RIS319158 Bijlage Voortgangsrapportage 2023

40.000 m² bedrijfsruimte Binckhorst

Inmiddels is de bedrijfsruimte in de Titaan en in Pegasus opgeleverd. Opgeteld gaat het om 15.800 m2. In de huidige planvoorraad zit daarnaast circa 30.000 m2 aan bedrijfsruimte in de lopende projecten (tot en met start bouw in 2026). Opgeteld zou er hiermee 45.800 m2 bedrijfsruimte gerealiseerd worden. Echter, er is vanaf de start van het Omgevingsplan in 2019 ook 30.000 m2 onttrokken, dus dat maakt de netto toevoeging 15.800 m2 (45.800 – 30.000). De doelstelling van 40.000 m2 extra bedrijfsruimte (t/m 2026) zal derhalve niet worden behaald. Voor bedrijven die moeten vertrekken, reserveren we ruimte op de Gavi-kavel. De ontwikkelstrategie voor het Mercuriuskwartier biedt het ruimtelijk kader voor extra bedrijfsruimte op de Binckhorst in de toekomst. Operationeel doel

Vergroten magneetfunctie Binckhaven

In september 2023 is Titaan officieel geopend. Hiermee is er 12.000 m2 bedrijfsruimte voor groeiende impactbedrijven toegevoegd. Netto is hierdoor een toename van circa 20 bedrijven gerealiseerd. Een aantal ondernemers zijn doorgestoord vanuit de startup hub Apollo14. De gemeente betrekt actief kennisinstellingen bij de ontwikkeling van de Binckhorst, onder andere via studentenprojecten. Er is een aantal onderwijs- en opleidingsinstellingen actief geworden in Binckhaven: de Haagse Hogeschool, Hogeschool Rotterdam, Global School of Entrepreneurship en Equals Academy. We werken daarnaast aan een campusvisie voor Binckhaven, om de onderlinge samenhang en samenwerking binnen het gebied te versterken en als input voor het nieuwe omgevingsplan. Met de middelen uit de GebiedsInvestingsZone (GIZ) stimuleren we de verdere vergroening, de realisatie van ontmoetingsplekken en het gebruik van de buitenruimte als experimenteerruimte voor innovaties. Operationeel doel Ontwikkeling 18.000 m² bedrijfsruimten Laakhavens Op dit moment functioneert Laakhavens voor een groot deel als bedrijventerrein. Eind 2022 is de ontwikkelvisie Laakhavens vastgesteld waarmee wordt toegewerkt naar een gemengd hoogstedelijk woonwerkmilieu. Dit betekent dat er ook bedrijven moeten vertrekken. Momenteel zijn er nog geen projecten gepland en gestart in Laakhavens voor wat betreft bedrijfsruimte.

De ontwikkelstrategie is nog in ontwikkeling.

Operationeel doel Herontwikkeling Megastores-locatie Als onderdeel van de gebiedsontwikkeling Laakhaven is in de ontwikkelvisie minimaal 35.000 m2 commerciële functies opgenomen (zie Ontwikkelvisie Laakhavens - RIS311821). Als uitwerking hiervan

Vertrouwelijkheid: Intern

25/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

wordt gewerkt aan een nota van uitgangspunten. De verwachting is dat deze eind 2024 / begin 2025 wordt aangeboden. Hierin wordt het exacte programma en de ruimtelijke inpassing nader geconcretiseerd. Daarnaast wordt gewerkt aan een aanpak voor placemaking om tijdelijke initiatieven te kunnen huisvesten in lege winkelruimten. Operationeel doel Stimuleren Policy Campus Er is nauwere een samenwerking ontstaan tussen de sleutelspelers rondom dit thema: met name Universiteit Leiden, TNO, Ministerie van BZK en gemeente en het policy netwerk breidde zich in 2023 verder uit. TNO lanceerde TNO vector: het centrum voor sociale innovatie en strategie. Daarnaast opende TU Delft de Climate Action Hub in New Babylon en voerde Yes!Delft in 2023 een GovTech scaleup programma uit (i.s.m. Digicampus en VNG). Tenslotte organiseerde GovTech NL maandelijks GovTechNL meetups voor bedrijven, startups, kennisinstellingen en overheden.

Tactisch doel 2: Kust: versterken van de Internationale Zone en ontwikkelen van Den Haag als hoofdstad van de Noordzee Operationeel doel Stimuleren maritieme bedrijvigheid in de Haven Er is een samenwerkingsovereenkomst gesloten tussen Provincie Zuid Holland, De Coöperatie Campus@Sea en de gemeente voor de komende 3 jaar waarmee de activiteiten op de Campus@Sea , het vormen van een netwerk rondom innovatieve bedrijven op zee en het bieden van plekken, worden voorgezet. Afhankelijk van het verloop van de bezwaarprocedure met omwonenden vestigt zich hier binnenkort 1 bedrijf op het gebied van autonoom varen. Er zijn in 2023 twee innovatieprojecten gestart binnen de proeftuin op zee. Dit betreft het testen van energie opwekken met golven op zee en een test met autonoom varen. We hebben subsidie verstrekt aan North Sea farmers oa voor het testen en opschalen van initiatieven zoals zeewierteelt en drijvende zonnepanelen en een sailing innovation centre waarmee zij zich inzetten voor de opschaling van innovaties in de zeilsport naar het bedrijfsleven, zoals een wetsuit die ook kan worden gebruikt voor werk in de offshore industrie en een app voor een betere beleving van de zeilsport. Operationeel doel Ondersteunen ‘Wind op zee’-initiatief Voor wat betreft het initiatiefvoorstel ‘Wind op Zee Campus’ wordt er in Q2 2024 een raadsmededeling gedeeld.

Door de krappe arbeidsmarkt en momenteel moeilijke markt voor wind-op-zee (kostenstijgingen) is commitment van onderwijs en bedrijfsleven lastig. Er wordt onderzocht in hoeverre een verbreding van het onderwijsaanbod vanuit de haven mogelijk is door niet alleen te focussen op ‘windtechniek’, maar op stimulering van techniekonderwijs in zijn algemeenheid Operationeel doel Ontwikkelen Internationale Zone In de tweede helft van 2023 is gestart met een ruimtelijk programmatische verkenning naar de toekomst van de Internationale zone en het World Forum gebied. Doel is te komen tot 3 toekomstscenario's. Dit is een integrale gebiedsontwikkeling waarin vanuit economisch perspectief vooral ingezet wordt op ruimtereserveringen voor internationale organisaties passend bij het Haagse profiel van Vrede en Recht.

Vertrouwelijkheid: Intern

26/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

Tactisch doel 3: Stadsdelen en regio versterken met bedrijfshuisvesting en gebiedsontwikkeling Operationeel doel 10.000 m² bedrijfsruimte In 2023 is het nog niet gelukt om concreet bedrijfsruimte toe te voegen. Voor 2024 zit nu4.300 m2 in de plannen, 2025 ook 5.000 m2 en 2026 2.500 m2. Concrete projecten waaraan wordt gewerkt zijn de Beatrijsstraat (4.300m2 in 2024), Twickelstraat (1.000 m2) en Wateringseveld (1.500 m2). We zitten nu op eenderde van het over-all doel. Het is dus noodzakelijk om de planvoorraad tot en met 2026 te vergroten. Om de pijplijn aan te vullen wordt een kansenkaart ontwikkeld met nieuwe perspectiefrijke ontwikkelplekken. Operationeel doel

Activeren ondernemerschap in Zuidwest

In september 2023 is de regiodeal ZuidWest tussen het ministerie en de gemeente Den Haag ondertekend. Hierin zijn economische doelstellingen en gelden opgenomen om te investeren in de wijkeconomie en het stimuleren van ondernemerschap in Zuidwest. Inmiddels krijgen de eerste concrete resultaten vorm. In 2023 is gewerkt aan de totstandkoming van de Zorginnovatiehub . De lancering van deze hub vindt plaats op 1 februari 2024. De hub wordt gehuisvest naast Pand Zuidwest aan de Leyweg. Van daaruit wordt gewerkt aan de toepassing van zorgtechnologie, informatie en ondersteuning voor wie wil werken in de zorg en het stimuleren van ondernemerschap in de zorgtechnologie. Ten behoeve van onder meer de ondernemers in Zuidwest zijn events georganiseerd in het Zuiderpark op de thema's digitale veiligheid en duurzaamheid. In november startte een klas van de ondernemersschool in Pand Zuidwest gericht op startende ondernemers onder andere uit Zuidwest. In 2024 volgt er nog een klas. Vanuit ImpactCity wordt met steun van BMW-foundation verkend of een ondernemerschapsprogramma kan worden opgezet gericht op vrouwelijke impactondernemers uit Zuidwest die zich inzetten voor een duurzame wijk. De bouwwerkzaamheden voor de herontwikkeling en renovatie van de oude school aan de Beatrijsstraat tot bedrijfsverzamelgebouw is van start gegaan. Oplevering wordt verwacht in Q4 van 2024.

Operationeel doel Uitbouw maakcluster Ypenburg In 2023 is met de ondernemers en de vastgoedeigenaar van TPY gewerkt aan een gezamenlijke ambitie met het oog op de verduurzaming en ruimtelijke doorontwikkeling van het gebied. Doel is om in dit gebied plek te geven aan nieuwe bedrijven en bestaande bedrijven de mogelijkheid geven om te groeien. De ontwikkelstrategie bestaat uit drie onderdelen: vrijwillig uitplaatsen (van bedrijven die niet passen bij het profiel van TPY), verdichten (m2 toevoegen op het TPY-terrein zelf) en uitbreiden (ruimte buiten het terrein van TPY op naastgelegen kavels), Dit kan ca. 35.000m2 opleveren, wat naar verwachting voldoende is om te voldoen aan de marktvraag voor de komende 11 tot 14 jaar. Op basis hiervan wordt momenteel ter besluitvorming een Nota van Uitgangspunten opgesteld. Momenteel werkt de TPYterreineigenaar al aan het verduurzamen en circulair maken van het terrein door o.a. zonnepanelen, slimme machines en het gebruik van restwarmte.

Operationeel doel

Vernieuwing, verduurzaming en herstructurering van bedrijventerreinen

De gebiedskaders (voorheen gebiedspaspoorten) voor ZKD, Fruitweg en Uitenhagestraat zijn onlangs vastgesteld door de raad (RIS318669). Op basis van deze gebiedskaders kunnen de kansrijke projectvoorstellen die door gemeente en/of ondernemers en eigenaren zijn ontwikkeld worden gerealiseerd. In 2024 wordt capaciteit ingezet om maatwerk te leveren en planontwikkeling te begeleiden van initiatieven vanuit de markt.

Vertrouwelijkheid: Intern

27/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

Operationeel doel Ontwikkeling GAVI-kavel (7,5 ha) Er wordt gewerkt aan een Nota van uitgangspunten, die invulling geeft aan de ambitie op om op de GAVI kavel een nieuw bedrijventerrein te realiseren.

Operationeel doel

Uitbreiding Westvlietweg

Het IPP is in samenwerking met de ondernemers (verenigd in de BIZ) actief voor dit doel. Voor de Vlietzone wordt een nota van uitgangspunten gebiedsvisie en een verkeersonderzoek opgesteld, uiteindelijk resulterend in een omgevingsplan waarin ook de uitbreiding van de Westvlietweg aan de orde komt.

Meer ruimte voor de maakindustrie Operationeel doel Door intensieve planbegeleiding worden ontwiks gewezen op de kansen die er liggen bij het bieden van ruimte voor maakbedrijven. Enkele ontwikkelingen met bedrijfsruimte hebben vertraging opgelopen en de ontwikkeling van de HTM-werkplaats op de Binckhorst (8.000 m2) staat 'on hold'. Voor een viertal locaties op de Binckhorst die zich bij de realisatie van betaalbare bedrijfsruimte juist specifiek richten op maakbedrijven wordt op dit moment een aanvraag omgevingsvergunning voorbereid. De sectortafel maak kreeg de gelegenheid om input te leveren op de plannen. Daarnaast wordt verkend of er tijdelijk of te transformeren locaties zijn, waar kleinere maakbedrijven zich (tijdelijk) kunnen vestigen. Hierbij wordt voor de kleinere maakbedrijven met minder overlast gevende activiteiten ook gekeken naar vastgoed in woonwijken (waarvan bijv. de Beatrijsstraat een voorbeeld is).

Tactisch doel 4: De vastgoeddynamiek bevorderen door marktontwikkeling te stimuleren Operationeel doel Realisatie HIM voor bedrijfsgebouwen In 2023 is gestart met de voorbereidingen om te onderzoeken hoe actief gemeentelijk grond- en vastgoedbeleid, zoals dat bijvoorbeeld ook is toegepast bij de totstandkoming van de Titaan en de New Farm, behulpzaam kan zijn in de realisatie van (betaalbare) bedrijfshuisvesting. Hier komen veel verschillende aspecten bij kijken, zowel juridisch als financieel. Verwacht wordt in 2024 hier meer concreet invulling aan te kunnen geven.

Vertrouwelijkheid: Intern

28/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

6 Middelen, samenwerking en vervolg

Overzicht beschikbare en ingezette middelen De raad stelt de financiële kaders voor deze uitvoeringsagenda vast in de programmabegroting en verantwoordt in de programmarekening in programma 11. Onderstaande tabel geeft per tactisch doel weer hoeveel middelen zijn ingezet voor 2023 en ter vergelijking ook de cijfers over 2022. Dit overzicht is exclusief de incidenteel aanvullende middelen en de dekking derden/specifieke subsidies), aangezien deze projectgebonden worden ingezet en/of niet vrij besteedbaar zijn. Een compleet overzicht van de inkomsten- en uitgaven op programma 11 wordt gepresenteerd in de jaarrekening 2023.

Realisatie 2022 Speerpunt 1: Attractieve Stad

Realisatie 2023 SEH

Begroting 2024

Structureel

Incidenteel

Structureel Incidenteel

9,1

1,1

2,9

9,6

0,9

Structureel Incidenteel 10,0

0,7

4,8

1,1

2,8

5,2

0,9

5,9

0,7

Tactisch doel 1: Een aantrekkelijk woon- en leefklimaat scheppen Tactisch doel 2: De levendigheid en toeristische aantrekkingskracht vergroten Tactisch doel 3: De mobiliteitstransitie realiseren Tactisch doel 4: Het imago versterken

2,4

0,1

2,5

-

2,6

-

Capaciteit

1,9

-

-

1,9

-

1,5

-

Speerpunt 2: Veerkrachtige economische structuur

7,2

2,6

2,5

8,3

0,1

8,2

0,1

Tactisch doel 1: Verdiepen en economisch benutten van het profiel van Internationale Stad van Vrede en Recht

2,9

0,8

0,5

2,8

-

3,1

-

Tactisch doel 2: Verbreden van de economische structuur door andere sectoren gericht te versterken, met name maak en zorg

-

0,7

0,7

0,7

-

0,7

-

Tactisch doel 3: Vernieuwen van de economie door kennis, technologie en innovatie te stimuleren

0,4

0,6

1,3

0,8

0,1

0,9

0,1

Tactisch doel 4: Opschalen van bedrijven door export, financiering en spin-off te ondersteunen

1,0

0,5

-

1,2

-

1,0

-

Capaciteit

2,9

-

-

2,8

-

2,5

-

2,6

0,3

0,7

4,1

0,3

4,8

0,3

Tactisch doel 1: Een goede en snelle dienstverlening bieden aan ondernemers

1,1

-

0,7

0,8

-

1,1

-

Tactisch doel 2: Bedrijven voorbereiden op de uitdagingen van de toekomst

-

0,3

-

0,2

0,3

0,4

0,3

Tactisch doel 3: Bestaande (internationale) bedrijven en instellingen versterken en nieuwe aantrekken

1,1

-

-

1,3

-

1,2

-

0,4

-

-

1,8

-

2,1

-

0,6

2,0

-

2,2

0,3

2,3

0,5

Tactisch doel 1: Het Central Innovation District ontwikkelen als het economische topmilieu van Den Haag

-

0,8

-

0,3

-

0,3

-

Tactisch doel 2: Versterken van de Internationale Zone en ontwikkelen van de Haagse kustzone

-

0,6

-

0,2

0,3

-

0,5

Tactisch doel 3: Bedrijfshuisvesting op bedrijventerreinen, in de wijken en in de regio behouden, transformeren en uitbreiden

-

0,6

-

0,8

-

0,8

-

Tactisch doel 4: Vastgoeddynamiek bevorderen door marktontwikkeling te stimuleren

-

-

-

-

-

0,2

-

0,6

-

-

0,9

-

1,0

-

19,5

6,0

6,1

24,2

1,6

25,3

1,6

Speerpunt 3: Excellent ondernemingsklimaat

Tactisch doel 4: Talentontwikkeling: werken aan een vaardige en talentvolle stad Capaciteit Speerpunt 4: Ruimte voor bedrijvigheid

Capaciteit TOTAAL

Samenwerking, regio en nieuwe rollen Nog meer dan voorheen wordt in de uitvoering van beleid samenwerking gezocht met partners in stad en regio. Dit maakt beleid effectiever en door krachtenbundeling kan meer bereikt worden. Ook vragen sommige economische zaken een benadering vanuit een breder regionaal perspectief en kan door samenwerking meer bereikt worden bij de aanspraak op landelijke en Europese fondsen. Naast de zaken zoals opgenomen onder de speerpunten kunnen de volgende algemene ontwikkelingen gemeld worden: Groeiagenda Zuid-Holland In een brede coalitie van o.a. de universiteiten, de steden Delft, Rotterdam, Den Haag, Leiden en Dordrecht, Provincie Zuid-Holland, MRDH, Shell, Havenbedrijf, HTM, de Economic Board ZuidHolland, en Innovation Quarter is samengewerkt aan de Groeiagenda ZuidHolland. Deze agenda bevat concrete investeringen en acties uit Zuid-Holland. Met deze agenda is een actieve lobby gestart naar het Rijk voor middelen uit het Nationaal Groeifonds. In de afgelopen periode is door het IT verband Zuid Holland een succesvolle aanvraag gedaan bij het Groeifonds gericht op het terugdringen van het

Vertrouwelijkheid: Intern

29/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

tekort aan ICT-ers. Vanuit Den Haag is The Hague security Delta betrokken bij deze aanvraag, welke is ingediend onder andere met de IT Campus Rotterdam en de Dutch Innovation Factory in Zoetermeer. Samenwerking Rijk: Den Haag wil als goed gastheer en hoofdzetel van het Rijk het functioneren tussen het Rijk en de stad versterken door nauw samen te werken met het Rijk op de volgende thema’s: verduurzaming (DenHaag Climate neutral city in 2030, werkagenda’s op duurzaamheid in ontwikkeling, convenant MVOI) en veiligheid, Huisvesting Rijk, Digitalisering van de overheid , Democratisch bewustzijn (klimaatdemonstraties hebben effect gehad op DH als aantrekkelijke stad en het ondernemersklimaat), Internationale positie van Nederland op vrede en recht (bijv. Oekraïne tribunaal) De Bestuursraad van het ministerie van Financiën organiseerde samen met Haags verhaal een Open Huis op maandag 10 juli a.s. rondom Haags ondernemerschap.

Lokale, regionale en landelijke samenwerking • De Economic Board The Hague (EBTH) mobiliseert ondernemers en adviseert de gemeente. Na de gemeentelijke bezuiniging heeft EBTH zich opnieuw neergezet. Belangrijke activiteiten richten zich o.a. op advisering over coronaherstel en de wijkeconomie van ZuidWest. De voorzitter van de Economic Board The Hague is ook de trekker van de alliantie Werk en economie in ZuidWest. Op initiatief van EBTH zetten de grootste Haagse werkgevers zich in voor verduurzaming en bereikbaarheid van de stad met The Hague Connected. Zo is The Hague Connected ook actief betrokken bij de nog op te stellen mobiliteitsstrategie. • De Economic Board Zuid Holland (EBZ) zet zich in voor het vernieuwen en verduurzamen van de ZuidHollandse economie en het versterken van het vestigingsklimaat. Dit doen zij door middel van lobby. Zij brachten bijvoorbeeld het belang van de ZuidHollandse economie onder de aandacht tijdens de landelijke verkiezingen van 22 november 2023. Daarnaast ondersteunt en initieert de EBZ ook concrete acties zoals bijv. de human capital agenda Zuid Holland. • Begin 2023 stelde het college de aanpak ‘sporen naar een arbeidsmarkt die werkt’ vast. Rondom deze aanpak wordt een samenwerking opgezet met partners uit de stad zoals (vertegenwoordigers van) werkgevers, onderwijspartijen, UWV, uitzendbureau’s etc.

• De MRDH stelde in 2023 een nieuwe strategische agenda vast. Daarin zijn twee opdrachten geformuleerd die moeten bijdragen aan de economische ontwikkeling van de regio, nl.: Een toekomstbestendige economie stimuleren en het vernieuwen van werklocaties. Gezamenlijk met de regio is in dat kader in 2023 een nieuwe regionale bedrijventerreinenstrategie opgesteld en aangeboden aan de provincie. Deze strategie versterkt en ondersteunt onze gemeentelijke doelstellingen op het gebied van ruimte voor werken. Een ander concreet voorbeeld voortkomend uit de MRDH samenwerking is het opgezette Cyberweerheidscentrum voor de Greenport, waar gezamenlijk met de HSD een loket voor digitale veiligheid is opgezet voor bedrijven in het tuinbouwcluster, zoals productiebedrijven, veredelaars, handel en toelevering • Samen met de andere G4 gemeenten plus Groningen en Eindhoven, een aantal andere steden in Nederland, het ministerie van EZK, BZK en J en V is een citydeal ‘leefbare binnensteden’ gesloten. Doel van de Citydeal is te verkennen wat nodig is bij de aanpak om Binnensteden en stadscentra in een veranderend winkellandschap toekomstbestendig te maken. Centraal thema is het sturen op de transformatie door middel van grip op vastgoed en aanpassing van de openbare ruimte en het daarbij benodigde instrumentarium.

Daarnaast werken we samen met de G4 gemeenten plus E+G samen op de thema’s: o Ruimte voor werk o Circulaire economie o Innovatie- en ecosystemen o MKB dienstverlening (in onderzoek)

Vertrouwelijkheid: Intern

30/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

o Onderwijs, arbeidsmarkt, bedrijfsleven De samenwerking loopt afhankelijk van het thema op het gebied uiteen van kennis delen en gebruik maken van elkaars goede voorbeelden tot het gezamenlijk optrekken richting het Rijk of concreet gezamenlijk inspelen op actuele ontwikkelingen en kansen, zoals bijvoorbeeld met de citydeal. Daarnaast wordt op een aantal thema’s (met name ruimte voor werk en dynamische binnensteden) ook actief de samenwerking gezocht met de VNG of de G40.

•

•

Uitvoeringsorganisaties werken meer samen Twee uitvoeringsorganisaties werken aan de realisatie van het economisch beleid: IQ vanuit de regio en The Hague & Partners vanuit Den Haag. Hoewel beide organisaties hun eigen activiteiten en invalshoeken hebben is in de afgelopen periode een grote stap gezet in de onderlinge samenwerking en wordt nu gewerkt aan gemeenschappelijke dossiers. De regionale ontwikkelmaatschappij InnovationQuarter (IQ) is een belangrijke partner van de Gemeente op het vlak van bedrijvenacquisitie, begeleiding van innovatieve MKB en regionale investeringen gericht op duurzame economische groei. In 2023 is een nieuwe meerjarenstrategie (2023 – 2026) vastgelegd. The Hague & Partners (TH&P) houdt zich als uitvoeringsorganisatie van de gemeente Den Haag bezig met de acquisitie van bedrijven en congressen en de (zakelijk) toeristische marketing en informatievoorziening van de stad. Toeristisch is vooral ingezet op bezoek uit omringende landen. Het aantal hotelovernachtingen en gasten is ten opzichte van 2022 toegenomen, maar nog niet op het niveau van 2019. Dit heeft met name te maken met het feit dat het zakelijk bezoek nog achterblijft. Het aantal congressen in de stad loopt nog wat achter ten opzichte van vóór Corona en daarnaast hebben hotels last van het vertrek van het hoofdkantoor van Shell.

Ook is het aantal zakelijke reisbewegingen afgenomen als gevolg van duurzaamheid en digitalisering in de zakelijke markt.

Vertrouwelijkheid: Intern

31/31