RIS318989 Bijlage Agenda In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
Tekst van het document
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee Agenda voor een toegankelijk en inclusief Den Haag voor mensen met een beperking Gemeente Den Haag – 2024 - 2026
INHOUD
Voorwoord
D
en Haag wil een toegankelijke en inclusieve stad zijn.
Nog te vaak leven mensen met en zonder beperking in twee aparte werelden.
Een stad waarin alle inwoners – dus ook mensen met
Wij willen de muur tussen die werelden, daar waar dat kan, doorbreken.
een beperking – zich thuis voelen en mee kunnen doen.
Dat betekent dat we niet de beperking, maar de talenten en de diversiteit van
Een stad waarin niemand, bedoeld of onbedoeld, buiten de boot
onze inwoners centraal stellen. En dat geen enkele inwoner als een uitzondering
valt. Een stad waarin alle burgers gelijkwaardig gebruik kunnen
wordt beschouwd of zich een uitzondering voelt. Want alleen dan kunnen
maken van dienstverlening, openbare gebouwen, openbare ruimte
we zeggen dat we leven in een inclusieve samenleving. Het college zet zich
en openbaar vervoer. Kortom: een stad die is ingericht op de
er daarom voor in om inclusie een vast onderdeel te maken van bestaand en
diversiteit van mensen.
nieuw beleid op alle levensdomeinen.
Maar wat is een toegankelijke en inclusieve samenleving nu precies?
Gericht op alle inwoners van Den Haag
In het Haags Akkoord 2023-2026 staat het volgende: “In Den Haag is de start
Een toegankelijke en inclusieve stad is niet alleen belangrijk voor mensen met
positie niet voor iedereen gelijk: veel inwoners hebben te maken met uitsluiting,
een blijvende beperking. Ook andere mensen profiteren van een toegankelijk
discriminatie en bijvoorbeeld gezondheidsachterstanden. We willen de kansen
en inclusief Den Haag. Denk aan mensen met een sportblessure of mensen die
ongelijkheid verminderen, de sociale basis versterken, inclusie bevorderen,
tijdelijk in een rolstoel zitten na een operatie. Of denk aan ouderen, die met
discriminatie bestrijden en zorgen dat iedereen naar vermogen mee kan doen
naarmate hun leeftijd toeneemt, steeds vaker te maken krijgen met lichamelijke
aan de Haagse samenleving. Inwoners dragen daarin zelf verantwoordelijkheid.
uitdagingen. De bedoeling is dat zij langer zelfstandig thuis blijven wonen.
Maar mensen die niet (volledig) mee kunnen doen, mogen rekenen op passende
Dat kan alleen als de stad en de samenleving dat ook mogelijk maken.
ondersteuning. Toegankelijkheid en betaalbaarheid van die ondersteuning zijn daarbij belangrijke uitgangspunten.”
Onze agenda voor de komende jaren Wat wij als gemeente concreet van plan zijn, leest u in deze agenda voor
En: “We willen een toegankelijke stad zijn. Kindvriendelijk, toegankelijk voor ouderen
een toegankelijk en inclusief Den Haag voor mensen met een beperking
en voor mensen met en zonder een beperking. Bij alle projecten in de openbare
2024-2026. Dit is het vervolg op de Agenda Vanzelfsprekend Toegankelijk
buitenruimte is toegankelijkheid het uitgangspunt en expliciet onderdeel van de
Den Haag 2020-2022. Inwoners, ervaringsdeskundigen, expertiseorganisaties,
planvorming, waarbij we ervaringsdeskundigen en experts zullen betrekken.”
ondernemers en maatschappelijke organisaties hebben hieraan een belangrijke bijdrage geleverd. Ik wil hen dan ook hartelijk danken voor hun inbreng.
Meer dan alleen de fysieke toegankelijkheid
Samen met de stad trekken we op naar een toegankelijk en inclusief Den Haag.
Nog vaak denken we bij toegankelijkheid aan fysieke aanpassingen, zoals
Daar gaat het college zich hard voor maken!
hellingbanen, geleidelijnen of een lift. Die aanpassingen zijn zeker belangrijk. Maar wat ons betreft gaat toegankelijkheid verder dan de openbare ruimte.
Robert Barker,
Het gaat erom dat iedereen kan meedoen aan alle dagelijkse activiteiten: van
wethouder Buitenruimte, Dierenwelzijn en Milieu; coördinerend wethouder
onderwijs, wonen en openbaar vervoer, tot werk, vrijetijdsbesteding en cultuur.
Toegankelijkheid 2
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
Inhoudsopgave Voorwoord
2
1. Inleiding
4
1.1 In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee!
4
1.2 Toegankelijkheid en inclusie zijn nog niet vanzelfsprekend
5
1.3 Wat zijn onze uitgangspunten voor een inclusieve samenleving?
6
1.4 Wat zijn onze ambities en wat gaan we doen?
7
1.5 Samenhang met andere nota’s en beleidsterreinen
8
1.6 Participatieproces
8
2. Terugblik
9
2.1 Dienstverlening
9
2.2 Inrichting van de stad
10
2.3 Vrijetijdsaanbod
10
2.4 Ondernemers
11
2.5 Onderwijs
12
2.6 Arbeidsmarkt
12
3. Bewustwording
13
4. De gemeente geeft het goede voorbeeld
15
5. Inrichting van de stad
18
6. Onderwijs
21
7. Arbeidsmarkt en ondernemerschap
24
8. Vrijetijdsaanbod
27
9. Financiën
29
10. Monitoring
31
3
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
1. Inleiding 1.1 In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee! In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee! Dat is de norm waar we naartoe werken, ongeacht wie je bent. Ook als je een beperking hebt. Dat doet er niet toe. In deze agenda beschrijven we wat we als gemeente gaan doen om dit belangrijke doel te bereiken voor mensen met een beperking. De kadernota Inclusief Samenleven (in de maak) beschrijft hoe we hier in de brede zin vanuit diversiteit & inclusie aan gaan werken. We gebruiken in deze agenda het woord ‘beperking’. U kunt hiervoor ook ‘handicap’ lezen. We zijn ons ervan bewust dat beide woorden voor sommige mensen een negatieve lading kunnen hebben. Dat is uiteraard niet onze bedoeling. We hebben gekozen voor het woord ‘beperking’, omdat dit het meest gangbaar is en hier vanuit de belangenbehartigers de voorkeur aan gegeven wordt. We bedoelen het neutraal, als lichamelijke of mentale toestand van iemand, zonder waardeoordeel of stigma.
Waar komt deze agenda uit voort? In 2016 ondertekende Nederland het VN-Verdrag Handicap.1 Dit verdrag verplicht gemeenten om een lokale inclusie-agenda te maken voor mensen met een beperking. Met deze agenda ‘In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee’, geven we daar invulling aan. Ook geven we zo invulling aan het landelijke manifest ‘Iedereen doet mee’, dat Den Haag als koplopergemeente heeft ondertekend.2 Tot slot is deze agenda in lijn met artikel 1 van de Grondwet. Daarin staat dat mensen niet mogen worden uitgesloten op basis van kenmerken als geslacht, levensovertuiging of seksuele gerichtheid. In januari 2023 is daaraan het kenmerk handicap toegevoegd. 1 2
4
VN Verdrag Handicap: wetten.overheid.nl/BWBV0004045/2016-07-14 vng.nl/artikelen/manifest-en-netwerk-iedereen-doet-mee
INHOUD
Daarnaast gelden er ook Europese wetten, waar wij ons aan moeten houden.
1.2 Toegankelijkheid en inclusie zijn nog niet vanzelfsprekend
Zoals de wet over digitale toegankelijkheid, de zogenaamde European Accessibility Act. Voor overheden geldt deze wet al langere tijd. Vanaf juni 2025
Een volledig toegankelijke en inclusieve samenleving: daar maken de
geldt deze wet ook voor grotere e-commerce-ondernemers. Dit betekent dat
gemeente, vrijwilligers en organisaties in de stad zich al lange tijd hard voor.
geld- en pinautomaten, websites, webshops enzovoort digitaal toegankelijk
Maar helaas is dat nog geen realiteit. Veel inwoners en organisaties staan er
moeten zijn. Deze agenda sluit ook bij deze Europese richtlijnen aan.
nog onvoldoende bij stil dat een deel van onze stadsgenoten een beperking heeft. Daardoor lopen deze inwoners, vaak onbedoeld, tegen problemen aan.
Op wie is deze agenda gericht?
Dat blijkt uit signalen van belangenbehartigers en uit gesprekken die wij
De acties in deze agenda zijn bedoeld om de samenleving fysiek, digitaal en
hebben gevoerd tijdens het participatietraject voor deze agenda. Ook bereiken
sociaal3 toegankelijk te maken voor mensen met een beperking. Daarbij gaat
ons regelmatig signalen van validisme (discriminatie tegen mensen met een
het bijvoorbeeld om mensen met een fysieke beperking, mensen met een
beperking).5
visuele of auditieve beperking, mensen met een licht verstandelijke beperking of neurodiversiteit.4 Maar eigenlijk profiteert iedereen van een toegankelijke
Een paar voorbeelden:
en inclusieve samenleving. Ook ouderen, mensen met een tijdelijke beperking, mensen met psychische klachten, mensen met een kinderwagen of toeristen.
• Er zijn in veel gebouwen nog fysieke drempels. Daardoor kunnen mensen in
Daarom is deze agenda relevant voor alle Hagenaars en bezoekers. Hiermee willen we ervoor zorgen dat iedereen zich welkom voelt.
een rolstoel niet overal naar binnen. • Er staan op veel plekken automaten met alleen een touchscreen. Deze kunnen mensen met een visuele beperking niet gebruiken.
Toegankelijkheid is de norm
• Sommige informatie wordt alleen mondeling gegeven. Mensen met een
Mensen met een beperking kunnen volwaardig en gelijkwaardig deelnemen aan de Haagse samenleving.
auditieve beperking missen die informatie. • Mensen parkeren regelmatig fietsen op de geribbelde geleidelijnen. Hierdoor lopen mensen met een visuele beperking tegen die fietsen op of kunnen ze hun weg niet vinden. • Er wordt nog te veel gefocust op de beperking in plaats van op de talenten van mensen met een beperking. Daardoor hebben zij bijvoorbeeld minder kansen op de arbeidsmarkt. • Ook wordt er nog te weinig rekening gehouden met mensen met een minder zichtbare beperking, zoals niet-aangeboren hersenletsel, mensen
3
4
Fysieke toegankelijkheid betekent bijvoorbeeld dat iedereen elk gebouw kan binnenkomen, het openbaar vervoer kan gebruiken, zich op straat kan voortbewegen en een toilet kan gebruiken. Sociale toegankelijkheid betekent bijvoorbeeld dat iedereen met respect behandeld wordt, zich welkom voelt en hulp kan vinden als dat nodig is. Digitale toegankelijkheid betekent bijvoorbeeld dat websites en apps voor iedereen te gebruiken zijn. Ook voor mensen met een visuele, auditieve of motorische beperking. Neurodiversiteit betekent dat elk brein anders is en dat mensen dus op verschillende manieren denken. Medisch verwoord gaat dit bijvoorbeeld over mensen met een stoornis in het autismespectrum, ADHD, dyslexie, dyscalculie, hoogsensitiviteit of hoogbegaafdheid. Deze benamingen benadrukken vooral de negatieve kanten van de eigenschap. De benadering van neurodiversiteit nodigt uit om te kijken naar het totaalbeeld van een persoon.
met psychische kwetsbaarheid of een stoornis in het autismespectrum. Bijvoorbeeld tijdens uitjes en in werksituaties.
5
5
Beperking is de op één na vaakst gemelde discriminatiegrond bij antidiscriminatievoorzieningen (ADV’s) in 2022 (Discriminatiecijfers in 2022).
INHOUD
Het is dus hard nodig om verder te werken aan toegankelijkheid en inclusie.
niet verder kunnen. Of we kijken automatisch eerst naar de beperking van een
Het is moeilijk exact aan te geven welk deel van de Hagenaars een beperking
sollicitant, in plaats van naar de talenten. Daarom is de vergroting van bewust-
heeft. Dit wordt namelijk nergens geregistreerd. Uit gegevens van de gezond-
wording een voorwaarde voor een toegankelijke en inclusieve samenleving.
heidsgids blijkt dat in ieder geval 19,3% van de inwoners van Den Haag een 6
functionele beperking heeft (motorisch, visueel en/of auditief). Dit is meer dan
Iedereen heeft recht op toegankelijke communicatie en informatie9
het landelijk gemiddelde van 14,5%. Daarnaast zijn er inwoners met cognitieve
Om goed mee te kunnen doen is het noodzakelijk dat iedereen toegang heeft
beperking en neurodiversiteit. Daarvan zijn de aantallen niet bekend. Het is
tot alle informatie en deze goed kan begrijpen. Daarom maken we ons sterk
overigens niet zo dat al deze inwoners belemmeringen ervaren. Dit verschilt
om alle vormen van communicatie – digitaal, schriftelijk en mondeling –
per persoon en per situatie.
toegankelijk en begrijpelijk te maken. Het maakt niet uit of die communicatie van de gemeente komt, of van maatschappelijke organisaties of bedrijven in de stad. Ook is het belangrijk dat alle informatie aan iedereen op tijd wordt
1.3 Wat zijn onze uitgangspunten voor een inclusieve samenleving?
verstrekt. We betrekken hierbij belangenorganisaties, onder andere Voorall,
In deze agenda beschrijven we een groot aantal acties om Den Haag toegan-
De inbreng van ervaringsdeskundigen is essentieel10
kelijker en inclusiever te maken. Bij die acties gaan we uit van een aantal
Om te komen tot beleid en oplossingen die in de praktijk echt werken, is de
basisprincipes, namelijk:
inbreng van ervaringsdeskundigen essentieel. Daarom werken we doorlopend
Kompassie, Straatconsulaat.
met ervaringsdeskundigen samen, vanuit de kerngedachte ‘niets over ons, Geen verandering zonder bewustwording.
zonder ons’. Hierbij houden we ook rekening met andere factoren die van
Iedereen heeft recht op toegankelijke communicatie & informatie.
invloed kunnen zijn. Denk bijvoorbeeld aan de combinatie van een beperking
De inbreng van ervaringsdeskundigen7 is essentieel.
met seksuele oriëntatie: dat kan tot verschillende inzichten leiden (inter
Ieder mens is waardevol.
sectionaliteit11). Daarnaast werken we samen met expertiseorganisaties, onder andere Voorall, Straatconsulaat en Kompassie.
Geen verandering zonder bewustwording
8
Een inclusieve en toegankelijke samenleving begint bij bewustwording. Als we ons niet bewust zijn van bestaande drempels en knelpunten, die ervoor zorgen dat mensen niet mee kunnen doen, zien we geen noodzaak tot actie. Vaak hebben we niet door dat we drempels veroorzaken voor mensen met een beperking. We plaatsen bijvoorbeeld snel onze fiets op de stoep, zonder erbij na te denken dat mensen met bijvoorbeeld een rolstoel of scootmobiel dan 6 7 8
gezondheidsgids.ggdhaaglanden.nl/mosaic/dashboard/functionele-beperkingen Een ervaringsdeskundige is iemand die op basis van persoonlijke en collectieve ervaringskennis over het leven en over het omgaan met een beperking, in staat is deze kennis, in welke vorm dan ook, door te geven aan anderen. Wunsch, M. (2010). Raising Awareness for Disability: Can Disability Be Mainstreamed in Development?
9 communicatierijk.nl/vakkennis/inclusieve-communicatie 10 movisie.nl/artikel/mensen-beperking-hebben-dit-levenslang-levensbreed 11 movisie.nl/artikel/intersectionaliteit-wat-moeten-we-ermee
6
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
1.4 Wat zijn onze ambities en wat gaan we doen?
VN-Verdrag Handicap artikel 4.3 over het betrekken van ervarings deskundigen: Bij de ontwikkeling en implementatie van wetgeving en beleid tot
We doen al veel aan het toegankelijk en inclusief maken van de stad.
uitvoeringvan dit Verdrag en bij andere besluitvormingsprocessen
En we blijven de dingen doen die nodig zijn. In deze agenda zetten we
betreffendeaangelegenheden die betrekking hebben op personen met
daarom de ambities voort die in de agenda Vanzelfsprekend Toegankelijk
een handicap, plegen de Staten die Partij zijn nauw overleg met personen
Den Haag 2020-2022 stonden:
met een handicap, met inbegrip van kinderen met een handicap, en betrekken hen daar via hun representatieve organisaties actief bij.
Elke inwoner kan de juiste ondersteuning vinden en krijgen. Elke inwoner voelt zich welkom en kan prettig en veilig wonen, werken en recreëren.
Ieder mens is waardevol
Elke inwoner en bezoeker kan vrijetijds- en sportvoorzieningen bezoeken
We gaan uit van een positief mensbeeld, dat past bij het Sociaal model
en onbelemmerd genieten van het aanbod in de stad.
(zie figuur). We geloven dat iedereen in de samenleving waardevol is. En dat
Haagse ondernemers zijn zich bewust van het maatschappelijk belang
12
ieder iets bijdraagt dat past binnen zijn of haar mogelijkheden en talenten.
van toegankelijk ondernemen en nemen hun verantwoordelijkheid voor
Het hebben van een beperking doet daar niets aan af. Als je de mens ziet als
een toegankelijke stad.
geheel, ga je anders met hem of haar om. We streven naar een samenleving
In het Haagse onderwijs leren leerlingen en studenten samen in een
waarin iedereen, met of zonder beperking, gelijk is.
toegankelijke leeromgeving en in toegankelijke gebouwen. De arbeidsmarkt is inclusief en benut de kwaliteiten en talenten van iedereen, dus ook die van mensen met een beperking.
OUD
NIEUW
Medisch model
Sociaal model
De komende periode geven we met nieuwe acties invulling aan deze nog
• Mens met beperking wijkt af
• Mens met beperking is,
steeds actuele ambities. Die nieuwe acties staan in deze agenda. Ze zijn
van de norm hoe de meeste mensen zijn. • Beperking moet door
net als iedereen, een variant
gegroepeerd onder de volgende thema’s:
van de mens. • Gedrag en omgeving
• Bewustwording (hoofdstuk 3)
dokters, hulpverleners
ontwikkelen zodat zoveel
• De gemeente als goed voorbeeld (hoofdstuk 4)
en andere deskundigen
mogelijk mensen mee
• Inrichting van de stad (hoofdstuk 5)
geminimaliseerd worden.
kunnen doen.
• Onderwijs (hoofdstuk 6) • Arbeidsmarkt en ondernemerschap (hoofdstuk 7) • Cultuur, vrije tijd en sport (hoofdstuk 8) In hoofdstuk 2 leest u wat we al bereikt hebben op deze gebieden. En in hoofd-
12 nietsoveronszonderons.nl/meer-over-het-vn-verdrag-handicap/van-medisch-model-naar-sociaal-model
stuk 9 vindt u de financiële onderbouwing van onze plannen.
7
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
1.5 Samenhang met andere nota’s en beleidsterreinen
Hieronder een aantal voorbeelden (zie bijlage 2 voor een compleet overzicht van de genodigden):
Werken aan toegankelijkheid en inclusie staat niet op zichzelf. Dit thema hangt samen met diverse andere beleidsterreinen. Zo draagt deze agenda bij aan het
• ervaringsdeskundigen
versterken van de sociale basis van de stad. Ofwel: dat wat inwoners zelf, met
• organisaties die zich inzetten voor mensen met een beperking, zoals
en voor elkaar doen. Een toegankelijke en inclusieve samenleving heeft ook een
Stichting Voorall, Middin en Stichting Sportbelang SGK
positief effect op de inzet van mantelzorgers en het tegengaan van eenzaamheid.
• ondernemers uit verschillende sectoren
Immers, toegankelijk openbaar vervoer zorgt ervoor dat een persoon met een
• onderwijsinstellingen
beperking zelfstandig kan reizen en dit verlicht de lasten van zijn mantelzorger.
• culturele instellingen • gemeenteraadsleden
In de verschillende hoofdstukken worden diverse beleidsnota’s genoemd, die
• Cliëntenraad Sociaal Domein
bijdragen aan de ambities van deze agenda. Daarnaast sommen we hieronder nog een aantal nota’s op (de lijst is illustratief bedoeld en daarom niet volledig):
De participatiesessie werd geleid door Radar Advies. Centraal stond de Verandertheorie (Theory of Change).13 Aan de hand van deze theorie maakten
• Beleidsplan Sociale basis (in ontwikkeling) en onderliggende actielijnen,
de deelnemers de benodigde stappen zichtbaar om tot sociale verandering te
waaronder seniorvriendelijke stad
komen. De deelnemers zijn in gemengde groepen met deze stappen aan de
• Nota Inclusief Samenleven (RIS318932)
slag gegaan. De uitkomsten van deze sessie zijn verwerkt in deze agenda.
• Haagse Preventie Aanpak (RIS316587) • Actieprogramma Zorg & Innovatie (RIS303214) en Technologie voor Thuis (in ontwikkeling) • Omgevingsvisie (RIS310283), Woonvisie (RIS313365) en de Woonzorgvisie (in ontwikkeling)
De gemeente vindt het belangrijk om met de stad – en in het bijzonder met mensen met een beperking – in gesprek te blijven. Daarom hebben we een ambassadeursnetwerk samengesteld met een aantal organisaties en ervaringsdeskundigen. We spreken regelmatig met hen om te horen wat er onder de
• Kadernota Openbare Ruimte (RIS310884)
doelgroep leeft. Daarnaast zetten we de mening en expertise van de ambassa-
• Beleidsplan werk en participatie Den Haag (RIS315004)
deurs in bij de acties die we uitvoeren voor een toegankelijke en inclusieve stad. Ook heeft de gemeente de webpagina Den Haag Toegankelijke Stad gepubliceerd.
1.6 Participatieproces
Via deze pagina kunnen inwoners onder meer meldingen doen van minder toegankelijke plekken. Daarnaast staan er adressen op van organisaties
Deze agenda is tot stand gekomen op basis van de ervaringen van de
die hulp en advies geven aan mensen met een beperking. Verder heeft de
afgelopenjaren en publicaties over dit thema. Daarnaast hebben we een
gemeente het e-mailadres toegankelijkestad@denhaag.nl opengesteld voor
aantal bijeenkomsten en participatiesessies gehouden. De belangrijkste
bewoners en organisaties met vragen en ideeën over dit thema. Bovendien is
participatiesessie was op 11 september 2023. Hierbij waren ruim honderd
toegankelijkheid onderdeel van het Meldpunt Openbare Ruimte.
deelnemers aanwezig. 13 meerimpactmaken.nl/theory-of-change
8
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
2. Terugblik Een toegankelijk en inclusief Den Haag bouwen en onderhouden is een continu proces. Hieraan dragen alle partijen in de samenleving een steentje bij. Welke inspanningen we vanuit de vorige agenda hebben geleverd, leest u in de eindrapportage Vanzelfsprekend Toegankelijk Den Haag 2020-2022 (RIS315713). Hieronder een kleine greep uit die inspanningen en de behaalde resultaten.
2.1 Dienstverlening Als het gaat om toegankelijke dienstverlening, wil de gemeente graag het goede voorbeeld geven. Daarvoor hebben we onder meer het volgende gedaan: • Met het project Direct Duidelijk Den Haag zorgen we ervoor dat iedereen onze communicatie begrijpt. Dit gaat om teksten en beelden. Een onderdeel van dit project is Betere Teksten. Elke twee maanden vraagt de gemeente aan ruim honderd bewoners om een tekst van de gemeente te verbeteren. En om een cijfer te geven voor die tekst. Dat gebeurt in het project Betere Teksten. Mede door dit project steeg in 2023 de waardering voor onze teksten van een 5,9 naar een 8. • We betrekken ervaringsdeskundigen bij het verbeteren van onze dienst verlening en informatievoorziening. Daarbij gaat het zowel om de digitale dienstverlening als om de dienstverlening via de post, balie en telefonie. Hiervoor hebben we verschillende Stadskameronderzoeken14 ingezet. Dit heeft onder meer geleid tot verbeteringen op de gemeentelijke website denhaag.nl. • Ruim voor de verkiezingen zijn alle stemlokalen op toegankelijkheid getoetst. Waar nodig zijn maatregelen getroffen. Zo zijn er op maat 14 denhaag.nl/nl/denk-mee/kom-in-gesprek-met-de-gemeente-via-de-stadskamer
9
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
gemaakte hellingbanen geplaatst om drempels en hoogteverschillen
zijn als ontwerpkader opgenomen in het Handboek Openbare Ruimte.15
te overbruggen. Daarnaast is in de verkiezingskrant en op de website
Hiermee is toegankelijkheid het uitgangspunt geworden bij de inrichting en
stembureausindenhaag.nl aangegeven welke voorzieningen er in elk stem-
het beheer van de openbare ruimte en bij de herinrichting van speel-, sport-
bureau waren. Acht stembureaus (één per stadsdeel) zijn speciaal ingericht voor mensen met een visuele beperking, de zogenoemde VIBES (Visueel
en beweegplekken. • Met de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) en HTM werken we
Beperkt Stemmen).
aan een toegankelijk openbaar vervoer. Daarbij richten we ons op het verder
• Op 3 december 2022, de Internationale dag voor mensen met een beper-
wegnemen van fysieke hindernissen. MRDH heeft hiervoor het beleidskader
king, hebben we voor het eerst de inclusieve vlag gehesen voor mensen
Toegankelijk Openbaar Vervoer ontwikkeld. Daarin is ook mentale ondersteu-
met een beperking. Dat deden we op het stadhuis en op de stadsdeel-
ning, door bijvoorbeeld het aanbieden van een OV-training, meegenomen.
kantoren. Ook een aantal andere organisaties hebben meegedaan (o.a.
De uitwerking hiervan krijgt vorm in uitvoeringsprogramma’s. Verwacht
Voorall, HNT, Madurodam, SGK en VTV). We hebben besloten dit jaarlijks op twee momenten te doen, namelijk in de Week van de Toegankelijkheid
wordt dat deze in 2024 worden vastgesteld. • Alle nieuwe trams in Haaglanden voldoen aan de landelijk geldende
(eerste week van oktober) en op de Internationale dag voor mensen met een
toegankelijkheidseisen.
beperking (3 december). Ook andere partijen in de stad zijn uitgenodigd
• De gemeente heeft vijftig verkeerskruispunten, verspreid over de stadsdelen,
om deze vlag te hijsen en hebben hiervoor de vlag aangeboden gekregen.
voorzien van geleidelijnen, ruim 70 extra zitbanken geplaatst of aangepast
Zo vragen we aandacht voor inwoners met een beperking en willen we het
en voorzien van armleuningen en er zijn 8 samenspeelplekken ingericht.
bewustzijn vergroten.
2.2 Inrichting van de stad
2.3 Vrijetijdsaanbod Elke inwoner en bezoeker kan vrijetijds- en sportvoorzieningen bezoeken: dat
Voor de toegankelijkheid van de stad is de juiste inrichting van de openbare
was én is een belangrijke ambitie voor Den Haag. Er is op dat vlak dan ook veel
ruimte cruciaal. Op dat gebied hebben we onder andere het volgende bereikt:
gebeurd, waaronder het volgende:
• In samenwerking met ervaringsdeskundigen, Stichting Voorall, Stedelijke
• Uitleen van strandrolstoelen (Scheveningen en Kijkduin) en het op verschil-
Ouderen Commissie en Koninklijke Visio hebben we de ‘Handreiking naar
lende plekken plaatsen van betonpaden naar de kustlijn zodat strandrecre-
een toegankelijke buitenruimte: uitgangspunten voor een toegankelijke
atie toegankelijk is voor iedereen.
inrichting van de buitenruimte voor mensen met en zonder een functie
• In de subsidieregeling Publieksevenementen Den Haag is toegankelijkheid
beperking’ (RIS-314097) ontwikkeld. Daarin staan de beleidsuitgangspunten
opgenomen als criterium waarop aanvragen voor grootschalige en klein-
voor een toegankelijke inrichting van de stad. Volgend en als uitwerking
schalige evenementen worden getoetst. Daarbij gaat het om fysieke, sociale
op de handreiking is de ‘Richtlijn toegankelijkheid in de openbare ruimte’
en digitale toegankelijkheid.
(RIS-316007) ontwikkeld, waarin concrete ontwerprichtlijnen staan. Deze 15 hor.denhaag.nl/introductiepagina
10
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
• In dertien gemeentelijke sportvoorzieningen (zwembaden en sporthallen)
pagne Allemaal Verschillend, Allemaal Haags. De gemeente heeft hiermee de
zijn aanpassingen gedaan waardoor ze toegankelijker zijn geworden (RIS307000). Deze aanpassingen bestaan onder andere uit aanpaste entrees,
Braillepluim 2023 ontvangen van de Vereniging Onbeperkt Lezen. • In 2023 is de eerste versie van de website Onbeperktopstap.nl live gegaan.
(automatische) bediening van deuren en herinrichting van toilet- en
Deze website biedt informatie over de toegankelijkheid van horeca, winkels
kleedruimtes.
en vrijetijdsvoorzieningen in Den Haag. Stichting Voorall beheert de website.
• Bij de Mobilitheek kunnen inwoners advies krijgen over een passend een sport- of beweeghulpmiddel en deze tijdelijk lenen om uit te proberen. • In 2021 was Den Haag gastheer van de Special Olympics Nationale Spelen.
2.4 Ondernemers
Dit is een nationaal sportevenement voor mensen met een verstandelijke beperking. Wegens corona was het niet mogelijk om het evenement groots
Om de stad toegankelijk en inclusief te maken, is niet alleen de inzet van de
aan te pakken. Maar het was de eerste keer ooit dat deelnemers online trai-
gemeente nodig. Ook ondernemers moeten een bijdrage leveren. Om dat te
ningen en activiteiten konden volgen vanuit hun eigen club.
bereiken hebben we onder andere het volgende gedaan:
• In 2022 was Den Haag hostcity van de Invictus Games. Dit is een internationaal sportevenement voor fysiek en mentaal gewonde militairen. De Invictus
• De subsidieregeling Toegankelijke stad voor iedereen is uitgebreid en open-
Games gebruiken de kracht van sport om herstel te stimuleren en revalidatie te ondersteunen. Ook wil het evenement bijdragen aan een breder begrip
gesteld voor ondernemers. • Samen met de Alliantie Toegankelijk Den Haag hebben we ondernemers
en respect voor militairen. Vijfhonderd deelnemers uit twintig verschillende
gestimuleerd om hun bedrijven toegankelijk te maken voor mensen met een
landen zijn tijdens dit evenement de strijd met elkaar aangegaan.
beperking.
• De wethouders van tien gemeenten in de regio Haaglanden hebben een
• We hebben voor ondernemers een flyer ontwikkeld met informatie en tips
samenwerkingsovereenkomst ondertekend die inclusief sporten en bewegen
over toegankelijkheid en een verwijzing naar de subsidieregeling. Deze flyer
moet stimuleren. De overeenkomst richt zich op de hele regio Haaglanden en
ligt bij het Ondernemersportaal en bij brancheorganisaties. Ook is hij op
geldt voor de jaren 2023 t/m 2026. • Sinds 2018 maakt Het Nationale Theater Onbeperkt (HNT onbeperkt)
verschillende evenementen uitgereikt aan ondernemers. • We hebben meegewerkt aan MKB Toegankelijke routes. Verschillende
het mogelijk dat ook mensen met een beperking kunnen genieten van
ondernemers in het centrum en Loosduinen hebben toegankelijkheidsadvies
theater. Daarvoor bieden ze hulpmiddelen aan en doen ze aanpassingen aan
op maat ontvangen. Hierin staan ook eenvoudige aanpassingen die hun
voorstellingen. De gemeente heeft hieraan financiële steun gegeven vanuit
onderneming direct toegankelijker maken, zoals bijvoorbeeld het vrijhouden
de subsidieregeling Toegankelijke stad voor iedereen.
of iets verbreden van gangpaden en het verlengen van het snoer van een
• Dankzij het project Braille op de Pier kunnen mensen met een visuele beper-
pinautomaat.
king nu ervaren hoe het uitzicht over het strand en de zee eruitziet. Op de reling van de Pier zijn daartoe elf gedichten in braille aangebracht. Via een QR-code zijn deze gedichten ook te beluisteren. Het project, dat door de gemeente is georganiseerd, was onderdeel van de bewustwordingscam-
11
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
2.5 Onderwijs
2.6 Arbeidsmarkt
Om iedereen evenveel kansen te geven in het onderwijs, zijn een toegankelijke
Onze laatste ambitie betreft een toegankelijke en inclusieve arbeidsmarkt.
leeromgeving en toegankelijke schoolgebouwen onmisbaar. Hieraan hebben
Ook daarin willen we als gemeente het goede voorbeeld zijn. Enkele acties die
we gewerkt op onder meer op de volgende manieren:
we hebben uitgevoerd:
• • We hebben toegankelijkheid als voorwaarde gesteld om financiering te
• Een diverse en inclusieve organisatie staat centraal in het Gemeentelijk
krijgen voor de herbouw of nieuwbouw van schoolgebouwen. Deze voor-
Strategisch Personeelsbeleid (RIS309090, 309079), dat in 2021 is vastgesteld.
waarde hebben we laten opnemen in de Verordening voorzieningen huisves-
In dat kader werken we onder meer aan kansengelijkheid en toegankelijk-
ting onderwijs gemeente Den Haag 2015 (RIS309056).
heid voor onze medewerkers. Daarnaast hebben we aandacht gevraagd voor
• We zetten ons met de samenwerkingsverbanden passend onderwijs in voor
de fysieke toegankelijkheid van onze kantoren. Dit punt wordt meegenomen
inclusiever onderwijs. Samen hebben we de ambitie vastgelegd dat ‘ieder
in de opgave Werken en Ontmoeten, die zich richt op een passende en duur-
kind zich veilig en optimaal moet kunnen ontwikkelen in de eigen context’.
zame kantoorinrichting. Inmiddels zijn er al enkele aanpassingen doorge-
In dit kader zijn onder andere verbeteracties uitgevoerd rondom de aanslui-
voerd. Zo zijn op verschillende locaties elektrische deuropeners aangebracht.
ting tussen kinderdagcentra (voor kinderen met een onderwijsvrijstelling)
• Met een groot aantal organisaties, onder andere belangenbehartigers, cultu-
en scholen. Ook zijn er onderwijsjeugdhulparrangementen ontwikkeld op
rele instellingen, onderwijs, en horeca, hebben we de Alliantie Toegankelijk
een aantal scholen voor speciaal onderwijs.
Den Haag opgericht. Deze heeft onder meer een aantal werkateliers en
• We werken samen met hbo- en mbo-instellingen om verbindingen te
bijeenkomsten georganiseerd voor ondernemers en andere werkgevers.
leggen tussen het onderwijs en mensen met een beperking. Zo zetten
Daarin is opgeroepen om te werken aan een inclusievere arbeidsmarkt voor
studenten van de Haagse Hogeschool en het ROC Mondriaan zich in voor
mensen met een beperking. Stichting Studeren & Werken Op Maat (SWOM),
het Beweegloket. Dit loket helpt mensen met een beperking om te sporten
een organisatie die studenten met een beperking naar de arbeidsmarkt
en bewegen. Onder de noemers Friends4sports en Teamplayers bieden
begeleidt, is hier ook nauw bij betrokken. De belangrijkste boodschap is om
studenten zich aan als sportmaatje.
mensen met een beperking te benaderen vanuit hun talenten en niet vanuit hun beperking.
12
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
3. Bewustwording VN-Verdrag Handicap artikel 8 over bewustwording: Gemeenten moeten ervoor zorgen dat iedereen zich ervan bewust is dat mensen met een handicap niet anders worden behandeld of bejegend dan mensen zonder een handicap.
Bewustwording staat centraal bij alles wat we in de gemeente doen Om Den Haag toegankelijk en inclusief te maken is het bevorderen van bewustwording één van de belangrijkste opdrachten. Want bewustwording is nodig om tot gedragsverandering te komen. Pas als je er erbij stilstaat waar personen met een beperking last van hebben, weet je wat er nodig is om drempels weg te nemen. En pas als je beseft hoe het voelt om niet mee te kunnen doen, ga je aan de slag om uitsluiting tegen te gaan. ‘’Ik mis empathie en medemenselijkheid. Mensen kunnen niet bij elkaar in het dossier kijken, waardoor je steeds opnieuw je verhaal moet doen. Ik ben iemand met NAH (niet aangeboren hersenletsel) die niet kan telefoneren; alleen whatsapp en face to face lukt. Daar wordt niet altijd rekening mee gehouden. Omdat ik niet doof ben en ook kan praten, snapt men niet waarom ik dan niet gewoon kan telefoneren.” (Inwoner met NAH)
Inwonersonderzoek In de Stadsenquête16 worden sinds 2022 vragen gesteld over hoe inwoners toegankelijkheid ervaren en hoe belangrijk zij toegankelijkheid vinden. En of ze merken dat de gemeente aandacht heeft voor toegankelijkheid. De resultaten 16 denhaag.incijfers.nl/rapportages/Stadsenquete
13
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
in 2023 laten zien dat 96% van de inwoners toegankelijkheid belangrijk vindt,
Nr
Acties
Indicatoren
waarvan 60% erg belangrijk. Verder zegt 41% zich heel bewust te zijn van de
B2
We ontwikkelen een e-module ‘Inclusief handelen’ voor ambtenaren van de gemeente. Dat doen we in samenwerking met de gemeentelijke netwerken en met collega’s die zelf een beperking hebben. Ook ontwikkelen we een (online) training voor medewerkers die dagelijks klantcontact hebben, zoals baliemedewerkers. Hierbij betrekken we de resultaten van een pilot die Koninklijke Visio nu landelijk uitvoert met zes gemeenten.
• In december 2026 hebben minimaal 300 deelnemers de e-module gevolgd. • In december 2025 hebben minimaal 60 deelnemers de training Klantcontact gevolgd.
B3
We vullen onze gemeentelijke Beeldbank aan met meer divers en inclusief beeldmateriaal voor alle gemeentelijke communicatie-uitingen en beleidsstukken.17
• In 2024 zijn minimaal 50 foto’s aan de Beeldbank toegevoegd die voor meer diversiteit aan beelden zorgen. • In 2025 is bij ervaringsdeskundigen gepeild in hoeverre zij zich herkennen in de beelden die de gemeente gebruikt.
B4
We onderzoeken op welke wijze inclusief taalgebruik in nota’s en andere communicatieuitingen bevorderd kan worden.18
• In 2024 is er een plan van aanpak. • In 2025 is het plan uitgevoerd.
B5
Met PEP en Voorall organiseren we bijeenkomsten met sleutelfiguren/rolmodellen uit de kring van mensen met een beperking van niet-Westerse komaf. Doel van de bijeenkomsten is om meer inzicht te krijgen in de ondersteuningsbehoefte van deze inwoners van de stad.
• In 2024 zijn bijeenkomsten georganiseerd waarin input is opgehaald. Daarna zijn vervolgacties geformuleerd. • In 2025 zijn de vervolgacties uitgevoerd.
belemmeringen die mensen met een beperking in hun dagelijks leven ervaren. Toch geven ervaringsdeskundigen aan dat zij dit niet altijd te merken. Positief is dat steeds meer Hagenaars herkennen dat de gemeente met toegankelijkheid bezig is. Zij hebben daarvan een aantal voorbeelden gezien, waarvan de extra bankjes met rug- en armleuningen en de huurbare strandrolstoelen het meest bekend zijn. Een aandachtspunt is dat een groot deel van de inwoners (70% tot 80%) onbekend is met meldpunten en informatie- en adviesvoorzieningen voor mensen met een beperking. Dit zijn bemoedigende resultaten, maar we zien ook dat het nodig blijft om bewustwording verder te vergroten. Daarom is dit een speerpunt in deze agenda en een randvoorwaarde om onze ambities waar te maken. Dat geldt voor alle levensdomeinen en dus voor alle thema’s die we in deze agenda behandelen.
Wat gaan we doen om de bewustwording verder te vergroten? Nr
Acties
Indicatoren
B1
We continueren de bewustwordingscampagne in de stad. Aan deze campagne wordt nog concreter invulling gegeven. Dat doen we samen met ervaringsdeskundigen en belangenorganisaties. Een onderdeel van deze campagne is de Week van de Toegankelijkheid in oktober.
Uit de Stadsenquête blijkt dat het bewustzijn op het gebied van toegankelijkheid gelijk is gebleven of is verbeterd.
17 Stadler, J. (2006). Media and disability. Disability and social change: A South African agenda, 373. 18 movisie.nl/artikel/inclusief-communiceren-over-mensen-beperking-8-tips womeninc.nl/wp-content/uploads/2023/10/WI-Stijlgids-2023.pdf
14
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
4. De gemeente geeft het goede voorbeeld VN-Verdrag Handicap artikel 26 over toegankelijkheid en dienstverlening: Mensen met een handicap hebben het recht om zo maximaal mogelijk eigen regie te hebben op hun leven. Maar ze hebben ook recht op ondersteuning waar dit nodig is. Hiervoor dient de overheid alle mogelijke maatregelen nemen die ervoor kunnen zorgen dat mensen met een handicap een zo normaal mogelijk leven kunnen leiden.
De gemeente loopt voorop in toegankelijkheid en inclusie Als gemeente kunnen we niet de hele wereld veranderen. Maar we kunnen wel het goede voorbeeld geven. Bijvoorbeeld in onze dienstverlening en bij de activiteiten die we organiseren. En ook als werkgever en als beheerder van de gemeentelijke gebouwen.
Toegankelijke dienstverlening Toegankelijke dienstverlening betekent dat deze dienstverlening voor alle inwoners en ondernemers persoonlijk, gemakkelijk vindbaar en betrouwbaar is. Dat is iets waar we voortdurend aan werken. We werken aan verbetering van de informatieverstrekking en samenwerking binnen de gemeente en met maatschappelijke partners. Door al deze inspanningen laat de klant tevredenheid een stijgende lijn zien. De komende jaren werken we daaraan verder. We letten bij informatieverstrekking niet alleen op de begrijpelijkheid (gestimuleerdvanuit programma Direct Duidelijk) maar op toegankelijkheid in brede zin.
Toegankelijke werkomgeving Ook als werkgever wil de gemeente een voorbeeldrol spelen als het gaat om toegankelijkheid. Daarvoor zijn in de eerste plaats toegankelijke gebouwen
15
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
nodig. Op een aantal onderdelen scoort het stadhuis wat dit betreft goed.
Nr
Acties
Indicatoren
Maar toch is de inrichting nog niet zodanig dat iedereen hier gelijkwaardig en
G3
We zetten € 100.000 aan extra middelen in om het stadhuis toegankelijker te maken. Daarvoor maken we eerst een plan van aanpak. Voor dit plan putten we uit het adviesrapport van Stichting Voorall (16 februari 2023) en eerder aangegeven verbeterpunten van Voorall, dat aan de coördinerend wethouder Toegankelijkheid is aangeboden.19
In 2024 is het plan van aanpak gemaakt en uitgevoerd met de hiervoor bestemde middelen.
G4
De gemeente gaat proactief inzetten op de werving van medewerkers met een beperking. Doel daarvan is om als organisatie een betere afspiegeling te vormen van de Haagse samenleving. Hiervoor kijken we naar goede voorbeelden bij andere organisaties en zetten we innovatieve wervingskanalen in.20
De werving van de gemeente is meer gericht op medewerkers met een beperking. Voor het wervingsproces worden innovatieve middelen ingezet.
G5
Met de gemeentelijke netwerken organiseren we trainingen en masterclasses met als thema werkgeluk. Centraal daarin staat de vraag hoe we gezamenlijk een inclusieve werkomgeving kunnen creëren.
Eind 2026 zijn er 5 trainingen en/of masterclasses georganiseerd.
G6
De beelden die gebruikt worden op de gemeentelijke sociale media worden toegankelijk gemaakt voor mensen met een visuele beperking. Dit betekent dat ze een beschrijving (alt-tekst) krijgen die door een screenreader kan worden voorgelezen. Ook krijgen alle video’s op onze sociale media ondertiteling.
In 2025 blijkt uit een steekproef van 10 posts dat de gebruikte beelden en video’s aan de toegankelijkheidseisen voldoen.
zelfstandig zijn/haar werk kan doen. Zo hebben niet alle verdiepingen automatisch bedienbare deuren. Er zijn wel toegankelijke toiletten, maar geen van deze toiletten heeft een aankleedtafel of een tillift voor collega’s die dat nodig hebben voor hun dagelijkse verzorging. Daarom gaan we ons hier de komende jaren verder voor inzetten. Niet voor niets is toegankelijkheid een structureel onderdeel van het gemeentelijke beleid voor diversiteit & inclusie.
Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen (MVOI) De gemeente draagt ook bij aan de toegankelijkheid van de stad door toegankelijkeproducten en diensten in te kopen. Dit staat beschreven in het Actieplan MVOI (RIS317940).
Wat gaan we doen om de toegankelijkheid van de gemeente nog verder te verbeteren? Nr
Acties
Indicatoren
G1
We zorgen ervoor dat bijeenkomsten die de gemeente organiseert, voor iedereen toegankelijk zijn. Daartoe nemen we in de uitnodigingen een standaardzin op. Daarin worden de deelnemers opgeroepen om het aan de organisator te melden als zij ondersteuning nodig hebben om de bijeenkomst bij te wonen. Die ondersteuning kan bijvoorbeeld een drempelhulp zijn of een schrijf- of gebarentolk.
We doen elk jaar een analyse van de uitnodigingen die de gemeente uitstuurt. Staat daar de standaardzin niet in, dan spreken we de organisatoren daarop aan. Ook doen in 2025 onderzoek naar de uitvoering van deze maatregel. Daarvoor houden we interviews met ervaringsdeskundigen.
G2
Bij de keuze voor locaties van gemeentelijke bijeenkomsten wegen we mee wat de aanbieders doen om de inclusie van mensen met een beperking te bevorderen. Daarbij letten we specifiek op de inkoop van catering: hebben de cateraars mensen met een beperking in dienst? Hiermee werkt de gemeente aan de eigen MVOI-verplichting.
In 2025 heeft de gemeente meer toegankelijke locaties voor bijeenkomsten gebruikt dan in 2024. Om dat te meten doen we in 2024 een 0-meting en in 2025 een 1-meting.
19 socialreturn.eu 20 movisie.nl/artikel/actie-nodig-inclusieve-arbeidsmarkt
16
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
Nr
Acties
Indicatoren
G7
We streven ernaar dat iedereen die mag stemmen, dat kan doen zonder belemmeringen en met behoud van het stemgeheim. Bij het selecteren van de locaties houden we daarom zo veel mogelijk rekening met de toegankelijkheid. Als een stembureau niet toegankelijk is, letten we erop dat een toegankelijk stembureau in de buurt is. Daarnaast zorgen we dat de informatie over de verkiezingen voor iedereen toegankelijk is.
Uit de evaluatie van het Bureau Verkiezingen blijkt dat inwoners met een beperking tevreden zijn over de toegankelijkheid van de stembureaus.
G8
Soms worden stembureaulocaties tijdelijk toegankelijk gemaakt voor de duur van de verkiezingen. Als deze locaties een maatschappelijke wijkfunctie hebben, stimuleren we de eigenaars en beheerders om de locaties blijvend toegankelijk te maken (denk aan buurtcentra, sporthallen, zorglocaties, kerken). Daarvoor kunnen ze gebruikmaken van een quickscan en bijbehorende adviezen van Stichting Voorall. Ook kunnen zij hiervoor subsidie aanvragen uit de regeling Toegankelijke stad voor iedereen.
Alle stembureaulocaties die buiten de verkiezingen om een maatschappelijke functie hebben, hebben een quickscan en toegankelijkheidsadviezen gekregen. Waar mogelijk zijn deze locaties blijvend toegankelijk gemaakt voor mensen met een beperking.
G9
We dragen zorg voor meer bekendheid van gemeentelijke meld- en informatiepunten voor mensen met een beperking. De uitwerking van dit actiepunt nemen we mee bij het vormgeven van de bewustwordingscampagne.
Uit de Stadsenquête blijkt dat het aantal mensen dat deze punten kent in 2025 hoger is dan in 2023.
STEM
17
STEM
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
5. Inrichting van de stad VN-Verdrag Handicap artikel 9 over toegankelijkheid: Alle gebouwen en ondersteunende voorzieningen moeten toegankelijk zijn. Waar nodig moeten daarvoor aanpassingen worden gemaakt. Zodat mensen met een handicap in staat zijn zelfstandig te leven en volledig deel kunnen nemen aan alle facetten van het leven.
Toegankelijkheid is het uitgangspunt voor de inrichting van Den Haag Den Haag wil een stad zijn waar mensen met en zonder beperking goed kunnen wonen en zich makkelijk kunnen verplaatsen. Een stad die voor iedereen goed te bereiken en te gebruiken is. Een stad waar ontmoeting en gezond gedrag wordt gestimuleerd en het openbaar vervoer voor alle reizigers toegankelijk is. De openbare ruimte is bij uitstek de plek om verblijf en ontmoeting te stimuleren. We blijven daarom investeren in bijvoorbeeld het plaatsen van bankjes, rustpunten (inlooppunten), toegankelijke openbare toiletten en speelplekken. Deze ontmoetingsplekken dienen veilig en laagdrempelig te zijn en waar mensen zich welkom voelen. Zodat inwoners van alle leeftijden, met én zonder beperking, gestimuleerd worden om samen te komen en elkaar te ontmoeten. En zodat inwoners in beweging komen en blijven, wat goed is voor hun gezondheid. Dit geldt ook voor terrassen. We zien dat veel ondernemers zelf zorgen voor een toegankelijk terras. We ondersteunen deze inzet graag en communiceren hierover via de gemeentelijke website. Met onder andere Koninklijke Horeca Nederland, afdeling Den Haag, zijn in we in gesprek over hoe we de toe gankelijkheid voor mensen met een beperking het beste onder de aandacht kunnen brengen van ondernemers.
18
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
“Soms lijkt het ook alsof alle straten tegelijkertijd worden opgebroken;
Samenwerking
denken ze bij het plannen van werkzaamheden wel aan rolstoelgebruikers?”
Zowel bij nieuwbouw als bij het verbouwen van bestaande woonvormen werkt de gemeente nauw samen met woningcorporaties en zorgpartijen. We maken
(Inwoner met een fysieke beperking)
prestatieafspraken om te komen tot een divers woningaanbod, met voldoende geschikte woningen voor alle doelgroepen. Daarbij gaat het voor een deel om
Omgevingsvisie en Woonzorgvisie
geclusterde, levensloopbestendige woningen (zogenoemde rolstoelwoningen).
Momenteel werkt de gemeente aan de Omgevingsvisie (RIS310283) en de
Maar het gaat ook om woningen waarin mensen, zo nodig met een paar
Woonzorgvisie. De ontwerp Woonvisie 2040 (RIS318961) is begin juni jl.
aanpassingen, zelfstandig kunnen wonen. Daarnaast werkt de gemeente
vrijgegeven voor inspraak. De Omgevingsvisie laat zien welke plannen de
samen met partners in de stad aan zorginnovaties. Technologische ontwikke-
gemeente op de langere termijn heeft voor de leefomgeving. De Woonvisie
lingen gaan immers snel en kunnen uitstekend bijdragen aan het toeganke-
beschrijft de ambities op het gebied van wonen. De nog in ontwikkeling zijnde
lijker maken van de stad. Daarom wordt via het programma Technologie voor
Woonzorgvisie is daar onderdeel van en gaat over zorg- en aandachtsgroepen.
Thuis samen met onder andere Voorall en Middin gewerkt aan technologische
In beide visies borgen we de aandacht voor mensen met een beperking.
innovaties en het informeren hierover.
Toegankelijkheid en inclusie zijn belangrijke speerpunten in de
Toegankelijkheidscoördinator
Omgevingsvisie. Daarbij gaat het niet alleen om toegankelijke woningen, maar
“Bij alle projecten in de buitenruimte is toegankelijkheid het uitgangspunt en
ook om toegankelijke publieke voorzieningen zoals openbaar vervoer, winkels
expliciet onderdeel van de planvorming, waarbij we ervaringsdeskundigen en
en ontmoetingsplekken. Daarnaast wordt ook bij verschillende gebiedsont-
experts zullen betrekken. Er komt een toegankelijkheidscoördinator, die erop
wikkelingen (bijvoorbeeld Binckhorst en Zuidwest) rekening gehouden met
toeziet dat toegankelijkheid goed wordt verankerd bij de inrichting van de stad
toegankelijkheid en inclusie.
en op andere beleidsterreinen in de uitvoering.” (Haags Akkoord 2023-2026). De toegankelijkheidscoördinator zal in ieder geval als adviseur ingezet worden
Het is van groot belang om aandacht voor toegankelijkheid te borgen in
bij de planvorming van projecten in de buitenruimte en de inrichting van
plannen die gaan over wonen of de woonomgeving is van groot belang.
de stad.
Dit gaat niet automatisch goed. Obstakels waar inwoners met een beperking last van hebben, komen vaak overeen met belemmeringen waar
Duurzaamheid
senioren last van hebben. Hier is in 2022 onderzoek naar gedaan door
Werken aan duurzaamheid is voor de gemeente van groot belang. Om ook
het Kennisplatform Den Haag Seniorvriendelijke stad. In het onderzoeks-
vanuit toegankelijkheid hieraan bij te dragen, stimuleren we dat fysieke
rapport staat: “Senioren zijn redelijk tevreden over hun eigen woon- en
aanpassingen zo mogelijk duurzaam worden uitgevoerd. We nemen dit als
leefomgeving. Zij zijn echter minder tevreden over de toegankelijkheid
een aanvullende verplichting op in de subsidieregeling Toegankelijke stad voor
van winkels en gebouwen voor bijvoorbeeld een rollator, rolstoel of scoot-
iedereen en sluiten hiermee aan bij de motie ‘Duurzaam, tenzij’ (RIS316781).
mobiel. Gebruikers van een rollator geven op vrijwel alle domeinen lagere scores dan senioren die geen rollator gebruiken. Daarbij vallen vooral de lage scores op voor Sociale participatie en Transport.”
19
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
Wat gaan we doen om bij de inrichting van de stad nog beter rekening te houden met toegankelijkheid? Nr
Acties
Indicatoren
I1
We houden nauw contact met uitvoerders van werkzaamheden in de stad. We stimuleren hen om deze werkzaamheden beter op elkaar af te stemmen en veilige omleidingen te waarborgen.
Eind 2026 is het aantal klachten over belemmeringen door werkzaamheden afgenomen. Om dat te meten doen we in 2024 een 0-meting en in 2025 een 1-meting en in 2026 een tweede meting
We maken de openbare ruimte rond het stadhuis en de bibliotheek toegankelijker. De gemeente ontwikkelt hiervoor een plan en zorgt dat dat wordt gerealiseerd. Ook voor de verder op gelegen gelijkvloerse kruising Grote Markt/Spui wordt gekeken naar hoe deze in de huidige vorm toegankelijker gemaakt kan worden. Veel inwoners ervaren deze omgeving als hectisch en onoverzichtelijk. Uiteindelijk wordt hier een herinrichting voorzien, dit valt buiten de acties van deze agenda.
In 2024 is het plan gemaakt.
I3
In het meldsysteem Meldingen Openbare Ruimte wordt ‘toegankelijkheid’ als trefwoord opgenomen. Hierdoor wordt het makkelijker om daar meldingen over te doen. Bovendien komen die meldingen dan sneller bij de juiste afdeling terecht.
In 2024 is het trefwoord ‘toegankelijkheid’ opgenomen in het systeem.
I4
Met de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) werken we mee aan het uitwerken van het beleidskader Toegankelijk Openbaar Vervoer in diverse actieprogramma’s. Daarbij zetten we ons onder meer in voor het toegankelijker maken van de informatieverstrekking in het openbaar vervoer.21
De indicatoren volgen na de uitwerking van de diverse actieprogramma’s in 2024.
I2
21 mensenrechten.nl/actueel/nieuws/2023/12/05/crpd-monitor-2023
Nr
Acties
Indicatoren
I5
We onderzoeken de mogelijkheid om in samenwerking met MRDH en HTM het project OV-Coach in Den Haag uit te voeren. Dit is een succesvol initiatief dat op dit moment door de Vervoerregio Amsterdam wordt uitgevoerd. De OV-coach helpt mensen met een beperking om zelfstandig te leren reizen.
In mei 2024 is hiervoor met MRDH, HTM en andere partijen een intentieverklaring getekend met een plan van aanpak.
I6
We zorgen ervoor dat bij het bouwen van woningen niet alleen gelet wordt op de toegankelijkheid van de woningen zelf, maar ook op het aanbod aan toegankelijke faciliteiten in de omgeving. Denk aan openbaar vervoer, winkels, ontmoetingsplekken enzovoort.22
In de Omgevingsvisie, Woonvisie 2040 en de Woonzorgvisie is toegankelijk en inclusief wonen als speerpunt opgenomen.
I7
We onderzoeken hoe we kunnen stimuleren dat kinderen met en zonder beperking meer samen spelen. Daarvoor onderzoeken we onder meer hoe de samenspeelplekken in de stad gebruikt worden en hoe we het contact tussen kinderen langdurig kunnen maken.
In 2024 is het onderzoek uitgevoerd en zijn er acties bepaald. In 2025 zijn deze acties uitgevoerd.
22 jso.nl/wp-content/uploads/20160412-Handreiking-Werken-aan-Inclusieve-Wijken-JSO.pdf
20
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
6. Onderwijs VN-Verdrag Handicap artikel 24 over onderwijs: Kinderen en studenten met een handicap hebben recht op onderwijs en op dezelfde onderwijsvoorzieningen als andere kinderen en studenten. Waar nodig moeten maatregelen genomen worden om het onderwijs voor hen toegankelijk te maken (zoals leermiddelen in braille of een fysieke aanpassing (hellingbaan, toilet enzovoort.).
In Den Haag leren kinderen samen in een toegankelijke leeromgeving Kinderen met een beperking voelen zich vaker buitengesloten dan kinderen zonder beperking. Dat blijkt uit onderzoek van Stichting het Gehandicapte Kind.23 Zo zegt 22 procent van de ondervraagde kinderen met een beperking vaak of altijd buitengesloten te worden. Bij de kinderen zonder beperking is dat slechts 5 procent. Daarnaast zegt 79 procent van de kinderen met een beperking af en toe te worden buitengesloten. Bij de kinderen zonder beperking is dat 50 procent. Een andere conclusie uit het onderzoek is dat 3 op de 5 kinderen met een beperking graag (meer) vriendjes willen hebben. Dat is 59 procent van alle kinderen met een beperking. “Iedereen die met mensen met een zware beperking werkt, doet dat omdat het betaald is of omdat het familie is. Mensen met een beperking zien elkaar op de dagbesteding en gaan daarna weer naar huis. Er is heel veel eenzaamheid onder deze mensen.” (Moeder van een kind met een meervoudig beperking)
23 gehandicaptekind.nl/nieuws-en-verhalen/kinderen-met-een-handicap-worden-vijf-keer-zoveel-buitengesloten
21
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
Inclusief onderwijs24
Wat gaan we nog meer doen om het onderwijs inclusiever te maken?
In de vorige agenda formuleerden we de ambitie: in het Haagse onderwijs leren leerlingen en studenten samen in een toegankelijke leeromgeving en in toegankelijke gebouwen. Deze ambitie blijft onveranderd. Alle kinderen
Nr
Acties
Indicatoren
O1
In 2024 en 2025 krijgen 3 tot 5 scholen advies op het gebied van toegankelijkheid en inclusie (fysiek, digitaal en sociaal). Dat advies geeft de gemeente samen met Stichting Voorall. Als dat mogelijk is binnen de gemeentelijke subsidie regelingen, krijgen deze scholen ook financiële steun om de adviezen uit te voeren. Daarnaast verwerken we de adviezen in een factsheet, die beschikbaar wordt gesteld aan andere scholen. Daarmee kunnen alle scholen de gevraagde aanpassingen doorvoeren in het kader van de Route naar inclusief onderwijs 2035 van het ministerie van OCW.
• In 2024 en 2025 hebben 3 tot 5 scholen adviezen gekregen. • In 2025 is de factsheet gemaakt en via de schoolbesturen verspreid onder alle scholen in Den Haag.
O2
We zorgen ervoor dat de kinderopvang in Den Haag inclusiever en toegankelijker wordt. Daartoe maken we een keuze uit de verschillende scenario’s die zijn beschreven in het onderzoeksrapport Passende Kinderopvang (juni 2023).25 Op basis van het gekozen scenario bepalen we welke acties nodig zijn en plannen we een implementatie traject. Dat voeren we vervolgens uit.
• In 2024 zijn de verschillende scenario’s overwogen en zijn acties en een implementatie traject bepaald. • In 2025 zijn de acties uitgevoerd.
hebben het recht om te leren, het liefst zo veel mogelijk met elkaar en zo veel mogelijk in hun eigen wijk. Daarom werken we aan toegankelijke schoolgebouwen en onderwijsvoorzieningen. Daarnaast vinden we het belangrijk om met het onderwijs samen te werken aan vaardigheden die kinderen helpen om elkaar beter te begrijpen, te respecteren, nieuwsgierig te zijn naar elkaar en met elkaar in gesprek te gaan. Een aantal eerste stappen hiertoe zijn inmiddels gezet. Zo hebben we in een verordening vastgelegd dat bij nieuwbouw, herbouw en renovatie van scholen ‘rolstoelvriendelijkheid’ een voorwaarde is voor goedkeuring van het project. Ook zijn in het programma Samenwerking Passend Onderwijs en Jeugdhulp verschillende samenwerkingsprojecten tot stand gekomen. Denk aan de oprichting van een Ouder- en Jeugdsteunpunt en de invoering van het Driehoeksoverleg. Dat laatste zorgt ervoor dat er bij ieder kind beter wordt gekeken naar de ontwikkelmogelijkheden. Deze projecten worden structureel voortgezet. Daarnaast werken we samen met de Samenwerkingsverbanden Primair en Voortgezet Onderwijs aan de uitwerking van inclusief onderwijs. Dat doen we vanuit de landelijke opgave Inclusief Onderwijs 2035. Dit sluit nauw aan bij het VN-Verdrag Handicap en bij deze agenda.
24 A Van Mieghem, A., Verschueren, K., Petry, K., & Struyf, E. (2018). Inclusief onderwijs: een overzicht vanuit de literatuur. Impuls voor onderwijsbegeleiding, 49(1), 13-20.
25 innovatienul13.nl/nieuws/hoe-wordt-reguliere-kinderopvang-passend
22
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
Nr
Acties
Indicatoren
O3
In het kader van de Haagse aanpak Gelijke stagekansen26 pakt de gemeente stage discriminatie aan. Deze aanpak richt zich nu nog primair op leerlingen met een migratie achtergrond. Wij streven ernaar om leerlingen met een beperking aan de aanpak toe te voegen. Hiervoor gaan we in 2024 10 stagebedrijven testen op toegankelijkheid (fysiek, digitaal en sociaal). In 2025 doen we er nog eens 15. Blijkt uit de tests dat er verbeterpunten zijn? Dan geven we de bedrijven – als dat binnen de gemeentelijke subsidieregelingen mogelijk is – financiële steun om de verbeteringen door te voeren. Zo mogelijk sluiten we aan bij het keurmerk dat vanuit de Haagse aanpak wordt ontwikkeld. Doel is dat dit keurmerk alleen wordt gegeven aan stagebedrijven die toegankelijk en inclusief zijn voor iedereen. Dus ook voor leerlingen met een beperking.
• In 2024 zijn 10 stagebedrijven getest op toegankelijkheid. • In 2025 zijn 15 stage bedrijven getest op toegankelijkheid.
26 De Haagse aanpak gelijke stagekansen is een initiatief van het lectoraat Diversiteitsvraagstukken en Hogeschool Inholland Den Haag. Het manifest is medeondertekend door de gemeente als werkgever. Het past binnen de antidiscriminatieaanpak (RIS307542), de Haagse educatie agenda (RIS311077) en het Haags Akkoord 23-26 hoofdstuk Onderwijs.
23
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
7. Arbeidsmarkt en ondernemerschap VN-Verdrag Handicap artikel 27 over arbeidsmarkt: Ook mensen met een handicap hebben recht op arbeid en recht op passende maatregelen die het mogelijk maken om te kunnen functioneren.
In Den Haag benutten we de talenten van medewerkers met een beperking We streven naar een toegankelijke en inclusieve arbeidsmarkt in Den Haag. Een arbeidsmarkt die de kwaliteiten en talenten van iedereen benut, dus ook die van mensen met een beperking. In 2021 is de Alliantie Toegankelijk Den Haag opgericht om ondernemers te inspireren om mee te werken aan die toegankelijke en inclusieve arbeidsmarkt. Dit heeft echter nog niet geleid tot het gewenste resultaat. Veel ondernemers gaven wel aan dat ze inclusie en toegankelijkheid belangrijk vinden.
Individuele benadering27 In deze agenda gaan we meer inzetten op de individuele benadering van ondernemers. We willen met hen het gesprek aangaan over wat zij nodig hebben om toegankelijk en inclusief te ondernemen. Hoe kunnen zij mensen met een beperking als klant en ook als medewerker faciliteren? We kijken hierbij naar de drie aspecten van toegankelijkheid: fysiek, digitaal en sociaal. Dit doen we in samenwerking met sleutelfiguren die de ondernemers kennen en kunnen inspireren. Ook intensiveren we hiervoor de samenwerking met (belangen)organisaties, zoals MKB Toegankelijk, Koninklijke Horeca Den Haag, Social Club Den Haag en het Ondernemersportaal. We blijven inzetten 27 mkbtoegankelijk.nl/over-mkb-toegankelijk
24
In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee
INHOUD
om organisaties en ondernemers te wijzen op de subsidiemogelijkheden
vloer zelf een belangrijke bron van sociale contacten en zingeving. Dit geldt
Toegankelijke stad voor iedereen.
ook voor onbetaald werk.
‘’Let op lage verwachtingen. Ik werd echt niet gestimuleerd om naar de havo