RIS319158 Bijlage Voortgangsrapportage 2023

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

Vertrouwelijkheid: Intern Datum

1 augustus 2023

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

Inhoudsopgave

1 Inleiding

3

2 Speerpunt 1: Attractieve stad

6

3 Speerpunt 2: Veerkrachtige economische structuur

11

4 Speerpunt 3: Excellent ondernemingsklimaat

19

5 Speerpunt 4: Voldoende ruimte in aantrekkelijke werkmilieus

24

6 Middelen, samenwerking en vervolg

29

Vertrouwelijkheid: Intern

2/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

1 Inleiding

Economische voortgangsrapportage Samen met partners in stad en regio werkt de gemeente aan de uitvoering van het economisch beleid. Jaarlijks rapporteren wij over de voortgang hiervan in de voortgangsrapportage. In deze derde voortgangsrapportage staan de ontwikkelingen en resultaten op basis van de Economische Visie (RIS303550) en Economische Uitvoeringsagenda 2023-2026 (RI315458) over het jaar 2023. Bij deze rapportage is aangesloten op de opbouw van de economische uitvoeringsagenda. Beleids- en financiële kaders De geldende beleids- en financiële kaders bij deze voortgangsrapportage zijn als volgt: • De Economische visie Den Haag+ 2030; brede economische bloei in een stad zonder grenzen (RIS303550) vormt de kadernota voor het economisch beleid. Deze visie is in juni 2020 door de Gemeenteraad vastgesteld. De hierin opgenomen doelenboom is de structuur waarbinnen alle activiteiten worden uitgevoerd en prestaties en effecten in beeld worden gebracht. • In het Haags Akkoord 2023-2026 wordt de Economische visie onderschreven als leidraad voor de (economische) ambitie voor de komende jaren (RIS316672). Wat we als Gemeente in deze collegeperiode concreet doen om de economische visie te realiseren, staat in de Economische uitvoeringsagenda 2023-2026 (RIS315458). • De raad stelt de financiële kaders voor de uitvoeringsagenda vast in de programmabegroting.

De verantwoording daarover vindt plaats in de programmarekening. In deze voortgangsrapportage wordt een samenvatting van de financiële gegevens meegenomen. Doelenboom economische visie: stad, structuur, ondernemer en ruimte Het hoofddoel van het Haagse economisch beleid, zoals vastgesteld in de economische visie, is brede economische bloei – en raakt daarmee aan brede welvaart (zie tekstkader hieronder). De doelenboom in de Economische Visie beschrijft wat we willen bereiken op lange, middellange en korte termijn en wat de onderliggende werkbare mechanismen zijn. De doelenboom omvat vier strategische beleidslijnen (hoofddoelstellingen), gericht op stad, structuur, ondernemer en ruimte. Elk strategisch doel is uitgewerkt in tactische doelen. Dat zijn concrete uitwerkingen van wat we willen bereiken op de middellange termijn. Uiteindelijk worden deze vertaald in concrete acties en inspanningen (operationele doelen) die allemaal bijdragen tot het bereiken van de doelstellingen. De tactische doelen en bijbehorende inspanningen, acties en prestatie-indicatoren zijn geoperationaliseerd in de economische uitvoeringsagenda. Deze voortgangsrapportage (en de programmabegroting) reflecteert op de opgenomen doelen en acties in de Economische Uitvoeringsagenda. Met deze uitvoeringsagenda heeft het college tot doel de economische bloei van de stad te bevorderen.

Daarmee wordt tegelijkertijd ook bijgedragen aan een aantal facetten, die leiden tot een verbetering van de brede welvaart. De keuzes in de agenda zijn daarom gericht op beleid, acties en projecten die moeten bijdragen aan: • Iedere inwoner doet mee, als ondernemer of via een baan of opleiding. Daarom geven we bijvoorbeeld aandacht aan de verbreding van de economie, de beschikbaarheid van betaalbare bedrijfsruimte, de dienstverlening aan het mkb en de aansluiting tussen onderwijs-arbeidsmarkt-bedrijfsleven • Het leven in Den Haag wordt nog aangenamer. We streven naar een mooie, duurzame en leefbare stad. Den Haag heeft de ambitie om in 2030 klimaatneutraal te zijn. Daaraan dragen we bij door te investeren in een circulaire economie en verduurzaming van het mkb. Maar Den Haag is ook een bruisende stad met een breed aanbod aan commerciële

Vertrouwelijkheid: Intern

3/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

• •

voorzieningen zoals horeca en detailhandel niet alleen in de binnenstad, maar ook in de wijken en een aanbod van evenementen. De bloei is toekomstgericht en draagt bij aan een betere en rechtvaardiger en veiliger wereld. Denk aan de impact economie, waar zaken doen en een betere wereld samen gaan. De stad wordt weerbaarder en berust op een bredere economische basis met meer (baan)kansen voor alle inwoners van Den Haag, zowel bij hoog- als laagconjunctuur. Daarom investeren we in kansrijke sectoren en clusters (met banen) voor de toekomst door ondersteuning van startende en snelgroeiende bedrijven en de groei als kennisstad op alle kennisniveau’s.

Accenten Economische Uitvoeringsagenda 2023-2026 en nieuw coalitieakkoord De economische uitvoeringsagenda vormt het spoorboekje voor het college op het gebied van economisch beleid en ontwikkeling voor de periode 2023-2026. Met de uitvoeringsagenda wordt uitvoering gegeven aan de economische visie Den Haag+ 2030 en het coalitieakkoord Den Haag 20222026, Voor een stad die tegen een stootje kan’. In de uitvoeringsagenda wordt specifieke prioriteit gegeven aan: 1. een doorbraak in de realisatie van meer en goede werklocaties, door bestaande ruimte beter te benutten en nieuwe plekken te realiseren; 2. een beter ondernemingsklimaat voor het mkb, door de gemeentebrede dienstverlening te verbeteren en startende en snelgroeiende bedrijven te ondersteunen; 3. ontwikkeling van het bedrijfsleven in kansrijke sectoren, met een betere aansluiting tussen onderwijs, arbeidsmarkt en economie. Inmiddels is er een nieuw college met een nieuw coalitie-akkoord “Haags Akkoord 2023-2026”. Ook in dit akkoord mogen de eerder genoemde onderwerpen op extra aandacht rekenen, met daarbij nog nadrukkelijker het vizier op de (economie in de) Haagse wijken. Belangrijke aandachtspunten uit dit coalitieakkoord zijn de extra impulsen op MKB-dienstverlening, de winkelstraten in SchilderswijkTransvaal, de renovatie van het Binnenhof en de publieksevenementen.

Vertrouwelijkheid: Intern

4/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

Prestaties in voortgangsrapportage, effecten in Staat van de Haagse Economie Naast de invloed van het economisch beleid en inspanningen wordt het economisch effect ook door vele andere factoren beïnvloed, zoals conjunctuur, sociaal-maatschappelijke en technologische ontwikkelingen, gedrag en investeringen van derden en onverwachte crises. Nadruk in deze voortgangsrapportage ligt op de concrete geleverde prestaties, die direct te herleiden zijn tot het gevoerde beleid, de verrichte activiteiten en de operationele doelen uit de economische uitvoeringsagenda. De trends en ontwikkelingen op de strategische doelen brengen we ieder jaar met een veelheid aan indicatoren separaat in beeld, in de monitor De Staat van de Haagse economie (Haagse Hogeschool, april 2022). Hierin lezen we o.a. de ontwikkeling in aantal bedrijven en arbeidsplaatsen per sector en de aantrekkelijkheid van de stad voor bewoners en bezoekers. Een nieuwe monitor is in de maak en wordt voor de zomer van 2024 verwacht. Deze monitor wordt onafhankelijk opgesteld door de Haagse Hogeschool in samenwerking met de gemeente en een externe klankbordgroep, waarin o.a. de Universiteit van Leiden, Economic Board The Hague en het CBS zitting hebben.

Vertrouwelijkheid: Intern

5/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

2 Speerpunt 1: Attractieve stad

Het lange termijn doel is om de aantrekkelijkheid van de stad te vergroten en beter te benutten. Winkels, horeca, cultuur en evenementen maken de stad aangenaam om te leven, te ondernemen en om de stad te bezoeken. De bedrijven in deze sectoren zorgen voor veel banen met name voor praktisch opgeleiden. Het is, op de overheidssector na, de grootste sector in Den Haag. Naast de investeringen in woon- en leefklimaat en de mobiliteitstransitie (die buiten het economie-programma 11 plaatsvinden), richten de inspanningen in dit speerpunt zich vooral op het vergroten van de aantrekkingskracht en het versterken van het imago van de stad. Hieraan werken we via vier middellange doelen (zie figuur). Onderstaand per korte termijn doelen en acties (operationele doelen) de toelichting op stand van zaken en belangrijkste prestaties in 2023: Tactisch doel 1: Een aantrekkelijk woon- en leefklimaat scheppen Dit tactisch doel valt buiten programma 11. De verantwoording hierover vindt plaats via programma 6, 9, 10 en 13.

Vertrouwelijkheid: Intern

6/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

Tactisch doel 2: De levendigheid en de toeristische aantrekkingskracht vergroten Operationeel doel

Verplaatsen Eschermuseum en versterken Museumkwartier

De verhuizing van het Eschermuseum wordt in samenwerking met het Kunstmuseum opgepakt. Momenteel wordt gewerkt aan een voorlopig ontwerp. Verbouwing van het Haags Historisch Museum is gepland in 2026. Er wordt geacquireerd om een educatieve attractie aan het Museumkwartier toe te voegen, waarvoor gesprekken met meerdere kandidaten lopen. Hierover wordt eind 2024 duidelijkheid verwacht. Operationeel doel

Programmering rond renovatie Binnenhof

Op basis van een subsidieregeling zijn zeven initiatieven ondersteund om bezoekers aan te trekken. Dit varieerde van een virtuele wandelroute door de binnenstad tot een modetentoonstelling op het Lange Voorhout en een rondvaart op de Hofvijver. Het uitzichtpunt bij het Binnenhof wordt in 2024 gerealiseerd. Het informatiecentrum renovatie Binnenhof is in november 2023 geopend. Deze blijft open zolang de renovatie duurt. De komst van een permanent bezoekerscentrum blijft onze wens. Daarover blijven we in gesprek met Prodemos en het Rijk. Operationeel doel Ondersteunen evenementen We hebben in 2023 15 grote en 27 kleine evenementen financieel ondersteund, waaronder de CPC, The Life I Live, het Bevrijdingsfestival, Vlaggetjesdag en de Royal Christmas Fair maar ook kleinere evenementen zoals het Prinsjesfestival, het Milan Summer Festival, Clubhopping en SnowFest. Het nieuwe evenementenbeleid (RIS316059) is na het zomerreces door de raad vastgesteld. Hierin zijn drie categorieën vastgelegd (beeldbepalende evenementen, nationale vieringen en overige grootschalige en kleinschalige evenementen) om een gevarieerd aanbod van evenementen mogelijk te maken. Voor de categorie overige evenementen heeft het college een subsidieregeling vastgesteld. De evaluatie van het locatiebeleid heeft plaatsgevonden.

Streven is een aangepast locatiebeleid voor de zomer van 2024 aan de raad voor te leggen. Operationeel doel Stimuleren nachtleven In samenwerking met de Haagse Hogeschool zijn 30 studenten een dag lang in september 2023 de straat opgegaan om leeftijdsgenoten naar hun mening te vragen over uitgaan en nachtcultuur in Den Haag. De resultaten van deze peiling zijn verwerkt in de Nachtvisie. De nachtvisie (RIS319421) is inmiddels vastgesteld door het college. Operationeel doel

Klimaatneutrale horeca

Naast de meer generieke instrumenten van de gemeente om verduurzaming van het MKB te stimuleren zoals de gratis energiescan, bestaat specifiek voor de horeca ook een gemeentelijke financiële regeling waarbij ondernemers 50% inkoopkorting krijgen op warmtekussens. In 2023 hebben 24 horecaondernemers met deze regeling in totaal 541 kussens gekocht. Deze regeling wordt in 2024 voortgezet. Daarnaast zijn er duurzaamheidskringen actief voor hotels en strandpaviljoens, waarbij ondernemers gezamenlijk kijken welke concrete stappen ze kunnen zetten om hun bedrijfsvoering te verduurzamen. Operationeel doel Jaarrond programmeren Scheveningen-Bad Stichting Buitengewoon Scheveningen realiseerde in opdracht van de gemeente en andere partners ‘A Night Out in Scheveningen’; een uitgebreide avondprogrammering buiten het hoogseizoen. Aanvullend op jaarlijks terugkerende evenementen als het Cool Event, Scheveningen Light Walk en de Nieuwjaarsduik werd samen met Stichting Buitengewoon Scheveningen in 2023/2024 wederom de winterprogrammering gerealiseerd, o.a. bestaande uit een historische wintertram tussen de binnenstad en Scheveningen, een wandelroute langs lichtobjecten en het gezinsevenement Magic Scheveningen.

Vertrouwelijkheid: Intern

7/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

Ondanks het succes van bovenstaande programmering blijkt uit de meest recente cijfers (Monitor Toerisme 2022) dat het aantal toeristische bezoeken aan Scheveningen nog ruim achterloopt op het pre-coronaniveau van 2019 terwijl bezoek aan de binnenstad en Kijkduin hersteld is. In de afgelopen jaren is veel negatieve berichtgeving over Scheveningen geweest, wat zijn weerslag heeft op het imago en de bezoekersaantallen van de badplaats. Om deze reden wordt in 2024 extra aandacht besteed aan positieve gemeentelijke communicatie vanuit actieplan Kust en in de marketing door The Hague and Partners.

Operationeel doel

Toename congressen

In totaal werden er in 2023 78 meerdaagse internationale congressen door The Hague & Partners Convention Bureau geworven. Dat is iets minder dan in 2022 (85), maar het aantal deelnemersdagen was wel hoger dan in 2022. In de Fokker Terminal werden 44 nationale een- of meerdaagse congressen georganiseerd. Operationeel doel Vernieuwen congreslocaties Er is gewerkt aan een portefeuillestrategie voor de congreslocaties die in gemeentelijk eigendom zijn (Word Forum en Fokker Terminal). Voor deze strategie wordt onder andere gekeken naar het maatschappelijk en economisch belang van de congressector voor de gemeente Den Haag, welke investering daarin vanuit de gemeente zijn gedaan en welke nodig zijn in de toekomst en wat daarbij toekomstige exploitatie- en huurprijsmodellen zijn. Hierover wordt de raad in Q2 2024 geïnformeerd. Operationeel doel Levendige winkelgebieden Voor de Keizerstraat is een toekomstvisie opgesteld met de ondernemers onder de noemer: “de verhalen van de Keizer”. Voor het winkelgebied Loosduinen is een beeldkwaliteitsplan (RIS 315257) en een subsidieregeling (RIS315256) van kracht. Daarmee kunnen circa 70 pandeigenaren hun luifel of pui verbeteren. Daar waar mogelijk wordt groen toegevoegd. Ook de markering van de winkelcentrumentrees wordt opgewaardeerd.

De veiligheidsaanpak van de Weimarstraat bestaat onder meer uit een transformatiemanager die zich bezighoudt met het weren en uitplaatsen van malafide huurders (o.a. door het weigeren en handhaven van vergunning) en het aantrekken van nieuwe ondernemers. Deze veiligheidsaanpak is een langjarige aanpak en loopt sinds 2021. In de afgelopen 3 jaar zijn 13 bedrijven vertrokken, 2 gesloten (geen vergunning) en is een wietplantage opgerold. Er hebben zich 39 nieuwe bedrijven zich gevestigd. De herinrichting van een deel van de Theresiastraat, Frederik Hendriklaan (tweede fase), Torenstraat, Spuistraat en de Zoutmanstraat zijn opgeleverd en de openbare ruimte in de Badhuisstraat wordt in 2024 opgeknapt. Om de winkelgebieden te promoten is ‘Den Haag pakt je in’ tijdens de feestmaanden georganiseerd. Ook is er, net als in 2022, een eindejaars(subsidie) regeling opengesteld voor evenementen en aankleding van winkelgebieden in de feestmaanden. Hiervoor hebben 36 winkelgebieden een aanvraag gedaan. . In de binnenstad werden als onderdeel van het Have A Royal Winterprogramma ook speciale activiteiten georganiseerd in de winkelgebieden zoals winterse winkelavonden, een wandeling langs lichtobjecten, sfeervol straatentertainment en een historische wintertram tussen de winkelstraten van de binnenstad en Scheveningen. Het Haags RetailPunt (HRP) ondersteunt winkelgebieden en BIZ-en.

Om de organisatiekracht te vergroten biedt het HRP vanaf 2024 administratieve hulp aan voor BIZ-en, bijvoorbeeld bij het opstellen van jaarverslagen en de aanvraag van (10 uur per jaar per BIZ). De retailmonitor is voorbereid en wordt in 2024 geactualiseerd en vastgesteld evenals het nieuwe Actieprogramma Winkelstad.

Vertrouwelijkheid: Intern

8/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

Operationeel doel

Transitie binnenstad

Het raadsvoorstel voor het Binnenstadsplan is vastgesteld en geeft richting aan nieuwe invullingen van de binnenstad (Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad – RIS316359). Mede op initiatief van Den Haag is met het Rijk in 2023 de City Deal Dynamische Binnensteden gesloten. Een programma samen met andere gemeenten en partners, waarmee we willen experimenteren met instrumenten en pilots op verschillende thema’s (financiering, vastgoed, branchering en ondermijning) om meer grip te krijgen op de toekomstige transitie van binnensteden. Met de komst van nieuwe winkelformules is de leegstand afgenomen in o.a. de Hoogstraat. En met de nieuwe boulderhal in de Grote Marktstraat en wonen/short stay-voorzieningen in het kernwinkelgebied is er nieuwe invulling van leegstaande meters boven winkels. Daarmee is een bredere mix van functies in de binnenstad gerealiseerd. Een groot deel van de overige leegstand in de binnenstad (ca. 10% tussen 2018 en 2021) valt goed te verklaren door de leegstandsconcentratie in New Babylon. Laatste meting van de

leegstand was in 2021; momenteel worden de leegstandscijfers geüpdatet in de Retailmonitor die in 2024 verschijnt. Op de voormalige Hudsons Bay-locatie is gestart met de herontwikkeling, zodat de Universiteit Leiden hier kan uitbreiden. De oplevering is voorzien in 2025. Voor de herontwikkeling van de Priba-locatie ligt een beroep bij de rechter waardoor de verwachte start bouw niet eerder is dan Q1 2024. De toekomstige invulling van het Staalcomplex is onzeker vanwege mogelijke wisseling van vastgoedeigenaren. Vanuit de taskforce winkelleegstand blijft extra aandacht uitgaan naar de Spuistraat, Vlamingstraat en Lange Poten.

Tactisch doel 3: De mobiliteitstransitie realiseren Dit tactisch doel valt buiten programma 11. De verantwoording hierover vindt plaats via programma 12. Tactisch doel 4: Het imago versterken

Operationeel doel

Spreiding en groei bezoekers

Met gemeentelijke bijdrage trekt The Hague & Partners bezoekers uit met name Nederland en direct omringende landen, waarbij het laagseizoen en de minder bekende toeristische plekken extra onder de aandacht zijn gebracht. In het kader van het Escherjaar is onder meer een campagne opgezet met Deutsche Bahn om Duitse bezoekers met de trein aan te trekken. Ook is een podcastreeks ‘Den Haag onthuld’ gestart. De Eschertentoonstellingen in het Kunstmuseum en Escher in het Paleis in het kader van 125 jaar Escher trokken 415.000 bezoekers uit binnen- en buitenland, wat boven verwachting is. Daarnaast zijn de doelstellingen rond mediawaarde ruimschoots gehaald. De Den Haagpas is uitgebreid qua aanbod en extra gepromoot en dit heeft geresulteerd in een groei naar 3.300 gebruikers. Het Koninklijk programma trok in 2023 nationale publiciteit en is uitgebreid met het evenement Prinsjesnach. Het Have A Royal Winterprogramma heeft in 2023 plaatsgevonden en heeft een PRwaarde behaald van 2,3 miljoen euro. Operationeel doel Internationale zichtbaarheid vergroten op de zakelijke markt Sinds mei 2023 is een internationale mediacoördinator aangesteld bij The Hague & Partners. Deze heeft contacten gelegd met diverse nieuwskanalen, journalisten en influencers wereldwijd.

Met persberichten, het maken van inspirerende ‘show case’-artikelen en het organiseren van persreizen stimuleert de mediacoördinator deze mediapartijen om over Den Haag te publiceren. Daarbij wordt samengewerkt met vertegenwoordigers uit de verschillende Haagse sectoren en clusters om innovaties, bedrijven en

Vertrouwelijkheid: Intern

9/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

congressen in de etalage te zetten. Hierover is gepubliceerd in onder andere Schotse, Engelse en Duitse media. Vanaf eind 2023 worden periodiek metingen verricht naar de impact van media-uitingen. Hierover is de raad inhoudelijk geïnformeerd via de Voortgangsrapportage Citybranding (RIS318415) .

Operationeel doel

Imagoversterking voor talent

Om talent te trekken naar de stad laten we studenten en andere kennismaken met het wonen, werken en studeren in Den Haag via Behague.com. Deze website heeft op dit moment ruim 30.000 volgers op facebook en bijna 20.000 volgers op instagram. Sinds Q2 van 2023 is ook een linkedin-pagina geactiveerd met op dit moment 310 volgers. Op behague.com is oa actuele informatie te vinden over de Haagse clusters en opleidings- en carrièrekansen (potentieel) talent en actuele blogs over relevante ontwikkelingen in de stad. In 2023 bezochten zo’n 2000 gebruikers de site. Daarnaast bestaat de site studyinthehague/studeerindenhaag. Dit is het digitaal startpunt voor nieuwe studenten. Deze website trekt gemiddeld 5.000 bezoekers per maand.

-

Vertrouwelijkheid: Intern

10/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

3 Speerpunt 2: Veerkrachtige economische structuur

Den Haag werkt aan een veerkrachtige economische structuur, die nodig is om de economie weerbaarder te maken en beter aan te sluiten op het arbeidspotentieel van de stad. De economische ontwikkeling van Den Haag blijft namelijk ondanks een inhaalslag nog altijd achter bij de rest van de G4. Daarom willen we de concentratie van economisch, fysiek- en menselijk kapitaal beter benutten door netwerken tussen bedrijven, overheden en onderwijsinstellingen te versterken. Hierdoor wordt de economie versterkt en wordt gericht geinvesteerdin technologie en innovatie met name rondom maatschappelijke vraagstukken en de rol van bestuurscentrum (Impact, Recht en overheid en veiligheidscluster). Verbreding van de economie vindt plaats door in te zetten op zorg(technologie) en de (circulaire) maakeconomie. Doel is om met deze sectoren beter aan te sluiten op het (onbenut) arbeidspotentieel van de stad. Dit is niet vandaag of morgen ook daadwerkelijk gerealiseerd, maar vraagt een lange adem en een structureel beleid. In zowel het coalitieakkoord als de economische uitvoeringsagenda hebben deze onderwerpen daarom ook een plek gekregen. Lange termijn doel is het vergroten van de veerkracht van de economische structuur. Hieraan werken we via vier middellange termijn doelen (zie figuur). Onderstaand per korte termijn doel of actie

Vertrouwelijkheid: Intern

11/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

(operationele doelen) de toelichting op de stand van zaken en de belangrijkste prestaties op de gestelde middellange doelen in 2023:

Vertrouwelijkheid: Intern

12/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

Tactisch doel 1: Verdiepen van het profiel van Internationale Stad van Vrede en Recht Operationeel doel

Groei Impactbedrijven

We hebben met ImpactCity in 2023 26 nieuwe bedrijven aangetrokken, die bijdragen aan een betere wereld. Helaas zijn er ook impact bedrijven die het niet redden: twee bedrijven zijn gestopt. De doelstelling van het aantrekken van gemiddeld 25 nieuwe bedrijven per jaar hebben we gehaald. De aangetrokken bedrijven werken allen actief aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken zoals gedefinieerd in de Sustainable Development Goals (circulair, voedsel, energie, water, etc.). Mooie voorbeelden zijn: Aqysta, Beesage, Commit Global, PackBack en TommyTomato. Op 7 november 2023 was de 8ste editie van ImpactFest. Met 1.500 bezoekers uit 37 landen was het evenement wederom uitverkocht. In totaal werden er meer dan 100 sessies georganiseerd voor ondernemers, investeerders, NGO’s, corporates, beleidsmakers, studenten en onderwijsinstellingen. De hoofdthema’s waren energie & oceanen, voedsel, circulaire economie en klimaatrechtvaardigheid. Zoals elk jaar werd vooral ingezet op de innovatieve oplossingen. ImpactFest werd afgesloten met het uitreiken van de Haagse vernieuwersprijs aan Feelou en Wattrogen. Ook Rabobank en PelsRijcken reikten nog prijzen uit. Operationeel doel

Impuls nieuwe energie

Er is een verkenning in voorbereiding voor een Geothermal Delta - een regionaal netwerk dat (Europese) investeringen aantrekt. De resultaten van de verkenning worden in Q2 2024 opgeleverd. Het bedrijf Airproducts heeft een nieuw kantoor geopend begin 2023. Het bedrijf is markleider op het gebied van onder andere waterstoftechnologie. Daarnaast heeft zich een bedrijf gevestigd dat zich richt op het opwekken van energie uit golven (Weco). Operationeel doel Realisatie govtechhub Bij The Hague Tech in het SoZa-pand is sinds kort de creatieve hub GovTech NL gehuisvest, met financiële steun van o.a gemeente en provincie. Dit is een samenwerking van The Hague Tech, WorldStartup, YES!Delft, DigiCampus, AnteaGroup, ISUNA, Centric, The Impacters, Alkemio, Councyl en PLNT en heeft als doel om mens en overheid dichter bij elkaar te brengen door middel van technologie. Het biedt naast een fysieke plek voor startende govtechbedrijven, ook faciliteiten en programma’s gericht op innovatie en productontwikkeling. Daarnaast organiseert GovTech NL bijeenkomsten en evenementen gericht op kennisdeling en netwerken. Dit is vooralsnog een tijdelijke vestiging. Er worden in samenwerking met deze en andere partijen plannen gemaakt voor de doorontwikkeling naar een permanente govtechhub. Operationeel doel

Groei veiligheidscluster

De beschikbare ruimte is in 2023 bijna volledig bezet met relevante bedrijven voor het cybersecurity cluster. Voorbeelden van nieuw gevestigde bedrijven zijn Upfront Security, Modelverse, Keypasco en Cybrosian. Hiermee liggen we op koers om de geambieerde groei van het veiligheidscluster te verwezenlijken (10% in 2026). Daarnaast werd een subsidie verstrekt aan de HSD stichting voor de ondersteuning en programmering ten behoeve van bedrijven in het cyberveiligheidscluster. De Stichting heeft hiermee verschillende resultaten behaald. Security Delta heeft in samenwerking met het Centrum voor Veiligheid en Digitalisering (CVD) een nationale Human Capital Agenda Security 2023-2026 opgesteld. Ook werkte de stichting aan het vergroten van de cyberweerbaarheid bij het lokale en regionale bedrijfsleven, door aansluiting te zoeken bij bestaande cyberweerbaarheidscentra, zoals bij Cyberweerbaarheidscentra Brainport voor de maakindustrie, of het opzetten van nieuwe centra, zoals Cyberweerbaarheidscentrum Greenport: een

Vertrouwelijkheid: Intern

13/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

gezamenlijk loket voor digitale veiligheid voor bedrijven in het tuinbouwcluster, zoals productiebedrijven, veredelaars, handel en toelevering. Den Haag is al sinds enige tijd gastheer van de ONE Conference die gezamenlijk met de Rijksoverheid (EZK en J&V) georganiseerd wordt. De verbinding tussen hackers, inlichtingendiensten, wetenschappers, beleidsmakers en besluitvormers uit de private sector op een niet-commercieel, neutraal platform is een formule gebleken die bijdraagt aan de positionering van Den Haag als een digital safe place to do business. De ONE Conference is een tweedaags evenement en had per dag ca. 2.000 bezoekers, waarvan ca 200 internationaal. Dit is vergelijkbaar met het aantal bezoekers in 2022. Onder de bezoekers waren verschillende internationale gasten en delegaties aanwezig uit landen als Duitsland, India, Taiwan, Spanje, Zwitserland, Zweden, UK, USA, Oostenrijk, Japan, Canada en Frankrijk. Voor deze editie waren specifiek ook studenten van MBO, HBO en WO instellingen benaderd om deel te nemen. Nieuw was de talent-hub, die gezamenlijk met de onderwijsinstellingen werd georganiseerd. Het doel van de talent-hub was om studenten en de bedrijven met elkaar in verbinding te brengen. De ONE Conference vond plaats tijdens de cyber security week in Den Haag (2 tot en met 6 oktober 2023).

Tijdens deze week vonden meerdere evenementen plaats voor verschillende doelgroepen. Zo heeft onder andere een Cyber boost sessie plaatsgevonden voor ondernemers, waarbij de ondernemers kennis opgedaan hebben over de consequenties van een hack en welke stappen zij daarna kunnen zetten. Verder is er een international business event georganiseerd, waar de verbinding wordt gelegd tussen het (internationaal) bedrijfsleven en cybersecurity en waren er de Cyber investor Days. De Cyber Investor Days zijn bedoeld voor cybersecurity startups om hun innovatieve oplossingen te pitchen aan een panel van cybersecurity experts. Tenslotte vond een netwerkborrel plaats specifiek gericht op vrouwen die werkzaam zijn (of interesse hebben) in de cybersecurity.

Tactisch doel 2: Verbreden van de economische structuur door andere sectoren gericht te versterken, met name maak en zorg.

Operationeel doel

Begeleiden innovatieve zorgbedrijven

Met de inzet op het startupprogramma van Yes!Delft, de Living Labs van de Haagse Hogeschool, de startupbeurs Ontmoet en Ontdek en het wekelijkse spreekuur voor bedrijven zijn meerdere Haagse starten scale-up bedrijven in de zorginnovatie in 2023 ondersteund. In het najaar startte een startupprogramma van YesDelft waarin 7 bedrijven participeren. Daarnaast zijn twee bedrijven ondersteund in hun financieringsvraag (samen met IQ). Vanuit de Living Labs van de Haagse Hogeschool zijn 3 pilots gedraaid. We hebben daarnaast wekelijks een inloopspreekuur met bedrijven, waar 18 bedrijven gebruik van hebben gemaakt. Op dit spreekuur kunnen bedrijven met vragen terecht, kunnen zij een product pitchen en helpen we ze aan partners en ondersteunende programma’s. In 2023 presenteerden 13 bedrijven met een zorgprofiel (4 uit Den Haag) hun producten op Ontmoet en Ontdek, de startupbeurs op de dag van de mantelzorg, die in Den Haag werd gehouden. In 2023 is daarnaast gewerkt aan het commitment van partners, het programma, de locatie en financiering ten behoeve van de realisatie van de zorginnovatiehub. Op 1 februari 2024 is deze hub gelanceerd. In Pand Zuidwest krijgen startups een betaalbare locatie en brengen we partijen in de zorg samen: onderwijs, zorg, onderzoek, werk, belangenorganisaties en bedrijven.

Vertrouwelijkheid: Intern

14/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

Groei maakbedrijven Operationeel doel De sectortafel Maak functioneert. Vijf bij de sectortafel betrokken Haagse maakbedrijven zijn bezig met het oprichten van het Haagse Maakgilde; een belangrijke stap in versterken van de organisatiegraad van de maakindustrie in Den Haag. De gemeente organiseert en faciliteert de sectortafel. Voor de oprichting van het Haagse Maakgilde verleent de gemeente een eenmalige bijdrage in de oprichtingskosten. Voor de ontwikkellocaties op de Binckhorst, met name gericht op bedrijven in de maakeconomie, organiseerden we een ‘matchmaking’ bijeenkomst, waarbij ondernemers hun interesse kenbaar kunnen maken voor nieuw te ontwikkelen locaties, zodat we bijdragen aan het organiseren van het juiste bedrijf op de juiste plek. Onlangs zijn de meest actuele cijfers bekend geworden over de groei van het aantal bedrijven en banen in de maakeconomie. (peildatum 1 januari 2021 t/m 1 januari 2023). Sinds 2021 is het aantal maakbedrijven met ongeveer 100 toegenomen. Dit zijn vooral eenmanszaken (95%). Het aantal banen nam vanaf 2021 voor het eerst in ruim 10 jaar weer toe met 615 (peildatum 1 januari 2023). De toename zit zowel in de hightech als de ambachtelijke maakindustrie. Operationeel doel

Ontwikkeling Technology Park Ypenburg

In lijn met de geschiedenis als de voormalig Fokker productielocatie is Technology Park Ypenburg inmiddels uitgegroeid tot een toonaangevend bedrijvenpark op het gebied van hoogtechnologische bedrijvigheid op het gebied van lucht- en ruimtevaart. Op TPY is momenteel te weinig ruimte voor uitbreiding en nieuwe bedrijven op het bestaande terrein, terwijl de bestaande bedrijven binnen het Hightech Maakcluster groeien. De vastgoedeigenaar van TPY stuurt wel op de invulling van het terrein met passende bedrijven bij het profiel van TPY. Er is echter weinig schuifruimte om bedrijven die minder passen bij dit profiel elders te accommoderen. Daarnaast wordt gewerkt aan het versterken van de bedrijvencommunity op het terrein. De subsidie van gemeente, MRDH en provincie heeft de stichting TPY in 2023 besteed aan community management en een TPY-Academy waar voor hogescholen en MBO o.a open dagen worden georganiseerd, stages worden aangeboden en gezamenlijke onderzoeksprojecten worden uitgevoerd. In 2023 waren er meerdere open dagen, 30 stageplaatsen en 10 studentenprojecten. In 2024 ontwikkelen de partners in TPY dit door.

Tactisch doel 3: Vernieuwen van de economie door kennis, technologie en innovatie te stimuleren Operationeel doel

Vasthouden positie startupstad

In de Global startup Ecosystem Index 2023 van StartupBlink hebben we als regio (Den Haag, Leiden en Delft) de tweede positie van Nederland vastgehouden. Regionale ecosystemen wereldwijd worden hier gerankt op kwantitatieve (zoals aantal startups en investeerders), kwalitatieve (zoals startupbanen, versnellingsprogramma’s en aantal snelle groeiers) en omgevingsaspecten (zoals internetsnelheid, R&D investeringen, regelgeving). Vanuit ImpactCity zijn 10 startups geholpen, die deel hebben genomen aan de Haagse Vernieuwers Challenge. Daarnaast zijn andere impact bedrijven in de stad geholpen middels verschillende programma’s, waaronder Startup in Residence, Subsidie ondersteuningsprogramma ‘Get Funded’, Startup Support XL en Google workshops en coaching en via het vergroten van de zichtbaarheid in (lokale) media en andere diensten. Er zijn ruim 50 nieuwe starters begeleid in kansrijke Haagse sectoren als recht & overheid, veiligheid (6), impact (10), IT (20+), zorg (10+). De doelstelling van 50 is hiermee gehaald.

Vertrouwelijkheid: Intern

15/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

Operationeel doel

Groei techbedrijven

Om startende bedrijven te faciliteren in hun groei en ontwikkeling heeft de gemeente een bijdrage verstrekt aan Yes!Delft om ondernemersprogramma's aan te bieden aan Haagse startende bedrijven bijv. Ronodom zorginnovatie. In 2023 begeleidde Yes!Delft ca. 30 startups. (conform het doel). Daarnaast organiseerde Yes!Delft 2 validatielabs met 14 deelnemers, 1 acceleratieprogramma, 1 care technetwork program, 2 Scale up UNconferences voor Haagse doorgroeiers, AI masterclasses en deepdives, een GovTech scaleup programma en verschillende GovTechNL Meetups. We hebben ook de samenwerking tussen PLNT en Yes!Delft ondersteund. Hiermee wordt het ondernemerschap bij studenten van de Universiteit Leiden, TU Delft en de Haagse Hogeschool gestimuleerd en startups die hieruit ontspruiten begeleid. Aan de Entrepreneurship Day en workshops deden in totaal 144 studenten mee, wat resulteerde in 11 deelnemers aan de Summerschool Coaching Sessions. Als gevolg van een succesvolle werving gaat Commit Global zich vestigen in Den Haag, een wereldwijd belangrijke en snelgroeiende govtechorganisatie. Operationeel doel

Ondersteunen netwerk van innovatiehubs

Momenteel kent Den Haag een netwerk van negen innovatiehubs, namelijk Apollo 14, The New Farm, Campus@Sea, The Hague Tech, The Hague Humanity Hub, The Hague Security Delta, TechPark Ypenburg, de Caballero Fabriek en de Titaan.In 2024 wordt de zorginnovatiehub in Zuidwest gelanceerd. Hier kunnen bedrijven en organisaties zich vestigen en groeien. Iedere hub heeft een eigen profiel en de gemeentelijke rol varieert van eigenaar, subsidieverstrekker tot samenwerkingspartner. Operationeel doel

Uitbreiding Universiteit Leiden

De herontwikkeling van de voormalige Hudsons Bay-locatie (Spuicomplex) is gestart, waarmee wordt voorzien in de groei van de Universiteit Leiden in Den Haag. Het betreft 12.000 m2. De oplevering is gepland in 2025. Dit betekent dat vanaf 2025 2.000 (extra) studenten op deze plek een studie volgen. Tot aan 2030 wordt een groei tot 10.000 studenten verwacht. De gemeenten denkt actief mee over praktische zaken, zoals het in goede banen leiden van de verwachte studentenstromen bij de ingang van de Grote Martstraat en grote hoeveelheid fietsen die hier een stalplek zullen moeten krijgen. De Universiteit Leiden zoekt in haar programmering van opleidingen aansluiting bij de economische opgaven van de stad, zoals te zien aan de komst van opleidingen in de richting van cybersecurity/cybercrime, economie en samenleving (publieke economie) en duurzaamheid. Daarnaast is de gemeente pleitbezorger van de komst van universitaire lerarenopleidingen, gezien het grote tekort. Ook die opleidingsrichting gaat starten vanaf 2025.

Operationeel doel

Uitbreiding TU Delft

Samen met de TU Delft hebben we het afgelopen jaar een ruimtelijk-economische verkenning gedaan naar uitbreidingsmogelijkheden en -wensen. De TU Delft heeft besloten om zich, net als de Universiteit Leiden, in het spuicomplex (voormalige Hudson-Bay) te vestingen. De universiteit gaat ca. 4.000 m2 onderwijs- en onderzoeksfaciliteiten aanbieden. Daarnaast opende “TU Delft – The Hague” een onderwijslocatie in New Babylon, gericht op het beter betrekken van technische kennis bij politieke en bestuurlijke afwegingen, beleidsvorming en uitvoering. Beide vestigingen hebben drie focusthema’s die aansluiten op de Haagse economische visie: Veiligheid, Klimaat en Energie en Digitalisering. De groei van Den Haag als kennisstad heeft ook een bredere aantrekkingskracht. Zo heeft op 15 november 2023 de Netherlands Academy of Engineering (NAE) haar deuren geopend in Den Haag. Dit kennisinstituut is verbonden aan het landelijk netwerk van technische universiteiten (4TU, waaronder TUd). De NAE streeft naar het bevorderen van multidisciplinaire samenwerking tussen

Vertrouwelijkheid: Intern

16/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

kennisinstellingen, het bedrijfsleven en overheden en een goed functionerend kennis- en innovatiesysteem.

Tactisch doel 4: Opschalen van bedrijven door export, financiering en spin-off te ondersteunen Operationeel doel

Faciliteren groeiers

De doelstelling om jaarlijks 10 kansrijke groeiers te ondersteunen is behaald. Vanuit het impactprogramma hebben we 3 groeiers ondersteund met het schrijven van aanvragen voor subsidie. Vanuit het Fundraising supportprogramma i.s.m. Greenport en Gemeente Rotterdam zijn 5 Haagse bedrijven met groeipotentie geholpen bij het aantrekken van kapitaal en er is een zogenaamd founder diner georganiseerd waarmee deze jonge bedrijven in contact komen met ervaren ondernemers. In samenwerking met IQ is uitvoering gegeven aan een Investor Readiness Programma waarin 2 Haagse van in totaal 10 jonge bedrijven hebben meegedaan. Daarnaast is er tijdens de Ocean Race een evenement georganiseerd voor groeiers om van elkaar te leren over ervaringen uit de zeilsport. Tenslotte is vanuit MRDH een kwartiermaker aangesteld om in de provincie Zuid-Holland de samenwerking tussen ondersteuningsprogramma’s die gericht zijn op groeiende bedrijven te verbeteren. Operationeel doel

Ondersteunen bedrijfsontwikkeling (IQ)

IQ heeft momenteel 18 innovatieprojecten lopen waar Haagse ondernemers en organisaties bij betrokken zijn. Een voorbeeld is het project ‘business development sociaal domein Den Haag’ waarin 21 mkbbedrijven met een technologische oplossing in het sociaal domein worden ondersteund bij het opstellen van investeringsproposities. Dat bestaat uit het aanscherpen van de business case, investor ready maken van de propositie en consortiavorming. Dit project is samen met de gemeente Den Haag, De Haagse Hogeschool en Yes!Delft uitgevoerd. Een ander voorbeeld is de ondersteuning van een bedrijf wat ‘eLaadboei Scheveningen’ (oplaadboei) ontwikkelt: IQ heeft diverse gesprekken en sessies gehad met de waardeketen (rederij, fabrikant, toeleveranciers, vergunninghouders) met het doel een project te starten waarin de eLaadboei ontwikkeld wordt. De meerwaarde voor de stad van een eLaadboei zit in het beperken van stikstofuitstoot van wachtende schepen voor de kust van Scheveningen.

Operationeel doel

Ondersteunen Kansen voor West-projecten

In 2023 is voor 14 projecten een subsidiebeschikking afgegeven. Hiermee ligt het programma goed op koers. De doelstelling is het ondersteunen van gemiddeld 10 projecten per jaar. De in 2023 beschikte projecten richten zich op: valorisatie van innovatie, oftewel van ‘kennis naar kassa’ (10 projecten), het versnellen van de circulaire economie (2 projecten) en de energietransitie (2 projecten). Daarnaast zijn vanaf begin 2023 twee projecten in uitvoering waar eerder subsidie voor werd afgegeven. Deze projecten zijn gericht op het aanpakken van de mismatch in de ICT-sector: meer vrouwen in de ICT en het opleiden van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt tot digital marketeer. Dat moet ertoe leiden dat in 3 jaar tenminste 210 vrouwen worden opgeleid en begeleid naar een baan en 130 mensen met een achterstand naar een baan worden begeleid. Voor alle projecten geldt dat er door de aanvrager 60% aan cofinanciering moet worden ingebracht. Deze uitgelokte investering zorgt ervoor dat de multiplier van het Kansen-voor-West-programma op dit moment 2,5 is.

Vertrouwelijkheid: Intern

17/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

Operationeel doel

Realisatie sociaal impactfonds

De haalbaarheidsstudie naar een sociaal impactfonds is afgerond (een investeringsfonds). Er zijn voldoende private partijen, die interesse hebben getoond om onder de juiste voorwaarden te investeren. Daarom is er in het eerste kwartaal van 2024 een aanvraag bij het Europese subsidieprogramma Kansen voor West gedaan (€ 1,5 mln.). Dit moet leiden tot het aanwijzen van een fondsmanager, die dit fonds gaat uitvoeren in 2024. Het fonds richt zich op thema’s als werk, armoede en schulden, circulariteit, sociale uitsluiting en inclusieve energietransitie. Hiermee liggen we goed op schema.

Vertrouwelijkheid: Intern

18/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

4 Speerpunt 3: Excellent ondernemingsklimaat

Werken, ondernemen, nieuwe bedrijven opstarten. Den Haag is een stad die kansen biedt, die energie geeft. De ondernemers in het midden- en kleinbedrijf (MKB) zijn belangrijk voor onze stad. Zij zorgen voor werkgelegenheid, een sterke lokale economie, innoverende producten en dragen bij aan een aantrekkelijke stad. Het MKB moet kunnen inspelen op opgaven als digitalisering, inflatie, vergrijzing, technologische vernieuwing en klimaatverandering. Wij willen ondernemers hierbij goed ondersteunen en faciliteren. Collegeprioriteit ligt bij een beter ondernemingsklimaat voor het MKB onder andere door middel van een excellente dienstverlening. Belangrijke randvoorwaarde voor het functioneren van het MKB is de beschikbaarheid van goed personeel. Lange termijn doel is om het MKB te laten groeien. Hieraan werken we via vier middellange termijn doelen (zie figuur). Onderstaand per korte termijn doel of actie de toelichting op stand van zaken:

Vertrouwelijkheid: Intern

19/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

Tactisch doel 1: Goede en snelle dienstverlening bieden aan ondernemers Operationeel doel Verbeteren MKB dienstverlening Sinds de start van het gemeente brede programma Ondernemersdienstverlening hebben we o.a. behoefteprofielen en klantreizen in kaart gebracht, een aantal klanttevredenheidsonderzoeken kunnen doen en een Antennegroep opgericht, waarin ondernemers meedenken over de dienstverlenende verbeterprocessen. Door samen te werken met MKB ondernemers kunnen we de behoeften doorvertalen en concrete knelpunten in bijvoorbeeld het (vergunningen)processen signaleren, analyseren en optimaliseren. Het komend jaar wordt verder gewerkt aan onder meer het verbeteren van de toegankelijkheid van vergunningaanvragen en zorgen dat de gemeentelijke loketten goed op elkaar aansluiten. Concreet zijn de volgende resultaten gerealiseerd. -

-

-

De klantreis financiële steun is opgeleverd, waarmee ondernemers vanuit verschillende (financiële) situaties doorverwezen kunnen worden naar de juiste loketten. Daarnaast is er is een boekje gemaakt met verbeterde informatievoorziening voor de Bbz (besluit bijstandsverlening zelfstandigen). Ook is er geëxperimenteerd met het gratis adviesgesprek voor ondernemers. In 2024 wordt verder gewerkt aan het verbeteren van het digitale aanvraagproces voor Bbz regelingen en het verbeteren van evt aanvullende maatregelen ter ondersteuning. De algemene klantreis vergunningen is in kaart gebracht en op basis hiervan worden verbeteringen verder uitgewerkt. Vanuit de onderzoeken en klanttevredenheidsmetingen komt naar voren dat met name duidelijke informatie en communicatie belangrijk is. De verbeterde informatie en communicatie wordt gevalideerd met ondernemers. Zo zijn er het afgelopen jaar diverse brieven herschreven in direct duidelijke taal. Dit leidt tot minder vragen en fouten. Het aantal type uitgaande bestuurlijke handhavingsbrieven is verlaagd van 77 naar 35. Sinds deze aanpassingen worden minder vragen over de betekenis en inhoud van de uitgaande brieven ontvangen. De website van het Ondernemersportaal heeft een nieuwe plek gekregen op de vernieuwde website van www.denhaag.nl. Begin december is deze website vernieuwd.

De nieuwe pagina’s zijn eerst getest door onze Haagsche ondernemers, om de toegankelijkheid te waarborgen.

Experiment met een mobiel informatiepunt voor ondernemers Er is een proef gedaan met een speciaal busje dat rondrijdt en informatie geeft aan ondernemers. Eind 2023 is dit busje de wijken ingegaan om te ontdekken hoe we het beste ondernemers in Den Haag kunnen bereiken. Zo hebben we op de Haagse markt gestaan, bij bouwmarkten en bij bedrijfsverzamelgebouwen. In 2024 wordt deze proef geëvalueerd. ZZP bijeenkomsten: Er zijn verspreid over stadsdelen zeven ZZP bijeenkomsten georganiseerd, waar 250 ZZP ondernemers aan deelnamen. Doel van deze bijeenkomsten is om ZZP te ondersteunen in hun ZZP bedrijfsvoering en in het bouwen van netwerken. Deze bijeenkomsten worden hoog gewaardeerd door ondernemers. Ondernemerswijzer Elke maand worden er aan de nieuwe ondernemingen die zich inschrijven bij de KVK in Den Haag, de Haagse Ondernemerswijzer gestuurd. Hierin vinden ondernemers belangrijke tips en informatie om succesvol te ondernemen. Informatie over subsidies, belastingen, vergunningen en hulp die je van de gemeente kunt krijgen. Het gaat om ongeveer 1.000 nieuwe bedrijven per maand.

Operationeel doel

Inzet bedrijfscontactfunctionarissen

Er zijn momenteel drie bedrijfscontactfunctionarissen actief in de wijken Schilderswijk/Transvaal, Laak en Zuidwest. Samen spraken zij meer dan 600 ondernemers, door fysieke aanwezigheid in gebieden en het organiseren van bijeenkomsten. De bedrijfscontactfunctionarissen vormen de vooruitgeschoven post van het Ondernemersportaal in de wijken en bieden een laagdrempelige vorm van dienstverlening voor ondernemers vanuit de gemeente. Ook is ingezet op het versterken van de organisatiegraad in gebieden en individuele winkelstraten. Een voorbeeld hiervan is de oprichting van het ondernemersberaad Haags Veen (Schilderswijk/Transvaal), dat optreedt als gesprekspartner van de gemeente op gebiedsthema’s

Vertrouwelijkheid: Intern

20/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

zoals herinrichtingsplannen. In Zuidwest en in Laak is verkend welke mogelijkheden er zijn om de organisatiegraad te verhogen, onder andere voor het Heeswijckplein en de Ambachtsgaarde. Hierover zijn gesprekken gevoerd met de ondernemers in het gebied. Ook worden themagerichte ondernemersbijeenkomsten in de betreffende wijken georganiseerd. In 2023 bijvoorbeeld een bijeenkomst over duurzaamheid in het Zuiderpark en verschillende ondernemersontbijten.

Operationeel doel

Invoeren Haagse MKB-toets

Na een verkenningsfase zijn de uitgangspunten en de werkwijze voor de MKB toets in september 2023 met de raad gedeeld (RIS316448). In 2023 zijn twee pilots gedaan: één rond de Zero-emissiezone Kijkduin en één rondom Bedrijfsval. In het eerste kwartaal van 2024 is het instrument geëvalueerd en zijn de wijzigingen in de werkwijze die hieruit naar voren komen opgesteld, Hierover heeft afstemming plaatsgevonden met de ondernemerskoepels via het Bestuurlijk Overleg Economische Zaken. Begin Q2 wordt de raad geïnformeerd over deze evaluatie en de aangescherpte werkwijze. Operationeel doel

Extra BIZ-en

In 2023 liepen er vier BIZ-trajecten, waarvan twee voor een nieuwe BIZ: vastgoedeigenaren Buurtschap 2005 (rondom Denneweg) en een gebruikers-BIZ Bankastraat. De uitkomst hiervan is inmiddels bekend. Voor de vastgoedeigenaren BIZ Buurtschap 2005 was helaas te weinig draagvlak, maar de BIZ Bankastraat kon wel op voldoende steun rekenen. Voor het verlengen van BIZ Chinatown Den Haag was onvoldoende steun vanuit de ondernemers. Hiermee blijft het totaal aantal actieve BIZ-en 25. Operationeel doel Verhogen organisatiegraad bedrijventerreinen Er is 1 nieuwe vereniging opgericht op bedrijventerreinen, namelijk voor bedrijventerrein Ypenburg (doel is 3 nieuwe verenigingen en 1 nieuwe BIZ in 2026). Er wordt momenteel subsidie aangevraagd bij de provincie voor een parkmanager. Die zal zich bezighouden met het op orde brengen van de basis (schoon, heel, veilig) en verkennen of er draagvlak is voor een meer permanente vorm van organisatie, mogelijk een BIZ. Ook voor de Fruitweg en Uitehagestraat zijn verkenningen gedaan naar de oprichting of voortzetting van een ondernemersvereniging of BIZ. Op deze terreinen is er te weinig draagvlak onder ondernemers hiervoor. Daarom is de vereniging in de Uitehagestraat onlangs gestopt. ZKD heeft een huurders-BIZ en er zijn gesprekken gevoerd met de parkmanager en verschillende ondernemers over het opzetten van een ‘eigenaren BIZ’.

Hiervoor is echter onvoldoende draagvlak.

Tactisch doel 2: Het mkb voorbereiden op de uitdagingen van de toekomst Operationeel doel Verduurzaming MKB De gemeente Den Haag helpt de ondernemers op een verschillende manieren met verduurzaming. Dit betreft een combinatie van activiteiten. Er vindt voorlichting plaats via onder andere de website duurzamestad.denhaag.nl, diverse workshops en lezingen (ca. 80 deelnemers) en antwoorden op ondernemersvragen via de bedrijfscontactfunctionarissen en het Ondernemersportaal. Daarnaast worden via de duurzaamheidskringen ca. 50 bedrijven geholpen. Bedrijven kunnen tevens gratis een energiescan laten doen (37 deelnemers). En de gemeente heeft een subsidieregeling isolatie bedrijfspanden. Op dit moment zijn er 9 aanvragen hiervoor goedgekeurd. Er zijn 24 Milieubarometer-startabonnementen verstrekt aan (grotere) ondernemers. Tenslotte hebben 24 horecabedrijven gebruik gemaakt van de

Vertrouwelijkheid: Intern

21/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

korting op de aanschaf warmtekussens (541 kussens). Doel hiervan is het aantal terrasverwarmers te verminderen. Al met al zijn in 2023 ruim 200 bedrijven geholpen door de gemeente. De gemeente heeft samen met de sector maakindustrie een verkenning gedaan naar een ‘Toekomstbestendige maakindustrie’. Hieruit komt naar voren dat inkoopbeleid van de gemeente beter zou moeten aansluiten bij ondernemerspraktijk én dat het bewustzijn over milieu impact en levensduur van producten bij de bedrijven meer inzichtelijk moet worden. Deze onderwerpen worden de komende tijd samen met de lokale kennispartijen (Haagse Hogeschool en ROC Mondriaan) verder opgepakt. Tenslotte hebben we via het zogeheten Social Impact Lab vier (circulaire) bedrijven geholpen in hun traject om naar Den Haag te komen. Operationeel doel

Digitalisering MKB

Via het regionale digitaliseringsplatform (MKB Digitaal) en via het Ondernemersportaal hebben 39 Haagse ondernemers een online cursus gevolgd. En zijn 244 ondernemers doorgeleid naar de MKB Digiwerkplaats Haaglanden, waar zij zijn gekoppeld aan een student van de Haagse Hogeschool of ROC Mondriaan voor het oplossen van een digitaliseringsvraagstuk. Operationeel doel Digitaal veilig MKB Opgeteld hebben we ongeveer 150 ondernemers direct bereikt met kennissessies tijdens evenementen en cursussen/opleidingen over cyberveiligheid en -weerbaarheid via online platformen (ondernemersportaal en MKB Digitaal) - doel is 300 per jaar. Informatie bieden we aan op het ondernemersportaal: dit actualiseren en verbeteren we continu. We hebben Cyberboostsessies gehouden tijdens Hack The Hague. Hier kregen 30 MKB-ers pragmatisch handvatten over wat te doen als zij gehackt worden. Samen met PVO, HSD stichting, MKB Den Haag is een cyberbewustwordingssessie georganiseerd in Pathé Buitenhof, waarbij politie, slachtoffers en cyberexperts ervaring deelden met 80 MKB-ers. Ook geven we samen met de provincie invulling aan de Roadmap Cyberweerbaarheid MKB. We financieren en leiden dit samen de provincie met betrokkenheid van IQ en HSD. Acties die hier de komende jaren uit voortvloeien zijn onder meer het opzetten van onderwijsprogramma’s en cyberweerbaarheidscentra.

Voorbeelden van reeds gestarte initiatieven zijn Digitaal Veilig in de Wijk, MKB Digiwerkplaats (digicafé HSD) en het regionale platform MKB Digitaal, waar alle initiatieven en cursussen digitale veiligheid van het MKB in Zuid-Holland zijn gebundeld. Operationeel doel

Internationalisering MKB

We begeleiden 10 MKB bedrijven bij hun internationaliseringsopgave op de Europese markt. Ondernemers krijgen een op maat gesneden programma aangeboden gericht op het vergroten van hun afzetmarkt in het buitenland. De begeleidingstrajecten verlopen positief. De deelnemers hebben goede contacten in het buitenland kunnen leggen en worden voorzien van marketingadvies en juridische expertise toegesneden op de buitenlandse markt. Een aantal deelnemers heeft deelgenomen aan een handelsmissie naar Londen en in november volgden er missies naar Denemarken en Zweden.

Tactisch doel 3: Bestaande (internationale) bedrijven en instellingen versterken en nieuwe aantrekken Operationeel doel

Aantrekken bedrijven en NGO's

In 2023 hebben zich mede door inspanningen vanuit THBA/IQ in totaal 24 bedrijven en NGO’s gevestigd en doorontwikkeld in Den Haag. Daarnaast zijn er aanvullend 8 NGO’s geworven die aan de gemeentelijke criteria voldoen. Al deze bedrijven en NGO’s zijn de komende drie jaar naar verwachting goed voor meer dan 372 nieuwe arbeidsplaatsen en zij investeren voor zo'n € 36,5 miljoen in de stad. 80% van deze bedrijven vallen binnen de profielclusters uit de economische visie. Regionaal zijn er 43 bedrijven aangetrokken. Sinds dit jaar heeft de NFIA een aangescherpte acquisitiestrategie en richt zich

Vertrouwelijkheid: Intern

22/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

specifiek op wat maatschappelijk-economische waarde toevoegt aan Nederland: niet meer proactief acquireren wat we kunnen, maar wat we willen. Dit is in lijn met ons nieuwe internationaal kader (RIS3114494), die prioriteit geeft aan kwaliteit boven kwantiteit. Daarnaast heeft de NFIA na een lang lobbytraject vanuit THBA voor het eerst sinds dit jaar (waar zij hiervoor alleen op bedrijven richtten) de werving van NGO’s als ‘special project’ benoemd. Hiervoor is een pilot is opgezet met 3 ambassades en zijn diverse programma’s uitgerold waarbij Haagse bestuurders voor het de stad van Vrede en Recht betrokken waren. De inspanningen van Nederland en de internationale gemeenschap om Oekraïne te steunen hebben in 2023 geleid tot de acquisitie van twee bijzondere nieuwe internationale organisaties in Den Haag: Een schaderegister -waar claims kunnen worden ingediend voor de enorme verwoestingen aangericht door de Russische inval-, en het International Centre for the Prosecution of the Crime of Aggression (ICPA) - een interim- kantoor waar Oekraïense aanklagers veilig hun werk kunnen doen.

Tactisch doel 4: Talentontwikkeling: werken aan een vaardige en talentvolle stad Operationeel doel

Opleiden IT-talent

De gemeente ondersteunt WE-IT, een samenwerkingsverband van bedrijven, opleiders en overheden in Zuid-Holland, dat zich richt op de om- en bijscholing van mensen naar banen in de IT-sector op alle opleidingsniveaus. Concrete projecten in 2023 o.a MKB digiwerkplaats, Bitacademy, Equals. Hierdoor hebben in Den Haag in het eerste halfjaar van 2023 ruim 100 mensen een baan gevonden in de IT-sector. Daarnaast wordt met TechMeUp verkend hoe mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een baan kunnen vinden in de IT-sector. Operationeel doel

Aantrekken internationaal talent

Vanuit het internationaal talent programma waar Den Haag onderdeel van uitmaakt zijn meerdere acties opgepakt. Zo is gezamenlijk met Yes!Delft een internationale job board campagne gehouden gericht op een aantal focuslanden (Oost-Europa, Zuid-Afrika en Brazilie) voor het aantrekken van talent op het gebied van IT en Tech naar deze regio. Daarnaast zijn er vanuit het The Hague International Centre meerdere bijeenkomsten georganiseerd gericht op werknemers en studenten die zich vanuit het buitenland vestigen in Den Haag. (Welcome to The Hague). Ook worden vanuit het THIC workshops aangeboden, gezamenlijk met bedrijven, voor internationale afstudeerders en partners van expats die een baan zoeken in Den Haag.

Operationeel doel

Oprichten Haags Ondernemerschapscentrum

De voorbereidingen voor het oprichten van een Haags Ondernemerschapscentrum zijn getroffen. Vanuit dit centrum wordt ondernemerschap gestimuleerd bij studenten van zowel MBO, HBO als Universiteiten. Het stimuleren van ondernemerschap is belangrijk zowel om te zorgen voor de ‘ondernemers van morgen’, maar ook breden bij het ontwikkelen van vaardigheden bij jongeren om ‘ondernemender en veerkrachtiger te worden. De uitgangspunten van één ondernemerschapscentrum zijn afgestemd met PLNT, Haagse Hogeschool, ROC Mondriaan, de Universiteit Leiden en TU Delft. Verwacht wordt dat het centrum in 2024 start.

Vertrouwelijkheid: Intern

23/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

5 Speerpunt 4: Voldoende ruimte in aantrekkelijke werkmilieus

Den Haag is een aantrekkelijke plek voor ondernemers om zich te vestigen. De economische visie heeft daarbij als doel om de economie van Den Haag te verbreden met bedrijven op het gebied van oa maak en zorg(innovatie) , om kansen te geven aan startende en groeiende bedrijven en om bestaande bedrijven te behouden en indien zij dit wensen uit te laten breiden. Kritische randvoorwaarde voor economische ontwikkeling is de beschikbaarheid van voldoende, aantrekkelijke en betaalbare werkruimte. Dit speelt op veel plekken in de stad, o.a. in het CID, Zuidwest, Binckhorst, de Haven en de verschillende bedrijventerreinen. In aantrekkelijke gebieden en gebouwen voor werken, innoveren en leren zien we ruimte voor de banen van de toekomst. Dit is meegenomen in de plannen voor het CID waar de stationsomgevingen zich sterk ontwikkelen tot campusmilieus. In de policy campus wordt nu met alle gebiedspartners stappen gezet om door te groeien naar een innovatiemilieu met internationale betekenis. In Zuidwest ontwikkelen zich onder impuls van de regiodeal nieuwe plekken om te ondernemen en te werken. Op al deze plekken gaat het om een complexe verstedelijkingsopgave waar economische ontwikkeling samen moet gaan met versterking van wonen, mobiliteit en duurzaamheid. Omdat dit niet vanzelf gaat, is de wens om hier meer op te sturen.

Hiervoor versterken we ons instrumentarium om vastgoeddynamiek te stimuleren en betaalbare werkruimte te realiseren. Het lange termijn doel is voldoende betaalbare en bereikbare huisvesting in aantrekkelijke werkmilieus. Hieraan werken we via vier middellange termijn doelen (zie figuur). Onderstaand per

Vertrouwelijkheid: Intern

24/31

Economische uitvoeringsagenda: Voortgangsrapportage 2023

korte termijn doel of actie (operationale doelen) de toelichting op stand van zaken en de belangrijkste resultaten: Tactisch doel 1: Centrum: het CID ontwikkelen als het economisch topmilieu van Den Haag Operationeel doel 65.000 m² nieuwe kantoren in CID Momenteel wordt gewerkt aan de ontwikkeling van de KC locatie. Op 9 juli de eerste paal geslagen van het hoofkantoor van ANWB op deze locatie. Door de aankoop van de Groene Toren door het Rijksvastgoedbedrijf worden de plannen voor de Groene Toren aangepast en laat deze ontwikkeling op zich wachten. Het bestemmingsplan voor SoZa waaronder 24.000 m2 BVO kantoorruimte is eind 2023 vastgesteld. De netto toevoeging, die gepland staat tot en met 2026 bedraagt ongeveer 100.000 m2. Dit lijkt echter gedeeltelijk door te schuiven naar 2027, zoals de plannen voor de Groene Toren. Tot en met 2030 is er zicht op de ontwikkeling van ongeveer 140.000 m2 nieuwbouwkantoren in het CID (actuele planvoorraad). Operationeel doel