten we dat deze het meest effectief is? We sluiten ook aan bij het coalitieakkoord, het preventieakkoord en nationale regelingen als het IZA en GALA. De focus in dit programma ligt op: 1.

Thema’s • Wmo: hulp bij het huishouden, ondersteuning bij zelfstandigheid en regie • Wonen: dak- en thuislozen, beschermd wonen, kwetsbare senioren, zorg, zoals doorstroming en matching • Verschuiving van zorg naar huis toe: sociaal domein voorbereiden en aansluiten op medisch domein • Werkverschuiving en -verlichting: prettig werken in de zorg en ondersteuning

2.

Doelgroepen • Kwetsbare senioren • Mensen met een beperking • Mantelzorgers • Professionals • Medewerkers

3.

Programma’s • Opgave Technologie • Woonzorgvisie

Kansrijke oplossingen We maken ook keuzes over de oplossingen die we aanbieden in onze uitleencentra en Verkenner en oplossingen die we inbrengen in onderzoeken. Voor de implementatie en borging beginnen we met producten die aan onze eisen voldoen. We adviseren alleen producten die makkelijk te gebruiken, van goede kwaliteit en veilig zijn. Oplossingen die hieraan voldoen zijn veelbelovend en vallen in de volgende categorieën: • Personenalarmering • Mantelzorgondersteuning • Leefstijlmonitoring • Medicijndispenser • Kookbeveiliger • Robotstofzuiger • Communicatie ondersteuning • Slaapondersteuning • Dagstructuur ondersteuning • Procesondersteuning (administratie, • Begeleiding op afstand beslisondersteuning, planning) Daarnaast zijn er slimme oplossingen die niet technologisch zijn, maar wel hulp bieden. Denk aan een opzetstuk om de kraan gemakkelijk te openen, een houder om zelf steunkousen mee aan te trekken of een verhoogde trapleuning. Deze hulpmiddelen laten we zien in de iZi-ervaarwoning en nemen we waar mogelijk mee in de Technologie voor Thuis Verkenner.

Nieuwe keuzes maken Bij het werken met vernieuwingen krijgen we steeds nieuwe voorstellen. We kiezen zorgvuldig wat we wel en niet doen. Het is belangrijk om daar duidelijk over te zijn naar belanghebbenden. Daarom gebruiken we een afwegingskader (hoofdstuk 5.2), waarmee we beslissen met welke thema’s, producten en organisaties we gaan werken. In het basisafwegingskader staan onze randvoorwaarden en wegingsfactoren voor algemene samenwerking. Voor specifieke situaties gebruiken we ‘pluskaders’, met aanvullingen of afwijkingen. Kortom, we toetsen met onze kaders vooral op: • helpen de voorstellen ons onze doelen, zoals hierboven beschreven, te bereiken; • is de oplossing veilig en toegankelijk genoeg om te adviseren aan Haagse inwoners?

Jaarlijkse herijking Innovatie vraagt om bijschakelen. We hebben te maken met veel partners en zijn afhankelijk van landelijke ontwikkelingen. Al doende leren we. In ons programmaplan zit veel flexibiliteit. De focus ligt op de juiste randvoorwaarden en niet op een vaste koers. Toch willen we jaarlijks de activiteiten herijken. De doelen en actielijnen staan vast. Jaarlijks kijken we of de activiteiten, prioriteiten en thematische focus nog juist zijn. 13

4 Hoe? De zes actielijnen Het actieprogramma bestaat uit zes inhoudelijke actielijnen. Per actielijn leest u de opgave, wat er is bereikt, wat we hebben geleerd en welke stappen we de komende drie jaar gaan zetten. Deze actielijnen bouwen op elkaar voort. Zo begint alles met de vraagformulering. We stimuleren geen oplossingen die niet bij de vraag passen, we matchen aan gebruikers alleen geteste producten, we borgen alleen wat we kunnen implementeren, enzovoorts. Daarnaast hebben wij activiteiten op programmaniveau.

4.1.

Vraag ophalen: de échte problemen oplossen

Welk probleem moet innovatie oplossen? Een probleem oplossen begint met de juiste formulering van de vraag. De vraag van de bewoner, organisatie, zorgketen of arbeidsmarkt is versnipperd en soms onduidelijk. Daardoor werken we nu vaak vanuit een interessante oplossing die voorbij komt, in plaats van de meest urgente vraag. Het is belangrijk dat we scherp hebben welke knelpunten het grootst zijn voor bewoners, medewerkers en organisaties, zodat we daarop kunnen focussen. Dan kunnen we ook samenwerken met andere gemeenten en organisaties. Via het iZi Gezond Lang Thuis onderzoek8, de ambassadeurs en de bezoekers in de iZi-woning, klantreizen binnen de uitleenpunten van Digiredzaam en stadsgesprekken is er de afgelopen jaren informatie opgehaald over de behoeften van bewoners. Er blijkt vooral veel vraag te zijn naar personenalarmering, valdetectie en seniorentablets. Ook in gesprekken met zorg- en welzijnsinstellingen komt er een duidelijke vraag naar voren: de personeelstekorten. De volgende stap is het specificeren van de problemen: zijn er specifieke situaties waarin mensen behoefte hebben aan alarmering? Voor welke functies, taken of diensten zijn de personeelstekorten het knellendst? De komende periode is ook een aandachtspunt wat de vraag van de mantelzorger is.

De acties • • • • • •

Behoeften inventariseren van kwetsbare senioren, mensen met een beperking en mantelzorgers. Dit doen we onder andere via de iZi-woning, de uitleenpunten en het onderzoek van de Academische Werkplaats. Faciliteren van continue monitoring van de vraag via de Verkenner en uitleencentra. Ophalen en analyseren van de grootste gemeentelijke uitdagingen binnen Den Haag en in landelijke samenwerkingsverbanden (Citydeal Slim Maatwerk, G4, voorspelmodel Wmo) Samenwerking met zorgorganisaties voor continu gesprek (o.a. Academische Werkplaats, Living Lab, project Stimuleringsopdracht) Afstemming met werkgeversorganisaties (ZW Connect) en andere stakeholders over arbeidsmarktknelpunten Publiceren en verspreiden van de ‘Vraag van Den Haag’ als input voor o.a. start-up-series, hackathons, etc.

Het resultaat in 2026 In 2026 heeft de gemeente Den Haag een vragen top 10 waarop wordt samengewerkt met partners en andere gemeenten.

4.2. De ontwikkeling van goede oplossingen versnellen: economische kansen verzilveren

Het sociaal domein is mogelijk een grote en interessante markt voor innovatieve en technologische bedrijven. Echter, technologische innovaties in het sociaal domein gaan minder snel dan innovaties in het medische domein. Het sociaal domein is momenteel minder interessant voor bedrijven, onder andere door de versnippering en de kleine schaal. Bedrijven komen al snel in een ingewikkeld landschap terecht met weinig investeerders en moeilijke toegang (verkoop) tot overheden. Door bedrijven te helpen met het verkorten van de doorlooptijd van idee tot ingebruikname, maken wij het interessanter voor bedrijven om zich in te zetten voor onze opgaven. Daarnaast maken wij het sociaal domein inzichtelijker en toegankelijker en daarmee aantrekkelijker voor ondernemers en investeerders. Op deze manier kunnen we met innovatieve oplossingen bijdragen aan de uitdagingen in het sociaal domein en zo economische kansen verzilveren. 8

LUMC. (2020). “Gezond lang thuis wonen in Den Haag: de IZI-pilots”

14

De afgelopen periode is er een inloopspreekuur voor ondernemers opgericht, zijn er drie start-up-programma’s gedraaid en namen we deel in een scale-up-programma. Ook hebben we informatiemarkten georganiseerd, waar ondernemers zich konden presenteren en hielp een business developer bedrijven met hun voorstel. De belangrijkste conclusie is dat het CareTech-domein nog in de kinderschoenen staat en geholpen is met begeleiding en stimulering. Voor bedrijven is het zeer belangrijk om een nieuw idee regelmatig te testen bij de eindgebruikers voordat het wordt ontwikkeld. Daarnaast blijft de financiering achter, want er zijn weinig private financiers die willen investeren. Ook het ontwikkelen van het businessmodel blijft een aandachtspunt: de manier waarop de zorg gefinancierd wordt is voor bedrijven ingewikkeld.

De acties • • • • • • •

Een valorisatieprogramma oprichten om nieuwe bedrijven te stimuleren binnen het Center for Entrepreneurship met De Haagse Hogeschool. Start-up en scale-up-begeleiding en -matching aan het sociaal domein met o.a. Yes!Delft, SIR, MRDH ZorgTech. Investeringsmogelijkheden via InnovationQuarter bekender maken en het opzetten van een netwerk met private financiers. Opzetten van een inkoopprogramma over vitaliteit en leefstijl via grote werkgevers. Professionaliseren van accountmanagement en dienstverlening. Inrichten van versnelde markttoegang via de Technologie voor Thuis Verkenner. Organiseren van evenementen, zodat er een sterk CareTech-netwerk ontstaat in Den Haag.

Het resultaat in 2026 In 2026 begeleiden we tien bedrijven per jaar, waarvan er vijf als resultaat een launching customer, pilot of externe financiering krijgen.

4.3.

Oplossingen testen: werkt het en voor wie?

De complexiteit van innovatie en implementatie zorgt ervoor dat het testen van oplossingen te langzaam gaat. Er is veel onderzoek nodig voordat iets een bewezen technologie is. Tegelijkertijd worden veel pilots op meerdere plekken in het land gedaan. Voor kansrijke innovaties willen we uitzoeken of ze goed werken en in welke situaties. Op basis daarvan kunnen we oplossingen koppelen aan gebruikers en beleid maken. De afgelopen tijd hebben we meerdere pilots uitgevoerd voor robotstofzuigers, valpreventie, hybride zorg, mantelzorgondersteuning en begeleiding op afstand. We weten beter welke producten werken en hoe we een pilotonderzoek goed opzetten. Zo is er vaak extra begeleiding nodig voor het uitvoeren van een pilot en is het belangrijk relevante zorgorganisaties vanaf het begin te betrekken. De komende tijd gaan we de living labs beter organiseren. Zo brengen we meer structuur aan in het kiezen van de onderzoeken die we oppakken en bepalen we duidelijker wanneer we kwalitatieve of kwantitatieve resultaten verwachten. We gaan de living labs ook meer koppelen aan nationale onderzoekstrajecten. Daarnaast gebruiken we de Technologie voor Thuis Verkenner om meer informatie te verzamelen over de ervaringen van producten. Zo hoeven we niet voor elk product een pilot te starten, maar maken we via een review systematiek eenvoudig gebruik van de kennis van onze bewoners.

De acties • • •

Pilots en monitoringstrajecten uitvoeren in living labs. Delen van pilots en resultaten in het gemeentelijk netwerk en via Digizo.nu Inrichten van reviewsystematiek om het lerend vermogen van de Technologie voor Thuis Verkenner te gebruiken (burgerwetenschap).

Het resultaat in 2026 In 2026 zijn er vijftien pilots of monitoringstrajecten gereed, waarop keuzes gemaakt kunnen worden.

15

4.4. Toegankelijk maken en koppelen aan bewoners en medewerkers

Inwoners en medewerkers weten niet altijd welke oplossingen er zijn. Daarnaast zijn er veel producten op de markt, wat het onoverzichtelijk maakt. Het is ons doel om bewoners, mantelzorgers en professionals te informeren en enthousiasmeren over de mogelijkheden van Technologie voor Thuis, zodat zij de voordelen ervan ervaren. De afgelopen periode deden we dat met bewustwordingscampagnes, evenementen zoals Ontmoet & Ontdek waar bewoners in gesprek kunnen met start-ups en met de iZi-woning. Ook is de Technologie voor Thuis Verkenner gelanceerd. De behoefte van bewoners, mantelzorgers en professionals worden dan gekoppeld aan producten. We weten uit het vorige actieprogramma dat mantelzorgers een belangrijke rol spelen in het gebruiken van technologie. We zetten daarom extra in om via mantelzorgorganisaties de bekendheid van technologie te vergroten. Ook ontwikkelen we de Verkenner door, implementeren we deze met partners in de stad en de Wmo en breiden we het aantal uitleenpunten uit. We vernieuwen de iZi-woning en voegen ook hier een uitleenpunt toe. Door de voorraad uit te breiden, maken we het voor bewoners en zorgorganisaties gemakkelijker om iets uit te proberen.

De acties • • • • •

De bekendheid vergroten van de mogelijkheden van technologie en de faciliteiten (stadsgesprekken, evenementen, campagnes). We betrekken hierbij partners in het sociaal en medisch domein. Het uitbreiden van de uitleenpunten, het aanbod en de producten, zodat er meer uitleen mogelijk is. Met een implementatieplan zorgen we voor meer aanloop. We breiden de ambassadeurs uit. Aan de iZi-ervaarwoning voegen we nieuwe producten toe. In 2024 brengen we de iZi ervaarwoning onder bij de Zorginnovatiehub. We organiseren jaarlijks Ontmoet & Ontdek, waar start-ups en bewoners elkaar ontmoeten.

Het resultaat in 2026 In 2026 hebben we jaarlijks 5.000 unieke bezoekers op de Technologie voor Thuis Verkenner.

16

4.5. Technologie gebruiken en anders werken

We zetten in op nieuwe werkprocessen, nieuwe banen en laagdrempelige hulp voor inwoners. Inwoners en professionals moeten met technologie aan de slag. We willen een verschuiving, besparing en verlichting van werken binnen de zorg realiseren. Dit doen we met opleiden, jobcreation en jobcarving. Door taken te verschuiven van de hogere naar de lagere opleidingsniveaus pakken we het tekort aan personeel aan. Het gebruik van technologie wordt voor alle bewoners en (informele) verzorgers mogelijk en toegankelijk. Bewoners en professionals weten nu niet altijd hoe ze met producten moeten omgaan of de het past niet in de werkprocessen. Voor het gebruik van technologie zijn internet en digitale vaardigheid nodig. Uit onderzoek blijkt dat de inzet van zorgtechnologie banen kan creëren voor zorgmedewerkers op mbo-niveau 1 en 2.9 Daarvoor zijn de eerste gesprekken gestart binnen de kinderopvang. Bij een pilot van de heupairbag Wolk is voor het eerst een innovatiemedewerker ingezet. Uit evaluatie blijkt de inzet van deze medewerker een groot succes. Momenteel werken bij de uitleenpunten drie innovatiemedewerkers en er komen er nog drie bij. We zetten in op een bredere uitrol. Voor inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, waaronder bijstandsgerechtigden, starten we een opleidingsrichting technologie in de leerlijn Zorg Werkt als onderdeel van de Zorginnovatiehub.

We werken hierin samen met onderwijspartners voor de inzet van (modulair) onderwijs. We voegen e-learnings toe aan de Verkenner om het gebruik van technologie te vergemakkelijken. We onderzoeken de behoefte aan een helpdesk en zetten de uitleenpunten in om vragen van bewoners te beantwoorden.

De acties • • • • •

Realiseren van een onlinedatabase van producten met beoordelingen, toelichtingen en e-learnings voor bewoners en professionals in de Verkenner. Inrichten van inlooppunten/helpdesk voor vragen over technologie. Inzetten van twintig tot vijftig technologieondersteuners bij zorg- en welzijnsorganisaties via job carving, waarmee het werk van professionals wordt verlicht. Opleiden van vijftig mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in de opleidingsrichting technologie in de leerlijn Zorg Werkt. Jobcarving-project bij zorgaanbieders om zorgtaken te verschuiven.

Het resultaat in 2026 Zorg- en welzijnsaanbieders beschikken over technologieondersteuners. Bewoners weten ook waar ze hulp en ondersteuning kunnen krijgen bij het gebruik van technologie.

9 Panteia. (2022). “Meer kansen op banen voor zorgmedewerkers op mbo 1 en mbo 2 niveau door inzet zorgtechnologie” https://panteia.nl/actueel/nieuws/ meer-kansen-op-banen-voor-zorgmedewerkers-op-mbo-1-en-mbo-2-niveau-door-inzet-zorgtechnologie/

17

4.6.

Structurele borging

Innovaties hebben pas effect als ze echt ingezet worden en het niet bij testen blijft. Nergens in Nederland is dat al gelukt. We staan voor een nieuw vraagstuk. Momenteel gebeurt de financiering van zorgtechnologie vaak per project of op incidentele basis. Lokaal en landelijk is er nog geen structureel plan voor de inzet van slimme hulpmiddelen en de financiering daarvan. We moeten daar verandering in brengen. Daarbij volgen we meerdere sporen tegelijk. We introduceren goedgekeurde producten op basis van de informatie die we hebben en tegelijkertijd starten we met meerjarig onderzoek om de effecten daarvan te volgen. We kunnen niet wachten tot we het perfecte bewijs hebben. Ondertussen zoeken we naar tijdelijke financieringsoplossingen en proberen we landelijk nieuwe afspraken te maken over de bekostiging.

De acties • • • • •

Implementatieplan uitwerken voor geselecteerde technologieën. Opstellen van een standpuntnota voor financiering & bekostiging (basis voor lobby). Inrichten van een besluitvormingsproces over bekostiging binnen Wmo MWA, Wmo Individuele voorzieningen, JMO, welzijn en preventie. Shared-savingsmodel domeinoverstijgende innovaties uitwerken voor twee producten. Inrichten van monitor om de effecten van technologie te volgen op basis van de ELAN-dataset met LUMCcampus Den Haag.

Het resultaat in 2026 Tenminste vier producten zijn geïmplementeerd in het sociaal domein. We hebben beleid voor wie welke technologische innovatie wanneer financiert en bekostigt. Er is een monitor opgericht.

4.7. Programmaniveau: een sterk ecosysteem

Een sterk ecosysteem is belangrijk om vernieuwingen in de zorg succesvol te laten werken. Dit ecosysteem moet herkenbaar, productief en zelfvoorzienend zijn voor alle spelers. De afgelopen jaren is dit ecosysteem opgebouwd en hebben we zowel in Nederland als in het buitenland een goed imago neergezet. We merken dat we veel verzoeken krijgen voor samenwerking, uitnodigingen om op congressen te spreken en we ontvangen veel zakelijke bezoekers in de iZi-ervaarwoning, ook uit andere landen. Nu is het tijd om hiervan de voordelen te nemen en de volgende stappen te zetten in de ontwikkeling van het ecosysteem. Veel partners in de stad doen nu actief mee aan zorginnovatie. Zorg- en welzijnsorganisaties werken steeds beter samen, De Haagse Hogeschool en ROC Mondriaan zijn gespecialiseerd in dit onderwerp en er zijn sterke samenwerkingen in de stad. Samenwerkingsverbanden in de stad hebben ook succesvolle subsidieaanvragen gedaan. Om verder te gaan, zijn twee dingen nodig. Ten eerste moeten we de samenwerking meer structureren, met een gezamenlijk ontwikkelingsplan en een fysieke en digitale plek waar we kunnen samenwerken. Ten tweede moeten we breder samenwerken. Om de zorginnovatie van de grond te krijgen, moeten eindgebruikers, mantelzorgers, innovatieve bedrijven, het grootbedrijf, onderwijs- en kennisinstellingen, financiers, zorginstellingen en overheid met elkaar samenwerken.

De komende jaren wil Technologie voor Thuis toe naar een goed georganiseerde samenwerking in een fysieke en digitale hub. Deze hub heeft een publiek-privaatplan voor zorginnovatie in de Haagse regio, samen met alle nodige partners.

De acties • • • • • •

Realiseren van de Zorginnovatiehub (zie tekstkader). Opzetten van een alliantie met een agenda. Versterken van het (inter-)nationale beeld in congressen, werkbezoeken, e.d. Lobby op het belang van zorgtechnologie in (nationale) akkoorden en beleidstrajecten. Aantrekken van externe financiering. Realiseren van een digitaal platform, zodat partijen elkaar makkelijker vinden.

Het resultaat in 2026 Er is een nationaal en internationaal bekend ecosysteem voor zorginnovatie, waarin de gemeente een kleinere rol vervult maar meer kan deelnemen. 18

De Zorginnovatiehub De Zorginnovatiehub is de volgende stap in onze aanpak van zorgtechnologie in Den Haag. De hub is gevestigd in het voormalige V&D-gebouw aan de Leyweg in Den Haag Zuidwest en heeft een inhoudelijk programma. Hier komen verschillende bestaande en nieuwe activiteiten en faciliteiten samen op een inspirerende plek. De hele keten van zorgtechnologie, van behoefte en eerste idee tot uiteindelijk product, wordt in de hub onderzocht en uitgevoerd. In de Zorginnovatiehub werken zo’n twintig partijen samen. Alles is erop gericht om onder meer gebruik en groei van technologie te stimuleren, investeringen en lokaal ondernemerschap te bevorderen, partijen met elkaar te verbinden en mogelijkheden in regelgeving en beleid te onderzoeken. De hub biedt 1.500 m2 aan ruimte voor onder andere innovatieve zorg en welzijn, de nieuwe iZi- ervaarwoning, een uitleenpunt, CareTech-ondernemers, onderwijs en onderzoek. Het is een toegankelijke openbare plek waar inwoners en professionals terechtkunnen voor vragen, technologische oplossingen en ondersteuning. Deze plek helpt ook om de bekendheid van zorgtechnologie onder de inwoners te vergroten. Bij de Zorginnovatiehub komen alle thema’s op een plek samen. Internationaal is dat uniek. Op deze manier kunnen we de kansen van technologie voor zorg en welzijn vergroten en versterken in Den Haag.

De hub is verbonden aan verschillende bestaande programma’s en activiteiten. Neem de Regiodeal Den Haag Zuidwest (campus Zuidwest), de Living Labs Sociaal Domein en Technologie, de uitleenpunten en de Academische Werkplaats. Het doel is dat de Zorginnovatiehub tegen het einde van 2027 zelfstandig draait en de gemeente niet meer een leidende rol, maar een partnerrol kan vervullen. Een deel van de activiteiten uit het Technologie voor Thuis programma gaan de komende jaren over naar de organisatie van de Zorginnovatiehub.

19

5 Uitvoering In dit hoofdstuk leest u wat nodig is om alle activiteiten uit te voeren en welke instrumenten we inzetten. U leest over onze partners, het afwegingskader, communicatie, monitoring, financiën en programmasturing.

5.1.

Partners

De activiteiten doen we niet allemaal zelf. Binnen het programma Technologie voor Thuis werken we samen met ondernemers, zorginstellingen en het onderwijs om te zorgen voor geschikte technologie voor bewoners. We brengen relevante partijen met hun eigen visie, expertise en oplossingen in. We hebben daarbij als doel: kennisdeling, kennisontwikkeling en het stimuleren van innovatieve oplossingen voor technologie voor thuis. Met partners in de stad en daarbuiten werken we aan een samenwerkingsverband met een vernieuwingsagenda. Zo versterken we elkaars activiteiten. Dit komt ook samen in de Zorginnovatiehub. Hierin nemen onder andere deel: De Haagse Hogeschool, Florence, Hadoks, Haga ziekenhuis, HMC, Innovation Quarter, KPN, LUMC, Provincie Zuid-Holland, Rabobank, Randstad, Reos, ROC Mondriaan, Saffier, stichting Voorall, TNO, T-Zorg en ZW-Connect. Binnen onze programmalijnen werken we samen met verschillende organisaties om de zorg toekomstbestendig te houden, vernieuwingen te stimuleren en meer banen te creëren. In de Academische Werkplaats Technologie voor Thuis onderzoeken we samen met onze partners waar de problemen zitten in het gebruik en de verstrekking van hulpmiddelen. We kijken hoe we dit met praktijkgerichte projecten kunnen verbeteren.

Zo werken we aan het optimaliseren van de Technologie voor Thuis Verkenner en Thuisleefbieb voor meerdere doelgroepen binnen het sociaal domein. Ook onderzoeken we wat senioren en mensen met een beperking nodig hebben aan hulpmiddelen. In het project Digiredzaam Den Haag helpen dertien organisaties, onder leiding van Middin, mensen om kennis te maken met technologie via uitleenservices. Deze organisaties zijn onder andere Respect Zorg, ROC Mondriaan, Saffier, Schroeder van de Kolk en Wijkz. We doen ook mee in verschillende nationale trajecten. Voorbeelden hiervan zijn: het Transformatiemodel en Kennisbank Digitale Zorg met VNG en Zorgverzekeraars Nederland en het traject domeinoverstijgende business cases met ZonMw en Vilans. We voeren G4-gesprekken over innovatie en de arbeidsmarkt en leveren een bijdrage aan beleidstrajecten van het ministerie van VWS.

5.2.

Afwegingskaders

Binnen ons programma gebruiken we afwegingskaders om beslissingen te nemen. We hebben een basis afwegingskader (zie hieronder) en aanvullende pluskaders. Het basiskader helpt ons mede om samen te werken met organisaties en gemeenten die dezelfde doelen nastreven. Dit kader is daarom kort van opzet. De pluskaders bevatten specifiek inhoudelijke aanvullingen of afwijkingen van het basiskader. Deze kaders zorgen voor flexibiliteit: we werken samen op de basiszaken en wijken af als dat door bijvoorbeeld lokale omstandigheden en specifieke wensen nodig is. De afwegingskaders zijn voorzien van begrippenlijsten, waarin we de termen uitleggen die we in de kaders gebruiken.

20

Basis afwegingskader Technologie voor Thuis Voorwaarden

Wegingsfactoren

BLOK I – PRODUCTEFFECTEN De oplossing draagt bij aan één van onderstaande effecten, namelijk: 1. L  anger zelfredzaam thuis wonen van Haagse inwoners 2. W  erkbesparing, - verlichting of verschuiving in (of binnen) de Haagse gemeentelijke zorg en ondersteuning

1. Kostenbeheersing of -besparing in het sociaal domein

BLOK II – PRODUCTKENMERKEN De oplossing heeft minimaal onderstaande zes kenmerken: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Heeft een duidelijke productomschrijving Is van voldoende kwaliteit Is veilig in gebruik (fysiek en sociaal) Heeft voldoende bereik Is op te schalen Is ethisch verantwoord

1. 2. 3. 4.

Betreft een digitale technologische innovatie Sluit bewijsbaar aan op de behoefte en ‘context’ van de doelgroep Is bewezen effectief Kan met andere relevante ‘oplossingen’ verbinden/ interacteren (interoperabiliteit)

BLOK III – PARTNEREIGENSCHAPPEN De potentiële samenwerkingspartner: 1.

2.

5.3.

Werkt mee aan het onderzoek en deelt de daarvoor benodigde gegevens binnen de kaders van wet- en regelgeving Toont zich proactief en zichtbaar medeverantwoordelijk voor goede projectresultaten

1.

Is gevestigd in Den Haag of is hiertoe bereid

Voortgang

In het programma Technologie voor Thuis meten we structureel en systematisch de voortgang, zowel op onderdelen als voor het hele programma. We hebben informatiebronnen vastgesteld voor de drie domeinen binnen het programma. Dit zijn: • Sociaal domein: Het aantal of het aandeel personen van 75 jaar en ouder dat zelfstandig woont. (Gemeente Den Haag) • Werkgelegenheid: Spanningsindicator arbeidsmarkt. (UWV, via www.werk.nl) • Economie: Groei in het aantal vestigingen van innovatieve bedrijven. (Monitor Haagse ecosystemen – in ontwikkeling) Bij de voortgang van de verschillende onderdelen van het programma richten we ons op de uitvoering en de projectresultaten. We doen dat door: • Aan het begin van de projecten, de gewenste resultaten en indicatoren te benoemen en afspraken te maken over hoe we deze gaan meten en de voortgang gaan volgen; • Tussentijdse en eindevaluaties te houden, waarbij we de (tussentijdse)metingen op de indicatoren en gewenste resultaten bespreken; • Tijdens evaluaties te beoordelen of we op koers liggen, bijsturing nodig is of dat er reden is voor grotere aanpassingen. De metingen van (1) de indicatoren voor de programmadoelen en (2) de projectresultaten samen, geven ons zicht op de voortgang van het hele programma. We rapporteren: • Elke drie maanden over de projectresultaten in de stuurgroep (operationeel niveau); 21

• •

Elk jaar over de resultaten in de voortgangsrapportage (tactisch niveau); Na vier jaar over de effecten in de evaluatie (strategisch niveau).

5.4. Communicatie

De communicatiestrategie geeft antwoord op de vragen: wie bereiken we, wat is de boodschap en welke middelen zetten we daarvoor in? Goede communicatie is vooral in dit complexe sociale domein belangrijk voor het verkrijgen van acceptatie, betrokkenheid en participatie van verschillende partijen.

Communicatiedoelen In het programma werken we met verschillende partijen samen om onze doelen te bereiken en het draagvlak te vergroten. We communiceren naar bewoners, partners in de stad en daarbuiten. Voor deze doelgroepen zijn verschillende communicatiedoelen. 1. Bewoners/potentiële eindgebruikers. We informeren deze groep over Technologie voor Thuis en de mogelijkheden van zorgtechnologie om gezond en zelfstandig thuis te wonen. We willen hen bekendmaken met de beschikbare producten, diensten en voorzieningen in Den Haag. 2. Bewoners/mantelzorgers. We informeren mantelzorgers over Technologie voor Thuis en de mogelijkheden van zorgtechnologie om hen te ondersteunen. We willen hen bekendmaken met de beschikbare producten, diensten en voorzieningen in Den Haag. 3. Bedrijven. Innovatieve bedrijven enthousiasmeren en informeren over de mogelijkheden binnen het sociaal domein. We brengen onze diensten bij bedrijven onder de aandacht en wijzen hen op de voordelen van vestigen in Den Haag. 4. Zorgaanbieders en professionals. Het vergroten van het bewustzijn over de technologische mogelijkheden en laten zien hoe deze zijn toe te passen. 5. Overheden en zorgsector. De positie van Den Haag als koploperstad in zorginnovatie zowel nationaal als internationaal te versterken en te promoten. 6. Strategische partners.