RIS319148 Notulen van de raad van 25 april 2024

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 25 april 2024 (Geopend te 13.30 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Vaststelling agenda B. Afscheid vertrekkend raadslid Van der Helm C. Stad in de raad D. Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken E. Vaststelling van de notulen van 14 maart en 4 april 2024 F. Vaststelling van de besluitenlijst F.1 Voorstel van het presidium inzake benoeming lid Rekeningencommissie (RIS318599) F.2 Voorstel van het presidium inzake aanwijzing tweede plaatsvervangend griffier (RIS318613) F.3 Voorstel van het presidium inzake ontslag uit de functie van Gemeentelijke ombudsman (RIS318601) F.4 Voorstel van het college inzake Openbaar maken van "Eindrapport Technisch/financiële haalbaarheid warmteconcessiegebieden Den Haag" (RIS318450) F.5 Voorstel van het college inzake Toestemming ontwerpbesluit zesde wijziging Gemeenschappelijke regeling Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden (RIS318454) F.6 Voorstel van het college inzake Toestemming wijziging Gemeenschappelijke Regeling GGD en Veilig Thuis Haaglanden (RIS318534) G. Voorstel van het presidium inzake benoeming Gemeentelijke ombudsman (RIS318600) H. Beëdiging van de nieuw benoemde Gemeentelijke ombudsman Beraadslaging over I. Gewijzigd initiatiefvoorstel Bescherm beschermde stadsgezichten in Den Haag (PVV) (RIS315312) (agendapunt afgevoerd) J. Voorstel van het college inzake beleidskader verbonden partijen 2024 (RIS317313) K.

Voorstel van het college inzake Verordening tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening voor de gemeente Den Haag (APV) (RIS318222) L. Voorstel van het college inzakeVaststelling bestemmingsplan Brasserskade 2023 (RIS318220) Afronding debat commissie M. Start Kracht en rondom jou (RIS318512) N. Vervoersplanprocedure 2025 MRDH O. EK Beachvolleybal 2024 (RIS317729) P. Evaluatie doorstroming en luchtkwaliteit Schilderswijk (RIS314372) Q. Alternatief Tram eruit E-bus erin (RIS316816) R. Herijking openbare laadinfrastructuur voor personenauto's (RIS316608) S. GRIP-rapportages 2023 T. Onderwijsdebat U. Nieuwbouw ANWB-terrein (Parkzicht) V. Aanpassing beleidsregel nadeelcompensatie (RIS318397) W. Plannen Hobbemaplein X. Uitbreiding betaald parkeren Y. Oneigenlijk gebruik waarderingsprogramma mantelzorgers en vrijwilligers (RIS317006) Z. Stikstof en Bouwen (RIS317472) 1

AA. AB. AC. AD.

Procesbeschrijving definiëren publiek belang Amare (RIS318030) Voortgangsrapportage Doorbraakplan update 2023 (RIS317012) Waterkwaliteit Molenvlietpark en Natuurnetwerk Nederland

Stemmingen (incl. gestaakte stemmen raad 4 april) De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 43 leden: Ahraui (PvdA), Arp (SP), Assad (D66), Baboeram (GroenLinks), Van Basten Batenburg (VVD), Bingöl (CDA), Bom (Hart voor Den Haag), Bos (GroenLinks), Van den Bos (PvdD), Butt (GroenLinks), De Vuyst (GroenLinks), Van Doorn (D66), Dubbelaar (Hart voor Den Haag), Van Esch (D66), Faïd (HSP), Gerritsen (PvdD), Van den Goorbergh (VVD), Groenewold (D66), Guernaoui (Hart voor Den Haag), Van der Helm (VVD) – tot aan zijn afscheid - , Hofstra (VVD), Holman (PvdA), Klokkenburg-Reedeker (CU/SGP), Kruis (PVV), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag), Martini (Hart voor Den Haag), Meinesz (Hart voor Den Haag), Mekers (D66), De Mos (Hart voor Den Haag), Mostert (D66), Noorlander (D66), Partiman (CDA), Peeck (VVD), De Ridder (VVD), Sewtahal (PvdA), Sluijs (Hart voor Den Haag), Smit (PvdD), Thepass (GL), Uduba (VVD), Verdonk (HvDH), Verduin (D66) en Çelik (DENK). Afwezig: Etalle (FVD), De Groot (CDA), Van der Helm (VVD) (bij de stemming) De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden aanwezig is, kan de vergadering voortgang vinden. Hartelijk welkom, dames en heren op de publieke tribune, geachte leden van de raad en mensen thuis die kijken of luisteren. Fijn dat u er allemaal bent. Er is bericht van verhindering ontvangen van de heer Etalle van Forum voor Democratie en van mevrouw De Groot, die getrouwd is.

(Geroffel op de tafels) De voorzitter. Zo is het! Ik denk dat ze verder niets anders te doen heeft dan naar deze raadsvergadering te kijken en dus dit applaus in ontvangst te nemen. Ook de groeten aan haar man. Wethouder Icar is, tenzij de agenda dat niet toelaat, afwezig tussen 15.30 uur en 17.00 uur in verband met het Jongerenpunt070. Ik vraag graag uw aandacht voor onze vergaderafspraken. We vergaderen via de voorzitter. Eventuele overige gesprekken verzoek ik u buiten deze vergaderzaal te voeren - dat geldt ook voor de leden van de raad - zodat we de insprekers maar ook de mensen die deelnemen aan het debat goed en geconcentreerd kunnen blijven volgen. Het debat is hier altijd stevig op de inhoud maar niet gericht op de persoon. Dat is althans de theorie, maar dat gaat bijna altijd goed. Ik zeg 'bijna altijd', want een enkele keer is het niet zo. Ook voor de insprekers geldt dat ze hun bijdrage leveren naar de afspraken die daarvoor gelden. Dat betekent bijvoorbeeld dat u raadsleden of collegeleden niet bij hun naam of voornaam aanspreekt. Ook is het niet toegestaan om namen van ambtenaren te noemen. Ik mag helaas ook niet toestaan - nou ja, helaas; het staat gewoon in het Reglement van orde - dat u het laat horen als u het heel erg met iets eens bent of juist niet. Dan kunnen we namelijk niet werken. Aanwezigheid in deze raadzaal is voorbehouden aan de leden van de raad.

Wij zien als voorzitters altijd toe op deze afspraken. Dat geldt dus ook voor de plaatsvervangend voorzitter. Vandaag is dat de heer Sluijs. Af en toe zal hij me even aflossen. Alle stemmingen zijn aan het eind van de vergadering, waarna er gelegenheid is voor het afleggen van stemverklaringen. Met de fractievoorzitters heb ik afgesproken om de vergadering uiterlijk om 0.00 uur af te sluiten. Dat betekent dat we iets eerder stoppen, om de computers in te richten en het technisch mogelijk te maken om te gaan stemmen en stemverklaringen af te leggen.

2

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: B.

Afscheid vertrekkend raadslid Van der Helm.

De voorzitter. Geachte leden van de raad, beste Chris, O, je mocht vooraan zitten? Hij zit niet altijd vooraan hoor, mevrouw, meneer, familieleden! Dat u dat weet. Meestal wel, hoor ik nu. Oké, ik zit niet op te letten. Vandaag neem jij, 37 jaar jong, als nestor van deze raad afscheid van ons lokale bestuur. Je kwam in 2010 namens de PVV in de raad. In 2014 ging je verder als eenmansfractie, om in 2018 namens de VVD-fractie weer plaats te nemen in deze zaal. Als raadslid zette je je op diverse vlakken en in verschillende hoedanigheden in voor Den Haag. Je hield je vooral bezig met thema's op het vlak van leefomgeving, leefbaarheid, verkeersveiligheid en duurzaamheid, waarbij het stadsdeel Loosduinen jouw nadrukkelijke aandacht kreeg. Zo kreeg je samen met bewoners een opknapbeurt voor elkaar van de openbare ruimte, en groen in Nieuw Waldeck, Houtwijk en Kraayenstein, en werd het stadspark Mozartpark gerealiseerd. Je maakte je sterk voor de aanpak van overlast en onveiligheid als gevolg van dronkenschap en wildplassen - dat komt toch niet voor in Den Haag? - onder meer in winkelcentrum De Savornin Lohmanplein. Je deed de suggestie om een vervuiler die voor de vierde keer wordt betrapt een hogere boete op te leggen of drie dagen lang een deel van de stad te laten schoonmaken. Je pleitte voor het verbeteren van oversteekplaatsen bij verzorgingshuizen in Loosduinen.

Ook de leefbaarheid en de bereikbaarheid van andere delen van de stad gingen je aan het hart. Je maakte je druk om de ravage in de binnenstad als gevolg van door meeuwen en ratten opengetrokken afvalzakken. Snelle plaatsing van ondergrondse afvalcontainers was hard nodig, stelde je. Onlangs nog vroeg je aandacht voor kapotte tegels in de Grote Marktstraat. Als het om duurzaamheid ging, vond je dat je niet zomaar woningen van het gas af moet halen zonder een goed alternatief. Isolatie van woningen was er daar in jouw ogen een van. Terugkijkend op jouw aanwezigheid hier, was er naast Loosduinen nog een dossier waar je zeer goed in was ingevoerd, namelijk dat van de energietransitie. Er wordt nu gelachen, dus dit is zeer herkenbaar. Voor de nieuwe generatie althans, want hij is al zo oud als raadslid. Dit bleek bij de energietransitie van het Statenkwartier en bij de Leiding door het Midden. Over wat je dreef als raadslid was je zelf heel duidelijk. Ik citeer je: 'Ik ben een volksvertegenwoordiger. De stad in de raad brengen; dat is de rode draad.' Ik zei eerder al dat je Den Haag in diverse hoedanigheden diende als raadslid. Je leidde het presidium van 2018 tot 2022. Zo kwam het voor dat je als plaatsvervangend voorzitter de raad voorzat.

Zo ook in de in menig opzicht bewogen periode voor ons lokale bestuur, en daarmee ook voor de stad, op bestuurlijk, menselijk en maatschappelijk vlak. In een interview over je afscheid zei je er het een en ander over, en ook wat het voor jou betekende. Ik citeer je opnieuw: 'Ik bevond mij in het oog van de storm.' Een treffende constatering, kan ik alleen maar vaststellen, want ik was hier toen niet. Chris, je verlaat de raad na veertien jaren. Buffelen, zei je daarover. Doorknokken voor de stad. Je was daar nog graag mee doorgegaan, maar het raadswerk is niet of nauwelijks te combineren met je jonge gezin en je nieuwe baan, zelfs niet voor jou. Onverschrokken en onverstoorbaar ben je altijd. Ik heb nog net een stukje van de coronaperiode meegemaakt. Dan hadden wij gezellig een onlinevergadering van het presidium en dan was er altijd wel een konijn, een haas, een kind, een hond of een kat die de voorzitter het voorzitten belette. En het was iedere drie weken weer raden waar hij nou weer vandaan kwam en welke pyjama hij nou weer aan had. Maar dit stond niet in m'n tekst, dus dit geldt niet! En als mensen straks nog aanvullingen hebben … De beelden waren onvergetelijk. Ik dacht toen: dat zal wel gebruikelijk zijn in Den Haag. Maar dat valt mee. 3

Nu ik namens de raad afscheid van je neem, doe ik dit in het besef dat dit een bijzonder afscheid is. Het is anders dan anders. Het is bijzonder voor mij, omdat jij als voorzitter van het presidium de vertrouwenscommissie voorzat bij de sollicitaties van kandidaat-burgemeesters in 2020. In die hoedanigheid maakte je mijn komst naar Den Haag bekend. Ik mocht dat toen ook tegen mijn ouders zeggen en ik sprak er zonet over met jouw ouders. Vrij vertaald heette je mij namens raad en stad welkom als burgemeester en als voorzitter van deze raad. Nu mag ik je namens de raad en de stad uitzwaaien, en dat doe ik hierbij. Mag ik je namens ons gemeentebestuur danken voor je inzet en je flegmatische humor gedurende veertien jaar in allerlei hoedanigheden? Ik denk dat het handig is als je nu naar mij toe komt. Graag overhandig ik je hierbij de gouden vroedschapspenning. (Applaus) De voorzitter. En er is nog iets. Vandaag, twee dagen voor Koningsdag en één dag voor de algemene gelegenheid, mag ik je mededelen dat je ook een koninklijke onderscheiding krijgt. Die overhandig ik je nu. (Applaus) De voorzitter. Ik geef nu voor de laatste keer het woord aan de heer Van der Helm, althans, daar ga ik van uit. Chris van der Helm (VVD). Dank u wel, voorzitter. Dank ook voor de prachtige woorden.

Ik heb nu geen spreektijd dus ik kan zo lang praten als ik wil, maar ik ken inmiddels uw non-verbale communicatie erg goed als het iets te lang duurt. Daar zal ik dus op letten. Ik heb ook een glaasje water ingeschonken, want ik ben niet zo goed in het nemen van afscheid. Het is niet de reden waarom ik pas na veertien jaar afscheid neem want ik vind het raadswerk gewoon ontzettend leuk, maar mocht ik een snik in mijn stem krijgen, dan heeft dat te maken met het feit dat ik hier zo'n tijd heb gestaan en gezeten, overal en nergens in de zaal. Ik kan me nog herinneren dat de zaal nog een cirkelopstelling had; dat weet lang niet meer iedereen. Ik vind deze opstelling toch een stuk mooier. Ik heb ook nog als lid in het presidium gezeten en toen hartstochtelijk gepleit voor deze zaalopstelling. En de collegeleden hebben een mooi bankje gekregen. Dat zeg ik tegen wethouder Van Asten, die ik hier anders over zie denken. Ik heb een beetje zitten nadenken over wat ik vandaag wel of niet zou zeggen. Daar zat ik een beetje mee te stoeien. Ik zette eens wat op papier en dat lukte niet. Nu heb ik eigenlijk even snel wat woorden op een blaadje gekrabbeld. Dat heeft te maken met vanochtend. Ik had nog een laatste interview met Radio West, met Tjeerd Spoor. Ik denk dat velen van jullie hem wel kennen. Wij kennen elkaar ook al ontzettend lang.

Hij stelde mij een paar vragen, onder andere over de werkdruk en over de sfeer in de raad, en toen dacht ik: die vragen krijg ik eigenlijk steeds. Nu ik heb aangegeven dat ik wegga, krijg ik best vaak vragen over de werkdruk. Dat klopt ook wel. Het raadswerk ís zwaar. Het kost veel tijd, juist op allerlei onverwachte en gekke momenten. Het is inderdaad buffelen en knokken. Het zijn soms hele lange vergaderingen. Het is ook weleens pittig, als je het echt niet eens bent met elkaar en er op allerlei manieren probeert uit te komen. Soms zijn stemmingen ook ontzettend spannend. En ja, de sfeer … Kijk, het kan ook hier in de raadzaal weleens knetteren. Daarom heb ik ook zo zitten denken over wat ik hier vanmiddag wilde neerzetten. Toen dacht ik: die vragen kreeg ik wel een beetje te veel. Ik heb namelijk wel veertien jaar in de raad gezeten en het ontzettend leuk gehad, ondanks al die dingen die soms best pittig zijn. Daarom leek het me eigenlijk wel mooi om vanmiddag een ode aan het raadswerk te houden en daar kort wat over te zeggen. En wat kan ik dan beter doen dan putten uit mijn eigen ervaringen van die veertien jaar, om aan te geven hoe bijzonder dat raadswerk is en hoe ontzettend gaaf ik dat heb gevonden, ondanks al die moeilijke momenten? Uiteindelijk groei je daar ook in, en kom je er wel weer uit.

Ik heb dit inmiddels al zo vaak gezegd, maar ik ga het gewoon ontzettend missen. Goed. Misschien is het ook wel fijn dat ik het ga missen, want dat betekent dat ik niet te laat wegga. Als ik te laat weg zou gaan en zou zeggen 'ik ben blij dat ik ervan af ben', zou het ook niet goed zijn. Ook heb ik al eerder gezegd: het is een politieke pauze en geen pensioen. Daar ben ik overigens ook veel te jong voor. 4

Voorzitter, u zei iets over de straat naar de raad brengen. Dat was en is mijn motto. Daar heb ik altijd ontzettend van genoten, dus van het knokken voor inwoners en voor, zoals ik het zelf een beetje zag, vergeten groepen in de stad. Daarbij wordt heel vaak gelijk gedacht aan de Schilderswijk, Laak en Transvaal en ook daar zitten echt veel groepen bewoners die aandacht nodig hebben. Maar er zijn ook mensen die gewoon hard werken, een gezin hebben, graag een keertje op vakantie willen, in de zomer lekker willen barbecueën en ook met de auto door de stad willen rijden, en die hun wijk ook graag opgeknapt willen zien. Voor die groepen was best weinig aandacht, althans dat viel mij als raadslid op, al lang geleden. Daarom ben ik toen gaan knokken voor Loosduinen. U noemde Kraayenstein, Houtwijk en Nieuw Waldeck. In specifiek die drie wijken lagen de buitenruimte, de straten en het groen er al zo ontzettend slecht bij dat het politieke vertrouwen daar het laagste was van de hele stad. Dat wil best wat zeggen, want het matchte eigenlijk helemaal niet met alle mensen die daar wonen. Dat zou je juist helemaal niet verwachten. Dan zie je dus welke invloed een gemeente heeft op het welzijn van mensen, juist ook door de eerste duizend stappen van de stad. Daar heb ik me gigantisch hard voor gemaakt en nu worden die wijken opgeknapt en dat vind ik echt ontzettend gaaf.

Dat is dus het mooie van het raadswerk: je kan heel snel iets bereiken. Ik was 23 toen ik hier begon. Dat is ontzettend jong; ik ben eigenlijk hier op het stadhuis volwassen geworden. Ik kwam samen met Richard in de raad. We hebben zelfs nog even bij dezelfde club gezeten. Daarna zijn we allebei onze eigen weg gegaan en zie, we zitten er nog steeds. Ik heb daar ontzettend van genoten, ook in de samenwerking. De eerste jaren waren eigenlijk direct een sprong in het diepe. Dat vond ik echt best pittig. Ik werd voorzitter van de commissie Leefomgeving en daar heb ik veel van geleerd. Ik moet nu toch een ontboezeming doen, voorzitter, want dit was voor uw tijd. We hebben het natuurlijk weleens over de lange raadsvergaderingen door de vele afrondingen debat, maar dat is eigenlijk mijn schuld. Ik heb namelijk ooit het eenminuutdebat geïntroduceerd. De heer Groenewold weet dat nog. Dat was een heel snel afrondingsdebat. Eén minuut bleek te kort en toen werd het een tweeminutendebat, en toen moest er natuurlijk ook een afronding in de raad komen. Dat is een heel goed instrument, want daarmee kan je snel heel veel moties indienen, maar dat instrument is inmiddels redelijk bot geworden. Ja, u kunt mij allemaal de schuld geven, maar ik ben toch weg! Ik kan geen punten van orde meer maken. Goed, dat was even een zijspoortje, want dat vond ik ook wel belangrijk.

Na vier jaar ben ik weggegaan bij de PVV vanwege de 'minder, minder'-uitspraak, die mij principieel echt tegen de borst stuitte. Ik ben toen wel in de raad gebleven. Ik werd toen een 'groep'. Dat is heel raar, want je bent in je eentje, maar dat moet. Dat staat in het reglement. Ik wil ook Boudewijn Revis en Martin Wörsdörfer hartelijk danken, want we zijn steeds samen opgetrokken in de raad. Ik ben lid geworden van de VVD en zie, ik ben nu al best een tijd VVD-raadslid. En wat een ongelofelijk leuke en gezellige club mensen is dat. Er zitten er zelfs een heleboel van op de publieke tribune, en eentje zelfs in een kreeftenpak, waar ik zo nog iets over zal zeggen. Ik voel me daar ontzettend thuis en ik ben heel blij met hoe dat gelopen is. Een bijzonder dankwoord ook aan mijn fractie en aan alle eerdere VVD-fracties met wie ik ontzettend fijn en goed heb samengewerkt. Ik neem later nog afscheid van de fractie en dan zal ik er wat meer over zeggen. In 2018 werd ik VVD-raadslid en ook voorzitter van het presidium. Dat is normaal gesproken een beetje een ceremoniële taak, waarbij je heel af en toe invalt. Dat is wat anders gelopen. Het was een bijzonder heftige en moeilijke, maar ook heel bijzondere tijd voor ons als hele gemeenteraad, denk ik. We moesten namelijk ook de coronaperiode overleven.

De heer Sluijs en ik hebben heel wat gesprekken gehad over hoe we dat moesten vormgeven. En hier wil ik wel wat zeggen over waarom die raad ook zo mooi is. Ondanks dat het knetterde en ondanks dat er heel veel is gebeurd in die periode, waar ik nu niet te diep op inga, heb ik toen namelijk ook de veerkracht en de samenwerking in de raad gezien. Die zag ik bijvoorbeeld in de vertrouwenscommissie, waarin we met verschillende raadsleden onder wie de huidige wethouder Mariëlle Vavier en met Saskia Bruines vanuit het college, in een hele heftige periode samen ontzettend fijn op zoek zijn gegaan naar de beste burgemeester. Dat was ook heel apart. Het was midden in de coronatijd dus we konden nergens naartoe, maar we kregen een ontheffing en zaten in een heel leeg gebouw op 1,5 meter van elkaar, ieder aan een apart tafeltje. Dat was allemaal heel raar tijdens die gesprekken. Ja, u weet daar natuurlijk alles van! Je kon elkaar ook niet de hand geven, dus je maakte een soort buiginkje. Dat was een hele aparte situatie. Ik kijk daar met ontzettend veel plezier op terug. Het was een heel bijzonder proces, maar ik heb het zó ontzettend mooi gehad. Dat heb ik vanochtend nog in het interview met Radio West benadrukt en dat 5

wil ik echt zetten tegenover de werkdruk, de pittigheid en de sfeer af en toe, waarbij het kan knetteren. Ik heb gemerkt dat wij als raad ook ontzettend fijn met elkaar samenwerken en dat we hier uiteindelijk wel met z'n 45'en aan de slag zijn voor dezelfde stad, Den Haag. Wethouder Kapteijns kan bijvoorbeeld bevestigen dat het op duurzaamheid best weleens kon knetteren in de afgelopen jaren, ook toen hij nog raadslid was, maar dat we na afloop altijd even een kop koffie of een biertje namen om het daarover te hebben. Dan kwam het altijd wel weer goed. Uiteindelijk zijn we allebei bezig met het verduurzamen van de stad. Dat zou ik dan ook willen meegeven als tip. Nou ja, het is niet eens een tip, want de raad doet dat al. Ik zou willen meegeven: hou dat alsjeblieft vol, want dat maakt het raadswerk zo ontzettend mooi. Er zitten allerlei kleurrijke figuren in de raad die vanuit hun eigen overtuiging en visie bezig zijn, maar je doet samen wel iets heel bijzonders. Ik zie de heer De Vuyst nu heel hard lachen, dus ik moet er gelijk aan denken dat wij altijd proberen om elkaar verkeerd te laten stemmen! Dat is ook weleens gelukt. Voorzitter, ik denk dat ik het meeste wel heb gezegd, want ik kan hier echt heel veel over zeggen. Wat ik in die ode aan het raadswerk nog wil benadrukken, is het mooie dat je van de stad kan zien, omdat je op de gekste en raarste plekken komt.

Dat is soms bij mensen thuis, maar ook in de wijken. Je hebt werkbezoeken waarbij je denkt: goh, dit wist ik niet. Je leert ontzettend veel. Ik ken de raarste woorden, zoals 'zaailing' - daar weet de wethouder Buitenruimte alles van - en allerlei termen rond duurzaamheid. Dat vind ik het mooie: je wordt altijd wel ergens expert in. Ik ben ook een beetje een kreeftenexpert geworden; ik moet dat toch noemen. Dank ook aan alle raadsleden die mij door de jaren heen allerlei cadeautjes hebben gegeven, zoals de koelkastmagneet van mevrouw Van Doorn. Dat vond ik ook leuk. Er zit nu zelfs een kreeftenpak op de tribune. Soms is het leuk om dingen in te brengen en daar als raadslid herkenbaar op te zijn, maar hierop ben ik iets té herkenbaar! Ik begreep van Sjaak Bral dat het kreeftenfestival, waar ik onlangs nog voor pleitte, zelfs in Ut groen-geile boekie staat. Dat ga ik nog zien, want ik heb straks tijd om dat te lezen. Ik ben heel benieuwd. Tot slot, voorzitter, een paar dankwoorden. Allereerst wil ik het thuisfront bedanken, want veertien jaar is lang en ontzettend pittig. Dat had ik niet kunnen doen zonder het thuisfront, want dit werk vraagt veel van raadsleden zelf maar ook van hun partner en kinderen. Mijn kinderen zijn er vandaag ook bij.

Een bijzonder woord van dank dus aan mijn inmiddels ex-partner Leora voor hoe wij dat toch steeds samen hebben kunnen oppikken, en dat ik de ruimte had om de raad te kunnen doen, zeker in die periode 2018-2022, toen er zo ontzettend veel af kwam op de raad en in het bijzonder op mij als voorzitter van het presidium. Dat zou ik de raad ook nog willen meegeven: koester alsjeblieft het thuisfront en knuffel je kinderen vanavond extra als je kinderen hebt, want het raadswerk is gewoon pittig. Ik kan me herinneren dat ik een campagnebijeenkomst had toen mijn dochter Olympia één dag oud was. Zij werd namelijk geboren midden in de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen. De eerste beschuit met muisjes heb ik toen niet aan mijn familie uitgedeeld maar aan de mensen op de campagnebijeenkomst, omdat ik daar toch per se bij wilde zijn. Het was namelijk in mijn Loosduinen. Dat is niet erg, maar het geeft aan hoe alles soms in elkaar verwikkeld kan zijn en hoe belangrijk het thuisfront is. Ik wil ook de griffie enorm bedanken, en Lilianne in het bijzonder, want we hebben ontzettend fijn samengewerkt rondom de vertrouwenscommissie en rondom al die pittige momenten die we hadden in de afgelopen jaren. Dat heb ik bijzonder gewaardeerd. Mijn fractie heb ik al bedankt. Ik wil ook een bijzonder woord van dank uitspreken aan alle beveiligers.

Nu denkt u: waarom? Zij zijn hier altijd, dag en nacht. Als wij hier tot diep in de nacht hebben vergaderd, zijn zij er nog steeds. Ik moet u wel iets bekennen. Ik ben ook nog gaan studeren tijdens mijn raadswerk. Dat had ik namelijk een tijdje stopgezet, maar op een gegeven moment vond ik dat ik toch een studie moest gaan doen. Dat lukte niet altijd thuis, want Olympia was toen tussen 0 en 1 jaar dus dat was redelijk pittig. Ik moest dan vaak een nachtje doorhalen, dus dan ging ik op de fractiekamer zitten. Dan kwamen de beveiligers om twee uur 's nachts op hun ronde heel vaak even aankloppen: hé Chris, gaat het goed, lukt het met je paper? Dat vond ik zo mooi. En het is gelukt, want ik ben uiteindelijk afgestudeerd. Dat was wel met heel veel vertraging, maar daar was een goede reden voor. Dat is ook waarom ik dit veertien jaar lang kon doen. Dus echt een bijzonder woord van dank voor hen, ook voor alle leuke gesprekken. Ik heb al heel wat namen genoemd in deze laatste spreektekst. Een bijzonder woord van dank ook aan alle VVD'ers met wie ik ontzettend veel leuk contact heb gehad.

6

Tot slot, voorzitter. Ik ga het gewoon ontzettend missen. Ik ga u missen en ik ga het college missen, maar ik ga bovenal de raad missen en mijn fractie. Ik ga het werk missen. Ik heb het met heel veel plezier gedaan. O, o, Den Haag, ik zou met niemand willen ruilen. Ik had die veertien jaar ook met niemand willen ruilen. Het was top, maar voor nu is het even goed zo. Dank u wel. (Applaus) De vergadering wordt van 14.03 uur tot 14.22 uur geschorst. De voorzitter. Ik herneem de vergadering. Aan de orde is agendapunt C, Stad in de raad. Ik zie een punt van orde van de heer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter, met lood in de schoenen, een bijzonder zwaar gemoed en een hele sippe snavel ben ik helaas genoodzaakt om u te verzoeken om mijn initiatiefvoorstel toch nog van de agenda af te voeren. Ik heb me namelijk te verhouden tot de politieke verhoudingen en als er zo veel afwezigen zijn, kan ik het helaas geen doorgang laten vinden. Dit voorstel is echt gebaat bij een grote opkomst in de gemeenteraad. De voorzitter. Ik beschouw dit als een punt van orde, want de agenda is al vastgesteld. Ik ga de fracties langs. Eerst Hart voor Den Haag. Bent u het eens met het voorstel om het van de agenda af te voeren? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Hart voor Den Haag is voor dit voorstel, voorzitter. De voorzitter. Ja, voor het voorstel om het van de agenda af te halen. Dan D66.

Marieke van Doorn (D66). Voor het ordepunt. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voor. Isabel Bos (GroenLinks). Voor, hoewel we dit verzoek graag eerder gehoord hadden. De voorzitter. Ik ook. Dat had een paar minuten gescheeld. Leonie Gerritsen (PvdD). Voor. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter, als de initiatiefnemer van het voorstel het van de agenda wil halen, heeft bespreken niet veel zin. Voor het voorstel dus. Kavish Partiman (CDA). Voor. Adeel Mahmood (DENK). Voor. Fatima Faïd (HSP). Voor. Lesley Arp (SP). Voor. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voor. De voorzitter. Forum is niet aanwezig. Het voorstel is aanvaard. Het agendapunt komt terug in dit theater.

7

Aan de orde is: C.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er zijn 30 insprekers aangemeld over een aantal onderwerpen. Ik ga daar gauw mee beginnen. We beginnen met een inspreker ten aanzien van het initiatiefvoorstel Bescherm … Nee, dat is zojuist van de agenda afgevoerd. Ik ga het aan de inspreker vragen. Hij zwaait. U mag toch inspreken, hoor. Hij maakt zelfs een pirouette. Dank u wel, meneer Drijver; dat scheelt. Ik zeg tegen de insprekers het volgende. U krijgt drie minuten en na die drie minuten is het klaar. Dus niet nog een zinnetje en zo. Let dus op de tijd, want het zijn er ook veel. Maar ook als het er niet veel zijn, geldt: drie minuten is drie minuten. U kunt de tijd ook volgen. Er zijn vier insprekers bij het agendapunt Vaststelling bestemmingsplan Brasserskade. Ik geef als eerste het woord aan C. Visser. Een bekende, zie ik. Goedemiddag. Gaat uw gang. Mevrouw Visser (L). Dank u wel. Geachte voorzitter en leden van de gemeenteraad. De Bomenstichting Den Haag is echt verbaasd dat de nationale politie het programma van eisen voor de locatiekeuze niet bekend wil maken. We vinden dat niet geloofwaardig. We kunnen ons wél voorstellen dat de programma's van eisen voor gebouwen geheim zijn.

Trouwens, waarom heeft de gemeente Den Haag van háár kant geen programma van eisen opgesteld voor de politie? Daarin zou bijvoorbeeld kunnen staan 'er gaat geen boom om tenzij het aantoonbaar niet anders kan', '5% meer blad voor de stad' en 'een BEA die voldoet aan de richtlijn'. Dat is namelijk het gemeentelijke beleid en daar moet ook de politie aan voldoen. Let wel, deze BEA is opgesteld in opdracht van de politie. Die is natuurlijk niet neutraal en dus is het niet verwonderlijk dat de BEA tekortschiet. Iets dergelijks geldt voor de zorgplicht voor bewoners. Waarom heeft de gemeente geen voorwaarden opgelegd aan de politie als het gaat om de veiligheid en de leefbaarheid voor omwonenden en weggebruikers? Kennelijk zijn er wethouders die de politie geen strobreed in de weg willen leggen. We kunnen ons echter voorstellen dat er ook wethouders zijn die de bomen wel willen behouden. Hoe kan het college in dit geval met één mond spreken? Leden van de raad, het is om die redenen dat we u verzoeken om aan het hele college te vragen om zelf een programma van eisen op te stellen om te voldoen aan zijn eigen beleid, opdat de gemeente ook iets in de melk te brokkelen heeft over de locatiekeuze. De wethouder legde tijdens de commissievergadering uit dat de bodem sterk verontreinigd was met lood en dat daarom sanering nodig was.

De vraag is natuurlijk of bij de ontheffing van de ODH, als die er is - wij konden die namelijk niet vinden - rekening is gehouden met de aanwezigheid van bomen. Hoe moet je grond saneren als er bomen staan? Hoe verwijder je de grond zonder de wortels te beschadigen? Heeft de gemeente daarover geadviseerd en, zo nee, waarom niet? En waarom is er in maart 2019 al gesaneerd terwijl u het vorige bestemmingsplan nog niet had vastgesteld? Dat was pas in 2021. Dat was toch veel te voorbarig? Of had de gemeente toezeggingen gedaan? Waarom anders heeft de gemeente niet ingegrepen? Afgezien van al deze vragen zouden we graag weten hoe het zit met die illegale kap. Ik rond af. De Bomenstichting Den Haag verzoekt u om niet in te stemmen met dit ontwerpbestemmingsplan. De gemeente zou er goed aan doen om zelf een programma van eisen te maken om aan haar eigen beleid te voldoen bij de locatiekeuze. De voorzitter. Dank u wel, mevrouw Visser. Ik geef het woord aan B. Hoogvelt. De heer Hoogvelt (L). Geachte voorzitter, geachte leden van de gemeenteraad. Mijn naam is Boudewijn Hoogvelt. Ik ben een van de bewoners van de Henricuskade. Ik maak bezwaar tegen het ontwerpbestemmingsplan Brasserskade 2023. Dank voor de tijd die ik krijg om een en ander toe te lichten. Waar zal ik beginnen? Mijn zienswijze is duidelijk opgesteld.

Ik heb de afgelopen weken meerdere e-mails aan gemeenteraadsleden en fracties gestuurd. Afgelopen maandag heb ik nog eens duidelijk onwaarheden, netjes gezegd, in een e-mail aangehaald.

8

Laat ik beginnen met het doel van mijn betoog. Het doel is de gemeenteraad ervan te overtuigen dat dit ontwerpbestemmingsplan Brasserskade 2023 een slecht plan is, met het verzoek om niet in te stemmen met dit plan, en daarmee de gemeente Den Haag te behoeden voor een tweede keer gezichtsverlies. Gemeenteraadsleden, voorkom dit gezichtsverlies. Voorkom dat er weer heel veel negatieve energie in dit plan moet worden gestopt. Voorkom dat er weer dure advocaten, Pels Rijckenadvocaten, moeten worden ingezet voor de behandeling bij de Raad van State, advocaten die u en ik zullen moeten betalen. Indien de gemeenteraad het ontwerpbestemmingsplan toch goedkeurt, toont de gemeenteraad ook geen respect voor de uitspraak van de Raad van State. De gemeenteraad draagt dan bij aan dit gezichtsverlies. En ik ga zeker in beroep. Ik ga de strijd aan. Nogmaals, u kunt dit voorkomen. Ik richt mij speciaal tot de partij VVD. Waarom is dit een slecht plan? Ten eerste is het de arrogantie. Is het niet arrogant dat de gemeente hetzelfde ontwerpbestemmingsplan dat de rechter in 2022 afkeurde, voor de tweede keer aanbiedt? De Raad van State heeft destijds het punt betreffende de kantorenlocatie ondubbelzinnig gegrond verklaard. Waarom is dit nog meer een slecht plan? De provincie is niet tegen, wordt gezegd. Dit is geen novum.

De gemeente Den Haag meldt dat de provincie Zuid-Holland niet tegen het plan is om daar een politiekantoor met een schietbaan te vestigen. Exact ditzelfde argument is door de gemeente ook aangehaald bij de behandeling door de Raad van State. Nogmaals, het is geen novum. De Raad van State zal dit afkeuren. Reden nummer drie waarom dit een slecht plan is: een oneigenlijke inzet van artikel 6.34. In het ontwerpbestemmingsplan Brasserskade 2023 wordt een nieuw artikel aangehaald, namelijk artikel 6.34 uit de Omgevingsverordening. Dit artikel wordt oneigenlijk toegepast. Het betreft géén beperkte uitbreiding van bestaande gebouwen of bestaande gronden. Het betreft een groot, nieuw project van een nieuwe initiatiefnemer, dat een grote impact zal hebben op de omgeving … De voorzitter. Dank u wel, meneer Hoogvelt. Dan geef ik het woord aan L. Robert. Er wordt achter mij gezegd dat de microfoon even rechtgezet moet worden. Ja, gaat uw gang. De heer Robert (L). Geachte voorzitter en leden van de gemeenteraad. Allereerst dank voor de tijd die ik krijg om mijn bezwaren tegen het bestemmingsplan Brasserskade toe te lichten. Mijn naam is Lesley Robert en ik woon op de Henricuskade 91. Vorige week heb ik, net als vier andere bewoners, mijn zienswijze mogen toelichten in de commissie Ruimte.

Wat mij daar opviel, was dat er zaken werden aangehaald door de nationale politie en de gemeente die niet kloppen met de werkelijkheid, en dat er onjuiste informatie werd gegeven, waardoor mijn vertrouwen in de gemeente en de politie is gedaald. U kent allen het dossier en de bezwaren van de bewoners tegen het bestemmingsplan. Ik zal een korte opsomming geven van de zaken die onjuist zijn neergezet in de commissie Ruimte. Er wordt aangegeven dat de politie alternatieve locaties heeft onderzocht. Er wordt echter niets aangeleverd waaruit blijkt dat dit werkelijk is gebeurd. De gemeente heeft niet de moeite genomen voor een analyse om samen met de politie een alternatieve locatie te zoeken. De locatie Brasserskade is geaccepteerd omdat de politie het een geschikte locatie vindt. Een gemeenteraadslid van het CDA heeft bij de behandeling van het vorige plan gesteld dat de Binckhorst een prima locatie zou zijn, nabij het hoofdkantoor van de politie dat daar op dit moment wordt gebouwd. Met dit voorstel is niets gedaan en het is nu vier jaar later. Als de tijdsdruk zo hoog is en de Raad van State het plan vernietigd heeft, ga je toch op zoek naar alternatieve locaties? Op de kantorenlocatie de Binckhorst hoeven geen 311 bomen te worden gekapt en hoeven geen dieren te worden verjaagd. Ook worden omwonenden beschermd tegen hinder van het politiekantoor en de schietbaan.

Een schietbaan tegenover woningen: een absurde constructie. De wethouder had het over de geschikte beveiliging van het Defensieterrein, met een zwaar hekwerk en een gracht eromheen. Het terrein is volgens de wethouder een zelfstandig poldertje, maar dat is absoluut niet zo. Het hekwerk bestaat uit een 2 meter hoog hek van kippengaas en de gracht is een sloot, en die ligt zeker niet rondom het Defensieterrein. Dezelfde beveiliging kan toch ook ergens anders georganiseerd worden, zoals op de Binckhorst? De gemeenteraad wordt verkeerd geïnformeerd met deze oneigenlijke redenen. Er wordt aangegeven dat er een programma van eisen is voor de locatie en voor de bouw van het politiebureau, inclusief schietbaan, maar die zijn niet met de gemeente en de wethouder gedeeld en besproken. Hoe 9

kan de gemeente dan een goede afweging maken voor de keuze van een locatie? Zo kan onze nationale politie van alles roepen en moet de gemeente het maar geloven. Het huidige in- en uitrijden van het Defensieterrein geeft nu al problemen met veel overlast voor overig verkeer, vooral voor fietsers. Het is er druk en het verkeer staat vaak dicht op elkaar voor het verkeerslicht te wachten. Hoe kan de dienst dan snel uitrukken en in vier minuten op Rotterdam The Hague Airport staan, zoals ze zeggen te willen? Het levert gevaarlijke verkeerssituaties op voor fietsers en overig verkeer. Dit is weer een oneigenlijke reden van de politie om zich op dit terrein te kunnen huisvesten. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 10 augustus 2022 uitspraak gedaan. Het plan is in strijd met artikel 6.11 van de Omgevingsverordening. In het zogenaamd nieuwe bestemmingsplan wordt bewust gebruikgemaakt van artikel 6.34 om het plan er alsnog doorheen te drukken. Op dit moment lijkt het meer een prestigeproject te zijn dan het serieus realiseren van huisvesting voor de DKDB. Op basis van de eerdere uitspraak van de Raad van State, de bezwaren van bewoners en een aantal politieke partijen en de onjuiste informatie, verzoek ik de gemeenteraad om niet in te stemmen met het bestemmingsplan Brasserskade. Ik dank u voor uw aandacht. De voorzitter. Dank u wel.

Ten slotte geef ik het woord aan G. van Beers. De heer Van Beers (L). Goedemiddag, voorzitter en gemeenteraadsleden. Ik sta hier vandaag als vertegenwoordiger van de nationale politie en specifiek voor de speciale dienst die wij op de Brasserskade willen gaan huisvesten. Het is een dienst met een groot maatschappelijk belang, namelijk het bewaken van de rechtsstaat en het bewaken en beveiligen van iedereen die hier in Den Haag beveiliging nodig heeft. De dienst heeft daarom ook een grote relatie met Den Haag. Het is in die zin ook belangrijk dat wij die dienst hier in Den Haag kunnen huisvesten. Wij zijn al enige tijd op zoek. We zijn vanaf 2018 bezig om te kijken of we met de gemeente een goed plan kunnen maken voor deze locatie, ook met omwonenden. We hebben daartoe ook diverse participatierondes en diverse planaanpassingen gedaan, onder andere in drie rondes van wijzigingen. Ik moet eigenlijk constateren dat wij een programma hebben dat op deze plek heel goed past. We hebben in diverse rondes ook nog gekeken naar alternatieven, maar die zijn voor dit programma niet aanwezig. Dat heeft te maken met het feit dat het programma heel specifiek is. Er zitten hele specifieke onderdelen in, zoals een heel groot arsenaal aan parkeermogelijkheden, die we nodig hebben voor speciale voertuigen. We hebben een mogelijkheid voor training nodig en er wordt ook overnacht op de locatie.

Er spelen dus allerlei aspecten waardoor deze locatie buitengewoon geschikt is, niet in de laatste plaats door het beveiligingsniveau dat hier met Defensie gecreëerd kan worden. Daarom zijn wij in 2018 ook al de samenwerking met Defensie aangegaan om deze locatie te kunnen ontwikkelen. Zoals ik al zei, hebben wij geen alternatieven voor deze locatie, ondanks de diverse zoektochten daarnaar. Wij vragen u daarom om het bestemmingsplan Brasserskade in deze vorm vast te stellen. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel. Dan zijn er drie insprekers over het alternatief 'Tram eruit, E-bus erin!' Ik begin met het woord te geven aan S. Boomsma. Goedemiddag. Gaat uw gang. Mevrouw Boomsma (Q). Goedemiddag, voorzitter, leden van de raad. Bij de vergadering van de commissie Leefomgeving van drie weken geleden kon ik niet aanwezig zijn, maar ik heb die vergadering wel teruggekeken. Dit verhaal is een reactie op wat ik daar gehoord heb. Alle partijen die zich bezighouden met de Goudenregenstraat gaan uit van dezelfde uitgangspunten: openbaar vervoer is essentieel, de Goudenregenstraat moet veiliger en de tramrails zijn het voornaamste obstakel. Helaas hebben de bewoners en de andere belanghebbenden heel verschillende ideeën over hoe het er dan uit moet komen te zien. De bewoners willen geen tramrails meer in de straat en zetten in op een bus.

Het is zeker niet onze bedoeling om het hele traject van tram 12 te verbussen. Dit stukje van lijn 12 is onderdeel van het lijnennet van de HTM en kan niet zomaar geïsoleerd worden, maar dat net is jaren geleden bedacht en in de loop van de tijd al vaker aangepast door de veranderende behoefte. Ik heb van tram 3 al drie verschillende eindbestemmingen meegemaakt en ook lijn 12 is ingekort. Vroeger reed die namelijk door tot aan het Centraal Station. Wellicht is nu een goed moment om het net weer eens tegen het licht te houden en te concluderen dat 10

er voor de bewoners tussen de Sportlaan en de duinen over de hele lengte van Kijkduin tot het Statenkwartier geen enkele rechtstreekse verbinding is met een ziekenhuis. Het voorstel van een bus van Duindorp naar het HagaZiekenhuis is dus niet zomaar uit de lucht gegrepen. Dat het toevoegen van een buslijn kosten met zich meebrengt, is duidelijk, maar het langetermijnonderhoud zal niet duurder zijn dan dat van een tramlijn. Voor de bussen is genoeg ruimte in de straat want ook nu rijden ze er al, met het irritante 'sorry, geen dienst' als bestemming. Drie weken terug werd nog gesteld dat de bussen te breed zouden zijn door hun achteruitkijkspiegels, maar aangezien moderne bussen werken met camera's lijkt dat argument niet houdbaar. De kosten die het verplaatsen van het eindpunt Markenseplein naar het De Savornin Lohmanplein met zich meebrengt, begrijp ik niet. De halte wordt nu ook gebruikt als start- en eindpunt van lijn 34. Alle faciliteiten zijn daar al. In de vergadering van drie weken geleden leek het of de deelnemers allemaal met andere basisgegevens werkten, wat de discussie niet ten goede kwam. Hopelijk heeft de wethouder ervoor gezorgd, zoals toen is toegezegd, dat nu iedereen over dezelfde gegevens beschikt en er een inhoudelijk debat gevoerd kan worden dat de bewoners, en dus de gebruikers van het ov, centraal stelt. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel.

Dan geef ik nu het woord aan A. van der Heijden. De heer Van der Heijden (Q). Goedemiddag, voorzitter en leden van de raad en het college. Het voorstel voor tram 12 uit de Goudenregenstraat en een e-bus erin betekent volgens Rover dat de vervoertak Laan van Meerdervoort - Markenseplein verloren gaat. Het doortrekken van tram 12 via de Laan van Meerdervoort naar Kijkduin en van bus 22 via de Goudenregenstraat, Kamperfoeliestraat, Soestdijksekade et cetera naar station Hollands Spoor betekent een enorme uitbreiding van de exploitatie van tram en bus in het netwerk van HTM. En die enorme uitbreiding van de exploitatie zal niet gedekt worden door de brede doeluitkering. Rover baseert zich daarbij op de strakke inhoudelijke en financiële kaders van de MRDH, zoals de Vervoerplanprocedure 2025. Bovendien voorziet de Schaalsprong OV niet in een doortrekking van tram 12 naar Kijkduin maar in een hoogwaardige Randstadrailverbinding naar deze badplaats. Een eventuele pendelbus tussen het Markenseplein en de Laan van Meerdervoort is onrendabel en gedoemd binnen korte termijn te mislukken. De consequentie van het voorstel is dat Duindorp en het deel van de Bomen- en Bloemenbuurt langs het traject van tram 12 hun rechtstreekse verbinding met de Haagse markt en het station Hollands Spoor zullen verliezen.

Daarnaast zullen ook de ondernemers op het Zuiderstrand hun tramreizigers op de zomerse dagen en avonden gaan missen. Met de tram eruit en de e-bus erin wordt bovendien niet de fietsveiligheid in de Goudenregenstraat opgelost. Een e-bus van 2,55 meter breed heeft meer manoeuvreerruimte nodig dan een brede lagevloertram, namelijk niet 5,8 meter totaal in twee richtingen, maar minimaal 7 meter. Er rijdt immers ook vrachtverkeer. De ervaring is inmiddels dat de brede lagevloertram, zoals de Avenio, vanwege de toegankelijkheid meer reizigers vervoert dan daarvoor, toen de GTL8-tram met hoge instap nog op allerlei tramtrajecten reed. Er zullen zeker bewoners zijn die hun tramverbinding willen behouden, zeker als zij beseffen dat de vervoertak Markenseplein - Laan van Meerdervoort verloren gaat. Uiteraard zal rekening moeten worden gehouden met bewoners in de Goudenregenstraat, en zullen partijen het moeten doen met de ruimte die er in deze straat is. Eventueel verloren gaande parkeerplaatsen zullen gecompenseerd moeten worden. Mede om vervoerskundige redenen ontraadt Rover het voorstel 'Tram eruit, E-bus erin!' Ik dank u voor uw aandacht. De voorzitter. Dank u wel. Dan geef ik ten slotte voor dit agendapunt het woord aan F. Kalisvaart. Gaat uw gang. De heer Kalisvaart (Q). Goedemiddag voorzitter en raadsleden van onze mooie stad.

Ik ben Fred Kalisvaart, bewoner van de Goudenregenstraat en als zodanig onderdeel van de klankbordgroep voor de implementatie van tramlijn 12. Ik zou graag iets inbrengen betreffende het agendapunt 'Tram eruit, E-bus erin!' Wat u allen ook in alle wijsheid beslist, is om het even, als we maar met elkaar het optimale resultaat bereiken voor onze straat voor wat betreft de verkeersveiligheid, het openbaar vervoer, het 11

parkeerbeleid en de leefbaarheid voor onze bewoners. Voor dit laatste punt is niet veel aandacht, maar het is wel van wezenlijk belang voor de beslissing van vandaag. Wat zijn de problemen wat betreft leefbaarheid? Ten eerste de trillingen. In het kader van transparantie hebben wij in de klankbordgroep als bewoners te horen gekregen dat de gehanteerde trillingsnorm van INTHR verhoogd is met 30 %, blijkbaar in samenspraak met de wethouder. Voor de implementatie van de tram hebben ze de norm eigenhandig verhoogd met 30%. Dat is naar eigen zeggen om binnen de zelf gestelde trillingskaders te blijven. Dat vinden wij als bewoners op z'n minst zeer bijzonder. Dan het geluid. In de klankbordgroep mochten wij ook vernemen dat volgens het laatste rapport van het door de gemeente ingehuurde onderzoeksbureau DGMR de geluidsdruk op de gevels stijgt naar 69,6 dB met de komst van de nieuwe tram in combinatie met de autonome groei in 2028. Dit betekent dat de geluidsdruk op de gevels bijna verdubbelt ten opzichte van nu. U snapt dat dit, gecombineerd met de eerdergenoemde trillingen, betekent dat de leefbaarheid en de mentale gezondheid van de directe bewoners sterk verslechtert. Zoals u waarschijnlijk weet, ligt de kritieke wettelijke grens van geluidsdruk op de gevels op 70 dB. De marge is dus maar zeer klein.

70 dB betekent dat er direct moet worden ingegrepen, hetzij door geluidswerende maatregelen in de buitenomgeving, hetzij door geluidswerende maatregelen binnen de gevels van alle panden in de Goudenregenstraat. Dit laatste kan de gemeente voor substantiële extra kosten plaatsen, waar de MRDH dan waarschijnlijk niet aan zal bijdragen. Neem dit mee in uw beslissing. Dank voor uw aandacht. De voorzitter. Dank u wel. Dan zijn er zes insprekers over het agendapunt Nieuwbouw ANWBterrein. Ik geef het woord aan S. Cohen Jehoram. Mevrouw Cohen Jehoram (U). Dank u wel, voorzitter. Laat ik beginnen met een dankwoord aan de raad. U heeft in januari vier moties aangenomen waardoor wij ons als wijk echt enorm gesteund hebben gevoeld. Vooral de motie over het met raad en daad bijstaan van ons door het college is echt opgevallen. We zijn daar heel erg blij mee. Ook een woord van dank aan wethouder Van Asten. Ik mag hopelijk zijn naam toch uitspreken. De voorzitter. Nou, vooruit. Mevrouw Cohen Jehoram. Hij heeft gevochten als een leeuw, samen met ons, in Wassenaar, maar het is jammer genoeg niet gelukt om daar het bestemmingsplan voor de hoogbouw op het ANWBterrein van tafel te krijgen. Twee lokale partijen die op zich allebei een goed amendement hadden, hebben elkaars amendementen niet gesteund. Daarmee is het dus van tafel gegaan.

We staan met lege handen, wat betekent dat ons niks anders rest dan de gang naar de Raad van State. Er zijn nu 50 bewoners van de wijk, dus niet een enkeling, die dat gaan doen. Er zijn ook vele tientallen bewoners die iets verder weg wonen en zelf niet in beroep kunnen gaan maar ons wel steunen, ook financieel. We zijn daar heel blij mee, maar eigenlijk willen we dat helemaal niet. We gaan niet naar de Raad van State omdat we dat leuk vinden. We doen dat omdat wij graag een beter plan willen. Het beroep is dus niet ons doel, maar een middel. Onze oproep aan u als raad is om als gemeente Den Haag met ons in beroep te gaan tegen deze plannen. Clingendael is namelijk van de stad Den Haag. Het is een prachtig park, dat wordt aangetast door een 40 meter hoge bebouwing die vanaf alle kanten te zien zal zijn. Het is uw park, het is ons park, het is het park van alle Hagenaars. Daarom roepen wij u op om ook als gemeente in beroep te gaan tegen de plannen van Wassenaar, zoals Wassenaar in beroep gaat tegen de plannen van Katwijk voor bouw van 30 meter hoog. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel. Dan geef ik het woord aan C. Schermer. Gaat uw gang. Mevrouw Schermer (U). Geachte voorzitter en geachte gemeenteraadsleden van Den Haag. U ziet hier veel bewoners van Benoordenhout om uw steun te vragen voor het opkomen voor hun belangen.

Het is al gezegd, maar nogmaals voor alle duidelijkheid: de geplande hoogbouw ligt feitelijk in Den Haag, in het mooie, groene Benoordenhout. Het probleem is alleen dat de officiële gemeentegrens 12

ligging op Wassenaars grondgebied aangeeft. De gemeente Wassenaar heeft nu een besluit genomen tot handhaving van hoogbouw. Alle pleidooien in de Wassenaarse gemeenteraad tot nadere overdenking van de plannen zijn niet serieus genomen. Helaas was er geen begrip voor de voorziene problemen voor de huidige en de toekomstige bewoners, zoals een te groot beslag op de toegangswegen, met name de Van Alkemadelaan en de Benoordenhoutseweg, en op openbaar vervoer, politie, parkeermogelijkheden, gezondheidszorg en noem maar op. Ook aandacht voor passende lagere bouw is niet betoond. Daarnaast was er totaal geen begrip voor de onnodige aantasting van het mooie, groene wandelgebied voor alle inwoners van Den Haag. Clingendael is een van de mooiste parken, zomaar gratis toegankelijk voor werkelijk iedereen, goed of slecht ter been of rolstoelgebonden, met prachtige vijvers, weiden met schapen, ezels en koeien, een mooie theegelegenheid, verse honing, een seringengebied, een Oudhollandse tuin, een groot uitlaatgebied voor honden, de bijzondere Japanse tuin en ga zo maar door. De geplande hoogbouw zal zon wegnemen en het uitzicht ontsieren, ook voor de omliggende bewoners. Zij zullen zo in hun woongenot worden aangetast dat zij genoodzaakt zijn een rechterlijke procedure te beginnen tegen het besluit van de gemeente Wassenaar.

Daarom zou het uw raad sieren de motie van Hart voor Den Haag te ondersteunen over het beginnen met gerechtelijke stappen tegen het zeer onzorgvuldig genomen besluit van de gemeente Wassenaar. Dit is niet alleen in het belang van de bewoners van Benoordenhout, maar in het belang van alle bewoners van onze stad. En u, raadsleden, bent er voor de bewoners van Den Haag en niet voor Wassenaar. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel. Dan geef ik het woord aan W. Rooseboom. De heer Rooseboom (U). Voorzitter, gemeenteraadsleden, hartelijk dank. Ik ben Willem Rooseboom. Ik kom uit de Schoutenstraat in Benoordenhout. U weet allemaal hoe gek het is en hoe belachelijk het idee is om hoogbouw op het ANWB-terrein te realiseren. Dat weet u allemaal en toch stemt u in. En nu vraag ik mij af: is het een politiek spelletje? Ik stond 45 jaar gelden ook voor deze raad. Dat was 45 jaar geleden een andere raad. Toen was het wethouder Wallis de Vries tegenover wie ik stond, en die had het fantastische idee om een fietsroute door de Piet Heinstraat aan te leggen. Ik was toen voorzitter van de winkeliersvereniging en ik zei: hoe kunt u het in godsnaam in uw hoofd halen? Het ging door. De fietsroute kwam er. Vijf jaar later moest die weer worden weggehaald.

Ik vraag me nu af of de wethouder van Den Haag, van D66, een goede vriend is van de wethouder van Wassenaar van D66 en of zij een politiek spelletje met elkaar hebben afgesproken. Ik vraag het me sterk af. Ik wens u heel veel sterkte en een heel wijs besluit. Hartelijk dank. De voorzitter. Ik geef het woord aan F. Bloemers. Gaat uw gang. Mevrouw Bloemers (U). Dank u wel, meneer de voorzitter, raadsleden, wethouder. Ik spreek in namens de natuurvereniging AVN, u welbekend, en ook namens de Vereniging Vrienden van Den Haag, u vast ook bekend. Exact drie maanden geleden stond de AVN hier eveneens. Inmiddels heeft onze vereniging besloten in principe beroep aan te tekenen bij de Raad van State. Het lijkt ons vanzelfsprekend dat B en W van Den Haag hetzelfde doen, niet alleen om een gebaar te maken - dat zou verspilling van geld en tijd zijn - maar omdat u juridisch sterk staat. De AVN procedeert ook zo weinig mogelijk. Wij doen dat alleen als we menen een echte kans op succes te hebben, en die hebt u nu ook. Ik beperk me tot onze belangen, die ook de uwe zijn: het landschap en de cultuurhistorie van Clingendael. De geplande gebouwen zijn absoluut buiten proportie ten opzichte van het landgoed Clingendael. Dit kolossale complex is schrijnend voor het landschap en haar belevingswaarde, zowel in massa als in hoogte.

Niet voor niets staat Clingendael geregistreerd als groen rijksmonument en staat het vermeld op de cultuurhistorische atlas van de provincie Zuid-Holland als een zogenaamde landgoedbiotoop. En niet voor niets vallen Clingendael, de Van Alkemadelaan en de hele bebouwde omgeving onder het rijksbeschermd stadsgezicht. Bij zijn inspreken in Wassenaar, waarvoor inderdaad nog dank, heeft de Haagse wethouder uitgesproken dat de hoogte van de geplande bouwblokken niet aanvaardbaar is op deze locatie. Ook heeft hij verzocht om te luisteren naar de inbreng van de omwonenden en de belanghebbenden. De Wassenaarse raad heeft niet, althans nauwelijks, geluisterd. Daar dient u op te reageren, want ook al 13

liggen het plangebied en landgoed Clingendael formeel in de gemeente Wassenaar, materieel gaat het puur om de gemeente Den Haag. Bovendien is het landgoed Haags bezit. We vragen u op te komen voor dit kostbare bezit. Tekent u alstublieft tijdig beroep aan tegen de vaststelling van dit onzalige bestemmingsplan. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel. Dan geef ik het woord aan B. ter Avest. De heer Ter Avest (U). Geachte voorzitter en andere aanwezigen. Hartelijk dank voor het mogen inspreken. Vandaag staat voor uw beraadslaging het onderwerp nieuwbouw ANWB-terrein op de agenda. Als lid van het comité Herontwikkeling ANWB-Clingendael wil ik u in het bijzonder vragen om ons als bewoners van Den Haag te blijven ondersteunen. Wat de omwonenden in onze wijk nu het meest ergert, is dat de Wassenaarse raad in zijn afweging van alle ruimtelijke belangen juist de belangen van ons als direct omwonenden minder laat meetellen. En waarom? Omdat de besluitvorming over het ANWB-terrein een ernstig democratisch tekort vertoont. De gemeenteraad van Wassenaar heeft formeel een bestemmingsplan vastgesteld over een terrein dat echter in de praktijk Haags is; het is zonet ook gezegd. Zo wordt er bijvoorbeeld gebruikgemaakt van Haagse voorzieningen.

Als je kijkt naar de toekomstige bewoners, dan zie je dat daarvan op grond van een interessepeiling 53% komt uit de wijk Benoordenhout en nog eens 18% elders uit Den Haag. De Wassenaarse raad neemt dus een besluit voor woningzoekenden waarvan 71% Haags is en maar 12% Wassenaars. En dan heb ik het nog niet over de effecten van de parkeer- en verkeersdruk plus de mogelijk verkeersonveilige situaties waar wij als Haagse bewoners straks mee geconfronteerd zullen worden. Dit democratisch tekort geldt ook voor de participatie. Voor Haagse bewoners is, zoals u weet, de Participatiegids een belangrijke leidraad. Een belangrijke regel uit deze gids is dat 'participatie begint met het samen nadenken over het ontwikkelen van een gebied en het maken van een plan'. Van dat samen met Wassenaar nadenken en samen om de tafel zitten, is het dus nooit gekomen, ondanks herhaalde verzoeken van onze kant. Het democratisch tekort betekent voor ons als omwonenden dat er geen adequate democratische checks-and-balances zijn. Wij delven zogezegd democratisch het onderspit. Het is daarom dat wij u als raad vragen dit democratisch tekort te corrigeren door als gemeente Den Haag in beroep te gaan bij de Raad van State. En ja, in beroep gaan tegen je buurgemeente is een zwaar middel, maar het is helaas nu nog het enige middel om onze democratische stem als Haagse bewoners te laten horen. Dank u wel.

De voorzitter. Dank u wel. Dan geef ik ten slotte bij dit punt het woord aan I. Nieuwenhuis. Mevrouw Nieuwenhuis (U). Dag allemaal, voorzitter en de raad. Ik ben Irene Nieuwenhuis. Ik ben geboren in Wassenaar. Ik kom nu regelmatig in Wassenaar, waar geen gebouw hoger is dan de dorpskerk. U begrijpt mijn verbazing en verontwaardiging over het feit dat Wassenaar een torenflat van 40 meter hoog wil bouwen in de tuin van buurman Den Haag. Voor de raadsvergadering in Wassenaar van 27 februari heb ik alle wethouders een mail gestuurd over dit onbegrijpelijke bouwplan. Deze zelfde e-mail heb ik onder andere ook aan de volgende partijen gestuurd: VVD, PvdA, D66 en Hart voor Den Haag. Zo'n hoog gebouw heeft heel veel nadelige gevolgen voor de wijk. Neem alleen al de zon, die in het voorjaar en de winter al belemmerd wordt door een gebouw van vier etages. Ik doe dan ook een beroep op u, voorzitter en raad, en op degene die ons goed heeft vertegenwoordigd op 27 februari - ik mag de naam niet zeggen - maar die dat toch nog beter zal kunnen doen met uw steun. We laten ons toch zeker geen gebouw in de schoenen schuiven door Wassenaar dat geheel niet in deze wijk past en dat in andere delen van Wassenaar zeker niet geaccepteerd zou worden? We hebben Arendsdorp kunnen redden van hoogbouw door de projectontwikkelaar, dus mijnheer de voorzitter en raad, doet uw best! De voorzitter. Dank u wel.

Dan is er één inspreker op het agendapunt beleidsregel nadeelcompensatie. Ik geef het woord aan O. Praalder. Goedemiddag. Gaat uw gang.

14

De heer Praalder (V). Goedemiddag, voorzitter en leden van de raad. Mijn naam is Onno Praalder. Wij hebben een familiebedrijf dat sinds 1931 is gevestigd in de Theresiastraat, in het deel tussen Laan van Nieuw Oost-Indië en Mariahoeve. Dat deel is recent heringericht en die herinrichting heeft direct te maken met de nadeelcompensatie. Die herinrichting is gedaan door klinkers in de straat te leggen in combinatie met verkeersdrempels. Daarmee is het een 30 kilometerzone geworden. Dat is voor een woonwinkelgebied prima en het ziet er ook hartstikke goed uit, maar niet in combinatie met een drukke buslijn van de HTM. Het gevolg is dat wij nu ontzettend veel last hebben van trillingen en van heel veel kabaal van de grove wielen van de HTM-bussen over die klinkers. Een ander gevolg is dat er nu al schade is aan een van de verkeersdrempels. Daar zit een stevig gat in. Wij hebben nu nog beperkte schade, omdat we hevig gestreden hebben en we u allen destijds ook hebben aangeschreven om hier een goed plan voor te maken. Er is uiteindelijk een stevige fundering gekomen en de drempels liggen in een betonnen fundering. Desondanks is het dramatisch. Ik heb niet de illusie dat dit nu goed gaat komen voor ons, maar ik wil u echt met klem vragen om, als er weer een plan komt voor klinkers in combinatie met een HTM-bus, daar alstublieft niet voor te stemmen.

Het is namelijk geen goede combinatie. Dat is in het verleden eigenlijk ook al meerdere malen bewezen, onder andere hier vlakbij, op het Spui. Ook op de Pompstationsweg is in het verleden alles kapotgereden. Het is zo makkelijk te vervangen door asfalt met klinkermotief. Dat ziet er gewoon heel goed uit. Dat brengt mij ook op het plan dat niet nu op de agenda staat maar dat er wel gaat komen, namelijk het plan voor het eerste deel van de Theresiastraat, tussen het Paleis van Justitie en de Laan van Nieuw Oost-Indië. Er ligt een plan om dat ook te herinrichten en daarvan eenrichtingsverkeer te maken. Ik kan u verzekeren dat dat echt de doodsteek is voor een goede winkelstraat als de Theresiastraat. Dat is echt een slecht plan. Ik hoop dus dat u dit wilt opschrijven, zodat u daaraan denkt als dit plan bij u op de agenda komt, en u daarmee onze straat redt. Want eenrichtingsverkeer is killing voor deze straat. Dan de nadeelcompensatie. Die kan heel veel beter en makkelijker. Wij zijn net als vele ondernemers in de stad echt gedupeerd door dit soort heftige herinrichtingen. Het heeft bij ons negen maanden geduurd … De voorzitter. Dank u wel. Uw tijd zit erop. De heer Praalder. Oké. De voorzitter. U was heel creatief met de agendering, zal ik maar zeggen! Maar daar bent u ook ondernemer voor. We gaan gauw naar de plannen voor het Hobbemaplein.