RIS319097 Bijlage 1 - Rapportage Delflandse Kust, 2022

Inpasbaarheid (Ruimte, materiaalbeschikbaarheid, aanpassingsvermogen van stakeholdersbelangen)

Kosten (Slim en doelmatig en kosten-baten)

Doelbereik, functionaliteit, effectiviteit (i.r.t. zeespiegelstijging, waterveiligheid)

Effecten voor functies en waarden (Economische kansen, natuur, leefomgeving)

(Meekoppel)kansen functies en waarden Duurzaamheid (Positieve impact op het milieu, gedurende hele levensloop oplossing)

Noodzaak andere bouwstenen Onzekerheden of risico’s

Deze maatregel wordt al langdurig en grootschalig toegepast langs de zandige delen van de Nederlandse kust. Zandige oplossingen, zoals duinen, komen langs de gehele Delflandse kust voor. Hoewel de ruimte aan de landzijde vaak schaars is (m.n. in bebouwde gebieden), is er vaak wel een mogelijkheid om een zeewaarts gerichte versterkingsmaatregel in te passen. Zand is op grote schaal beschikbaar langs de Nederlandse kust, maar bij extreme zeespiegelstijging kan beschikbaarheid een limiterende factor worden. Relatief goedkope versterkingsmaatregel ten opzichte van harde versterkingsoplossingen. In sterk erosieve kustzones kunnen de onderhoudskosten wel oplopen en de voorspelbaarheid daarvan lastig. NB: kosten kunnen toenemen als zandvraag en vaarafstanden toenemen. Zeer functioneel. In theorie kan de kust d.m.v. suppleties oneindig worden opgehoogd. Zie hiervoor ook de risico’s.

Tijdens de uitvoering zijn er mogelijk (tijdelijk) negatieve effecten voor de natuur. Het duin- en strandgebied kan gebruikt worden voor economische en recreatie activiteiten. Er kan natuurontwikkeling gerealiseerd worden in de duingebieden. Ook kan er in en rondom duingebieden worden gerecreëerd. Deze maatregel is duurzaam omdat het een maatregel betreft van gebiedseigen materiaal. Zandwinning kan plaatsvinden in de omgeving en eventuele verspreiding van het materiaal door getij en golven draagt ook bij aan omliggende (zandige) gebieden. Deze maatregel kan zelfstandig worden toegepast. Bij grote zeespiegelstijging moet worden gekeken of er genoeg zand beschikbaar is en blijft langs de Nederlandse kust. Ook moet rekening worden gehouden met de oplopende kosten bij toename van volume en frequentie van suppleties.

19

Barrière-eilanden (aaneengesloten)

Beschrijving Barrière-eilanden zijn eilanden voor de kust die dienen als een 1 e linie van bescherming tegen storm impact op de kust. Dergelijke eilanden zijn vooral nuttig om de golfaanval op de (achterliggende) kust te reduceren. De barrière-eilanden zijn op zichzelf niet effectief tegen zeespiegelstijging, omdat het zeewater vrij ‘om’ de eilanden heen kan stromen. Tenzij, deze eilanden zodanig worden ontworpen dan een afsluitbare binnenzee ontstaat tussen de barrière-eilanden en de oorspronkelijke kustlijn, waardoor het waterpeil van de binnenzee gereguleerd kan worden. In dat geval moeten alle eilanden met elkaar verbonden zijn met tussenliggende kunstwerken en pompinstallaties. Feitelijk resulteer een dergelijke keten van onderling verbonden eilanden in een nieuwe kustlijn. Locatietype Ruimtebeslag Type Kosten (aanleg) Oprekmogelijkheden Op zee Groot Hard, hybride, zacht Zeer hoog mbt zeespiegelstijging (Aandachtspunt: locatie Uitbreidbaar van de aansluitingspunten op de bestaande kustlijn) Gebiedskarakter Aanlegduur Levensduur Beheerkosten Beheer en onderhoud Bebouwd en onbebouwd >10 jaar 50-100 jaar Zeer hoog Inspectie en suppleties Technische maakbaarheid (Is dit uitvoerbaar, maakbaar en haalbaar en uitbreidbaar in de toekomst)

Inpasbaarheid (Ruimte, materiaalbeschikbaarheid, aanpassingsvermogen van stakeholdersbelangen)

Kosten (Slim en doelmatig en kosten-baten)

Doelbereik, functionaliteit, effectiviteit (i.r.t. zeespiegelstijging, waterveiligheid)

Effecten voor functies en waarden (Economische kansen, natuur, leefomgeving)

(Meekoppel)kansen functies en waarden Duurzaamheid (Positieve impact op het milieu, gedurende hele levensloop oplossing)

Noodzaak andere bouwstenen Onzekerheden of risico’s

Dit betreft een zeer grootschalige maatregel, waarvan de integrale haalbaarheid twijfelachtig is. Technisch is een dergelijke maatregel wel maakbaar en uitbreidbaar. Het betreft een combinatie van zandige oplossingen (barrière-eilanden) en tussenliggende kunstwerken en dammen. De inpasbaarheid van een dergelijke oplossing is een uitdaging vanwege de volle ruimtelijke planning in de Noordzeekustzone en de specifieke morfologische karakteristieken in dit gebied. De eilanden kunnen in de basis opgebouwd worden met gebiedseigen materiaal (zand), maar de benodigde hoeveelheid materiaal is van een dusdanig omvang dat de beschikbaarheid ervan niet op voorhand evident is. Het aanleggen van de barrière-eilanden en tussenliggende verbindingsdammen en kunstweken gaat gepaard met zeer veel grondverzet en hoge kosten. Bovendien moet rekening worden gehouden met stijgende beheer- en onderhoudskosten in het geval van een stijgende zeespiegel (o.a. door de benodigde toename in pompcapaciteit). Barrière-eilanden voegen feitelijk een extra beschermingslinie toe voor de bescherming van het achterland. Alleen in het geval dat er een aangesloten keten van eilanden met achterliggende binnenzee gecreëerd wordt is er sprake van een effectieve maatregel tegen (extreme) zeespiegelstijging. Anders zijn het ‘slechts’ (grote) golfbrekers.

De aanleg van de eilanden zal kansen bieden voor de ontwikkeling van nieuwe functies en waarden in het voor- en achterliggende gebied. Hierdoor kunnen de functies van de huidige kustlijn veranderen. Het effect op de bestaande functies en waarden in de kustzone is echter zeer groot. Er kan (aquatische) natuurontwikkeling gerealiseerd worden in de aangrenzende gebieden. Ook kan er op veel stranden worden gerecreëerd. De barrière-eilanden kunnen grotendeels worden aangelegd met materiaal dat afkomstig is uit de Noordzee. De benodigde kunstwerken en aansluitingsdammen worden achter gerealiseerd met materiaal dat aangevoerd dient te worden. De barrière-eilanden zijn alleen effectief als maatregel voor zeespiegelstijging indien er een aangesloten keten gerealiseerd wordt met een achterliggende binnenzee waarin het waterpeil gereguleerd kan worden. Deze grote ingreep heeft invloed op de morfologie van de kust waarbij de effecten nog onbekend zijn. Bij grote zeespiegelstijging moet worden gekeken of er genoeg zand beschikbaar is en blijft langs de Nederlandse kust. Ook moet rekening worden gehouden met de oplopende kosten bij toename van volume.

Harde waterkering - coupures

23

Beschrijving Coupures zijn constructieve maatregelen om tijdens hoog water (tijdelijk) een verbinding te maken tussen twee delen van een waterkering. Met coupures kunnen verlagingen in een waterkering tijdelijk worden dichtgezet of gesloten om hoog water te keren. Een voorbeeld toepassing is een lagergelegen duinovergang dat tijdens hoog water kan worden afgesloten met schotbalken. Met name in bebouwd gebied kunnen dit type waterkeringen een goede aanvulling zijn (maatwerk) op ander type waterkeringen. Locatietype Ruimtebeslag Type Kosten (aanleg) Oprekmogelijkheden Bij lokale verlagingen in Laag Hard Laag mbt zeespiegelstijging de primaire waterkering, Vervangbaar bijvoorbeeld in bebouwd gebied of ter plaatse van strandovergangen. Gebiedskarakter Aanlegduur Levensduur Beheerkosten Beheer en onderhoud Bebouwd en onbebouwd Enkele jaren 20-50 jaar Gemiddeld Inspectie en herstel constructie. Handmatige sluiting. Technische maakbaarheid Coupures zijn technisch maakbaar. (Is dit uitvoerbaar, maakbaar en haalbaar en uitbreidbaar in de toekomst)

Inpasbaarheid (Ruimte, materiaalbeschikbaarheid, aanpassingsvermogen van stakeholdersbelangen)

Kosten

Coupures zijn lokaal maatwerk.

(Slim en doelmatig en kosten-baten)

De totale kosten van een coupure zijn relatief beperkt, maar dat komt deels omdat het lokale maatwerkoplossingen zijn en geen volwaardige waterkeringsoplossing voor een gehele kustzone.

Doelbereik, functionaliteit, effectiviteit

Coupures zijn effectief om (tijdelijk) hoogwater te keren. Afhankelijk van het ontwerp zijn dergelijke oplossingstypen toepasbaar voor verschillende zeespiegelstijgingsscenario’s.

(i.r.t. zeespiegelstijging, waterveiligheid)

Effecten voor functies en waarden (Economische kansen, natuur, leefomgeving)

Er zijn weinig effecten op functies en waarden. Bij sluiting wordt de mobiliteit door de coupure verhinderd.

(Meekoppel)kansen functies en waarden Duurzaamheid

Een coupure biedt de mogelijkheid om mobiliteit door/langs een waterkering te behouden onder normale omstandigheden.

(Positieve impact op het milieu, gedurende hele levensloop oplossing)

De coupure kan worden gemaakt van verschillende materialen en heeft een klein ruimtegebruik.

Noodzaak andere bouwstenen Onzekerheden of risico’s

Deze maatregel moet worden toegepast om twee individuele of delen van een enkele waterkering te verbinden. Afhankelijk van het ontwerp moet deze bij extreem hoogwater handmatig gesloten worden.

25

Harde waterkering - waterkerende bebouwing

Beschrijving Deze maatregel omvat het integreren van een waterkering in de bebouwing. Zo kan de bebouwing aan de ene kant diensten of woningen faciliteren en aan de andere kant een waterkering zijn. Deze bouwsteen kan op twee manieren worden toegepast: Als onderdeel van de gehele waterkering of als zelfstandig waterkerende blokken. Langs de zeewering kan het gaan om versterkte constructies die dienstdoen als onderdeel van de zeewering. Het kan ook gaan om bouwblokken die zelfstandig zeewerend zijn die kunnen fungeren als vluchtplaats. Dergelijke constructies kunnen bijvoorbeeld buitendijks worden toegepast. Locatietype Ruimtebeslag Type Kosten (aanleg) Oprekmogelijkheden In bebouwd gebied Gemiddeld Hard Hoger dan reguliere mbt zeespiegelstijging (o.a. Scheveningen, bebouwing Moeilijk uitbreidbaar Kijkduin, Hoek van Holland) Gebiedskarakter Aanlegduur Levensduur Beheerkosten Beheer en onderhoud Bebouwd Enkele jaren 25-50 jaar Gemiddeld Inspectie en herstel constructie. Technische maakbaarheid (Is dit uitvoerbaar, maakbaar en haalbaar en uitbreidbaar in de toekomst)

Deze bouwsteen is technisch uitvoerbaar.

Inpasbaarheid (Ruimte, materiaalbeschikbaarheid, aanpassingsvermogen van stakeholdersbelangen)

Kosten (Slim en doelmatig en kosten-baten)

Doelbereik, functionaliteit, effectiviteit (i.r.t. zeespiegelstijging, waterveiligheid)

Effecten voor functies en waarden (Economische kansen, natuur, leefomgeving)

(Meekoppel)kansen functies en waarden Duurzaamheid (Positieve impact op het milieu, gedurende hele levensloop oplossing)

Noodzaak andere bouwstenen Onzekerheden of risico’s

Deze bouwsteen is inpasbaar in de bebouwde omgeving en te ontwikkelen gebieden. Deze bouwsteen is ook toepasbaar buitendijks. De kosten voor het ontwikkelen van waterkerende bebouwing zal hoger zijn dat die van reguliere bebouwing.

Deze maatregel kan zeer doelmatig zijn als lokaal maatwerk. De bebouwing kan zodanig worden ingericht dat deze uitbreidbaar is. Dit type maatregel biedt economische kansen. Hoewel de kosten voor bebouwing (vanwege sterkere constructieve eisen) hoger zullen zijn, biedt het wel de kans om werk-met-werk te maken en kunnen winsten geboekt worden ten aanzien van (super)effectief ruimtegebruik. Deze maatregel biedt kansen om woningbouw en ruimte voor bedrijven te realiseren. Deze maatregel is beperkt duurzaam. De constructie biedt van zichzelf geen ruimte voor natuurontwikkeling. Het bebouwen van nu nog onbebouwde gebieden zal de beschikbare ruimte doen afnemen. Deze bouwsteen kan zelfstandig worden toegepast. Bij het ontwikkelen van nieuwe bebouwing is een sterke relatie met het kostenaspect. Duurzaamheid en waterveiligheid zijn voor reguliere bebouwing momenteel nog een plus en geen standaard. Voor toetsing is het ontwerp- en beoordelingsinstrumentarium hier nog niet op ingericht. Dit is hierop uit te breiden.

27

Haven - buitendijks plaatsen

Beschrijving De haven is qua hoogteligging een van de zwakkere plekken langs de Delflandse kust. Het sluiten van de opening van de huidige haven om een gesloten zeewering te realiseren langs dit gebied zou de waterveiligheid van het achterliggende gebied vergroten. De Scheveningse haven kan buitendijks geplaatst worden. Zo blijven de havenfuncties behouden terwijl tegelijkertijd de zeewering kan worden gesloten. Locatietype Ruimtebeslag Type Kosten (aanleg) Oprekmogelijkheden Scheveningen haven Groot Hard Hoog mbt zeespiegelstijging Moeilijk uitbreidbaar Gebiedskarakter Aanlegduur Levensduur Beheerkosten Beheer en onderhoud Bebouwd >10 jaar 50-100 jaar Inspectie en herstel constructie. Technische maakbaarheid (Is dit uitvoerbaar, maakbaar en haalbaar en uitbreidbaar in de toekomst)

Het verplaatsen van de Scheveningse haven is een complex technisch vraagstuk. Hiervoor zal een grote hoeveelheid onderzoek moeten worden uitgevoerd op de effecten van het sluiten van de zeewering en de morfologische aspecten van een dergelijke ingreep.

Inpasbaarheid (Ruimte, materiaalbeschikbaarheid, aanpassingsvermogen van stakeholdersbelangen)

Kosten (Slim en doelmatig en kosten-baten)

Doelbereik, functionaliteit, effectiviteit (i.r.t. zeespiegelstijging, waterveiligheid)

Effecten voor functies en waarden (Economische kansen, natuur, leefomgeving)

(Meekoppel)kansen functies en waarden

Zeewaarts is ruimte om deze bouwsteen te realiseren.

De aanleg van een nieuwe haven is kostbaar. Het sluiten van de zeewering in het havengat van Scheveningen zou een verbetering zijn van de zeewering langs de Scheveningse kust. Het achterliggende land is hierdoor beter beschermd. Door de haven buitendijks te plaatsen blijven de economische activiteit mogelijk. De havenfuncties in de Scheveningen haven zouden verdwijnen. Op deze locatie komt dan ruimte vrij voor de ontwikkeling van andere functies en waarden. De ruimte die vrijkomt in het havengebied kan gebruikt worden voor de ontwikkeling van hoogwaardige woningbouw, recreatie en commerciële activiteiten. Naast de nieuwe havenmonding zou ruimte voor natuurontwikkeling kunnen worden ingericht.

Duurzaamheid (Positieve impact op het milieu, gedurende hele levensloop oplossing)

Noodzaak andere bouwstenen Onzekerheden of risico’s

De ontwikkeling van natuur langs de randen van de nieuw te realiseren haven kan een positief effect hebben. Deze bouwsteen is zelfstandig toepasbaar Maatschappelijk draagvlak is onzeker. De kosten zijn hoog. De morfologische effecten van deze maatregel moeten worden onderzocht. Zal een ruimtelijke en economische transitie van het havengebied met zich meebrengen.

28

Haven - definitief (af)sluiten

Beschrijving De haven is qua hoogteligging een van de zwakkere plekken langs de Delflandse kust. Het sluiten van de opening van de huidige haven om een gesloten zeewering te realiseren langs dit gebied zou de waterveiligheid van het achterliggende gebied vergroten. Het afsluiten van de haven betekent dat de havenfuncties uit het gebied verdwijnen. Locatietype Ruimtebeslag Type Kosten (aanleg) Oprekmogelijkheden Scheveningen haven Groot Hard / hybride / zacht Hoog mbt zeespiegelstijging Moeilijk uitbreidbaar Gebiedskarakter Aanlegduur Levensduur Beheerkosten Beheer en onderhoud Bebouwd en onbebouwd >10 jaar >100 jaar Monitoring ontwikkeling zandige kustlijn Technische maakbaarheid (Is dit uitvoerbaar, maakbaar en haalbaar en uitbreidbaar in de toekomst)

Het afsluiten van de Scheveningse haven is technisch mogelijk. Afhankelijk van de nieuwe bestemming kan gekozen worden voor verlenging van de duinen vanuit het zuiden of een verlenging van de harde constructie vanuit het noorden.

Inpasbaarheid (Ruimte, materiaalbeschikbaarheid, aanpassingsvermogen van stakeholdersbelangen)

Het afsluiten van de haven zou de waterkering weer langs de kust laten lopen. Afhankelijk van het gekozen type waterkering is het inpasbaar in het landschap.

Kosten (Slim en doelmatig en kosten-baten)

De kosten voor het afsluiten van de haven zijn afhankelijk van het gekozen type zeewering. Wel zal de economische activiteit van de haven verdwijnen.

Doelbereik, functionaliteit, effectiviteit

Het sluiten van de zeewering in het havengat van Scheveningen zou een verbetering zijn van de zeewering langs de Scheveningse kust. Het achterliggende land is hierdoor beter beschermd

(i.r.t. zeespiegelstijging, waterveiligheid)

Effecten voor functies en waarden (Economische kansen, natuur, leefomgeving)

(Meekoppel)kansen functies en waarden Duurzaamheid (Positieve impact op het milieu, gedurende hele levensloop oplossing)

Noodzaak andere bouwstenen Onzekerheden of risico’s

De havenfuncties in de Scheveningen haven zouden verdwijnen. Op deze locatie komt dan ruimte vrij voor de ontwikkeling van andere functies en waarden. De ruimte die vrijkomt in het havengebied kan gebruikt worden voor de ontwikkeling van hoogwaardige woningbouw, recreatie en commerciële activiteiten. Het uitfaseren van de havenactiviteiten zouden een positief effect kunnen hebben op de duurzaamheid in het gebied. Dus is sterk afhankelijk van de opvolgende ontwikkelingen in het gebied. Deze bouwsteen is zelfstandig toepasbaar Maatschappelijk draagvlak is onzeker. Zal een ruimtelijke en economische transitie van het havengebied met zich meebrengen.

Uitfaseren bebouwing (direct) langs de kust

29

Beschrijving Historisch is de Nederlandse kust een aangesloten duingebied dat slechts onderbroken is door riviermondingen. Met de verstedelijking van de kust zijn ook delen van de duinen volgebouwd. Een van de meest bebouwde kustgebieden in Nederland is de kust van Scheveningen. Zandige kusten zijn relatief goed te versterken door middel van suppleties. De bebouwde kust daarentegen vereist in veel gevallen maatwerk. Op de lange termijn kan het zinvol zijn om stapsgewijs de aanwezigheid van bebouwing direct langs de kust uit te faseren. Daarbij gaat het dus met name op bebouwing dat in/op de relevante waterkeringszones aanwezig is en daarmee invloed heeft op het waterkerend vermogen van de kust (nu of in de toekomst). Aan het einde van de levensduur van de bebouwing wordt deze verwijderd en wordt er geen nieuwe bebouwing teruggeplaatst. Deze ruimte kan wel worden vervangen met zachte elementen zoals het aanleggen van nieuwe duinenrijen en het stimuleren van de duindynamiek om natuurlijke aangroei te faciliteren. Locatietype Ruimtebeslag Type Kosten (aanleg) Oprekmogelijkheden In sterk bebouwd gebied Groot Hybride / zacht mbt zeespiegelstijging (bijv.

Scheveningen of Makkelijk uitbreidbaar Kijkduin) Gebiedskarakter Aanlegduur Levensduur Beheerkosten Beheer en onderhoud Bebouwd >10 jaar 50-100 jaar Technische maakbaarheid (Is dit uitvoerbaar, maakbaar en haalbaar en uitbreidbaar in de toekomst)

Inpasbaarheid (Ruimte, materiaalbeschikbaarheid, aanpassingsvermogen van stakeholdersbelangen)

Kosten (Slim en doelmatig en kosten-baten)

Doelbereik, functionaliteit, effectiviteit (i.r.t. zeespiegelstijging, waterveiligheid)

Effecten voor functies en waarden (Economische kansen, natuur, leefomgeving)

(Meekoppel)kansen functies en waarden Duurzaamheid (Positieve impact op het milieu, gedurende hele levensloop oplossing)

Noodzaak andere bouwstenen Onzekerheden of risico’s

Technisch is deze bouwsteen toepasbaar. Hiervoor is wel onderzoek nodig van de effecten van deze verandering. De harde elementen in de kust zijn historische ingrepen in het landschap. Terugbrengen van natuurlijke elementen zouden passen in het landschap. Echter zijn veel van de harde elementen ondertussen onderdeel van het landschap geworden. Met de maatregel zijn op zichzelf geen aanlegkosten gemoeid; maar het biedt d.m.v. gebiedsplanning kansen om meer kosteneffectieve (zandige) versterkingsoplossingen te realiseren in de bufferzones die ontstaan. Deze maatregel is een effectieve maatregel om (geleidelijk) ruimte te creëren voor kustversterkingsmaatregen die goed/beter passen in het natuurlijke kustsysteem: ongestoorde zandige oplossingen. Het uitfaseren van harde elementen als boulevards reduceert de mogelijkheid voor economische activiteit in het gebied maar geeft de kans alternatieve vormen van recreatie in het gebied te realiseren. Realisatie van natuur. Het uitfaseren van harde elementen geeft de kans om zachte waterkeringen van lokaal materiaal terug te brengen in het landschap. Deze bouwsteen moet worden toegepast in combinatie met een vervangende maatregel. Beschikbaarheid materiaal, maatschappelijk draagvlak.

30

(Grootschalige) zandsuppleties

Beschrijving Een (onderhouds-) maatregel waarbij zandvolume wordt gesuppleerd op de vooroever en/of het strand zodat het zandvolume in de kustzone (het kustfundament) ‘meegroeit’ met zeespiegelstijging. De zandsuppleties helpen om de totale zandbalans langs de kustlijn op orde te houden te houden en dragen daarmee bij aan de waterveiligheid langs zandige kusten doordat ze duingroei faciliteren. Megasuppleties zijn een subcategorie hiervan. Locatietype Ruimtebeslag Type Kosten (aanleg) Oprekmogelijkheden Gehele zandige kust. Groot Zacht Laag mbt zeespiegelstijging Eventueel ook in Makkelijk uitbreidbaar bebouwd gebied. Gebiedskarakter Aanlegduur Levensduur Beheerkosten Beheer en onderhoud Bebouwd en onbebouwd Enkele maanden, maar Enkele jaren, afhankelijk Gemiddeld - Hoog Regelmatig suppleren in sterk afhankelijk van de van de omvang van de erosieve kustgebieden. omvang maatregel Technische Deze maatregel wordt al langdurig en grootschalig toegepast langs de zandige delen van de Nederlandse maakbaarheid kust. Eventueel zijn strand- en vooroeversuppleties ook in bebouwd gebied toepasbaar: als golf-remmende (Is dit uitvoerbaar, maakbaar en haalbaar en buffer vóór het daadwerkelijke waterkerende object (duin, dijk, etc.). uitbreidbaar in de toekomst)

Inpasbaarheid (Ruimte, materiaalbeschikbaarheid, aanpassingsvermogen van stakeholdersbelangen)

Kosten (Slim en doelmatig en kosten-baten)

Doelbereik, functionaliteit, effectiviteit (i.r.t. zeespiegelstijging, waterveiligheid)

Effecten voor functies en waarden (Economische kansen, natuur, leefomgeving)

(Meekoppel)kansen functies en waarden Duurzaamheid (Positieve impact op het milieu, gedurende hele levensloop oplossing)

Noodzaak andere bouwstenen Onzekerheden of risico’s

Suppleties zijn op alle locaties langs de Delflandse kust toepasbaar. Het hiervoor benodigde zand is op grote schaal beschikbaar in de Nederlandse kustzone. Alleen bij extreme zeespiegelstijging kan beschikbaarheid een limiterende factor worden. Relatief goedkoop met ongeveer 3 - 6 euro per kuub. NB: kosten nemen toe als zandvraag en vaarafstanden toenemen. Zeer functioneel. In theorie kan de kust d.m.v. suppleties oneindig worden opgehoogd. In praktijk zullen andere functies in de kustzone mede bepalen tot welk niveau dit acceptabel en/of haalbaar is. Met name in bebouwd gebied zijn andere functies en waarden limiterend in de mate van kustophoging door suppleties. Tijdens de uitvoering zijn er mogelijk negatieve effecten voor de natuur. Het duin- en strandgebied kan gebruikt worden voor economische en recreatie activiteiten. Er kan natuurontwikkeling gerealiseerd worden in de aangrenzende duingebieden. Ook kan er op veel stranden worden gerecreëerd. Deze maatregel is duurzaam omdat het een maatregel betreft van natuurlijk materiaal uit de Noordzee. Zandwinning kan plaatsvinden in de omgeving en eventuele verspreiding van het materiaal door getij en golven draagt ook bij aan omliggende (zandige) gebieden.

Vooroever- en strandsuppleties kunnen sterk bijdragen aan het waterveiligheidsniveau in de kustzone, maar zijn op zichzelf niet geschikt om de kust te beschermen tegen de effecten van stormen. Daarvoor dient deze maatregel in samenhang gezien te worden met andere waterkerende maatregelen (‘hoger in profiel’). Bij grote zeespiegelstijging moet worden gekeken of er genoeg zand beschikbaar is en blijft langs de Nederlandse kust. Ook moet rekening worden gehouden met de oplopende kosten bij toename van volume en frequentie van suppleties.

31

Hybride waterkering - hard met zacht

De hybride waterkering combineert de voordelen van zowel ‘harde’ (constructieve) en ‘zachte’ (zandige) maatregelen. De zandige onderdelen van een hybride waterkering bevinden zich veelal in de dynamische kustzone, waardoor lokale erosie of aanzanding mogelijk is. Eventuele zandverliezen (kunnen) worden gecompenseerd met zandsuppleties. Dit type waterkering is uitermate geschikt voor multifunctioneel gebruik, waarbij de waterveiligheidsfunctie met andere functies zoals parkeren of recreatie wordt gecombineerd. Voordelen: landschappelijk beter inpasbaar dan harde waterkeringen en ruimtelijk beter inpasbaar dan duinen. Voorbeelden: Scheveningen (Dijk-in-boulevard), Katwijk (Dijkin-duin incl. parkeergarage) en Noordwijk (Dijk-in-duin). Locatietype Ruimtebeslag Type Kosten (aanleg) Oprekmogelijkheden In bebouwd (en evt. Groot Hybride (Gemiddeld -) Hoog mbt zeespiegelstijging onbebouwd) gebied Moeilijk uitbreidbaar (Scheveningen, Katwijk, Hoek van Holland) Gebiedskarakter Aanlegduur Levensduur Beheerkosten Beheer en onderhoud Bebouwd en onbebouwd Enkele jaren 50-100 jaar Gemiddeld - Hoog Inspectie en herstel constructie en eventueel suppletie Technische maakbaarheid De genoemde voorbeelden zijn toegepast langs verschillende delen van de Nederlandse kust. (Is dit uitvoerbaar, maakbaar en haalbaar en uitbreidbaar in de toekomst)

Inpasbaarheid (Ruimte, materiaalbeschikbaarheid, aanpassingsvermogen van stakeholdersbelangen)

De hybride waterkering biedt de mogelijkheid om (harde) elementen toe te passen in het landschap als deze zelfstandigheid grote impact zou hebben en kan helpen bij het creëren van draagvlak.

Kosten

De hybride waterkering is kostbaar maar biedt wel de kans om meerdere functies te combineren. De kosten zijn over het algemeen lager dan een volledig ‘harde’ waterkerende constructie; vanwege het gebruik van zand als onderdeel van de waterkering

(Slim en doelmatig en kosten-baten)

Doelbereik, functionaliteit, effectiviteit (i.r.t. zeespiegelstijging, waterveiligheid)

Effecten voor functies en waarden (Economische kansen, natuur, leefomgeving)

(Meekoppel)kansen functies en waarden Duurzaamheid (Positieve impact op het milieu, gedurende hele levensloop oplossing)

Noodzaak andere bouwstenen Onzekerheden of risico’s

De hybride waterkering is schaalbaar en kan een groot doelbereik hebben. Het is echter lastig deze tijdens de levensduur uit te breiden door de niet-waterkerende functies van de kering.

Meerdere functies kunnen worden gecombineerd om meer waarden plaats te geven rondom de kering. Deze bouwsteen biedt de mogelijkheid waterveiligheid met andere landschappelijke waarden te koppelen. Afhankelijk van de gekozen combinatie geeft deze bouwsteen de mogelijkheid duurzame aspecten te implementeren zoals ruimte voor natuur. Deze bouwsteen kan zelfstandig worden toegepast. Draagvlak, beschikbaar materiaal en beschikbare ruimte zijn beperkende factoren voor deze bouwsteen.

Strategische planning ruimtelijke ontwikkeling

32

Beschrijving Deze bouwsteen is een combinatie van verschillende beleidsgerelateerde maatregelen. Strategische stads- en gebiedsplanning betreft het aanwijzen van gebieden die in het belang van waterveiligheid een speciale status krijgen. Hierbij kan gedacht worden aan het aanwijzen van gebieden die niet bebouwd mogen worden, gebieden die alleen tijdelijk bebouwd mogen worden of gebieden die een andere functie krijgen. De strategische stads- en gebiedsplanning stelt de omgeving in staat om waterveiligheid voor de lange termijn te borgen in het ontwikkelingsbeleid. Het aanpassen van de bouwvoorschriften kan leiden tot verbeterde infrastructuur met het oog op de zeespiegelstijging. Hierbij kan worden gedacht aan het toepassen van vloedresistente bebouwing als onderdeel van de zeewering, afsluitbare deelgebieden, specifieke functies voor het gedeelte van de bebouwing onder de zeespiegel (garages, opslag, winkels, etc.) waardoor bewoning op de hoger gelegen verdiepingen geplaats kan worden. Locatietype Ruimtebeslag Type Kosten (aanleg) Oprekmogelijkheden In bebouwd en Klein Hard / hybride Laag mbt zeespiegelstijging onbebouwd gebied. Makkelijk uitbreidbaar Gebiedskarakter Aanlegduur Levensduur Beheerkosten Beheer en onderhoud Bebouwd en onbebouwd <1 jaar 50-100 jaar Monitoring Technische maakbaarheid (Is dit uitvoerbaar, maakbaar en haalbaar en uitbreidbaar in de toekomst)

Het implementeren van dergelijke beleidsmaatregelen is sterk afhankelijk van de politieke wil en het maatschappelijk draagvlak. Technisch zijn dergelijke maatregelen toepasbaar.

Inpasbaarheid (Ruimte, materiaalbeschikbaarheid, aanpassingsvermogen van stakeholdersbelangen)

De inpasbaarheid van deze maatregelen zijn afhankelijk van de mate en wijze waarin deze worden geïmplementeerd en

Kosten (Slim en doelmatig en kosten-baten)

Het aanpassen van bouwvoorschriften zal zorgen voor een verhoging van de bouwkosten. Echter kunnen deze (gedeeltelijk) door de gebruikers gedragen worden

Doelbereik, functionaliteit, effectiviteit

Afhankelijk van de mate en wijze van implementatie kunnen deze bouwstenen een groot doelbereik hebben.

(i.r.t. zeespiegelstijging, waterveiligheid)

Effecten voor functies en waarden (Economische kansen, natuur, leefomgeving)

Afhankelijk van de toepassing van deze bouwsteen

(Meekoppel)kansen functies en waarden Duurzaamheid

Afhankelijk van de wijze van implementeren kan er langs en voor de zeewering ruimtelijke ontwikkeling plaatsvinden.

(Positieve impact op het milieu, gedurende hele levensloop oplossing)

-

Noodzaak andere bouwstenen Onzekerheden of risico’s

Deze maatregelen moeten worden toegepast in combinatie met andere maatregelen. Op zichzelf zijn dit geen waterkerende maatregelen. Politieke wil, maatschappelijk draagvlak.

33

Stimuleren duindynamiek

Beschrijving Zandige kustgebieden zijn gebieden die op natuurlijke wijze ontwikkelen en vervormen onder invloed van wind, getij en golven. Onverstoorde zandige kusten hebben veelal een zelf-herstellend vermogen, waarmee duinen zelfs na duinafslag tijdens een storm weer kunnen aangroeien door de aanvoer van zand vanuit zee naar het strand naar de duinen. In theorie zou een zandige kust op deze manier zelfs kunn en ‘meegroeien’ met zeespiegelstijging; mits er voldoende zand aanwezig is in het systeem en het kustsysteem niet (te veel) wordt verstoord door bijvoorbeeld (strand)bebouwing. Het is mogelijk om de natuurlijke dynamiek van duinen enigszins te stimuleren, indien nodig, door middel van het graven van stuifkuilen/kerven of overwash gebieden. Met dergelijke maatregelen kan op natuurlijke wijze (door de wind) een nette zandimport in het duingebied ontstaan, wat het veiligheidsniveau van de kustzone in het geval van zeespiegelstijging ten goede komt. Locatietype Ruimtebeslag Type Kosten (aanleg) Oprekmogelijkheden De volledig zandige Stimuleren duindynamiek Zacht Hoog mbt zeespiegelstijging delen van de kustzone. in principe binnen het Makkelijk uitbreidbaar bestaande duin. Wel kan zandaanvang aan de randen worden gestimuleerd.

Gebiedskarakter Aanlegduur Levensduur Beheerkosten Beheer en onderhoud Onbebouwd <1 jaar <25 jaar Gemiddeld Inspectie en herstel Technische maakbaarheid (Is dit uitvoerbaar, maakbaar en haalbaar en uitbreidbaar in de toekomst)

Het stimuleren van duindynamiek kan op verschillende manieren.

Inpasbaarheid (Ruimte, materiaalbeschikbaarheid, aanpassingsvermogen van stakeholdersbelangen)

Kosten (Slim en doelmatig en kosten-baten)

Doelbereik, functionaliteit, effectiviteit (i.r.t. zeespiegelstijging, waterveiligheid)

Effecten voor functies en waarden (Economische kansen, natuur, leefomgeving)

(Meekoppel)kansen functies en waarden

Duindynamiek maakt gebruik van natuurlijke omstandigheden zoals wind. Het behoeft weinig materiaal tenzij het een gebied betreft dat onderhevig is aan erosie. De kosten voor deze bouwsteen zijn relatief laag.

Het effect van duindynamiek is significant. Deze maatregel is wel sterk afhankelijk van de randvoorwaarden in de omgeving.

Het stimuleren van duindynamiek kan andere functies beperken. Bijvoorbeeld de ontwikkeling van strandtenten die de duindynamiek remmen moet worden gereguleerd. Er kan natuurontwikkeling gerealiseerd worden in de duingebieden. Ook kan er in veel duingebieden worden gerecreëerd. Het stimuleren van duindynamiek kan de landschapsdiversiteit vergroten (en de natuur die daarmee gemoeid is ondersteunen).

Duurzaamheid (Positieve impact op het milieu, gedurende hele levensloop oplossing)

Noodzaak andere bouwstenen Onzekerheden of risico’s

Deze bouwsteen is duurzaam omdat deze gebruik maakt van natuurlijke processen. Deze bouwsteen kan alleen worden toegepast in duingebieden.

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST

Bijlage G: Overzicht geselecteerde bouwstenen Bouwsteen

Zuid •

1

Harde waterkering – Stormvloedkering

•

•

•

•

5

8

Harde waterkering dijkkeermuur

Landaanwinning/ inpoldering

14 Zandige versterking – duinversterking

• •

• •

•

•

19 Barrière-eilanden (afsluitbaar)

Harde waterkering – 23 vloeddeuren (coupures)

•

• •

•

25 Harde waterkering – waterkerende bebouwing •

Realistisch en wenselijk op plekken waar zacht en/of hybride geen optie is. Voorkeur gaat uit naar gebruik van zachte maatregelen zolang dat mogelijk is. Deze maatregel wordt op deze locatie ingezet bijvoorbeeld in combinatie met barrière-eilanden Realistisch en wenselijk op plekken waar zacht en/of hybride geen optie is. Voorkeur gaat uit naar gebruik van zachte maatregelen zolang dat mogelijk is.

Noord • •

•

•

•

Realistisch. • Door nu te suppleren kan alvast gebouwd worden aan optie voor zeewaartse harde kering in de toekomst. Realistisch en wenselijk. • Op basis van huidige voorspellingen zeespiegelstijging blijft suppleren een optie. Alleen bij snelle, onvoorziene stijging niet meer mogelijk. Niet realistisch (volgens • merendeel stakeholders), niet wenselijk. Lost waterveiligheidsvraagstuk niet op zonder combinatie harde kering, en hoge kosten door hoge zandvraag. Realistisch, maar niet wenselijk. • Alleen toepassen als zachte/hybride oplossingen • geen mogelijkheid meer zijn (zie 1, 5). Realistisch en • (afhankelijk van uitvoering) wenselijk. Mogelijkheid tot integraal project waar cultuurhistorische waarde gebouwen beschermd wordt door waterkerende functie.

Scheveningen

Realistisch, maar niet wenselijk. Voorkeur van alle stakeholders gaat zolang mogelijk uit naar zachte of hybride keringen. Deze maatregel wordt op deze locatie ingezet bijvoorbeeld in combinatie met barrièreeilanden Realistisch, maar voorkeur gaat wederom uit naar zacht ofhybride . Stakeholders benadrukken dat harde kering bij Kijkduin of de haven in de toekomst eventueel nodig is door gebrek aan ruimte voor natuurlijke/zachte oplossingen in deze gebieden.

•

Realistisch en wenselijk voor bescherming haven.

•

Niet realistisch en wenselijk, o.a. door hoge kosten suppletie, en creatie van twee kustlijnen die onderhouden dienen te worden. Realistisch, mits gecombineerd met zeewaartse verbreding om evenwicht duin te waarborgen.

•

Niet realistisch of wenselijk in gehele gebied. Voorkeur gaat uit naar meer adaptieve oplossingen waarmee stapsgewijs meegegroeid kan worden met zeespiegelstijging. Een dijk kan makkelijker meegroeien dan een keermuur, mits genoeg ruimte beschikbaar is. Niet realistisch en/of wenselijk.

•

Realistisch en wenselijk in duingebied (niet boulevard en/of haven).

Niet realistisch (unaniem oordeel bij bouwtenenspel met stakeholders).

•

Niet realistisch/wenselijk gezien door verwachte hoge kosten onderhoud en aanleg, slibvorming, en vorming zeegaten.

Realistisch, maar niet wenselijk. Wederom voorkeur voor zachte/hybride oplossingen zolang mogelijk. Niet realistisch en wenselijk, o.a. door onduidelijkheid over beheer en onderhoud.

•

•

•

Realistisch als (tijdelijke) oplossing bij haven. • Niet ideaal: veel onderhoud, mogelijke overlast voor omgeving. • Realistisch bij boulevard, maar alleen tijdelijk, niet als eindoplossing. • Liefst gebruik maken van huidige bebouwing en die aanpassen.

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST •

N.V.T.: Niet besproken door afwezigheid haven in dit gebied.

•

N.V.T.: Niet besproken door afwezigheid haven in dit gebied

•

N.V.T.: Niet besproken door afwezigheid haven in dit gebied.

•

Realistisch, maar • stakeholders zien dit als verantwoordelijkheid voor gebied Scheveningen. Niet wenselijk, maar misschien noodzakelijk in de toekomst bij veel zeespiegelstijging. Vraag: welke functie krijgt het havengebied bij afsluiting? • Enerzijds realistisch en noodzakelijk gezien vanuit waterveiligheid, maar • anderzijds onrealistisch/onwenselijk op • korte termijn door stijgende druk op woningmarkt. Praktische uitvoerbaarheid hangt af van hoe hoog de nood is qua stijging zeespiegel, en de schaal waarop de maatregel wordt toegepast. Realistisch en wenselijk, • vooral vanuit oogpunt drinkwater. • Kan drinkwatervoorziening op peil houden/vergroten als maatregel gecombineerd wordt met uitfasering bebouwing, zeewaarts uitbreiden land en saneren puinduinen. Realistisch en • wenselijk (verkozen boven harde keringen).

27 Haven – buitendijks plaatsen

28

Haven – Definitief afsluiten

•

• •

29 Uitfaseren bebouwing

•

• •

30 (Grootschalige) zandsuppleties

31 Hybride waterkering – hard met zacht

32 Strategische planning ruimtelijke ontwikkeling

•

• •

• •

• •

Realistisch, maar alleen in specifieke gebieden (zoals Hoek van Holland). Deze maatregel toepassen in gebieden met hoge cultureelhistorische waarde (zoals Ter Heijde) wordt niet als realistisch en/of wenselijk gezien.

•

Realistisch en wenselijk. Is een maatregel die nu al wordt toegepast, en ook op lange termijn houdbaar is. Positief vanuit oogpunt drinkwater (zie Noord).

•

•

•

Realistisch. • Wenselijk wanneer volledig zachte maatregelen geen optie meer zijn om waterveiligheid te waarborgen. Realistisch en wenselijk. • Belangrijk om dit constant te doen, en zo mee te bewegen met natuurlijke dynamiek • kustlijn.

• •

•

Realistisch, maar duur en kan negatieve neveneffecten creëren (bijv. verstoring kustmorfologie waardoor in noorden meer zandsuppletie nodig is). Realistisch voor verre toekomst, op korte termijn niet.

Niet realistisch op grote schaal. Verwachting: veel sociale/politieke weerstand. Kan op (zeer) kleine schaal onderdeel zijn van strategische planning (bouwsteen 32), maar geen op zichzelf staande maatregel.

Realistisch, vooral wenselijk in gebied Oostduinen. Haven en pier zijn leidend in waar deze maatregel mogelijk is.

Realistisch voor gebied boulevard.

Realistisch en wenselijk (vooral meer wenselijk t.o.v. uitfaseren bebouwing) in gebied boulevard.

•

•

Realistisch en wenselijk, maar alleen in duingebied 33 Stimuleren duindynamiek (bijv. Westduinpark). • Niet bij haven en/of boulevard. Tabel 1: Argumentatie waarom bouwsteen realistisch werd bevonden en kanttekeningen (opgenomen per gebied). Maatregelen met argumentatie in het groen zijn tijdens het bouwstenenspel als realistisch en wenselijk beoordeeld. Maatregelen met argumentatie in het geel zijn als realistisch en wenselijk beoordeeld waarbij ook aandachtspunten zijn benoemd. Maatregelen met argumentatie in het rood zijn als niet realistisch en/of niet wenselijk beoordeeld.

72

Realistisch. Eventueel in combinatie met hybride waterkering en grootschalige zandsuppletie.

Realistisch en wenselijk in gehele gebied gedurende hele tijdlijn. Vooral noodzakelijk bij implementatie hybride/zachte maatregelen omdat deze meer ruimte vergen. Realistisch en wenselijk. Moet altijd in combinatie met suppletie plaatsvinden.

•

Onze referentie: 30130667 - Datum: 07 November 2022

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST

Bijlage H: Voorgestelde adaptatiepaden door stakeholders Beschrijving mogelijke adaptatiepaden Duinenkust Zuid In dit tijdens de workshop samengestelde pad wordt de kust tussen Hoek van Holland en Ter Heijde door (grootschalige) zandsuppleties, in overeenstemming met de huidige afspraken, gesuppleerd. Ook is er een beleidsproces ingericht zoals toegelicht onder 5.2.1. Het kennisprogramma ZSS en het bijbehorende proces helpt bij verdere handvatten rond strategische planning en ruimtelijke ontwikkeling bij toenemende zeespiegelstijging. De adaptatiepaden zoals weergegeven in Figuur 12 worden hieronder nader toegelicht: Zuid 1 (Z1): De huidige natuurlijke duinenkust Zuid kan goed in stand gehouden worden met de zandsuppleties maar er is in de toekomst wel (veel) meer zand nodig bij een grotere zeespiegelstijging. Vanwege de verre en onzekere toekomst is zandbeschikbaarheid opgenomen als een mogelijk keuzemoment, wanneer er op dat moment signalen zijn van een tekort. Dit is een vraag die in het landelijk onderzoek wordt meegenomen. Zand wordt steeds belangrijker en bij toenemende zeespiegelstijging moet er doorgegaan worden met de suppleties.

Wel is de verwachting dat er een combinatie moet worden gemaakt met een of meerdere andere adaptatiepaden om zo innoverende opties te verkennen die uiteindelijk leiden tot minder benodigde zandsuppleties, minder kosten of minder benodigde ruimte. Dit pad biedt ruimte aan het behoud en versteviging van nagenoeg alle kernkwaliteiten. Zuid 2 (Z2): Er wordt overwogen om de continuering van de zandsuppleties uit het adaptatie pad ‘Zuid 1’ te combineren met het stimuleren van duindynamiek, waarbij pilots moeten uitwijzen of dit daadwerkelijk bijdraagt aan een toename van het volume van zand dat benodigd is voor veiligheid. Er vinden momenteel in het Spanjaarsduin en andere locaties al pilots plaats met dynamisch duinbeheer. De stakeholders zien het stimuleren van duindynamiek als een goede natuurlijke en effectieve (kostendrukkende) kans mits er ook rekening wordt gehouden met ruimte voor recreatiebehoeften zoals strandhoreca. Vanwege de enorme hoeveelheid benodigd zand, breder-wordende stranden en onzekerheid over de werking en betrouwbaarheid van dynamisch duinbeheer wordt er bij meer zeespiegelstijging een hybride waterkering overwogen in dit adaptatie pad. De nadruk ligt nog steeds bij de zachte zandige maatregelen, onder meer ook door de duinen te versterken, maar een harde maatregel wordt door de stakeholders niet meer uitgesloten langs dit deel van de kust.

In deze laatste fase zullen de meeste kernkwaliteiten sterk geraakt worden door de focus op waterveiligheid. Zuid 3 (Z3): Waar de eerste toename van zeespiegelstijging nog opgevangen wordt door zandsuppleties, dynamisch duinbeheer, duinversterkingen en/of hybride oplossingen, kan de hoogte van de waterkering langs de kust en/of de zoetwaterbeschikbaarheid op een gegeven moment een uitdaging worden. Om tijdig te anticiperen is het belangrijk dit mee te nemen in de beleidsdiscussies en strategische planning rond waterveiligheid en ruimtelijke ontwikkeling. De zoetwaterbel wordt groter wanneer er landwinning plaatsvindt, dit is dan ook het pad dat wordt ingeslagen bij ‘Zuid 2’. Dit pad biedt kansen voor bepaalde kernkwaliteiten, maar heeft op de aspecten natuur en cultuurhistorie ook negatieve effecten. Zuid 4 (Z4): Een andere keuzeoptie, op hetzelfde punt als ingeleid bij ‘Zuid 2’, is de combinatie van barrière- eilanden en een harde waterkering, of in ieder geval en vorm om de eilanden vast te leggen en af te sluiten. De verwachting, al dan niet in iets mindere mate, is een positieve bijdrage aan de zoetwaterbel. Ook biedt dit grote kansen natuur en mogelijk natuurrecreatie.

De adaptatiepaden voor natuurlijke duinenkust Zuid identificeren keuze- en ruimtemogelijkheden ten behoeve van alle gebiedsfuncties; recreatie, wonen en verkeer, cultuurhistorie, natuur, drinkwater en glastuinbouw. Alle paden zijn integraal met een primaire waterveiligheidsfunctie. Sommige paden hebben naar verwachting een meerwaarde voor een bepaalde functie zoals ‘Zuid 4’ voor natuur i.v.m. de barrière- eilanden die worden voorgesteld en ‘Zuid 3’ voor de drinkwatervraag ten behoeve van glastuinbouw en de stad zelf. Een bredere kust en/of landaanwinning hebben naar verwachting een positief effect op de zoetwaterbel.

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST

Figuur 12: Adaptatiepad duinenkust Zuid (Hoek van Holland -Ter Heijde) op basis van bouwstenenspel met stakeholders (sept 2022). Nummering geeft het aantal keuzemomenten weer dat op het pad staat.

74

Onze referentie: 30130667 - Datum: 07 November 2022

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST

Beschrijving mogelijke adaptatiepaden Duinenkust Zuid: Hoek van Holland In verband met het risico dat op termijn bij Hoek van Holland het overstromingsrisico te hoog wordt doordat het water bij een superstorm ‘achterlangs’ loopt, vraagt dit risico om gerichte aandacht middels uitfasering bebouwing of implementatie van harde maatregelen. Daarom is er een adaptatiepad (Figuur 13) opgenomen voor dit gebied met de focus op een achterlangse overstroming bij Hoek van Holland. De adaptatiepaden zoals weergegeven in worden hieronder nader toegelicht: Hoek van Holland 1 (HvH 1): Wanneer de huidige dijk (en de overgangsconstructie) onvoldoende blijkt te werken om achterloopsheid tegen te gaan is een keuzemoment noodzakelijk om verdere harde maatregelen als een hogere dijk/keermuur, al dan niet gecombineerd met waterkerende bebouwing of uitfasering van (delen van) de bebouwing te implementeren. Hoek van Holland 2 (HvH 2): Wanneer er gekozen is voor waterkerende bebouwing wordt er ook op een gegeven moment een kantelpunt bereikt waar er gekozen wordt tussen coupures of de overstap naar het pad ‘Hoek van Holland 3’. In de loop van de tijd zullen er ook schakelpunten op dit pad komen met betrekking tot de zoetwaterbeschikbaarheid, en bij de dijkverhoging rond acceptatie.

Hoek van Holland 3 (HvH 3): Zoals beschreven in het pad ‘Hoek van Holland 1’, kan er op een gegeven gekozen worden om risicogebieden uit te gaan faseren. Hoe ver ingegaan wordt, en wat nodig is, zijn keuzemomenten die ook gerelateerd zijn aan de aangesloten gebieden van Hoek van Holland. Beleid en strategische planning vraagt doorlopend om aandacht. Deels is dit al ingebed in de huidige beleidsontwikkeling zoals plaats heeft bij gemeenten, provincies, waterschappen en de rijksoverheid. Desondanks vraagt het bij een zeespiegelstijging van 3 meter vaker en eerder aandacht. Aanbevelingen hiervoor staan in hoofdstuk 6. Zeespiegelstijging is niet eindig en bescherming is nooit gegarandeerd. Er zijn keuzemomenten/schakelpunten opgenomen in de adaptatiepaden richting en na de 3 meter zeespiegelstijging, omdat (herziening) van beleid en maatregelen een doorlopend proces is.

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST

Figuur 13: Adaptatiepad van de overgangsconstructie en dijk langs de Nieuwe Waterweg, Hoek van Holland bij duinenkust Zuid op basis van bouwstenenspel met stakeholders (sept 2022).

76

Onze referentie: 30130667 - Datum: 07 November 2022

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST

Beschrijving mogelijke adaptatiepaden - Duinenkust Noord De adaptatiepaden zoals weergegeven in Figuur 14 worden hieronder nader toegelicht. De adaptatiepaden voor natuurlijke duinenkust Noord biedt keuze- en ruimtemogelijkheden ten behoeve van de volgende gebiedsfuncties; recreatie, wonen en verkeer, cultuurhistorie, natuur en drinkwater. In dit gebied zijn er kansen voor het aanvullen van de drinkwatervoorraad. Zandige oplossingen kunnen bijdragen aan de drinkwaterbel. Harde maatregelen zijn niet nodig ten behoeve van drinkwater. Noord 1 (N1): De huidige natuurlijke duinenkust Zuid kan goed in stand gehouden worden met de zandsuppleties maar er is in de toekomst wel (veel) meer zand nodig bij een grotere zeespiegelstijging. Vanwege de verre en onzekere toekomst is zandbeschikbaarheid opgenomen als een mogelijk keuzemoment, wanneer er op dat moment signalen zijn van een tekort. Dit is een vraag die in het landelijk onderzoek wordt meegenomen. Zand wordt steeds belangrijker en bij toenemende zeespiegelstijging moet er doorgegaan worden met de suppleties. Wel is de verwachting dat er een combinatie moet worden gemaakt met een of meerdere andere adaptatiepaden om zo innoverende opties te verkennen die uiteindelijk leiden tot minder benodigde zandsuppleties, minder kosten of minder benodigde ruimte.

Dit pad biedt ruimte aan het behoud en versteviging van nagenoeg alle kernkwaliteiten. Noord 2 (N2): Strategische planning is een belangrijke bouwsteen, zowel bij weinig als bij vele meters zeespiegelstijging. Dit is een gezamenlijke opgave van de stakeholders (waterschap, gemeente, provincie en anderen). Het vraagt om bewustwording over zeespiegelstijging en een lange termijnvisie. Uitfaseren van bebouwing kan onderdeel zijn van deze strategische planning in dit gebied. Het uitfaseren van (delen van) de bebouwing zorgt voor de benodigde ruimte om zandige maatregelen toe te kunnen passen. Noord 3 (N3): Er wordt overwogen om de continuering van de zandsuppleties uit het adaptatie pad ‘Noord 1’ te combineren met het stimuleren van duindynamiek, waarbij pilots moeten uitwijzen of dit daadwerkelijk bijdraagt aan een toename van het volume van zand dat benodigd is voor veiligheid/ De stakeholders zien het stimuleren van duindynamiek als een goede natuurlijke en effectieve (kostendrukkende) kans mits er ook rekening wordt gehouden met ruimte voor recreatiebehoeften zoals strandhoreca. Vanwege de enorme hoeveelheid benodigd zand, brederwordende stranden en onzekerheid over de werking en betrouwbaarheid van dynamisch duinbeheer wordt er ook gedacht aan (grootschalige) strandsuppleties naast het stimuleren van de duindynamiek.

De nadruk ligt nog steeds bij de zachte zandige maatregelen, onder meer ook door de duinen te versterken. Noord 4 (N4): Wanneer reguliere en grootschalige zandsuppleties en de natuurlijke duindynamiek niet voldoende zijn, kunnne dijkversterkingen worden uitgevoerd. Zo kunnen de duinen verhoogd en verbreed worden om meer zandvolume in het duinmassief te realiseren. Noord 5 (N5): Waar de eerste toename van zeespiegelstijging nog opgevangen wordt door zandsuppleties, dynamisch duinbeheer en duinversterkingen, kan de hoogte van de waterkering langs de kust en/of de zoetwaterbeschikbaarheid op een gegeven moment een uitdaging worden. Er kan dan, in aanvulling op de al bestaan de hybride kering een vergroting en/of verlenging van de hybride kering worden gerealiseerd.

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST

Figuur 14: Adaptatiepad duinenkust Noord op basis van bouwstenenspel met stakeholders (sept 2022).

78

Onze referentie: 30130667 - Datum: 07 November 2022

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST

Beschrijving mogelijke adaptatiepaden Scheveningen: Boulevard De adaptatiepaden zoals weergegeven in Figuur 15 worden hieronder nader toegelicht: Scheveningen Boulevard 1 (SB1): De huidige boulevard is voor een groot deel (noord) praktisch een zandige kering. Het andere deel (zuid) is een ‘dijk in boulevard’ met daarvoor een breed strand. De Scheveningse boulevard kan goed in stand gehouden worden met de zandsuppleties maar er is in de toekomst wel (veel) meer zand nodig bij een grotere zeespiegelstijging. Vanwege de verre en onzekere toekomst is zandbeschikbaarheid opgenomen als een mogelijk keuzemoment, wanneer er op dat moment signalen zijn van een tekort. Dit is een vraag die in het landelijk onderzoek wordt meegenomen. Zand wordt steeds belangrijker en bij toenemende zeespiegelstijging moet er doorgegaan worden met de suppleties. Wel is de verwachting dat er een combinatie moet worden gemaakt met een of meerdere andere adaptatiepaden om zo innoverende opties te verkennen die uiteindelijk leiden tot minder benodigde zandsuppleties, minder kosten of minder benodigde ruimte. Dit pad biedt ruimte aan het behoud en versteviging van nagenoeg alle kernkwaliteiten.

Scheveningen Boulevard 2 (SB2): Er wordt overwogen om de continuering van de zandsuppleties uit het adaptatie pad ‘Scheveningen Boulevard 1’ te combineren met het stimuleren van duindynamiek, waarbij pilots moeten uitwijzen of dit daadwerkelijk bijdraagt aan een toename van het volume van zand dat benodigd is voor veiligheid/ De stakeholders zien het stimuleren van duindynamiek als een goede natuurlijke en effectieve (kostendrukkende) kans mits er ook rekening wordt gehouden met ruimte voor recreatiebehoeften zoals strandhoreca. Vanwege de enorme hoeveelheid benodigd zand, breder- wordende stranden en onzekerheid over de werking en betrouwbaarheid van dynamisch duinbeheer wordt er ook gedacht aan duinversterking naast het stimuleren van de duindynamiek. De nadruk ligt nog steeds bij de zachte zandige maatregelen, onder meer ook door de duinen te versterken. Scheveningen Boulevard 3 (SB3): Waar de eerste toename van zeespiegelstijging nog opgevangen wordt door zandsuppleties, dynamisch duinbeheer en duinversterkingen, kan de hoogte van de waterkering langs de kust en/of de zoetwaterbeschikbaarheid op een gegeven moment een uitdaging worden. Er kan dan, in aanvulling op de al bestaande hybride kering een vergroting en/of verlenging van de hybride kering worden gerealiseerd langs de Scheveningse boulevard.

Scheveningen Boulevard 4 (SB4): De zandige keringen en/of hybride keringen kunnen worden versterkt door middel van waterkerende bebouwing. Dit adaptatiepad sluit aan bij het huidige, sterk verstedelijkte, karakter van Scheveningen. Het is bij dan door de inzet van waterkerende bebouwing niet per se nodig om bebouwing uit te faseren om ruimte te maken voor alternatieve maatregelen. De bebouwing kan zo worden behouden. Een terugkerende maatregel in beide adaptatiepaden is de strategische planning. Net zoals bij de adaptatiepaden voor duinenkust noord en zuid is strategische planning een belangrijke bouwsteen. Zeker in het dichtbebouwde kustgebied van Scheveningen is het belangrijk nu en in de toekomst rekening te houden met de beschikbare ruimte. Dit is een gezamenlijke opgave van de stakeholders (hoogheemraadschap, gemeente, provincie en anderen). Het vraagt om bewustwording over zeespiegelstijging en een duidelijke lange termijnvisie voor het gebied die rekening houdt met zeespiegelstijging.

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST

Figuur 15: Adaptatiepad Scheveningen Boulevard op basis van bouwstenenspel met stakeholders (sept 2022).

80

Onze referentie: 30130667 - Datum: 07 November 2022

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST

Beschrijving mogelijke adaptatiepaden Scheveningen: Haven Figuur 16 geeft de adaptatiepaden voor het gebied rond de haven van Scheveningen weer. De zeewering loopt om de haven heen en kent een hoogteopgave. Bij beperkte zeespiegelstijging (tot ongeveer een meter zeespiegelstijging) zullen veel buitendijks gelegen gebouwen frequenter wateroverlast ondervinden. Scheveningen Haven 1&2 (SH1 & SH2): De waterkering om de Scheveningse Haven is dichtbebouwd. Om deze op te hogen moet de bebouwing worden aangepakt. Een van de manieren om het bebouwde karakter te kunnen behouden is het toepassen van waterkerende bebouwing op de kering. Hierdoor kan aanvullende hoogte worden gerealiseerd op de kering. Een tweede optie is het (tijdelijk) sluiten van de coupures om hoogte te winnen. Deze adaptatiepaden kunnen in combinatie worden toegepast (aangegeven met het puzzelicoon tussen SH1 en SH2). Scheveningen Haven 3 (SH3): Wanneer blijkt dat waterkerende bebouwing en het (tijdelijk) sluiten van coupures niet voldoende is moet een keuze worden gemaakt voor de Scheveningse haven. Een stormvloedkering kan de opening van de haven bij extreme weercondities beschermen door bij hoogwater te sluiten. Deze optie heeft tot gevolg dat de haven van Scheveningen in huidige vorm behouden kan blijven en schepen in en uit kunnen blijven varen onder normale omstandigheden.

Scheveningen Haven 4 (SH4): Een alternatieve optie voor ‘Scheveningen haven 3’ is het definitief afsluiten van de Scheveningse haven. Door bijvoorbeeld de kering door te trekken over de huidige opening kan aan de buitenkant een zandige kering worden gerealiseerd wat het kustonderhoud door middel van zandige maatregelen zou versimpelen. Een alternatief is om de haven dan buitendijks te plaatsen of aanmeerplaatsen buitendijks te realiseren. De praktische invulling van het afsluiten van de Scheveningse haven ligt buiten de scope van dit onderzoek en is niet verder uitgewerkt. De keuze om wel of niet definitief af te sluiten hangt in grote mate af van de (economische) ontwikkelingen in het havengebied. Zo is tijdens het spel aangegeven dat de verwachting is dat maritieme activiteiten waarschijnlijk niet zullen toenemen in de toekomst.

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST

Figuur 16: Adaptatiepad Scheveningen Haven op basis van bouwstenenspel met stakeholders (sept 2022).

82

Onze referentie: 30130667 - Datum: 07 November 2022

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST

Colofon RAPPORTAGE DELFLANDSE KUST VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST KLANT Hoogheemraadschap van Delfland AUTEUR Robbert-Jan Lenselink PROJECTNUMMER 30130667 ONZE REFERENTIE 30130667 DATUM 1 december 2022 STATUS Eindversie GECONTROLEERD DOOR

VRIJGEGEVEN DOOR

Robbert-Jan Lenselink Senior projectleider

Anne de Weme Hoofd Adviesgroep Rivier, Kust en Zee

EINDRAPPORTAGE - VERKENNING VAN HANDELINGSPERSPECTIEVEN VOOR EEN VEILIGE DELFLANDSE KUST

Over Arcadis Arcadis is een toonaangevend wereldwijd ontwerp- en consultancybureau voor de natuurlijke en gebouwde omgeving. Wij maken het verschil voor onze klanten en de maatschappij met doeltreffende, duurzame en digitale oplossingen. Met 27.000 mensen in meer dan 70 landen genereerden we in 2020 een omzet van €3,3 miljard. Wij ondersteunen UN-Habitat met kennis en expertise om leefomstandigheden te verbeteren in gebieden getroffen door de gevolgen van de klimaatverandering. www.arcadis.com

Arcadis Nederland B.V. Postbus 4205 3006 AE Rotterdam Nederland T +31 (0)88 4261 261

Arcadis. Improving quality of life 84

Onze referentie: 30130667 - Datum: 07 November 2022